Adhikarana 31 (33) · Śloka 33
ata ūrdhvaṁ sthānasaṁśrayaṁ vakṣyāmaḥ | ēvaṁ prakupitātāṁstāñ śarīrapradēśānāgamya tāṁstān vyādhīn janayanti | tē yadōdarasannivēśaṁ kurvanti tadā gulma vidradhyudarāgnisaṅgānāhavisūcikātisāraprabhr̥tīñjanayanti; bastigatāḥ pramēhāśmarīmūtrāghātamūtradōṣaprabhr̥tīn; mēḍhragatā niruddhaprakaśōpadaṁśaśūkadōṣaprabhr̥tīn; gudagatā bhagandarārśaḥprabhr̥tīn; vr̥ṣaṇagatā vr̥ddhīḥ; ūrdhvajatrugatāstūrdhvajān; tvaṅmaṁsaśōṇitasthāḥ kṣudrarōgān kuṣṭhāni visarpāṁśca; mēdōgatā granthyapacyarbudagalagaṇḍālajīprabhr̥tīn; asthigatā vidradhyanuśayīprabhr̥tīn; pādagatāḥ ślīpadavātaśōṇitavātakaṇṭakaprabhr̥tīn; sarvāṅgagatā jvarasarvāṅgarōgaprabhr̥tīn; tēṣāmēvamabhisanniviṣṭānāṁ pūrvarūpaprādurbhāvaḥ ; taṁ pratirōgaṁ vakṣyāmaḥ | tatra pūrvarūpagatēṣu caturthaḥ kriyākālaḥ ||33||
View original
अत ऊर्ध्वं स्थानसंश्रयं वक्ष्यामः | एवं प्रकुपितातांस्ताञ् शरीरप्रदेशानागम्य तांस्तान् व्याधीन् जनयन्ति | ते यदोदरसन्निवेशं कुर्वन्ति तदा गुल्म विद्रध्युदराग्निसङ्गानाहविसूचिकातिसारप्रभृतीञ्जनयन्ति; बस्तिगताः प्रमेहाश्मरीमूत्राघातमूत्रदोषप्रभृतीन्; मेढ्रगता निरुद्धप्रकशोपदंशशूकदोषप्रभृतीन्; गुदगता भगन्दरार्शःप्रभृतीन्; वृषणगता वृद्धीः; ऊर्ध्वजत्रुगतास्तूर्ध्वजान्; त्वङ्मंसशोणितस्थाः क्षुद्ररोगान् कुष्ठानि विसर्पांश्च; मेदोगता ग्रन्थ्यपच्यर्बुदगलगण्डालजीप्रभृतीन्; अस्थिगता विद्रध्यनुशयीप्रभृतीन्; पादगताः श्लीपदवातशोणितवातकण्टकप्रभृतीन्; सर्वाङ्गगता ज्वरसर्वाङ्गरोगप्रभृतीन्; तेषामेवमभिसन्निविष्टानां पूर्वरूपप्रादुर्भावः ; तं प्रतिरोगं वक्ष्यामः | तत्र पूर्वरूपगतेषु चतुर्थः क्रियाकालः ||३३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
prasr̥tānāṁ punardōṣāṇāṁ srōtōvaiguṇyādyatra saṅgaḥ sa sthānasaṁśrayaḥ, taṁ nirdiśannāha- ata ūrdhvamityādi| tatra srōtōvaiguṇyādyatra saktā yān yān rōgān kurvinti tāṁstān nirdēṣṭumāha- tē yadōdarasannivēśamityādi| sannivēśaṁ samyaksthitim| prabhr̥tigrahaṇāt pravāhikāvilambikāprabhr̥tayaḥ| jatru grīvāmūlam| tvaṅmāṁsaśōṇitasthā iti tvakśabdēnātra rasō vivakṣitaḥ| mēdōgatadōṣavyādhipāṭhānantaraṁ ‘asthigatā vidradhyādin’ iti pāṭhō yuktaḥ, sūtrē cādarśanāt samagrō na likhitaḥ| majjaśukragatānāṁ dōṣāṇāṁ vyādhayō na nirdiṣṭāḥ, svalpatvāt kādācitkatvāccēti| sarvāṅgagatā ityādi sarvāṅgarōgaḥ sarvāṅgavātavyādhiḥ, pramēhapāṇḍurōgaśōṣādayō vā| sūkṣmatvāt sthānasaṁśrayasya na pr̥thaguktaṁ lakṣaṇaṁ, nāpi kriyākāla iti| abhisanniviṣṭānām atyarthaṁ sannivēśaṁ kr̥tavatām| pūrvarūpaprādurbhāva iti ‘vyādhēḥ’ iti śēṣaḥ| kiṁ tat pūrvarūpamiti pr̥ṣṭō vyādhibhēdabāhulyēna pūrvarūpabhēdabāhulyāt sākṣānnirdēśēna darśayitumaśakyamityatidēśēna darśayannāha- taṁ pratirōgaṁ vakṣyāmaḥ; taṁ pūrvarūpaprādurbhāvaṁ, rōgē rōgē prativakṣyāma ityarthaḥ, na pratidōṣaṁ cayādiliṅgavadityarthaḥ| pūrvarūpagatēṣviti gatēṣu jñātēṣu; ‘pūrvarūpēṣu vartamānēṣu’ iti kēcit paṭhanti| caturthaḥ kriyākāla iti caturthaścikitsāvasaraḥ| cikitsā cātra dōṣasya dūṣyasya cētyubhayāśritā||33||