Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka
🔊 Audio coming soon
asmādanantaramudaracikitsitaṁ prakramyatē| sambandhaścāsya gulmōtpattau kila yathā vāyuḥ pradhānaṁ kāraṇaṁ prāyaḥ, tathā sa ēvōdarāṇāmapi, ityāha-
15. udaracikitsitādhyāyaḥ
Adhikarana udaracikitsitAdhyAyaH udare nityaM virecanam (2-1) · Śloka 1
athāta udaracikitsitaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ| (gadyasūtrē|2| ) dōṣātimātrōpacayātsrōtōmārganirōdhanāt| sambhavatyudaraṁ tasmānnityamēnaṁ virēcayēt||1||
View original
अथात उदरचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) दोषातिमात्रोपचयात्स्रोतोमार्गनिरोधनात्| सम्भवत्युदरं तस्मान्नित्यमेनं विरेचयेत्||१||
🔊 Audio coming soon
sa0-dōṣāṇāmatimātramupacayō-vr̥ddhiḥ, tasmāt srōtasāṁ mārgāḥ-mukharūpāṇi chidrāṇi, tēṣāṁ nirōdhācca bhavatyudaraṁ yataḥ, tasmādēnaṁ-udariṇaṁ, abhīkṣṇaṁ virēcayēt| prāyēṇa vātapradhānatvādasya vyādhēḥ snigdhaṁ virēcanamāha-
Adhikarana udare eraNDatailam udare gavyaM mAhiShaM vA udare gokaraBIkShIravRuttiH (2-3) · Śloka 3
pāyayēttailamairaṇḍaṁ samūtraṁ sapayō'pi vā| māsaṁ dvau vā'thavā gavyaṁ mūtraṁ māhiṣamēva vā||2|| pibēdgōkṣīrabhuk syādvā karabhīkṣīravartanaḥ| dāhānāhātitr̥ṇmūrcchāparītastu viśēṣataḥ||3||
View original
पाययेत्तैलमैरण्डं समूत्रं सपयोऽपि वा| मासं द्वौ वाऽथवा गव्यं मूत्रं माहिषमेव वा||२|| पिबेद्गोक्षीरभुक् स्याद्वा करभीक्षीरवर्तनः| दाहानाहातितृण्मूर्च्छापरीतस्तु विशेषतः||३||
🔊 Audio coming soon
sa0-tailamairaṇḍaṁ gōmūtrānvitaṁ kṣīrayutaṁ vā māsamēkamathavā dvau māsau pāyayēt| dōṣādivaśād gavyaṁ mūtraṁ māhiṣaṁ vā mūtraṁ pibēt| athavā gōkṣīrabhugbhavēt| karabhīkṣīravartanō vā syāt| dāhādiyutastu viśēṣēṇaivaṁvr̥ttiḥ syāt|
Adhikarana udare rUkShatvAdiyute ghRutAni (4) · Śloka 4
rūkṣāṇāṁ bahuvātānāṁ dōṣasaṁśuddhikāṅkṣiṇām| snēhanīyāni sarpīṁṣi jaṭharaghnāni yōjayēt||4||
View original
रूक्षाणां बहुवातानां दोषसंशुद्धिकाङ्क्षिणाम्| स्नेहनीयानि सर्पींषि जठरघ्नानि योजयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
sa0-rūkṣādīnāṁ snēhanīyāni sarpīṁṣyudarahantr̥̄ṇi yōjayēt|
Adhikarana udare ShaTPalaM dashamUlAdisiddham (5) · Śloka 5
ṣaṭpalaṁ daśamūlāmbumastuhyāḍhakasādhitam| |5|
View original
षट्पलं दशमूलाम्बुमस्तुह्याढकसाधितम्| |५|
🔊 Audio coming soon
sa0-"pañcakōlayavakṣāra" (hr̥. ci. a. 5|22) iti ṣaṭpalaṁ daśamūlāmbunā mastunō hyāḍhakēna ca saṁdhitaṁ ghr̥taprasthaṁ ṣaṭpalōpalakṣaṇalakṣitaṁ yōjayēt|
Adhikarana udare nAgarAdi ghRutatailam (5-6) · Śloka 6
| nāgaratripalaṁ prasthaṁ ghr̥tatailāttathā''ḍhakam||5|| mastunaḥ sādhayitvaitatpibētsarvōdarāpaham| kaphamārutasambhūtē gulmē ca paramaṁ hitam||6||
View original
| नागरत्रिपलं प्रस्थं घृततैलात्तथाऽऽढकम्||५|| मस्तुनः साधयित्वैतत्पिबेत्सर्वोदरापहम्| कफमारुतसम्भूते गुल्मे च परमं हितम्||६||
🔊 Audio coming soon
sa0-śuṇṭhyāḥ palatrayaṁ, prasthaṁ ghr̥tatailāt, mastuna āḍhakamētatsādhayitvā sarvōdarāpahaṁ pibēt| kaphamārutōtthē ca gulmē suṣṭhu hitamētat|
Adhikarana udare gomUtra ghRutam (7) · Śloka 7
caturguṇē jalē mūtrē dviguṇē citrakātpalē| kalkē siddhaṁ ghr̥taprasthaṁ sakṣāraṁ jaṭharī pibēt||7||
View original
चतुर्गुणे जले मूत्रे द्विगुणे चित्रकात्पले| कल्के सिद्धं घृतप्रस्थं सक्षारं जठरी पिबेत्||७||
🔊 Audio coming soon
sa0-sarpiṣaḥ prasthaṁ tadapēkṣayā caturguṇē jalē gōmūtrē dviguṇē citrakapalē kalkē siddhaṁ sayavakṣāramudarī pibēt|
Adhikarana udare yavAdisiddhaM ghRutam (8) · Śloka 8
yavakōlakulatthānāṁ pañcamūlasya cāmbhasā| surāsauvīrakābhyāṁ ca siddhaṁ vā pāyayēddhr̥tam||8||
View original
यवकोलकुलत्थानां पञ्चमूलस्य चाम्भसा| सुरासौवीरकाभ्यां च सिद्धं वा पाययेद्धृतम्||८||
🔊 Audio coming soon
sa0-yavādikvāthēna surākāñjikābhyāṁ siddhaṁ vā ghr̥taṁ pāyayēt|
Adhikarana udare snigdhAya alpoktaM virecanam (9) · Śloka 9
ēbhiḥ snigdhāya sañjātē balē śāntē ca mārutē| srastē dōṣāśayē dadyātkalpadr̥ṣṭaṁ virēcanam||9||
View original
एभिः स्निग्धाय सञ्जाते बले शान्ते च मारुते| स्रस्ते दोषाशये दद्यात्कल्पदृष्टं विरेचनम्||९||
🔊 Audio coming soon
sa0-ēbhiḥ snēhaiḥ snigdhāya narāya balē ca sañjātē sati pavanē ca śāntē srastē dōṣāśayē sati kalpōktaṁ virēcanaṁ dadyāt|
Adhikarana udare paTolamUlAdicUrNam (10-12) · Śloka 12
paṭōlamūlaṁ triphalāṁ niśāṁ vēllaṁ ca kārṣikam| kampillanīlinīkumbhabhāgān dvitricaturguṇān||10|| pibētsañcūrṇya mūtrēṇa pēyāpūrvaṁ tatō rasaiḥ| viriktō jāṅgalairadyāttataḥ ṣaḍdivasaṁ payaḥ||11|| śr̥taṁ pibēdvyōṣayutaṁ pītamēvaṁ punaḥpunaḥ| hanti sarvōdarāṇyētaccūrṇaṁ jātōdakānyapi||12||
View original
पटोलमूलं त्रिफलां निशां वेल्लं च कार्षिकम्| कम्पिल्लनीलिनीकुम्भभागान् द्वित्रिचतुर्गुणान्||१०|| पिबेत्सञ्चूर्ण्य मूत्रेण पेयापूर्वं ततो रसैः| विरिक्तो जाङ्गलैरद्यात्ततः षड्दिवसं पयः||११|| शृतं पिबेद्व्योषयुतं पीतमेवं पुनःपुनः| हन्ति सर्वोदराण्येतच्चूर्णं जातोदकान्यपि||१२||
🔊 Audio coming soon
sa0-paṭōlamūlādi kārṣikaṁ kampillādīnāṁ bhāgān kramēṇa dvitricaturguṇān sañcūrṇya gōmūtrēṇa pibēt| anantaraṁ viriktaḥ san pēyāṁ bhuktvā jāṅgalamāṁsarasaiḥ śālyādikamadyāt| tataḥ-anantaraṁ, ṣaḍdivasāni kvathitaṁ kṣīraṁ trikaṭuyutaṁ pibēt| ēvaṁ punaḥpunarētatpītaṁ sarvōdarāṇi jātasalilānyapi hanti|
Adhikarana udare gavAkShyAdi cUrNam (13) · Śloka 13
gavākṣīṁ śaṅkhinīṁ dantīṁ tilvakasya tvacaṁ vacām| pibētkarkandhumr̥dvīkākōlāmbhōmūtrasīdhubhiḥ||13||
View original
गवाक्षीं शङ्ख़िनीं दन्तीं तिल्वकस्य त्वचं वचाम्| पिबेत्कर्कन्धुमृद्वीकाकोलाम्भोमूत्रसीधुभिः||१३||
🔊 Audio coming soon
sa0-gavākṣyādikaṁ cūrṇaṁ karkandhvādijalamūtrasīdhvanyatamēna pibēt|
Adhikarana udare nArAyaNacUrNam (14-21) · Śloka 21
yavāni hapuṣā dhānyaṁ śatapuṣpōpakuñcikā| kāravī pippalīmūlamajagandhā śaṭhī vacā||14|| citrakō'jājikaṁ vyōṣaṁ svarṇakṣīrī phalatrayam| dvau kṣārau pauṣkaraṁ mūlaṁ kuṣṭhaṁ lavaṇapañcakam||15|| viḍaṅgaṁ ca samāṁśāni dantyā bhāgatrayaṁ tathā| trivr̥dviśālē dviguṇē sātalā ca caturguṇā||16|| ēṣa nārāyaṇō nāma cūrṇō rōgagaṇāpahaḥ| nainaṁ prāpyābhivardhantē rōgā viṣṇumivāsurāḥ||17|| takrēṇōdaribhiḥ pēyō gulmibhirbadarāmbunā| ānāhavātē surayā vātarōgē prasannayā||18|| dadhimaṇḍēna viṭsaṅgē dāḍimāmbhōbhirarśasaiḥ| parikartē savr̥kṣāmlairuṣṇāmbubhirajīrṇakē||19|| bhagandarē pāṇḍurōgē kāsē śvāsē galagrahē| hr̥drōgē grahaṇīdōṣē kuṣṭhē mandē'nalē jvarē||20|| daṁṣṭrāviṣē mūlaviṣē sagarē kr̥trimē viṣē| yathārhaṁ snigdhakōṣṭhēna pēyamētadvirēcanam||21||
View original
यवानि हपुषा धान्यं शतपुष्पोपकुञ्चिका| कारवी पिप्पलीमूलमजगन्धा शठी वचा||१४|| चित्रकोऽजाजिकं व्योषं स्वर्णक्षीरी फलत्रयम्| द्वौ क्षारौ पौष्करं मूलं कुष्ठं लवणपञ्चकम्||१५|| विडङ्गं च समांशानि दन्त्या भागत्रयं तथा| त्रिवृद्विशाले द्विगुणे सातला च चतुर्गुणा||१६|| एष नारायणो नाम चूर्णो रोगगणापहः| नैनं प्राप्याभिवर्धन्ते रोगा विष्णुमिवासुराः||१७|| तक्रेणोदरिभिः पेयो गुल्मिभिर्बदराम्बुना| आनाहवाते सुरया वातरोगे प्रसन्नया||१८|| दधिमण्डेन विट्सङ्गे दाडिमाम्भोभिरर्शसैः| परिकर्ते सवृक्षाम्लैरुष्णाम्बुभिरजीर्णके||१९|| भगन्दरे पाण्डुरोगे कासे श्वासे गलग्रहे| हृद्रोगे ग्रहणीदोषे कुष्ठे मन्देऽनले ज्वरे||२०|| दंष्ट्राविषे मूलविषे सगरे कृत्रिमे विषे| यथार्हं स्निग्धकोष्ठेन पेयमेतद्विरेचनम्||२१||
