6. dravyakalpādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਅਥ ਭੇਸਜਕਲ੍ਪੋ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਤੁਮਾਰਭ੍ਯਤੇ| ਬਸ੍ਤਿਵ੍ਯਾਪਦਾਂ ਹ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਃ-ਸਾਧਨਂ, ਸਦ੍ਭੇਸਜਪ੍ਰਯੋਗਾਤ੍|

Adhikarana dravyakalpAdhyAyaH (2) · Śloka 2

ਅਪਿ ਚ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਰੋਗਾਣਂ ਯਾ ਸਿਦ੍ਧਿਃ-ਪ੍ਰਸ਼ਮੋਪਾਯਃ, ਸੋਪਿ ਸਦ੍ਭੇਸਜਪ੍ਰਯੋਗਾਦੇਵ| ਇਤ੍ਯਾਹ ਅਥਾਤੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ)|੨|

ਸ੦-ਭੇਸਜਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪੋ-ਯੋਜਨਾ, ਭੇਸਜਕਲ੍ਪਃ| ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍|

Adhikarana auShadhasya deshaH guNaH (1-4) · Śloka 4

ਧਨ੍ਵੇ ਸਾਧਾਰਣੇ ਦੇਸ਼ੇ ਸਮੇ ਸਨ੍ਮਤ੍ਤਿਕੇ ਸ਼ੁਚੌ| ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਚੈਤ੍ਯਾਯਤਨਸ਼੍ਵਭ੍ਰਵਲ੍ਮੀਕਵਰ੍ਜਿਤੇ|੧| ਮਦੌ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸਿਣਜਲੇ ਕੁਸ਼ਰੋਹਿਸਸਂਸ੍ਤਤੇ| ਅਫਾਲਕਸ੍ਟੇਨਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਪਾਦਪੈਰ੍ਬਲਵਤ੍ਤਰੈਃ||੨|| ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਭੇਸਜਂ ਜਾਤਂ, ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਰ੍ਣਰਸਾਦਿਭਿਃ| ਜਨ੍ਤ੍ਵਜਗ੍ਧਂ ਦਵਾਦਗ੍ਧਮਵਿਦਗ੍ਧਂ ਚ ਵੈਕਤੈਃ||੩|| ਭੂਤੈਸ਼੍ਛਾਯਾਯਾਤਪਾਮ੍ਬ੍ਵਾਦ੍ਯੈਰ੍ਯਥਾਕਾਲਂ ਚ ਸੇਵਿਤਮ੍| ਅਵਗਾਢਮਹਾਮੂਲਮੁਦੀਚੀਂ ਦਿਸ਼ਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍||੪||

ਸ੦-ਧਨ੍ਵਦੇਸ਼ੇ, ਤਥਾ ਸਾਧਾਰਣੇ ਦੇਸ਼ੇ, ਤਥਾ ਸਮੇ-ਅਨਿਮ੍ਨੋਨ੍ਨਤੇ, ਤਥਾ ਸਨ੍ਮਤ੍ਤਿਕੇ, ਤਥਾ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤੇ, ਚੈਤ੍ਯਂ-ਦਿਨਚਰ੍ਯਾਧ੍ਯਾਯੇ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੨/੩੩) ਉਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ ਮਦੌ-ਸੁਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ, ਤਥਾ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸਿਣਂ-ਅਨੁਕੂਲਂ ਜਲਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍, ਤਥਾ ਕੁਸ਼ਰੋਹਿਸਸਂਸ੍ਤਤੇ, ਤਥਾਫਾਲਕੁਸ੍ਟੇ-ਖਿਲੇ, ਤਥਾ ਵਕ੍ਸੈਰ੍ਮਹਤ੍ਤਰੈਰਨਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਦੇਸ਼ੇ, ਯਦ੍ਭੇਸਜਂ ਜਾਤਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਯਥਾਸ੍ਵਮ੍ ਵਰ੍ਣਰਸਾਦਿਭਿਃ, ਤਦ੍ਭੇਸਜਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਜਨ੍ਤੁਭਿਃ- ਕੀਟੈਃ, ਅਜਗ੍ਧਂ-ਅਭਕ੍ਸਿਤਂ, ਦਵੇਨ-ਦਾਵਾਗ੍ਨਿਨਾ, ਅਦਗ੍ਧਂ-ਅਪ੍ਰੁਸ੍ਟਂ, ਤਥਾਵਿਦਗ੍ਧਂ ਵੈਕਤੈਰ੍ਭੂਤੈਃ-ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਧਰ੍ਮਬਾਧਾਦ੍ਵਿਕਤੈਰਾਕਾਸ਼ਾ(ਪਥਿਵ੍ਯਾ)ਦਿਭਿਰ੍ਯਦਨਾਸੇਵਿਤਂ ਤਦਵਿਦਗ੍ਧਮ੍| ਵਿਕਤਮੇਵ ਵੈਕਤਮ੍, ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਦਿਤ੍ਵਾਦਣ੍| ਤਥਾ ਛਾਯਾਦਿਭਿਰ੍ਯਥਾਕਾਲਂ ਕਾਲਮਨਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸੇਵਿਤਂ, ਯਦਾ ਤਸ੍ਯਭੇਜਸਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧੌ ਛਾਯਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਂ ਵਸ੍ਤੁਜਾਤਮੁਪਯੁਜ੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਤੇਨ ਸੇਵਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾਵਗਾਢਂ-ਦੂਰਂ ਗਤਂ, ਮਹਤ੍-ਪਥੁ, ਮੂਲਂ ਯਸ੍ਯ ਤਦਵਗਾਢਮਹਾਮੂਲਮ੍| ਤਥੋਦਿਚੀਂ-ਉਤ੍ਤਰਾਂ, ਦਿਸ਼ਮਾਸ਼੍ਰਿਤਂ-ਤਾਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਮ੍|

