Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
adhigatatantrēṇōpāsitatantrārthēna dr̥ṣṭakarmaṇā kr̥tayōgyēna śāstraṁ nigadatā rājānujñātēna nīcanakharōmṇā śucinā śuklavastraparihitēna chatravatā daṇḍahastēna sōpānatkēnānuddhatavēśēna sumanasā kalyāṇābhivyāhārēṇākuhakēna bandhubhūtēna bhūtānāṁ susahāyavatā vaidyēna viśikhā'nupravēṣṭavyā ||3||
View original
अधिगततन्त्रेणोपासिततन्त्रार्थेन दृष्टकर्मणा कृतयोग्येन शास्त्रं निगदता राजानुज्ञातेन नीचनखरोम्णा शुचिना शुक्लवस्त्रपरिहितेन छत्रवता दण्डहस्तेन सोपानत्केनानुद्धतवेशेन सुमनसा कल्याणाभिव्याहारेणाकुहकेन बन्धुभूतेन भूतानां सुसहायवता वैद्येन विशिखाऽनुप्रवेष्टव्या ||३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
yādr̥śasya vaidyasya karmamārgapravēśādhikārastādr̥śaṁ vaktumāha- adhigatatantrēṇētyādi| adhigatatantrēṇa paṭhitaśāstrēṇa| upāsitatantrārthēna gurupārśvādabhyastaśāstrārthēna, dr̥ṣṭakarmaṇā dr̥ṣṭacchēdyādisnēhādikarmaṇā, kr̥tayōgyēna kr̥takarmābhyāsēna, śāstraṁ nigadatā pāṭhārthābhyāṁ niyamēnādēśēna śāstraṁ vadatā, ētēna svāvartitaśāstratā uktā bhavati; anyē tu ‘śāstrārthaṁ nigadatā’ iti paṭhanti, ‘śāstrāṇi nigadatā’ ityaparē| rājānujñātēna rājñā abhimatēna, rājā hi prajāpālanatatparaḥ, tatpramādādvaidyapratirūpakā rāṣṭraṁ caranti kaṇṭakabhūtā lōkasya, tasmādrājñā parīkṣyānujñātēna viśikhā'nupravēṣṭavyēti| karmajñatāṁ śāstrajñatāṁ ca vaidyasyābhidhāya bāhyavēśamadhikr̥tyāha- nīcanakharōmṇētyādi| klr̥ptatvānnīcamalpaṁ nakhaṁ rōma ca yasya tēna; nīcanakhatvācchucitā karmasaukaryaṁ ca, nīcarōmatvādārjavaṁ, rasavatyāmabādha ityaparē| śucinēti bāhyasnānādiśaucayuktēna, kutaḥ? bāhyavēśādhikārāt; bāhyaśaucāyōgāllōkē vigarhaṇīyaḥ, antaḥśaucaṁ tu sumanasētyanēnaiva bōddhavyam| śuklavastraparidhānaṁ maṅgalārthaṁ śaucārjavārthaṁ vā| chatravatā ātaparajōvarṣāpannagādiniṣēdhārthaṁ chatrayuktēna| daṇḍahastēna daṇḍō'valambanadaṇḍaḥ, tasya dhāraṇaṁ skhalitādiniṣēdhārtham| sōpānatkēna prāṇihitāsahitēna, prāṇihitādhāraṇaṁ kaṇṭakādiniṣēdhārtham| anuddhatavēśēna sādhujanavēśēna, ētēnāyuktakāyavēśaniṣēdhaḥ; anyē tu nānāvastrāṅgarāgamālyānulēpanavicitrabhūṣaṇādibhiruddhatō vēśaḥ, atō viparyayēṇānuddhata iti manyantē | kāyaṁ niyamya manō niyamayannāha- sumanasā śōbhanamanasā, akrauryādiguṇayuktamanasētyarthaḥ; daurmanasyaṁ tu yātrāyāṁ na praśasyata iti sumanasā bhavitavyam| vācaṁ niyamayannāha- kalyāṇābhivyāhārēṇēti|- kalyāṇaṁ maṅgalam, abhivyāhārō bhāṣitaṁ, yasya sa tathā; tacca sarvajanahr̥dayagrahaṇārtham| kāyavāṅmanaḥsu triṣvapi niyamayannāha- akuhakēnēti; kuhakaḥ śāstrahīnaḥ paramaviśvāsakārakō māyāvī, na kuhakō'kuhakaḥ; anyē tvakuhakēna avismāpakēna, dambhādyayōgādavismāpakakāyādivēśēnētyarthaḥ| susahāyavatā sādhusahāyēna, anyathā'ntaḥpuracāriṇō vaidyasya sahāyadōṣēṇa dōṣaḥ syāt; sahāyaścātmarakṣārthamāturaparicaryārthaṁ ca| nanu, prāṇināṁ jīvatāmēva sadyaskarudhirōpadēśāt kathaṁ ‘bandhubhūtēna bhūtānām’ ityuktaṁ? satyaṁ, vidhiprāpitatvādadōṣaḥ, ālambhayōgē paśuhananavat||3||