🔊 Audio coming soon
sa0-yavānyādīni viḍaṅgaparyantāni samāṁśāni| dantyā bhāgāstrayaḥ| trivr̥dviśālayōrdvau dvau bhāgau| sātalāyāśca catvāraḥ| ēṣa cūrṇō nārāyaṇō nāma rōgagaṇāpahaḥ| ēnaṁ cūrṇaṁ prāpya rōgā nābhivardhantē| kaṁ ka[iva] ? yathā viṣṇumivāsurāḥ| udaribhirēṣa takrēṇa pēyaḥ| gulmyādibhirbadarāmbvādibhiḥ pēyaḥ| bhagandarādiṣvētadyathārhaṁ snēhapītēna virēcanaṁ pēyam|
Adhikarana udare hapuShAdicUrNam (22-25) · Śloka 25
hapuṣāṁ kāñcanakṣīrīṁ triphalāṁ nīlinīphalam| trāyantīṁ rōhiṇīṁ tiktāṁ sātalāṁ trivr̥tāṁ vacām||22|| saindhavaṁ kālalavaṇaṁ pippalīṁ cēti cūrṇayēt| dāḍimatriphalāmāṁsarasamūtrasukhōdakaiḥ||23|| pēyō'yaṁ sarvagulmēṣu plīhni sarvōdarēṣu ca| śvitrē kuṣṭhēṣvajarakē sadanē viṣamē'nalē||24|| śōphārśaḥpāṇḍurōgēṣu kāmalāyāṁ halīmakē| vātapittakaphāṁścāśu virēkēṇa prasādhayēt||25||
View original
हपुषां काञ्चनक्षीरीं त्रिफलां नीलिनीफलम्| त्रायन्तीं रोहिणीं तिक्तां सातलां त्रिवृतां वचाम्||२२|| सैन्धवं काललवणं पिप्पलीं चेति चूर्णयेत्| दाडिमत्रिफलामांसरसमूत्रसुख़ोदकैः||२३|| पेयोऽयं सर्वगुल्मेषु प्लीह्नि सर्वोदरेषु च| श्वित्रे कुष्ठेष्वजरके सदने विषमेऽनले||२४|| शोफार्शःपाण्डुरोगेषु कामलायां हलीमके| वातपित्तकफांश्चाशु विरेकेण प्रसाधयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
sa0-hapuṣādikamētacūrṇaṁ dāḍimādirasaiḥ pēyam| gulmādiṣu virēkēṇa caitadāśu vātapittakaphān samprasādhayēt| kālalavaṇaṁ-kr̥ṣṇalavaṇam|
Adhikarana udare nIlinyAdi cUrNam (26) · Śloka 26
nīlinīṁ niculaṁ vyōṣaṁ kṣārau lavaṇapañcakam| citrakaṁ ca pibēccūrṇaṁ sarpiṣōdaragulmanut||26||
View original
नीलिनीं निचुलं व्योषं क्षारौ लवणपञ्चकम्| चित्रकं च पिबेच्चूर्णं सर्पिषोदरगुल्मनुत्||२६||
🔊 Audio coming soon
sa0-nīlinyādikaṁ cūrṇaṁ sarṣiṣā pibēt| udaragulmaghnam|
Adhikarana udare Atyayike snehavirecakaH (27-28) · Śloka 28
pūrvavacca pibēddugdhaṁ kṣāmaḥ śuddhō'ntarā'ntarā| kārabhaṁ gavyamājaṁ vādadyādātyayikē gadē||27|| snēhānēva virēkārthē durbalēbhyō viśēṣataḥ| |28|
View original
पूर्ववच्च पिबेद्दुग्धं क्षामः शुद्धोऽन्तराऽन्तरा| कारभं गव्यमाजं वादद्यादात्ययिके गदे||२७|| स्नेहानेव विरेकार्थे दुर्बलेभ्यो विशेषतः| |२८|
🔊 Audio coming soon
sa0-pūrvavacca-yathā paṭōlamūlādikē cūrṇē (ślō. 10) kathitaṁ, tathaiva śuddhaḥ kṣāmaḥ san jāṅgalarasādanantaramantarā'ntarā-madhyē madhyē, dugdhaṁ pibēt| kārabhaṁ gavyaṁ chāgaṁ vā kṣīram| sa0-ātyayikē rōgē virēkārthē snēhānēva dadyāt| durbalēbhyō vā viśēṣēṇa|
Adhikarana udare Atyayike harItakIghRutam (28-31) · Śloka 31
| harītakīsūkṣmarajaḥprasthayuktaṁ ghr̥tāḍhakam||28|| agnau vilāpya mathitaṁ khajēna yavapallakē| nidhāpayēttatō māsāduddhr̥taṁ gālitaṁ pacēt||29|| harītakīnāṁ kvāthēna dadhnā cāmlēna saṁyutam| udaraṁ garamaṣṭhīlāmānāhaṁ gulmavidradhī||30|| hantyētatkuṣṭhamunmādamapasmāraṁ ca pānataḥ| |31|
View original
| हरीतकीसूक्ष्मरजःप्रस्थयुक्तं घृताढकम्||२८|| अग्नौ विलाप्य मथितं खजेन यवपल्लके| निधापयेत्ततो मासादुद्धृतं गालितं पचेत्||२९|| हरीतकीनां क्वाथेन दध्ना चाम्लेन संयुतम्| उदरं गरमष्ठीलामानाहं गुल्मविद्रधी||३०|| हन्त्येतत्कुष्ठमुन्मादमपस्मारं च पानतः| |३१|
🔊 Audio coming soon
sa0-harītakīsūkṣmacūrṇaprasthayuktaṁ ghr̥tasyāḍhakamagnau vilāpya khajēnālōḍitaṁ yavapallakē-yavarāśimadhyē, nidhāpayēt| tatō māsādanantaramuddhr̥taṁ gālitaṁ harītakīnāṁ kvāthēna-sāmānyaparibhāṣōktapramāṇēna, amlēna dadhnā saṁyutaṁ ca pacēt| ētacca pānēnōdarādīn hanti|
Adhikarana udare Atyayike snukkShIraghRutam (31-32) · Śloka 32
| snuk''kṣīrayuktādgōkṣīrācchr̥taśītāt khajēnāhatāt||31|| yajjātamājyaṁ snuk''kṣīrasiddhaṁ tacca tathāguṇam| |32|
View original
| स्नुक्ऽऽक्षीरयुक्ताद्गोक्षीराच्छृतशीतात् ख़जेनाहतात्||३१|| यज्जातमाज्यं स्नुक्ऽऽक्षीरसिद्धं तच्च तथागुणम्| |३२|
🔊 Audio coming soon
sa0-snukṣīramiśritādgōkṣīrācchr̥taśītāt khajēnāhatāt yajjātaṁ sarpistatsnukkṣīrapakvaṁ pūrvaguṇam|
Adhikarana udare Atyayike trivRutsiddhaM ghRutam (32-33) · Śloka 33
| kṣīradrōṇaṁ sudhākṣīraprasthārdhasahitaṁ dadhi||32|| jātaṁ mathitvā tatsarpistrivr̥tsiddhaṁ ca tadguṇam| |33|
View original
| क्षीरद्रोणं सुधाक्षीरप्रस्थार्धसहितं दधि||३२|| जातं मथित्वा तत्सर्पिस्त्रिवृत्सिद्धं च तद्गुणम्| |३३|
🔊 Audio coming soon
sa0-kṣīradrōṇaṁ snukkṣīraprasthārghēna yutaṁ dadhi jātaṁ mathitvā tatsarpistrivr̥tāpakvaṁ pūrvaguṇam|
Adhikarana udare Atyayike payaH siddhaM ghRutam (33-34) · Śloka 34
| tathā siddhaṁ ghr̥taprasthaṁ payasyaṣṭaguṇē pibēt||33|| snukkṣīrapalakalkēna trivr̥tāṣaṭpalēna ca| |34|
View original
| तथा सिद्धं घृतप्रस्थं पयस्यष्टगुणे पिबेत्||३३|| स्नुक्क्षीरपलकल्केन त्रिवृताषट्पलेन च| |३४|
🔊 Audio coming soon
sa0-tathā siddhaṁ-pūrvavatpakvaṁ, ghr̥taprasthaṁ kṣīrē'ṣṭaguṇē snukṣīrapalakalkēna trivr̥tāṣaṭpalēna ca siddhaṁ pibēt|
Adhikarana udare Atyayike ghRutAdInAM paScAt peyAdipAnam (34) · Śloka 34
| ēṣāṁ cānu pibētpēyāṁ rasaṁ svādu payō'thavā||34||
View original
| एषां चानु पिबेत्पेयां रसं स्वादु पयोऽथवा||३४||
🔊 Audio coming soon
sa0-ēṣāṁ ca ghr̥tādīnāṁ paścāt pēyādīn pibēt|
Adhikarana udare jIrNe ghRute viriktasya SuNThI jalAdi pAnam (35) · Śloka 35
ghr̥tē jīrṇē viriktaśca kōṣṇaṁ nāgarasādhitam| pibēdambu tataḥ pēyāṁ tatō yūṣaṁ kulatthajam||35||
View original
घृते जीर्णे विरिक्तश्च कोष्णं नागरसाधितम्| पिबेदम्बु ततः पेयां ततो यूषं कुलत्थजम्||३५||
🔊 Audio coming soon
sa0-ghr̥tē jīrṇē viriktaśca san kōṣṇaṁ śūṇṭhīsādhitaṁ jalaṁ pibēt| anantaraṁ pēyāṁ pibēt| kulatthayūṣaṁ ca pibēt|
Adhikarana udare evaM tryahaM rUkShatve punaH punaH sarpiShpAnam (36) · Śloka 36
pibēdrūkṣastryahaṁ tvēvaṁ bhūyō vā pratibhōjitaḥ| punaḥpunaḥ pibētsarpirānupūrvyā'nayaiva ca||36||
View original
पिबेद्रूक्षस्त्र्यहं त्वेवं भूयो वा प्रतिभोजितः| पुनःपुनः पिबेत्सर्पिरानुपूर्व्याऽनयैव च||३६||
🔊 Audio coming soon
sa0-ēvaṁ tryahaṁ rūkṣaḥ san punarapi pratibhōjitaḥ punaḥpunaranēnaiva kramēṇa sarpiḥ pibēt|
Adhikarana udare etAni ghRutAni gulmAdInAM shAntaye (37) · Śloka 37
ghr̥tānyētāni siddhāni vidadhyātkuśalō bhiṣak| gulmānāṁ garadōṣāṇāmudarāṇāṁ ca śāntayē||37||
View original
घृतान्येतानि सिद्धानि विदध्यात्कुशलो भिषक्| गुल्मानां गरदोषाणामुदराणां च शान्तये||३७||
🔊 Audio coming soon
sa0-ētāni-prāguktāni, siddhāni ghr̥tāni kuśalō vaidyaḥ kurvīta gulmādīnāṁ śāntayē|
Adhikarana udare AnAhaBedanaM ghRutam (38) · Śloka 38
pīlukalkōpasiddhaṁ vā ghr̥tamānāhabhēdanam| tailvakaṁ nīlinīsarpiḥ snēhaṁ vā miśrakaṁ pibēt||38||
View original
पीलुकल्कोपसिद्धं वा घृतमानाहभेदनम्| तैल्वकं नीलिनीसर्पिः स्नेहं वा मिश्रकं पिबेत्||३८||
🔊 Audio coming soon
sa0-pīlukalkapakvaṁ ghr̥tamānāhabhēdanaṁ pibēt| tailvakaṁ (hr̥. ci. a. 21|32) vā nīlinīghr̥taṁ (hr̥. ci. a. 14|55) miśrakaṁ (hr̥. ci. a. 14|89) vā snēhaṁ pibēt|
Adhikarana udare hRutadoShe shAlyodanam (39) · Śloka 39
hr̥tadōṣaḥ kramādaśnan laghuśālyōdanaprati| |39|
View original
हृतदोषः क्रमादश्नन् लघुशाल्योदनप्रति| |३९|
🔊 Audio coming soon
sa0-hr̥tadōṣaḥ kramēṇa śālyōdanamatilaghuguṇayuktamalpaṁ khādēt| ēvaṁ saṁsarjanakrama ādaritavyaḥ|
Adhikarana udare doSha SeShanivRuttaye harItakIsahasram udare doSha pippalIsahasram udare doSha pippalIvardhamAnam udare doSha shilAjatuH udare doSha gugguluH udare doSha tulyArdrakarasaM kShIram (39-41) · Śloka 41
| upayuñjīta jaṭharī dōṣaśēṣanivr̥ttayē||39|| harītakīsahasraṁ vā gōmūtrēṇa payōnupaḥ| sahasraṁ pippalīnāṁ vā snuk''kṣīrēṇa subhāvitam||40|| pippalīvardhamānaṁ vā kṣīrāśī vā śilājatu| tadvadvā gugguluṁ kṣīraṁ tulyārdrakarasaṁ tathā||41||
View original
| उपयुञ्जीत जठरी दोषशेषनिवृत्तये||३९|| हरीतकीसहस्रं वा गोमूत्रेण पयोनुपः| सहस्रं पिप्पलीनां वा स्नुक्ऽऽक्षीरेण सुभावितम्||४०|| पिप्पलीवर्धमानं वा क्षीराशी वा शिलाजतु| तद्वद्वा गुग्गुलुं क्षीरं तुल्यार्द्रकरसं तथा||४१||
🔊 Audio coming soon
sa0-jaṭharī dōṣaśēṣasya nivr̥ttayē harītakīsahasraṁ gōmūtrēṇāsakr̥dbhāvitaṁ payōnupaḥ san khādēt| athavā, snuhīdugdhēnāsakr̥dbhāvitaṁ pippalī sahasramupayuñjīta| pippalīvardhamānaṁ vā rasāyanavidhānēnōpayuñjīta| athavā, dugdhāśanaḥ sannadrijamupayuñjīta| tathaiva gugguluṁ prayuñjīta| tathā, tulyārdrakarasaṁ kṣīramupayuñjīta|
Adhikarana udare doSha citrakadevadArUkalkaH (42) · Śloka 42
citrakāmaradārubhyāṁ kalkaṁ kṣīrēṇa vā pibēt| māsaṁ yuktastathā hastipippalīviśvabhēṣajam||42||
View original
चित्रकामरदारुभ्यां कल्कं क्षीरेण वा पिबेत्| मासं युक्तस्तथा हस्तिपिप्पलीविश्वभेषजम्||४२||
🔊 Audio coming soon
sa0-athavā, citrakadēvadāruṇōḥ kalkaṁ kṣīrēṇa pibēt| tathā, māsaṁ hastipippalīviśvabhēṣajakalkaṁ yuktō-niyataḥ san, kṣīrēṇa pibēt|
Adhikarana udare viDa~ggAdikalkayuktaM payaH (43) · Śloka 43
viḍaṅgaṁ citrakō danti cavyaṁ vyōṣaṁ ca tai payaḥ| kalkaiḥ kōlasamaiḥ pītvā pravr̥ddhamudaraṁ jayēt||43||
View original
विडङ्गं चित्रको दन्ति चव्यं व्योषं च तै पयः| कल्कैः कोलसमैः पीत्वा प्रवृद्धमुदरं जयेत्||४३||
🔊 Audio coming soon
sa0-viḍaṅgādibhiḥ kalkaiḥ kōlapramāṇairālōḍitaṁ payaḥ pītvā pravr̥ddhamudaraṁ jayēt|
Adhikarana udare snuhIkShIrAdiyuktamnnam udare snuhIkShIrAdikRutA utkArikA (44) · Śloka 44
bhōjyaṁ bhuñīta vā māsaṁ snuhīkṣīraghr̥tānvitam| utkārikāṁ vā snukkṣīrapītapathyākaṇākr̥tām||44||
View original
भोज्यं भुञीत वा मासं स्नुहीक्षीरघृतान्वितम्| उत्कारिकां वा स्नुक्क्षीरपीतपथ्याकणाकृताम्||४४||
🔊 Audio coming soon
sa0-snukkṣīraghr̥tānvitaṁ bhōjyaṁ-āhāraṁ, māsaṁ vā bhuñjīta| snukkṣīrasiddhaṁ ghr̥taṁ snukkṣīraghr̥tam, snukkṣīrayutaṁ vā ghr̥taṁ snukkṣīraghr̥tam| utkārikāṁ vā snukkṣīrayutāṁ bhuñjīta| utkārikāṁ-rōṭikām|
Adhikarana udare pArshvashUlAdau bilvakShAstailamudare pArshva TiNkAdikShAratailam (45-46) · Śloka 46
pārśvaśūlamupastambhaṁ hr̥dgrahaṁ ca samīraṇaḥ| yadi kuryāt tatastailaṁ bilvakṣārānvitaṁ pibēt||45|| pakvaṁ vā ṭiṇṭukabalāpalāśatilanālajaiḥ| kṣāraiḥ kadalyapamārgatarkārījaiḥ pr̥thakkr̥taiḥ||46||
View original
पार्श्वशूलमुपस्तम्भं हृद्ग्रहं च समीरणः| यदि कुर्यात् ततस्तैलं बिल्वक्षारान्वितं पिबेत्||४५|| पक्वं वा टिण्टुकबलापलाशतिलनालजैः| क्षारैः कदल्यपमार्गतर्कारीजैः पृथक्कृतैः||४६||
🔊 Audio coming soon
sa0-samīraṇaḥ pārśvaśūlādikaṁ yadi kuryāt tatastailaṁ bilvādiyutaṁ pibēt| athavā, mayūrajaṅghādijaiḥ kṣāraiḥ kadalyapāmārgatarkārījaiḥ pr̥thakkr̥taiḥ pakvaṁ tailaṁ pibēt|
Adhikarana udare vAtAvRute kaPAdau eraNDatailam (47) · Śloka 47
kaphē vātēna pittē vā tābhyāṁ vā'pyāvr̥tē'nilē| balinaḥ svauṣadhayutaṁ tailamēraṇḍajaṁ hitam||47||
View original
कफे वातेन पित्ते वा ताभ्यां वाऽप्यावृतेऽनिले| बलिनः स्वौषधयुतं तैलमेरण्डजं हितम्||४७||
🔊 Audio coming soon
sa0-kaphē vātēnāvr̥tē, tābhyāṁ-kaphapittābhyāṁ vā''vr̥tē'nilē sati, balinō narasya svauṣadhayutamēraṇḍatailaṁ hitam|
Adhikarana udare vAtAvRute kaPAdau devadArvAdilepaH (48) · Śloka 48
dēvadārupalāśārkahastipippaliśigrukaiḥ| sāśvakarṇaiḥ sagōmūtraiḥ pradihyādudaraṁ bahiḥ||48||
View original
देवदारुपलाशार्कहस्तिपिप्पलिशिग्रुकैः| साश्वकर्णैः सगोमूत्रैः प्रदिह्यादुदरं बहिः||४८||
🔊 Audio coming soon
sa0-dēvadārvādibhirgōmūtrasahitairudaraṁ bāhyataḥ pralimpēt|
Adhikarana udare vAtAvRute vRuScikAlyAdi kvAthasecanam (49) · Śloka 49
vr̥ścikālīvacāśuṇṭhīpañcamūlapunarnavāt| varṣābhūdhānyakuṣṭhācca kvāthairmūtraiśca sēcayēt||49||
View original
वृश्चिकालीवचाशुण्ठीपञ्चमूलपुनर्नवात्| वर्षाभूधान्यकुष्ठाच्च क्वाथैर्मूत्रैश्च सेचयेत्||४९||
🔊 Audio coming soon
sa0-vr̥ścikālyādīnāṁ kvāthairmūtraiśca jaṭharaṁ sēcayēt|
Adhikarana udare viriktamlAne svedo veShTanaM ca (50) · Śloka 50
viriktamlānamudaraṁ svēditaṁ sālvaṇādibhiḥ| vāsasā vēṣṭayēdēvaṁ vāyurnādhmāpayētpunaḥ||50||
View original
विरिक्तम्लानमुदरं स्वेदितं साल्वणादिभिः| वाससा वेष्टयेदेवं वायुर्नाध्मापयेत्पुनः||५०||
🔊 Audio coming soon
sa0-udaraṁ viriktamlānaṁ sālvaṇādibhiḥ svēditaṁ tatō vastrēṇa vēṣṭayēt| ēvaṁ kr̥tē sati vāyurna punarādhmāpayēt|
Adhikarana udare punarAdhmAne snigdhA nirUhAH (51) · Śloka 51
suviriktasya yasya syādādhmānaṁ punarēva tam| susnigdhairamlalavaṇairnirūhaiḥ samupācarēt||51||
View original
सुविरिक्तस्य यस्य स्यादाध्मानं पुनरेव तम्| सुस्निग्धैरम्ललवणैर्निरूहैः समुपाचरेत्||५१||
🔊 Audio coming soon
sa0-suviriktasya narasya yasya punarādhmānaṁ syāt, taṁ-udāriṇaṁ naraṁ, punarēva nirūhaiḥ susnigdhairamlalavaṇaiścōpācarēt|
Adhikarana udare sAvaraNe tIkShNA nirUhAH (52) · Śloka 52
sōpastambhō'pi vā vāyurādhmāpayati yaṁ naram| tīkṣṇāḥ sakṣāragōmūtrāḥ śasyantē tasya bastayaḥ||52||
View original
सोपस्तम्भोऽपि वा वायुराध्मापयति यं नरम्| तीक्ष्णाः सक्षारगोमूत्राः शस्यन्ते तस्य बस्तयः||५२||
🔊 Audio coming soon
sa0-sahōpastambhēna-kaphādyādhārakēṇa, vartatē sōpastambhō vāyuryaṁ naramādhmāpayati, tasya tīkṣṇā bastayaḥ kṣāragōmūtrābhyāṁ saha śasyantē|
Adhikarana udare iti sAmAnyacikitsA (53) · Śloka 53
iti sāmānyataḥ prōktāḥ siddhā jaṭhariṇāṁ kriyāḥ| |53|
View original
इति सामान्यतः प्रोक्ताः सिद्धा जठरिणां क्रियाः| |५३|
🔊 Audio coming soon
sa0-iti-ēvaṁ, sāmānyēnōdariṇāṁ kriyāḥ siddhāḥ prōktāḥ|
Adhikarana vAtodare vidAryAdighRutena snigdhaM sveditaM tailvakAdinA virecayet (53-54) · Śloka 54
| vātōdarē'tha balinaṁ vidāryādiśr̥taṁ ghr̥tam||53|| pāyayēta tataḥ snigdhaṁ svēditāṅgaṁ virēcayēt| bahuśastailvakēnainaṁ sarpiṣā miśrakēṇa vā||54||
View original
| वातोदरेऽथ बलिनं विदार्यादिशृतं घृतम्||५३|| पाययेत ततः स्निग्धं स्वेदिताङ्गं विरेचयेत्| बहुशस्तैल्वकेनैनं सर्पिषा मिश्रकेण वा||५४||
🔊 Audio coming soon
sa0-vātōdarē sati balavantaṁ puruṣaṁ vidāryādigaṇēna pakvaṁ ghr̥taṁ pāyayēt| anantaraṁ snigdhaṁ svēditaśarīramēnaṁ bahuśastailvakēna ghr̥tēna (hr̥. ci. a. 21|32) virēcayēt| miśrakēṇa (hr̥. ci. a. 14|89) vā ghr̥tēna virēcayēt|
Adhikarana udare saMsarjane kRute balArthaM kShIram,udare labdhe bale kShIravarjanam (55) · Śloka 55