Adhikarana auShadhasya grahaNasthApanAvacAraNAvadhiH (1-7) · Śloka 7

|ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਰਾਮਕਸ੍ਣਾਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਗਵਾਮਪਿ| ਤਪਸਾ ਤੇਜਸਾ ਵਾਪਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਧ੍ਵਂ ਸ਼ਿਵਾਯ ਵੈ||੧|| ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਮਪ੍ਯੌਸਧਂ ਨਯੇਤ੍| ] ਅਥ ਕਲ੍ਯਾਣਚਰਿਤਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਃ ਸ਼ੁਚਿਰੁਪੋਸਿਤਃ| ਗਹ੍ਣੀਯਾਦੌਸਧਂ ਸੁਸ੍ਥਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਕਾਲੇ ਚ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੫|| ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਤਦਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਵਨਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਵਤ੍ਸਰਮ੍| ਤੇ ਗੁਡਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਧਾਨ੍ਯਕਸ੍ਣਾਵਿਡਙ੍ਗਤਃ||੬|| ਪਯੋ ਬਾਸ੍ਕਯਣਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਤਚ੍ਚ ਨੀਰੁਜਾਮ੍| ਵਯੋਬਲਵਤਾਂ ਧਾਤੁਪਿਚ੍ਛਸ਼ਙ੍ਗਖੁਰਾਦਿਕਮ੍||੭||

ਸ੦-ਅਥੇਤ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰ੍ਯਮਙ੍ਗਲਸੂਚਕਮ੍| ਭੇਸਜਮੇਵਂਵਿਧਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਲ੍ਯਾਣਂ-ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਾਦਿ, ਚਰਿਤਂ-ਅਨੁਸ੍ਠਿਤਂ, ਯੇਨਾਸੌ ਕਲ੍ਯਾਣਚਰਿਤਃ, ਤਥਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਃ-ਭੇਸਜਹਰਣਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਾਨ੍, ਤਥਾ ਸ਼ੁਚਿਃ-ਸ੍ਨਾਨਾਦਿਨਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਤਥੋਪੋਸਿਤਃ-ਕਤੋਪਵਾਸਃ, ਏਵਂਵਿਧਮੌਸਧਮੇਵਂਵਿਧਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਭੇਸਜਂ [ਸੁਸ੍ਥਂ-] ਸ੍ਵਸ੍ਥਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਸ੍ਥਿਤਂ ਕਾਲੇ ਸਕ੍ਸੀਰਂ-ਆਰ੍ਦ੍ਰਂ, ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਤਦਸਮ੍ਪਤ੍ਤੌ ਤੁ ਤਥਾਵਿਧਸ੍ਯ ਸਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯੌਸਧਸ੍ਯਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤੌ, ਅਨਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਵਤ੍ਸਰਂ ਭੇਸਜਂ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਕਿਂ ਸਰ੍ਵਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਨਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਵਤ੍ਸਰਂ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍? ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੁਡਾਦੀਨ੍ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਪਰਮੌਸਧਮਨਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਵਤ੍ਸਰਂ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਗੁਡਾਦੀਂਸ੍ਤੁ ਅਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਵਤ੍ਸਰਾਨ੍ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਕ੍ਸੀਰਂ ਬਸ੍ਕਯਣ੍ਯਾਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਵਿਟ੍ ਮੂਤ੍ਰਂ ਚ, ਤਚ੍ਚਕ੍ਸੀਰਂ ਚ, ਨੀਰੁਜਂ-ਅਪਗਤਦੋਸਂ, ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਵਯੋਬਲਵਤਾਂ ਧਾਤੁਪਿਚ੍ਛਾਦਿਕਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਪਯੋਗਿ ਕੇਸ਼ਨਖਚਰ੍ਮਾਦਿਕਂ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਵਯਃਸ਼ਬ੍ਦੋਪਾਦਾਨਾਤ੍ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਤਰੁਣਂ ਵਯੋ ਗਹ੍ਯਤੇ, ਨ ਹ੍ਯਵਯਾਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦਸ੍ਤਿ|

