5. शरीरसंख्याव्याकरणशारीरम् - Sushruta Samhita | Ayana Ayurveda

Adhikarana 28 (40) · Śloka 40

tāsāṁ bahalapēlavasthūlāṇupr̥thuvr̥ttahrasvadīrghasthiramr̥duślakṣṇakarkaśabhāvāḥ sandhyasthisirāsnāyupracchādakā yathāpradēśaṁ svabhāvata ēva bhavanti ||40||

View original

तासां बहलपेलवस्थूलाणुपृथुवृत्तह्रस्वदीर्घस्थिरमृदुश्लक्ष्णकर्कशभावाः सन्ध्यस्थिसिरास्नायुप्रच्छादका यथाप्रदेशं स्वभावत एव भवन्ति ||४०||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

idānīṁ tāsāṁ pēśīnāṁ sthānavaśānnānāsvarūpatvamāha- tāsāmityādi| tāsāṁ pēśīnām| bahalā bahutarāḥ, pēlavā alpāḥ, aṇavaḥ sūkṣmāḥ, tadviparītāḥ sthūlāḥ, pr̥thavō vistīrṇāḥ, vr̥ttā vartulāḥ, hrasvā adīrghāḥ, dīrghā āyatāḥ, sthirāḥ kaṭhināḥ, mr̥davaḥ kōmalāḥ, ślakṣṇāḥ sparśasukhāḥ, tadviparītāḥ karkaśāḥ||40||

Adhikarana 35 (49) · Śloka 49

tasmāt samastagātramaviṣōpahatamadīrghavyādhipīḍitamavarṣaśatikaṁ niḥsr̥ṣṭāntrapurīṣaṁ puruṣamāvahantyāmāpagāyāṁ nibaddhaṁ pañjarasthaṁ muñjavalkalakuśaśaṇādīnāmanyatamēnāvēṣṭitāṅgamaprakāśē dēśē kōthayēt, samyakprakuthitaṁ cōddhr̥tya, tatō dēhaṁ saptarātrāduśīrabālavēṇubalvajakūrcānāmanyatamēna śanaiḥ śanairavagharṣayaṁstvagādīn sarvānēva bāhyābhyantarānaṅgapratyaṅgaviśēṣān yathōktān lakṣayēccakṣuṣā ||49||

View original

तस्मात् समस्तगात्रमविषोपहतमदीर्घव्याधिपीडितमवर्षशतिकं निःसृष्टान्त्रपुरीषं पुरुषमावहन्त्यामापगायां निबद्धं पञ्जरस्थं मुञ्जवल्कलकुशशणादीनामन्यतमेनावेष्टिताङ्गमप्रकाशे देशे कोथयेत्, सम्यक्प्रकुथितं चोद्धृत्य, ततो देहं सप्तरात्रादुशीरबालवेणुबल्वजकूर्चानामन्यतमेन शनैः शनैरवघर्षयंस्त्वगादीन् सर्वानेव बाह्याभ्यन्तरानङ्गप्रत्यङ्गविशेषान् यथोक्तान् लक्षयेच्चक्षुषा ||४९||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

kathaṁ punaḥ śāstradr̥ṣṭaṁ pratyakṣatō dr̥śyatē? ityāha- tasmādityādi| samastagātramiti aṅgahīnē āgamōktāvayavasaṅkhyādyapratyayāt| viṣōpahatē viṣajvālāviśīrṇatvagādiḥ syāt| dīrghavyādhipīḍitē hi tvagādimānāsambhavaḥ| muñjādyavēṣṭanē matsyādibhakṣitatvādasampūrṇāvayavatā| apañjarasthē jalarayēṇa bhraśyati| prakāśē gr̥dhrādibhakṣaṇabhayam||49||

5. śarīrasaṁkhyāvyākaraṇaśārīram