kr̥tē saṁsarjanē kṣīraṁ balārthamavacārayēt| prāgutklēśānnivartyaṁ ca balē labdhē kramātpayaḥ||55||
View original
कृते संसर्जने क्षीरं बलार्थमवचारयेत्| प्रागुत्क्लेशान्निवर्त्यं च बले लब्धे क्रमात्पयः||५५||
🔊 Audio coming soon
sa0-kr̥tē saṁsarjanē sati kṣīraṁ baladānāya dadyāt| utklēśāt prāk-prāyēṇa kaphōpacitērutklēśaṁ dr̥ṣṭvā'nantaraṁ, balē labdhē sati kramēṇa kṣīraṁ nivartayēt-na sahasaiva|
Adhikarana udare tato yUShAdiBiragnivardhanam udare sodAvartai AsthApanam (56-57) · Śloka 57
yūṣai rasairvā mandāmlalavaṇairēdhitānalam| sōdāvartaṁ punaḥ snigdhasvinnamāsthāpayēttataḥ||56|| tīkṣṇādhōbhāgayuktēna dāśamūlikabastinā| |57|
View original
यूषै रसैर्वा मन्दाम्ललवणैरेधितानलम्| सोदावर्तं पुनः स्निग्धस्विन्नमास्थापयेत्ततः||५६|| तीक्ष्णाधोभागयुक्तेन दाशमूलिकबस्तिना| |५७|
🔊 Audio coming soon
sa0-tataḥ-anantaramudīriṇaṁ yūṣādibhiḥ samiddhāgnimudāvartavantaṁ punarapi snigdhasvinnaṁ dāśamūlikabastinā nirūhayēt| dāśamūlikō bastiḥ-"dvipañcamūlatriphalāphalabilvāni pācayēt|" (hr̥. ka. a. 4|34) ityādiḥ kalpōktaḥ| tēna kimbhūtēna ? tīkṣṇādhōbhāgayuktēna| adhōbhāgō-adhastāccharīrē, yuktō-yōgyaḥ| tīkṣṇāścāsāvadhōbhāgayuktaśca, tēna|
Adhikarana udare rUkShatvAdiyukte anuvAsanam udare avirecyatve shamanA bastvAdayaH (57-59) · Śloka 59
| tilōrubūkatailēna vātaghnāmlaśr̥tēna ca||57|| sphuraṇākṣēpasandhyasthipārśvapr̥ṣṭhatrikārtiṣu| rūkṣaṁ baddhaśakr̥dvātaṁ dīptāgnimanuvāsayēt||58|| avirēcyasya śamanā bastikṣīraghr̥tādayaḥ| |59|
View original
| तिलोरुबूकतैलेन वातघ्नाम्लशृतेन च||५७|| स्फुरणाक्षेपसन्ध्यस्थिपार्श्वपृष्ठत्रिकार्तिषु| रूक्षं बद्धशकृद्वातं दीप्ताग्निमनुवासयेत्||५८|| अविरेच्यस्य शमना बस्तिक्षीरघृतादयः| |५९|
🔊 Audio coming soon
sa0-rūkṣaṁ baddhaśakr̥dvātaṁ dīptānalaṁ tilairaṇḍatailēna vātaghnairdravyairamlaiśca śr̥tēnānuvāsayēt| sphuraṇādisadbhāvē satyavirēcyasyōdariṇō narasya śamanā bastyādayaḥ prayōjyāḥ| [ avirēcyāḥ- ] "na tu rēcyō navajvarī " (hr̥. sū. a. 18|10) ityādayō virēcanavidhāvuktāḥ|
Adhikarana pittodare svAdusiddhaghRutena snehanam pittodare syAmAdighRutena virecanam pittodare nyagrodhAdikAthena virecanam pittodare nyagrodhAdisnehena anuvAsanam (59-61) · Śloka 61
| balinaṁ svādusiddhēna paittē saṁsnēhya sarpiṣā||59|| śyāmātribhaṇḍītriphalāvipakvēna virēcayēt| sitāmadhughr̥tāḍhyēna nirūhō'sya tatō hitaḥ||60|| nyagrōdhādikaṣāyēṇa snēhabastiśca tacchr̥taḥ| |61|
View original
| बलिनं स्वादुसिद्धेन पैत्ते संस्नेह्य सर्पिषा||५९|| श्यामात्रिभण्डीत्रिफलाविपक्वेन विरेचयेत्| सितामधुघृताढ्येन निरूहोऽस्य ततो हितः||६०|| न्यग्रोधादिकषायेण स्नेहबस्तिश्च तच्छृतः| |६१|
🔊 Audio coming soon
sa0-balavantaṁ puruṣaṁ paittē jaṭharē sati madhuravargasiddhēna ghr̥tēna saṁsnēhya śyāmādibhirvipakvēna sarpiṣā virēcayēt| śyāmā-mālavikā trivr̥t| tribhaṇḍī-kāśī trivr̥t| anantaraṁ śarkarāmākṣikaghr̥tabahulēna nyagrōdhādikaṣāyēṇāsya-āturasya, nirūhō hitaḥ| [ tathā, ] tēnaiva-nyagrōdhādinā, [śr̥tō- ] vipakvaḥ, snēhabastiḥ-anuvāsanō, hitaḥ| nanu, balinamityayuktam| yataḥ prāgabhyadhāyi (hr̥. ni. a. 12|4)- "naṣṭacēṣṭābalāhārāḥ" iti| atrōcyatē| bhēṣajavēgasahiṣṇumātratvamatra balavattvaṁ parikalpya balinamityuktam, na tu prakr̥ṣṭabalavantamityadōṣaḥ|
Adhikarana pittodare durbalasya pUrvamanuvAsya kShIrabastiBiH shodhanam (61) · Śloka 61
| durbalaṁ tvanuvāsyādau śōdhayētkṣīrabastibhiḥ||61||
View original
| दुर्बलं त्वनुवास्यादौ शोधयेत्क्षीरबस्तिभिः||६१||
🔊 Audio coming soon
sa0-durbalaṁ tu naraṁ prāganuvāsya kṣīrabastibhiḥ śōdhayēt|
Adhikarana pittodareagnibale jAte punaH punaH trivRutkalkakShIrAdi nA virecanam pittodare sakaPe samUtrakShIreNa pittodare savAtesatiktAjya kShIreNa pittodare eShAmanyatamakShIreNAnnaBojanam pittodare pAyasena jaTharopanAhaH (62-64) · Śloka 64
jātē cāgnibalē snigdhaṁ bhūyō bhūyō virēcayēt| kṣīrēṇa satrivr̥tkalkēnōrubūkaśr̥tēna vā||62|| sātalātrāyamāṇābhyāṁ śr̥tēnāragvadhēna vā| sakaphē vā samūtrēṇa satiktājyēna sānilē||63|| payasā'nyatamēnaiṣāṁ vidāryādiśr̥tēna vā| bhuñjīta jaṭharaṁ cāsya pāyasēnōpanāhayēt||64||
View original
जाते चाग्निबले स्निग्धं भूयो भूयो विरेचयेत्| क्षीरेण सत्रिवृत्कल्केनोरुबूकशृतेन वा||६२|| सातलात्रायमाणाभ्यां शृतेनारग्वधेन वा| सकफे वा समूत्रेण सतिक्ताज्येन सानिले||६३|| पयसाऽन्यतमेनैषां विदार्यादिशृतेन वा| भुञ्जीत जठरं चास्य पायसेनोपनाहयेत्||६४||
🔊 Audio coming soon
sa0-agnibalē ca jātē snigdhaṁ santaṁ punaḥpunarvirēcayēt| kēna ? kṣīrēṇa| trivr̥ccūrṇayutēnairaṇḍaśr̥tēna vā kṣīrēṇa sātalātrāyantībhyāṁ vā śr̥tēna karṇikārēṇa vā śr̥tēna| pittōdariṇaḥ sutarāṁ balāpēkṣitvād''durbalamityuktam| kaphayutē pittē samūtrēṇa kṣīrēṇaiṣāmanyatamēna śr̥tēna, sānilē pittē tiktājyēna saha payasā pūrvōktadravyāṇāmanyatamēna śr̥tēna virēcayēt| tiktadravyayutamājyaṁ tiktājyam, kuṣṭhōktaṁ tiktaghr̥taṁ vā| vidāryādiśr̥tēna vā payasā bhuñjīta-bhōjanaṁ kurvīta| jaṭharaṁ cāsya pāyasēnōpanāhayēt|
Adhikarana pittodare kShIrabastivirecanani punaHpunaH (65) · Śloka 65
punaḥ kṣīraṁ punarbastiṁ punarēva virēcanam| kramēṇa dhruvamātiṣṭhan yattaḥ pittōdaraṁ jayēt||65||
View original
पुनः क्षीरं पुनर्बस्तिं पुनरेव विरेचनम्| क्रमेण ध्रुवमातिष्ठन् यत्तः पित्तोदरं जयेत्||६५||
🔊 Audio coming soon
sa0-punaḥ kṣīraṁ punarbastiṁ punarēva virēcanaṁ kramēṇa dhruvamātiṣṭhan-ācaran, yattō-yatnavān san, pittōdaraṁ jayēt| punaḥ kṣīramityādiṣu punaḥśabdō vīpsārthaḥ| ētacca kramēṇa dhruvamātiṣṭhannityatō labdham|
Adhikarana kaPodare vatsakAdighRutenasnehanam kaPodare svigne snukShIraghRutena virecanam kaPodare kaTukShArayuktairannaiH saMsarjanam (66-67) · Śloka 67
vatsakādivipakvēna kaphē saṁsnēhya sarpiṣā| svinnaṁ snukṣīrasiddhēna balavantaṁ virēcitam||66|| saṁsarjayētkaṭukṣārayuktairannaiḥ kaphāpahaiḥ| |67|
View original
वत्सकादिविपक्वेन कफे संस्नेह्य सर्पिषा| स्विन्नं स्नुक्षीरसिद्धेन बलवन्तं विरेचितम्||६६|| संसर्जयेत्कटुक्षारयुक्तैरन्नैः कफापहैः| |६७|
🔊 Audio coming soon
sa0-kaphē-kaphōdarē, vatsakādivipakvēna sarpiṣā saṁsnēhya svinnaṁ santaṁ snukṣīrasiddhēna ghr̥tēna balinaṁ virēcitaṁ santaṁ saṁsarjayēt-pēyādyannairupakramēt| kimbhūtaiḥ ? kaṭukṣāradravyayutairannaiḥ kaphaghnaiḥ| kaṭukṣārayutānāṁ kaphaghnatvē'pi kaphaghnairityuktamatiśayārtham|
Adhikarana kaPodare muShkakAdikvAthena nirUhaH kaPodare etaCRutasnehena anuvAsanam kaPodare vyoShadugdhAdinA Bojanam (67-68) · Śloka 68
| mūtratryūṣaṇatailāḍhyō nirūhō'sya tatō hitaḥ||67|| muṣkakādikaṣāyēṇa snēhabastiśca tacchr̥taḥ| bhōjanaṁ vyōṣadugdhēna kaulatthēna rasēna vā||68||
View original
| मूत्रत्र्यूषणतैलाढ्यो निरूहोऽस्य ततो हितः||६७|| मुष्ककादिकषायेण स्नेहबस्तिश्च तच्छृतः| भोजनं व्योषदुग्धेन कौलत्थेन रसेन वा||६८||
🔊 Audio coming soon
sa0-tataḥ-saṁsarjanādanantaraṁ, nirūhō gōmūtratrikaṭukatailabahulō muṣkakādivargakvāthēnāsya-kaphōdariṇō, hitaḥ| snēhabastiḥ-anuvāsanam, tēnaiva śr̥tō hitaḥ| bhōjanaṁ vyōṣayuktēna dugdhēna saha hitaṁ kulattharasēna vā|