Adhikarana kaShAyayonayaH pa~jcarasAH, kalpanA pa~jcadhaiva (8-9) · Śloka 9

ਕਸਾਯਯੋਨਯਃ ਪਞ੍ਚ ਰਸਾ ਲਵਣਵਰ੍ਜਿਤਾਃ| ਰਸਃ ਕਲ੍ਕਃ ਸ਼ਤਃ ਸ਼ੀਤਃ ਫਾਣ੍ਟਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਨਾ||੮|| ਪਞ੍ਚਧੈਵ ਕਸਾਯਾਣਾਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੁਰ੍ਵਂ ਬਲਾਧਿਕਾ| |੯|

ਸ੦-ਕਸਾਯਸ੍ਯ ਯੋਨਯਃ-ਆਕਰਾਃ, ਲਵਣਵਰ੍ਜਿਤਾ ਮਧੁਰਾਦਯਃ ਪਞ੍ਚ ਰਸਾਃ| ਤੇਭ੍ਯ ਏਵ ਕਸਾਯਾਃ-ਸ੍ਵਰਸਾਦਯਃ, ਪਞ੍ਚ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ| ਲਵਣਸ੍ਯ ਤੁ ਸ੍ਵਰਸਕਲ੍ਪਨਾਯੋਗੋ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਸਦੈਵ ਸ਼ੁਸ੍ਕਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍| ਕਲ੍ਕਕਲ੍ਪਨਾਪਿ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਯਤੋ ਯਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦ੍ਰਵੇਣ ਸਿਕ੍ਤਂ ਪੀਣ੍ਡੀਭਵਤਿ ਨ ਤੁ ਵਿਲੀਯਤੇ ਤਤ੍ ਕਲ੍ਕਸਂਜ੍ਞਾਮਾਸਾਦਯਤਿ| ਤਥਾ ਯਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਕ੍ਵਾਥਯਿਤ੍ਵਾ ਜਲਾਦੁਦ੍ਧ੍ਰਿਯਤੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਵਯਵਾਸ੍ਤੂਦਕਮਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰੈਵ ਸ਼ਤਕਲ੍ਪਨਾ| ਲਵਣਸ੍ਯ ਤੁ ਵਿਲੀਨਰੂਪਤ੍ਵਾਦੇਵਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਇਤਿ ਸ਼ਤਕਲ੍ਪਨਾਯਾ ਅਪ੍ਯਸਮ੍ਭਵਃ| ਏਵਂ ਸ਼ੀਤਫਾਣ੍ਟਯੋਰਪ੍ਯਨੇਨੈਵ ਨ੍ਯਾਯੇਨਾਸਮ੍ਭਵ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਲਵਣਵਰ੍ਜ੍ਯਾ ਰਸਾਃ ਕਸਾਯਯੋਨਯ ਇਤਿ| ਮੁਨਿਨਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੪/੬)-["ਕਲ੍ਪਨਾਵਸ਼ਤਃ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਰਸਾਨਾਂ ਕਸਾਯਸਂਜ੍ਞਾਵ੍ਯਵਹਾਰ ਇਤਿ| ਲਵਣਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਨਾਯੋਗਾਭਾਵਾਤ੍ ] ਮਧੁਰਕਸਾਯੋਮ੍ਲਕਸਾਯਸ੍ਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਃ ਕਟੁ ਕਸਾਯਃ ਕਸਾਯਕਸਾਯਸ਼੍ਚੇਤਿ|" ਇਤਿ| ਰਸਾਨਾਂ ਸ੍ਵਰਸਾਦਿ ਕਲ੍ਪਨਾਯੋਗੋ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ| ਉਕ੍ਤਂ ਚੈਤਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਗੁਣਗੁਣਿਨੋਰਭੇਦੋਪਚਾਰਾਦਿਹ ਰਸਗ੍ਰਹਣੇਨ ਤਦਾਸ਼੍ਰਯਾਣਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਗ੍ਰਹਣਂ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਰਸਃ ਕਲ੍ਕਃ ਸ਼ਤਃ ਸ਼ੀਤਃ ਫਾਣ੍ਟਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਨਾ ਪਞ੍ਚਧੈਵ ਕਸਾਯਾਣਾਂ ਸ੍ਵਰਸਾਦੀਨਾਮ੍| ਸਾ ਚ ਕਲ੍ਪਨਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵਂ-ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ, ਬਲਾਧਿਕਾ-ਅਧਿਕਸ਼ਕ੍ਤਿਃ| ਏਵਂ ਫਾਣ੍ਟਾਖ੍ਯਾ ਕਲ੍ਪਨਾ ਸਬਲਾ| ਤਤੋਪ੍ਯਧਿਕਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸ਼ੀਤਾਖ੍ਯਾ| ਤਤੋਪ੍ਯਧਿਕਵੀਰ੍ਯਾ ਸ਼ਤਾਖ੍ਯਾ| ਤਤੋਪ੍ਯਧਿਕਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਕਲ੍ਕਾਖ੍ਯਾ| ਕਲ੍ਕਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਚੂਰ੍ਣਾਖ੍ਯਾਯਾਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਪਨਾਯਾ ਅਨ੍ਤਰ੍ਭਾਵਾਦਪਥਗ੍ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਕਲ੍ਕਾਖ੍ਯਾਯਾਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਪਨਾਯਾਃ ਸ੍ਵਰਸਾਖ੍ਯਾ ਕਲ੍ਪਨਾ ਅਧਿਕਸ਼ਕ੍ਤਿਃ| ਨਨੁ, ਚੂਰ੍ਣਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਕਲ੍ਕਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨ ਤੁ ਕਲ੍ਕਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਚੂਰ੍ਣਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪਨਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਚੂਰ੍ਣਕਲ੍ਪਨੈਵ ਨਿਰ੍ਦੇਸ੍ਟੁਂ ਯੁਕ੍ਤਾ, ਨ ਤੁ ਕਲ੍ਕਕਲ੍ਪਨਾ| ਯੁਕ੍ਤਮਾਹ ਭਵਾਨ੍| ਕਿਨ੍ਤੁ ਲਵਣਸ੍ਯ ਕਸਾਯਸਂਜ੍ਞਾਯਾਂ ਸਮਾਵੇਸ਼ੋ ਮਾਭੂਦਿਤਿ ਕਲ੍ਪਨਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਕਲ੍ਕ ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਕਤੋ ਨ ਚੂਰ੍ਣ ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਲ੍ਲਵਣੇ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਕਸਾਯਸਂਜ੍ਞਾਸਮਾਵੇਸ਼ਃ|

Adhikarana svarasalakShaNam (9-10) · Śloka 10

| ਸਦ੍ਯਃਸਮੁਦ੍ਧਤਾਤ੍ ਕ੍ਸੁਣ੍ਣਾਦ੍ਯਃ ਸ੍ਰਵੇਤ੍ਪਟਪੀਡਿਤਾਤ੍||੯|| ਸ੍ਵਰਸਃ ਸ ਸਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਃ| |੧੦|

ਸ੦-ਸਦ੍ਯਃ-ਤਤ੍ਕ੍ਸਣਂ, ਸਮਭੂਮੇਃ ਸਮ੍ਯਗੁਦ੍ਧਤਂ-ਉਤ੍ਖਾਤਂ, ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਕ੍ਸੁਣ੍ਣਂ-ਪਿਸ੍ਟਂ, ਸਦ੍ਯਃਸਮੁਦ੍ਧਤਕ੍ਸੁਣ੍ਣਂ, ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਪੀਡਿਤਾਦ੍ਯਃ ਸ੍ਰਵੇਤ੍ ਸ ਸ੍ਵਰਸਃ ਕਲ੍ਪਨਾਕਸਾਯਃ ਸਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਃ-ਸਂਜ੍ਞਾਯਾਂ ਸਙ੍ਕੇਤਿਤਃ|