Adhikarana kaPodare staimityAdau ariShTakShArAH (69) · Śloka 69
staimityārucihr̥llāsē mandē'gnau madyapāya ca| dadyādariṣṭān kṣārāṁśca kaphastyānasthirōdarē||69||
View original
स्तैमित्यारुचिहृल्लासे मन्देऽग्नौ मद्यपाय च| दद्यादरिष्टान् क्षारांश्च कफस्त्यानस्थिरोदरे||६९||
🔊 Audio coming soon
sa0-madyapāya narāya mandē'gnau staimityādau ca satyariṣṭān kṣārāṁśca dadyāt| kaphēna styānaṁ jaṭharaṁ yasya tasminnidaṁ kāryam|
Adhikarana kaphodare staimityAdau hi~ggvAdikShArAHau (70-73) · Śloka 73
hiṅgūpakulyē triphalāṁ dēvadāru niśādvayam| bhallātakaṁ śigruphalaṁ kaṭukāṁ tiktakaṁ vacām||70|| śuṇṭhīṁ mādrīṁ ghanaṁ kuṣṭhaṁ saralaṁ paṭupañcakam| dāhayējjarjarīkr̥tya dadhisnēhacatuṣkavat||71|| antardhūmaṁ tataḥ kṣārādbiḍālapadakaṁ pibēt| madirādadhimaṇḍōṣṇajalāriṣṭasurāsavaiḥ||72|| udaraṁ gulmamaṣṭhīlāṁ tūnyau śōphaṁ visūcikām| plīhahr̥drōgagudajānudāvartaṁ ca nāśayēt||73||
View original
हिङ्गूपकुल्ये त्रिफलां देवदारु निशाद्वयम्| भल्लातकं शिग्रुफलं कटुकां तिक्तकं वचाम्||७०|| शुण्ठीं माद्रीं घनं कुष्ठं सरलं पटुपञ्चकम्| दाहयेज्जर्जरीकृत्य दधिस्नेहचतुष्कवत्||७१|| अन्तर्धूमं ततः क्षाराद्बिडालपदकं पिबेत्| मदिरादधिमण्डोष्णजलारिष्टसुरासवैः||७२|| उदरं गुल्ममष्ठीलां तून्यौ शोफं विसूचिकाम्| प्लीहहृद्रोगगुदजानुदावर्तं च नाशयेत्||७३||
🔊 Audio coming soon
sa0-hiḍgvādikaṁ jarjarīkr̥tya dadhisnēhacatuṣkayutamantardhūmaṁ dāhayēt| tasmāt kṣārādbiḍālapadakaṁ madirādibhiḥ pibēt| ēṣa ca kṣāra udaragulmādīn nāśayēt|
Adhikarana kaPodare ariShTagomUtrAdayaH (74) · Śloka 74
jayēdariṣṭagōmūtracūrṇāyaskr̥tipānataḥ| sakṣāratailapānaiśca durbalasya kaphōdaram||74||
View original
जयेदरिष्टगोमूत्रचूर्णायस्कृतिपानतः| सक्षारतैलपानैश्च दुर्बलस्य कफोदरम्||७४||
🔊 Audio coming soon
sa0-durbalasya narasya kaphōdaramariṣṭādipānēna jayēt| ayaskr̥tiḥ-pramēhacikitsitē (a. 12|29) prōktā, kṣārayutatailapānaiśca jayēt|
Adhikarana kaPodare mUlakabIjAdiBirUpanAhaH kaPodare aBIkShNaM svedaH (75) · Śloka 75
upanāhyaṁ sasiddhārthakiṇvairbījaiśca mūlakāt| kalkitairudaraṁ svēdamabhīkṣṇaṁ cātra yōjayēt||75||
View original
उपनाह्यं ससिद्धार्थकिण्वैर्बीजैश्च मूलकात्| कल्कितैरुदरं स्वेदमभीक्ष्णं चात्र योजयेत्||७५||
🔊 Audio coming soon
sa0-tathā, upanāhyaṁ jaṭharamasyaitaiḥ mūlakabījaiḥ kalkitaiḥ sasarṣapakiṇvaiḥ| tathā, nityaṁ svēdamatra yōjayēt|
Adhikarana sanipAtodare pratyAkhyAyakriyA (76) · Śloka 76
sannipātōdarē kuryānnātikṣīṇabalānalē| dōṣōdrēkānurōdhēna pratyākhyāya kriyāmimām||76||
View original
सन्निपातोदरे कुर्यान्नातिक्षीणबलानले| दोषोद्रेकानुरोधेन प्रत्याख़्याय क्रियामिमाम्||७६||
🔊 Audio coming soon
sa0-sannipātōdarē-arthātsannipātōdaravati narē, nātikṣīṇabalānalē'dhidōṣānurōdhēna-tadvaśēnaiva, kriyāmimāṁ-anantarōktāṁ, kuryāt| kiṁ kr̥tvā ? pratyākhyāya,-ētadudaramaśakyapratīkāramityēvamuktvā| athōpakramamāha-
Adhikarana sanipAtodare dantIdravantItailapAnam (77) · Śloka 77
dantīdravantīphalajaṁ tailaṁ pānē ca śasyatē| |77|
View original
दन्तीद्रवन्तीफलजं तैलं पाने च शस्यते| |७७|
🔊 Audio coming soon
sa0-dantyāditailaṁ pānē ca śasyatē|
Adhikarana sanipAtodare kriyAnivRutte kAkAdanyAdikalkaH (77-78) · Śloka 78
| kriyānivr̥ttē jaṭharē tridōṣē tu viśēṣataḥ||77|| dadyādāpr̥cchya tajjñātīn pātuṁ madyēna kalkitam| mūlaṁ kākādanīguñjākaravīrakasambhavam||78||
View original
| क्रियानिवृत्ते जठरे त्रिदोषे तु विशेषतः||७७|| दद्यादापृच्छ्य तज्ज्ञातीन् पातुं मद्येन कल्कितम्| मूलं काकादनीगुञ्जाकरवीरकसम्भवम्||७८||
🔊 Audio coming soon
sa0-kriyāmatikrāntē jaṭharē viśēṣēṇa tridōṣajē tasya-udariṇō bandhūn, pr̥ṣṭvā-yathaitadviṣaṁ viṣamaṁ kiṁ jīvayatyuta mārayatīti sandēha ityādyuktvā, prayōjyaṁ vakṣyamāṇaṁ caitat| pātumityādi| kākādanyādijaṁ mūlaṁ kalkitaṁ madyēna pātuṁ dadyāt| kakādanī-kākaṇantikā|
Adhikarana sanipAtodare kriyAsthAvaraM viShaM sarpaviShaM vA (79-81) · Śloka 81
pānabhōjanasaṁyuktaṁ dadyādvā sthāvaraṁ viṣam| yasmin vā kupitaḥ sarpō vimuñcati phalē viṣam||79|| tēnāsya dōṣasaṅghātaḥ sthirō līnō vimārgagaḥ| bahiḥ pravartatē bhinnō viṣēṇāśu pramāthinā||80|| tathā vrajatyagadatāṁ śarīrāntaramēva vā| |81|
View original
पानभोजनसंयुक्तं दद्याद्वा स्थावरं विषम्| यस्मिन् वा कुपितः सर्पो विमुञ्चति फले विषम्||७९|| तेनास्य दोषसङ्घातः स्थिरो लीनो विमार्गगः| बहिः प्रवर्तते भिन्नो विषेणाशु प्रमाथिना||८०|| तथा व्रजत्यगदतां शरीरान्तरमेव वा| |८१|
🔊 Audio coming soon
sa0-athavā pānabhōjanasaṁyuktaṁ sthāvaraṁ viṣaṁ dadyāt| tēna yasmin phalē sarpaḥ kupitō viṣaṁ muñcati tadvā dadyāt| tēna-viṣēṇa pramāthinā, asya dōṣasaṅghātō bhinnō bahiḥ pravartatē| kimbhūtaḥ ? sthirastathā līnō dhātvādiṣu tathā unmārgagāmī| tathā-tēna prakārēṇānuṣṭhitēna, udaryagadatāṁ-nirvyādhitāṁ, vrajati| śarīrāntaraṁ vā yāti-mriyata ityarthaḥ|
Adhikarana sanipAtodare hRutadoSha shItAmbusnAnaM payaH pAnaM peyAM vAtetrivRucCAkA diBakShaNaM (81-83) · Śloka 83
| hr̥tadōṣaṁ tu śītāmbusnātaṁ taṁ pāyayētpayaḥ||81|| pēyāṁ vā trivr̥taḥ śākaṁ maṇḍūkyā vāstukasya vā| kālaśākaṁ yavākhyaṁ vā khādētsvarasasādhitam||82|| niramlalavaṇasnēhaṁ svinnāsvinnamanannabhuk| māsamēkaṁ tataścaiva tr̥ṣitaḥ svarasaṁ pibēt||83||
View original
| हृतदोषं तु शीताम्बुस्नातं तं पाययेत्पयः||८१|| पेयां वा त्रिवृतः शाकं मण्डूक्या वास्तुकस्य वा| कालशाकं यवाख़्यं वा ख़ादेत्स्वरससाधितम्||८२|| निरम्ललवणस्नेहं स्विन्नास्विन्नमनन्नभुक्| मासमेकं ततश्चैव तृषितः स्वरसं पिबेत्||८३||
🔊 Audio coming soon
sa0-hr̥tadōṣaṁ ca taṁ śītajalēna snātaṁ santaṁ payaḥ śītaṁ pāyayēt| pēyāmathavā trivr̥cchākaṁ maṇḍūkīśākaṁ vāstukaśākaṁ kālaśākaṁ yavaśākaṁ vā khādēt| kimbhūtam ? svarasēna sādhitam, tathā'mlalavaṇasnēhavarjitam, tathā svinnāsvinnam| anannabhōjī san, svinnāsvinnamiti "ktēna naviśiṣṭēna" iti samāsaḥ, māsamēkaṁ yāvadētadaśnīyāt| tr̥ṣitaḥ san svarasaṁ-prakr̥tatvāttacchākasya, pibēt|
Adhikarana sanipAtodare evaM nirhate doShe auShTraM kShIram (84) · Śloka 84
ēvaṁ vinirhr̥tē śākairdōṣē māsāt paraṁ tataḥ| durbalāya prayuñjīta prāṇabhr̥tkārabhaṁ payaḥ||84||
View original
एवं विनिर्हृते शाकैर्दोषे मासात् परं ततः| दुर्बलाय प्रयुञ्जीत प्राणभृत्कारभं पयः||८४||
🔊 Audio coming soon
sa0-ēvaṁ śākaviśēṣēṇa dōṣē nirhr̥tē-prāyēṇa jalākhyē, tataḥ-anantaraṁ, māsāt paraṁ duralāya puruṣāya kārabhaṁ kṣīraṁ prāṇakaraṁ prayuñjīta|
Adhikarana plIhodare vAmabAhau sirAmokShaH (85) · Śloka 85
plīhōdarē yathādōṣa snigdhasya svēditasya ca| sirāṁ bhuktavatō dadhnā vāmabāhau vimōkṣayēt||85||
View original
प्लीहोदरे यथादोष स्निग्धस्य स्वेदितस्य च| सिरां भुक्तवतो दध्ना वामबाहौ विमोक्षयेत्||८५||
🔊 Audio coming soon
sa0-plīhōdarē dōṣānusārēṇa snigdhasya svēditasya ca dadhnā bhuktavataḥ sirāṁ vāmē bāhau vimōkṣayēt|
Adhikarana plIhodare labdhabale samudrashuktikShAraH plIhodare labdhakara~jjakShAraH plIhodare labdha shigrukvAthaH plIhodare labdhahi~ggvAdicUrNakShArAjyam (86-88) · Śloka 88
labdhē balē ca bhūyō'pi snēhapītaṁ viśōdhitam| samudraśuktijaṁ kṣāraṁ payasā pāyayēttathā||86|| amlasrutaṁ biḍakaṇācūrṇāḍhyaṁ naktamālajam| saubhāñjanasya vā kvāthaṁ saindhavāgnikaṇānvitam||87|| hiḍgvādicūrṇaṁ kṣārājyaṁ yuñjīta ca yathābalam| |88|
View original
लब्धे बले च भूयोऽपि स्नेहपीतं विशोधितम्| समुद्रशुक्तिजं क्षारं पयसा पाययेत्तथा||८६|| अम्लस्रुतं बिडकणाचूर्णाढ्यं नक्तमालजम्| सौभाञ्जनस्य वा क्वाथं सैन्धवाग्निकणान्वितम्||८७|| हिड्ग्वादिचूर्णं क्षाराज्यं युञ्जीत च यथाबलम्| |८८|
🔊 Audio coming soon
sa0-balē ca jātē punarapi snēhapītaṁ viśōdhitaṁ santaṁ kṣāraṁ samudraśuktayutthaṁ payasā pāyayēt| tathā karañjajaṁ kṣāramamlaiḥ-kāñjikādibhiḥ srutaṁ, biḍakaṇācūrṇabhūyiṣṭhaṁ pāyayēt| athavā, saubhāñjanasya kvātham saindhavādiyutaṁ pibēt| hiḍgvādijaṁ cūrṇaṁ kṣāraṁ tathā ghr̥̄taṁ-ṣaṭpalādi, yathābalaṁ prayuñjīta| nanu, yathābalaṁ ihōcyatē| prāk cābhyadhāyi (hr̥. ni. a. 12|4)- "naṣṭacēṣṭābalāhārāḥ" iti| tadimē vākyē parasparaṁ vyāghnātē| brūmaḥ| balaśabdēnēha bhēṣajabalaṁ sōḍhuṁ śaktaṁ yadbalamātraṁ tadiha parikalpitam| pūrvaṁ ca prakr̥ṣṭaṁ yadbalaṁ tadvivakṣitamiti nātra pūrvāparavyāhatatvam|
Adhikarana plIhodare labdhabale pippalyAdicUrNam (88-89) · Śloka 89
| pippalīnāgaraṁ dantīsamāṁśaṁ dviguṇābhayam||88|| biḍārdhāṁśayutaṁ cūrṇamidamuṣṇāmbunā pibēt| |89|
View original
| पिप्पलीनागरं दन्तीसमांशं द्विगुणाभयम्||८८|| बिडार्धांशयुतं चूर्णमिदमुष्णाम्बुना पिबेत्| |८९|
🔊 Audio coming soon
sa0-pippalīnāgarayōrdvāvaṁśau, dantyā dvau bhāgau, harītakyāśca dvau bhāgau, biḍalavaṇasyārdhabhāgaḥ, ityēvaṁ cūrṇamuṣṇāmbunā pibēt|
Adhikarana plIhodarelabdhabale viDa~ggAdiBUtiH (89-90) · Śloka 90
| viḍaṅgaṁ citrakaṁ saktūn saghr̥tān saindhavaṁ vacām||89|| dagdhvā kapālē payasā gulmaplīhāpahaṁ pibēt| |90|
View original
| विडङ्गं चित्रकं सक्तून् सग़ृतान् सैन्धवं वचाम्||८९|| दग्ध्वा कपाले पयसा गुल्मप्लीहापहं पिबेत्| |९०|
🔊 Audio coming soon
sa0-viḍaṅgādikaṁ kapālē-karparē, dagdhvā kṣīrēṇa gulmaplīhaghnaṁ pibēt|
Adhikarana plIhodare labdhabale badarakapatralepaH (90-91) · Śloka 91
| tailōnmiśrairbadarakapatraiḥ sammārditaiḥ samupanaddhaḥ||90|| musalēna pīḍitō'nu ca yāti plīhā payōbhujō nāśam| |91|
View original
| तैलोन्मिश्रैर्बदरकपत्रैः सम्मार्दितैः समुपनद्धः||९०|| मुसलेन पीडितोऽनु च याति प्लीहा पयोभुजो नाशम्| |९१|
🔊 Audio coming soon
sa0-badarakasya patraistailamiśritaiḥ suṣru marditaiḥ samupanaddhaḥ, anu-paścācca, musalēna pīḍitaḥ plīhā kṣīrāśinō nāśaṁ vrajati| upagītiḥ|
Adhikarana plIhodarelabdhabale rohItakalatAyogaH (91-92) · Śloka 92
| rōhītakalatāḥ klr̥ptāḥ khaṇḍaśaḥ sābhayā jalē||91|| mūtrē vā''sunuyāttacca saptarātrasthitaṁ pibēt| kāmalāplīhagulmārśaḥ kr̥mimēhōdarāpaham||92||
View original
| रोहीतकलताः क्लृप्ताः ख़ण्डशः साभया जले||९१|| मूत्रे वाऽऽसुनुयात्तच्च सप्तरात्रस्थितं पिबेत्| कामलाप्लीहगुल्मार्शः कृमिमेहोदरापहम्||९२||
🔊 Audio coming soon
rōhītakalatāḥ latāḥ khaṇḍaṁ klr̥ptāḥ saharītakīrjalē mūtrē vā''sunuyāt| tacca saptarātraṁ sthitaṁ jalaṁ mūtraṁ vā pibēt| harītakyaśca lēhavadbhuñjīta| tatpītaṁ kāmalādighnam|
Adhikarana plIhodarelabdhabale rohItakaghRutam (93-95) · Śloka 95
rōhītakatvacaḥ kr̥tvā palānāṁ pañcaviṁśatīm| kōladviprasthasaṁyuktaṁ kaṣāyamupakalpayēt||93|| pālikaiḥ pañcakōlaistu taiḥ samastaiśca tulyayā| rōhītakatvacā piṣṭairghr̥taprasthaṁ vipācayēt||94|| plīhābhivr̥ddhiṁ śamayatyētadāśu prayōjitam| |95|
View original
रोहीतकत्वचः कृत्वा पलानां पञ्चविंशतीम्| कोलद्विप्रस्थसंयुक्तं कषायमुपकल्पयेत्||९३|| पालिकैः पञ्चकोलैस्तु तैः समस्तैश्च तुल्यया| रोहीतकत्वचा पिष्टैर्घृतप्रस्थं विपाचयेत्||९४|| प्लीहाभिवृद्धिं शमयत्येतदाशु प्रयोजितम्| |९५|
🔊 Audio coming soon
sa0-rōhītakatvacaḥ palānāṁ pañcaviṁśatiṁ kr̥tvā badaraprasthadvayasaṁyuktaṁ kaṣāyamavatārayēt| pañcakōlaiḥ pālikaistaiḥ samastaiḥ pañcakōlaiḥ rōhītakatvacā tulyayā piṣṭairghr̥taprasthaṁ vipācayēt| ētaddhr̥taṁ prayōjitaṁ plīhābhivr̥ddhiṁ drāgēva śamayati|
Adhikarana plIhodarelabdhabale kadalyAditailam (95-96) · Śloka 96
| kadalyāstilanālānāṁ kṣārēṇa kṣurakasya ca||95|| tailaṁ pakvaṁ jayētpānātplīhānaṁ kaphavātajam| |96|
View original
| कदल्यास्तिलनालानां क्षारेण क्षुरकस्य च||९५|| तैलं पक्वं जयेत्पानात्प्लीहानं कफवातजम्| |९६|
🔊 Audio coming soon
sa0-kadalyādīnāṁ kṣārēṇa tailaṁ pakvaṁ pānēna kaphavātōtthaṁ plīhānaṁ parākarōti|
Adhikarana plIhodarelabdhabale vAtakaPolbaNe gulmavadagnikarma (96-97) · Śloka 97
| aśāntau gulmavidhinā yōjayēdagnikarma ca||96|| aprāptapicchāsalilē plīhni vātakaphōlbaṇē| |97|
View original
| अशान्तौ गुल्मविधिना योजयेदग्निकर्म च||९६|| अप्राप्तपिच्छासलिले प्लीह्नि वातकफोल्बणे| |९७|
🔊 Audio coming soon
sa0-ēvamapyanupaśāntau vātakaphōtthē plīhnyasañjātapicchōdakē gulmavidhānēnāgnikarma yōjayēt|
Adhikarana plIhodare labdhabale pittolbaNe jIvanIyasarpirAdi (97-98) · Śloka 98
| paittikē jīvanīyāni sarpīṁṣi kṣīrabastayaḥ||97|| raktāvasēkaḥ saṁśuddhiḥ kṣīrapānaṁ ca śasyatē| |98|
View original
| पैत्तिके जीवनीयानि सर्पींषि क्षीरबस्तयः||९७|| रक्तावसेकः संशुद्धिः क्षीरपानं च शस्यते| |९८|
🔊 Audio coming soon
paittikē-pittēlbaṇē, plīhni jīvanīyagaṇasādhitāni sarpīṁṣi tathā kṣīrabastiraktāvasēkādi ca śasyatē| "sirāṁ bhuktavatō dadhnā vāmabāhau vimōkṣayēt|" (ślō. 85) ityanēnaiva raktāvasēkasyōktatvāt punarvacanaṁ prakarṣārtham| pittādhikyē hi raktātivr̥ddhiḥ| tasmādatiraktasrāvō yōjya iti pratipādanārthamētaduktam|
Adhikarana yakRududare dakShiNabhuje sirAmokShaH (98) · Śloka 98
| yakr̥ti plīhavatkarma dakṣiṇē tu bhujē sirām||98||
View original
| यकृति प्लीहवत्कर्म दक्षिणे तु भुजे सिराम्||९८||
🔊 Audio coming soon
sa0-yakr̥ti plīhavat karma kāryam| sirāṁ punardakṣiṇē bāhau dadyāt|
Adhikarana yakRududare anyatsarvaM plIhavat baddhodare svedA nrUho~anuvAsanaM ca baddhodare paristraMsInyannAni baddho tIkShNaM virecanam baddho udAvartaharaM vAtandhaM ca karma (99-100) · Śloka 100
svinnāya baddhōdariṇē mūtratīkṣṇauṣadhānvitam| satailalavaṇaṁ dadyānnirūhaṁ sānuvāsanam||99|| parīsraṁsīni cānnāni tīkṣṇaṁ cāsmai virēcanam| udāvartaharaṁ karma kāryaṁ yaccānilāpaham||100||
View original
स्विन्नाय बद्धोदरिणे मूत्रतीक्ष्णौषधान्वितम्| सतैललवणं दद्यान्निरूहं सानुवासनम्||९९|| परीस्रंसीनि चान्नानि तीक्ष्णं चास्मै विरेचनम्| उदावर्तहरं कर्म कार्यं यच्चानिलापहम्||१००||
🔊 Audio coming soon
sa0-baddhōdariṇē puruṣāya svinnāya gōmūtratīkṣṇauṣadhayutaṁ tailasaindhavābhyāṁ saha nirūhaṁ dadyāt, sānuvāsanaṁ-pūrvamanuvāsanaṁ paścāccētyarthaḥ| udarīṇaḥ svēdaniṣēdhādbaddhōdariṇaḥ svēdānujñānamapavāda iti naitatpūrvāparavyāhatam| parisraṁsīni-anulōmakāraṇyannāni, asmai ca-jaṭhariṇē, tīkṣṇaṁ ca virēcanaṁ dadyāt| udāvartaharaṁ karma kāryam| yacca vātghnaṁ tacca kāryam|
Adhikarana Cidrodare svedaM vinA kaPo daravat Cidro jAtaM jAtaM jalaM svAvyam (101) · Śloka 101
chidrōdaramr̥tē svēdācchlēṣmōdaravadācarēt| jātaṁ jātaṁ jalaṁ srāvyamēvaṁ tadyāpayēdbhiṣak||101||
View original
छिद्रोदरमृते स्वेदाच्छ्लेष्मोदरवदाचरेत्| जातं जातं जलं स्राव्यमेवं तद्यापयेद्भिषक्||१०१||
🔊 Audio coming soon
sa0-chidrōdaraṁ svēdamantarēṇa ślēṣmōdaravadupakramēt| yadā tu kathañcidrasaśchidrēbhyaḥ parisravan jaṭharamāpūrayitvā jalaṁ bhavēttadā tajjātaṁ salilaṁ srāvyam| na ca sakr̥dēva srāvyamiti pratipādanārthaṁ vīpsā, jātaṁ jātaṁ jalaṁ srāvyamiti| kiyantaṁ kālaṁ srāvyam ? ityāha-ēvamityādi| ēvaṁ-anēna prakārēṇa, tat-baddhōdaraṁ, yāpayēt| svāsthyamiti yōgyatayā'tra sambadhyatē, tēnaiva svāsthyaṁ prāpayēditi bōdhyam| na tu yāpyaṁ vidadhyāditi vyākhyēyam, na hi yāpyamudaramasti|
Adhikarana udakodare abdoShaharANi udakodaredIpanIyaH kaPaghnaScAhAraH (102-103) · Śloka 103
apāṁ dōṣaharāṇyādau yōjayēdudakōdarē| mūtrayuktāni tīkṣṇāni vividhakṣāravanti ca||102|| dīpanīyaiḥ kaphaghnaiśca tamāhārairupācarēt| |103|
View original
अपां दोषहराण्यादौ योजयेदुदकोदरे| मूत्रयुक्तानि तीक्ष्णानि विविधक्षारवन्ति च||१०२|| दीपनीयैः कफघ्नैश्च तमाहारैरुपाचरेत्| |१०३|
🔊 Audio coming soon
sa0-udakōdarē pūrvamapāṁ dōṣaharāṇi yōjayēt| tāni sarvāṇi gōmūtrayuktāni tathā tīkṣṇāni tathā vividhāḥ kṣārā vidyantē yēṣu tāni vividhakṣāravanti, anēkakṣārayuktānītyarthaḥ| nanu, apāmityanarthakam, "yōjayēdudakōdarē" ityanēnaivōdakaharatvasya siddhatvāt| atrōcyatē| apāṁ ca harṇāni yaśca tatra saṁsr̥ṣṭō dōṣō'dbhistasya ca haraṇāni jalasaṁsr̥ṣṭadōṣaharaṇānīti pratipādayitumuktam| ādāviti nirdēśāt paścādvātādidōṣānusārēṇa cōpakramaḥ kārya iti dyōtayati| tathā bhōjanairdīpanīyaiḥ kaphāpahaiścōpācarēt|
Adhikarana udakodare chAgakarIShakShArAdiguTikAo (103-106) · Śloka 106
| kṣāraṁ chōgakarīṣāṇāṁ srutaṁ mūtrē'gninā pacēt||103|| ghanībhavati tasmiṁśca karṣāṁśaṁ cūrṇitaṁ kṣipēt| pippalī pippalīmūlaṁ śuṇṭhī lavaṇapañcakam||104|| nikumbhakumbhatriphalāsvarṇakṣīrīviṣāṇikāḥ| svarjikākṣāraṣaḍgranthāsātalāyavaśūkajam||105|| kōlābhā guṭikāḥ kr̥tvā tataḥ sauvīrakāplutāḥ| pibēdajarakē śōphē pravr̥ddhē cōdakōdarē||106||
View original
| क्षारं छोगकरीषाणां स्रुतं मूत्रेऽग्निना पचेत्||१०३|| घनीभवति तस्मिंश्च कर्षांशं चूर्णितं क्षिपेत्| पिप्पली पिप्पलीमूलं शुण्ठी लवणपञ्चकम्||१०४|| निकुम्भकुम्भत्रिफलास्वर्णक्षीरीविषाणिकाः| स्वर्जिकाक्षारषड्ग्रन्थासातलायवशूकजम्||१०५|| कोलाभा गुटिकाः कृत्वा ततः सौवीरकाप्लुताः| पिबेदजरके शोफे प्रवृद्धे चोदकोदरे||१०६||
🔊 Audio coming soon
sa0-kṣāraṁ chāgakarīṣāṇāṁ mūtrē srutaṁ cāgninā pacēt| asmiṁśca kṣārajalē ghanībhavati sati karṣāṁśaṁ rajīkr̥taṁ pippalyādikaṁ kṣipēt| tataḥ-tasmātkṣārāt, gulikāḥ kōlābhāḥ kr̥tvā sauvīrakālōḍitā ajarakādau pibēt|
Adhikarana baddhacCidrodakodareShu auShadhairaprashameShu shastrakarma (107) · Śloka 107
ityauṣadhairapraśamē triṣu baddhōdarādiṣu| prayuñjīta bhiṣak śastramārtabandhunr̥pārthitaḥ||107||
View original
इत्यौषधैरप्रशमे त्रिषु बद्धोदरादिषु| प्रयुञ्जीत भिषक् शस्त्रमार्तबन्धुनृपार्थितः||१०७||
🔊 Audio coming soon
sa0-iti-ēvaṁ, auṣadhairaśāntau satyāṁ triṣu baddhacchidrōdakōdarēṣu vaidya ārtajñātibhirnr̥pēṇa cābhyārthitaḥ san śastraṁ prayuñjīta|
Adhikarana baddhacCidrodakodareShu shastrakarma vidhiH (108-112) · Śloka 112
snigdhasvinnatanōrnābhēradhō baddhakṣatāntrayōḥ| pāṭayēdudaraṁ muktvā vāmataścaturaṅgulāt||108|| caturaṅgulamānaṁ tu niṣkāsyāntrāṇi tēna ca| nirīkṣyāpanayēdbālamalalēpōpalādikam||109|| chidrē tu śalyamuddhr̥tya viśōdhyāntraparisravam| markōṭairdaṁśayēcchidraṁ tēṣu lagnēṣu cāharēt||110|| kāyaṁ mūrdhnō'nu cāntrāṇi yathāsthānaṁ nivēśayēt| aktāni madhusarpirbhyāmatha sīvyēdbahirvraṇam||111|| tataḥ kr̥ṣṇamr̥dā''lipya badhnīyādyaṣṭimiśrayā| nivātasthaḥ payōvr̥ttiḥ snēhadrōṇyāṁ vasēttataḥ||112||
View original
स्निग्धस्विन्नतनोर्नाभेरधो बद्धक्षतान्त्रयोः| पाटयेदुदरं मुक्त्वा वामतश्चतुरङ्गुलात्||१०८|| चतुरङ्गुलमानं तु निष्कास्यान्त्राणि तेन च| निरीक्ष्यापनयेद्बालमललेपोपलादिकम्||१०९|| छिद्रे तु शल्यमुद्धृत्य विशोध्यान्त्रपरिस्रवम्| मर्कोटैर्दंशयेच्छिद्रं तेषु लग्नेषु चाहरेत्||११०|| कायं मूर्ध्नोऽनु चान्त्राणि यथास्थानं निवेशयेत्| अक्तानि मधुसर्पिर्भ्यामथ सीव्येद्बहिर्व्रणम्||१११|| ततः कृष्णमृदाऽऽलिप्य बध्नीयाद्यष्टिमिश्रया| निवातस्थः पयोवृत्तिः स्नेहद्रोण्यां वसेत्ततः||११२||
🔊 Audio coming soon
sa0-baddhakṣatāntrayōḥ-baddhōdarē chidrōdarē ca, snigdhasvinnaśarīrasya nābhēradha udaraṁ caturaṅgulādvāmēna muktvā caturaṅgulapramāṇaṁ pāṭayēt| tēna ca-chidrēṇa, antrāṇi bahirniṣkāsya bālamalalēpōpalādikamapanayēditi baddhōdarōpakramaḥ| chidrōdarōpakramamāha-chidrē tu parīsrāviṇi śalyamuddhr̥tya parisravamātraṁ viśōdhyānantaraṁ markōṭaiśchidraṁ daṁśayēt| tēṣu ca-markōṭēṣu, bhakṣayituṁ lagnēṣu mūrdhnaḥ-śirasō'paraṁ, kāyaṁ markōṭānāmākarṣēt| anu [ca]-paścācca, antrāṇi madhusarpirbhyāmaktāni yathāsthānaṁ sthāpayēt| [atha-] anantaraṁ, bahirvraṇaṁ sīvyēt| bahiḥśabdanirdēśādābhyantaragataṁ na sīvyēditi gamyatē| tataḥ-anantaraṁ, kr̥ṣṇamr̥dā madhuyaṣṭikāmiśrayā''lipya badhnīyāt| anantaraṁ nivātasthaḥ kṣīravr̥ttiḥ san snēhadrōṇyāṁ vasēt| adhunā jalōdarasyānyēṣāmapi jātajalānāṁ jaṭharāṇāṁ cikitsārthamāha-
Adhikarana sajale udare jalasrAvaNavidhiH sajale niHsrute peyA (113-117) · Śloka 117
sajalē jaṭharē tailairabhyaktasyānilāpahaiḥ| svinnasyōṣṇāmbunā''kakṣamudarē paṭṭavēṣṭitē||113|| baddhacchidrōditasthānē vidhyēdaṅgulamātrakam| nidhāya tasminnāḍīṁ ca srāvayēdardhamambhasaḥ||114|| athāsya nāḍīmākr̥ṣya tailēna lavaṇēna ca| vraṇamabhyajya badhvā ca vēṣṭayēdvāsasōdaram||115|| tr̥tīyē'hni caturthē vā yāvadāṣōḍaśaṁ dinam| tasya viśramya viśramya srāvayēdalpaśō jalam||116|| vivēṣṭayēdgāḍhataraṁ jaṭharaṁ vāsasā ślatham| niḥsrutē laṅghitaḥ pēyāmasnēhalavaṇāṁ pibēt||117||
View original
सजले जठरे तैलैरभ्यक्तस्यानिलापहैः| स्विन्नस्योष्णाम्बुनाऽऽकक्षमुदरे पट्टवेष्टिते||११३|| बद्धच्छिद्रोदितस्थाने विध्येदङ्गुलमात्रकम्| निधाय तस्मिन्नाडीं च स्रावयेदर्धमम्भसः||११४|| अथास्य नाडीमाकृष्य तैलेन लवणेन च| व्रणमभ्यज्य बध्वा च वेष्टयेद्वाससोदरम्||११५|| तृतीयेऽह्नि चतुर्थे वा यावदाषोडशं दिनम्| तस्य विश्रम्य विश्रम्य स्रावयेदल्पशो जलम्||११६|| विवेष्टयेद्गाढतरं जठरं वाससा श्लथम्| निःस्रुते लङ्घितः पेयामस्नेहलवणां पिबेत्||११७||
🔊 Audio coming soon
sa0-sajalē jaṭhariṇō jaṭharē tailaiḥ-tilānāṁ tailaiḥ sarṣapairaṇḍatailādibhiśca, anilaghnairabhyaktasya tathōṣṇāmbunā svinnasyākakṣaṁ-kakṣāntaṁ yāvat, udarē paṭṭēna-vastrēṇa vēṣṭitē, tadudaraṁ vastrēṇaiva vēṣṭayitvā baddhacchidrōdarayōryatkathitaṁ sthānaṁ tasmin sthānē'ṅgulapramāṇaṁ vidhyēt| tasmiṁśca chidrē nāḍīṁ nidhāya jalasyōdarasthasyārdhaṁ srāvayēt| jalasrāvādanantaramasya-udariṇō, nāḍīmākr̥ṣya salavaṇēna tailēna vraṇamabhyajya baddhvā ca vāsasā jaṭharaṁ vēṣṭayēt| tr̥tīyē divasē'thavā caturthē yāvadāṣōḍaśaṁ dinaṁ tasya-udariṇō, viśramya viśramyālpaśaḥ-alpamalpaṁ kr̥tvā, jalaṁ-dōṣaṁ, srāvayēt| sahasā hi pracurajalasrāvaṇādapāyaḥ syāt| tasmāt srutidivasādanantaraṁ tr̥tīyē caturthē pañcamādau vā dinē śarīrabalābalamapēkṣya ṣōḍaśadinaṁ maryādīkr̥tya jalasrāvaṇaṁ kāryam| jaṭharaṁ ca śithilaṁ vāsasā gāḍhataraṁ vivēṣṭayēt| niḥsrutē ca jalē'sau jaṭharī laṅghitaḥ san pēyāmasnēhalavaṇāṁ< pibēt| nañatra īṣadarthaḥ| īṣat snēhalavaṇaṁ klēdarakṣārthaṁ vātakōparakṣārthaṁ ca| anyathā hi 'rūkṣāṁ nirlavaṇāṁ pibēt' ityēvaṁ nirdēśamācāryaḥ kuryāt|
Adhikarana sajale udare AsaMvatsaraM vartanakramaH (118-119) · Śloka 119
syātkṣīravr̥ttiḥ ṣaṇmāsāṁstrīn pēyāṁ payasā pibēt| trīṁścānyān payasaivādyāt phalāmlēna rasēna vā||118|| alpaśō'snēhalavaṇaṁ jīrṇaṁ śyāmākakōdravam| prayatō vatsarēṇaivaṁ vijayēta jalōdaram||119||
View original
स्यात्क्षीरवृत्तिः षण्मासांस्त्रीन् पेयां पयसा पिबेत्| त्रींश्चान्यान् पयसैवाद्यात् फलाम्लेन रसेन वा||११८|| अल्पशोऽस्नेहलवणं जीर्णं श्यामाककोद्रवम्| प्रयतो वत्सरेणैवं विजयेत जलोदरम्||११९||
🔊 Audio coming soon
sa0-ṣaṇmāsān kṣīravr̥ttiḥ syāt| trīn māsān kṣīrapēyāṁ pibēt| trīṁścānyān māsān payasaiva jīrṇaṁ śyāmākakōdravamadyāt| phalāmlēna vā māṁsarasēna| katham ? alpamalpam| tathā, īṣat snēhalavaṇam| [ēvaṁ-] anēna prakārēṇa, prayataḥ salilōdaraṁ vatsarēṇa vijayēt|
Adhikarana sajale udare pathye yantrito jitendriyashcaudare (120) · Śloka 120
varjyēṣu yantritō diṣṭē nātyadiṣṭē jitēndriyaḥ| |120|
View original
वर्ज्येषु यन्त्रितो दिष्टे नात्यदिष्टे जितेन्द्रियः| |१२०|
🔊 Audio coming soon
sa0-varjyēṣvāhāravihārādiṣvatyarthōṣṇāmlalavaṇādiṣu (ślō. 125) yantrita udarī syāt| diṣṭē-kathitē'nnapānādau, nātiyantritaḥ syāt| adiṣṭē-akathitē punarannapānādau, jitēndriyaḥ syāt-alōlupēna tatra bhavitavyamityarthaḥ| jalōdaracikitsāprasaṅgēna sarvōdaracikitsāmāha-
Adhikarana sarvodare vAtAdishamanI kriyA (120-121) · Śloka 121
| sarvamēvōdaraṁ prāyō dōṣasaṅghātajaṁ yataḥ||120|| atō vātādiśamanī kriyā sarvatra śasyatē| |121|
View original
| सर्वमेवोदरं प्रायो दोषसङ्घातजं यतः||१२०|| अतो वातादिशमनी क्रिया सर्वत्र शस्यते| |१२१|
🔊 Audio coming soon
sa0-sarvamēvōdaraṁ bāhulyēna dōṣasaṅghātōtthaṁ yasmāttasmāt sarvatrōdarē vātādiśamanī kriyā praśasyatē| prāyōgrahaṇaṁ kiñcit prāktanakarmanimittamudaraṁ nāvaśyaṁ dōṣasaṅghātajamiti|
Adhikarana sarvodare dIpano laghushcAhAraH (121-122) · Śloka 122
| vahnirmandatvamāyāti dōṣaiḥ kukṣau prapūritē||121|| tasmādbhōjyāni bhōjyāni dīpanāni laghūni ca| sapañcamūlānyalpāmlapaṭusnēhakaṭūni ca||122||
View original
| वह्निर्मन्दत्वमायाति दोषैः कुक्षौ प्रपूरिते||१२१|| तस्माद्भोज्यानि भोज्यानि दीपनानि लघूनि च| सपञ्चमूलान्यल्पाम्लपटुस्नेहकटूनि च||१२२||
🔊 Audio coming soon
sa0-vahnirmandatvaṁ yata āgacchati dōṣairudarē prapūritē sati tasmātkāraṇāt bhōjyāni-āhārāḥ, bhōjyāni-bhakṣayitavyāni, jaṭharibhirdīpanāni laghūni ca| tathā saha pañcamūlēna tathā'lpāmlādayō yēṣu tāni|
Adhikarana sarvodare gomUtraBAvitaShaShTikataNDulayavAgUBojanam (123-124) · Śloka 124
bhāvitānāṁ gavāṁ mūtrē ṣaṣṭikānāṁ ca taṇḍulaiḥ| yavāgūṁ payasā siddhāṁ prakāmaṁ bhōjayēnnaram||123|| pibēdikṣurasaṁ cānu jaṭharāṇāṁ nivr̥ttayē| svaṁ svaṁ sthānaṁ vrajantyēṣāṁ vātapittakaphāstathā||124||
View original
भावितानां गवां मूत्रे षष्टिकानां च तण्डुलैः| यवागूं पयसा सिद्धां प्रकामं भोजयेन्नरम्||१२३|| पिबेदिक्षुरसं चानु जठराणां निवृत्तये| स्वं स्वं स्थानं व्रजन्त्येषां वातपित्तकफास्तथा||१२४||
🔊 Audio coming soon
sa0-gōmūtrē bhāvitānāṁ ṣaṣṭikānāṁ taṇḍulairyavāgūṁ kṣīrēṇa siddhāṁ prakāmaṁ-icchayā, naraṁ bhōjayēt| anu-paścāt, ikṣurasaṁ ca pibēdudarāṇāṁ śāntyartham| tathā vātapittakaphāścaiṣāṁ-udariṇāṁ, svaṁ svaṁ sthānaṁ vrajanti|
Adhikarana sarvodare tadanu dakShurasapAnam sarvo varjyAni (125-126) · Śloka 126
atyarthōṣṇāmlalavaṇaṁ rūkṣaṁ grāhi himaṁ guru| guḍaṁ tailakr̥taṁ śākaṁ vāri pānāvagāhayōḥ||125|| āyāsādhvadivāsvapnayānāni ca parityajēt| |126|
View original
अत्यर्थोष्णाम्ललवणं रूक्षं ग्राहि हिमं गुरु| गुडं तैलकृतं शाकं वारि पानावगाहयोः||१२५|| आयासाध्वदिवास्वप्नयानानि च परित्यजेत्| |१२६|
🔊 Audio coming soon
sa0-atyarthōṣṇāmlalavaṇādikaṁ jaṭharī tyajēt| vāri pānāvagāhayōryadi tyajēt tarhi kiṁ pēyam ? ityāha-
Adhikarana sarvodare takrapAnam aShTodareShu takravisheShaH (126-129) · Śloka 129
| nātyacchasāndramadhuraṁ takraṁ pānē praśasyatē||126|| sakaṇālavaṇaṁ vātē, pittē sōṣaṇaśarkaram| yavānīsaindhavājājīmadhuvyōṣaiḥ kaphōdarē||127|| tryūṣaṇakṣāralavaṇaiḥ saṁyutaṁ nicayōdarē| madhutailavacāśuṇṭhīśatahvākuṣṭhasaindhavaiḥ||128|| plīhni, baddhē tu hapuṣāyavānīpaṭvajājibhiḥ| sakr̥ṣṇāmākṣikaṁ chidrē, vyōṣavatsalilōdarē||129||
View original
| नात्यच्छसान्द्रमधुरं तक्रं पाने प्रशस्यते||१२६|| सकणालवणं वाते, पित्ते सोषणशर्करम्| यवानीसैन्धवाजाजीमधुव्योषैः कफोदरे||१२७|| त्र्यूषणक्षारलवणैः संयुतं निचयोदरे| मधुतैलवचाशुण्ठीशतह्वाकुष्ठसैन्धवैः||१२८|| प्लीह्नि, बद्धे तु हपुषायवानीपट्वजाजिभिः| सकृष्णामाक्षिकं छिद्रे, व्योषवत्सलिलोदरे||१२९||
🔊 Audio coming soon
sa0-takramīṣadacchasāndramadhuraṁ pānē praśasyatē| tacca pavanē sapippalīsaindhavaṁ śrēṣṭham| pittē samaricaśarkaram| yavānyādibhiḥ sahs kaphōdarē hitam| trikaṭukādibhiḥ saṁyuktaṁ sannipātōdarē| madhutailādibhiḥ plīhōdarē| hapuṣādibhiryutaṁ baddhōdarē| pippalīmadhuyutaṁ chidrōdarē| jalōdarē vyōṣayutaṁ śrēṣṭham|
Adhikarana aShTodareShu gauravAdiyuktAnAM vAtakaPArtAnAM takrAmRUtam (130) · Śloka 130
gauravārōcakānāhamandavahnyatisāriṇām| takraṁ vātakaphārtānāmamr̥tatvāya kalpatē||130||
View original
गौरवारोचकानाहमन्दवह्न्यतिसारिणाम्| तक्रं वातकफार्तानाममृतत्वाय कल्पते||१३०||
🔊 Audio coming soon
sa0-vātakaphārtānāṁ gauravārōcakādiyutānāṁ takramamr̥tatvāya kalpatē-sampadyatē| ētacca bruvan vātakaphayōḥ śuddhāvapi dēyamiti dyōtayati|
Adhikarana aShTodareShu sarveShAM prayogANAmanu kShIram (131) · Śloka 131
prayōgāṇāṁ ca sarvēṣāmanu kṣīraṁ prayōjayēt| sthairyakr̥tsarvadhātūnāṁ balyaṁ dōṣānubandhahr̥t||131||
View original
प्रयोगाणां च सर्वेषामनु क्षीरं प्रयोजयेत्| स्थैर्यकृत्सर्वधातूनां बल्यं दोषानुबन्धहृत्||१३१||
🔊 Audio coming soon
sa0-sarvēṣāṁ ca prayōgāṇāmanu kṣīraṁ prayōjayēt| tacca kṣīraṁ sarvadhātūnāṁ sthiratvaṁ karōti| tathā balyaṁ syāddōṣānubandhatvaṁ harati|
Adhikarana aShTodareShu BeShajakShINA~ggAnAM kShIraM amRutam (15) · Śloka 15
bhēṣajāpacitāṅgānāṁ kṣīramēvāmr̥tāyatē| 131 1/2| iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭaviracitāyāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ caturthē cikitsitasthānē udaracikitsitaṁ nāma pañcadaśō'dhyāyaḥ||15||
View original
भेषजापचिताङ्गानां क्षीरमेवामृतायते| १३१ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने उदरचिकित्सितं नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon
sa0-bhēṣajēnāpacitaṁ śarīraṁ yēṣāṁ tēṣāṁ kṣīramēvāmr̥tatvāya sampadyata iti| iti śrīmr̥gāṅkadattaputraśrīmadaruṇadattaviracitāyāmaṣṭāṅgahr̥dayaṭīkāyāṁ sarvāṅgasundarākhyāyāṁ caturthē cikitsitasthānē udaracikitsitaṁ nāma pañcadaśō'dhyāyaḥ samāptaḥ|| 15||