Adhikarana kalkalakShaNam, cUrNalakShaNam (10) · Śloka 10

ਕਲ੍ਕਃ ਪਿਸ੍ਟੋ ਦ੍ਰਵਾਪ੍ਲੁਤਃ| ਚੂਰ੍ਣੋਪ੍ਲੁਤਃ|੧੦|

ਸ੦-ਦ੍ਰਵੇਣਾਪ੍ਲੁਤਃ ਪਿਸ੍ਟਃ ਸਨ੍ ਕਲ੍ਕ ਇਤਿ ਕਲ੍ਪਨਾਕਸਾਯਃ ਸਙ੍ਕੇਤਿਤਃ| ਯਤ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦ੍ਰਵੇਣ ਅਪ੍ਲੁਤਂ-ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੇਵ ਪਿਸ੍ਟਂ, ਸ ਕਲ੍ਪਨਾਕਸਾਯਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣ ਇਤਿ ਗਦਿਤਃ| ਤੇਨ ਕਲ੍ਕਸ੍ਯੈਵਾਯਂ ਭੇਦ ਇਤਿ, ਨਾਸੌ ਕਲ੍ਪਨੇਤਿ ਸ਼ਙ੍ਕਨੀਯਮ੍|

Adhikarana shRutalakShaNam (10) · Śloka 10

| ਸ਼ਤਃ ਕ੍ਵਾਥਃ|੧੦|

ਸ੦-ਯਤ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦ੍ਰਵੇਣਾਪ੍ਲੁਤ੍ਯ ਸ਼ਤਂ ਸ ਕਲ੍ਪਨਾਕਸਾਯਃ ਕ੍ਵਾਥ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ|

Adhikarana shItalakShaNam (10) · Śloka 10

| ਸ਼ੀਤੋ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਦ੍ਰਵੇ ਸ੍ਥਿਤਃ||੧੦||

ਸ੦-ਯਤ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦ੍ਰਵੇ ਸਕਲਾਂ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸ ਕਲ੍ਪਨਾਕਸਾਯਃ ਸ਼ੀਤ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ|

Adhikarana PANTalakShaNam (11) · Śloka 11

ਸਦ੍ਯੋਭਿਸੁਤਪੂਤਸ੍ਤੁ ਫਾਣ੍ਟਃ| |੧੧|

ਸ੦-ਯਤ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦ੍ਰਵੇਭਿਸੁਤ੍ਯ ਸਦ੍ਯਃ ਪੂਤਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਸ ਕਲ੍ਪਨਾਕਸਾਯਃ ਫਾਣ੍ਟ ਇਤਿ ਸਙ੍ਕੇਤਿਤਃ|

Adhikarana kalpanAnAM mAnAnAM ca viShayaBedAH (11-12) · Śloka 12

ਤਨ੍ਮਾਨਕਲ੍ਪਨੇ| ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਦਿਬਲਤਸ੍ਤਥਾ ਚ ਵਚਨਂ ਮੁਨੇਃ||੧੧|| ਮਾਤ੍ਰਾਯਾ ਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਸ੍ਤਿ ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਕੋਸ੍ਠਂ ਬਲਂ ਵਯਃ| ਆਲੋਚ੍ਯ ਦੇਸ਼ਕਾਲੌ ਚ ਯੋਜ੍ਯਾ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਕਲ੍ਪਨਾ||੧੨||

ਸ੦-ਮਾਨਂ ਚ ਕਲ੍ਪਨਾ ਚ ਮਾਨਕਲ੍ਪਨੇ, ਤੇਸਾਂ-ਸ੍ਵਰਸਾਦੀਨਾਂ, ਮਾਨਕਲ੍ਪਨੇ [ਤਨ੍ਮਾਨਕਲ੍ਪਨੇ]| ਤੇ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਦਿਬਲੇਨ ਯੁਞ੍ਜਯਾਤ੍| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕੋਸ੍ਠਬਲਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸਮ੍ਯਗ੍ਰਸਵੀਰ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਦੋਸਧਾਤ੍ਵਾਦ੍ਯਾਲੋਚ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਮਨਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਦਿਬਲਂ ਚ, ਤਤਃ ਸ੍ਵਰਸਾਦੀਨਾਂ ਮਾਨਕਲ੍ਪਨੇ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍, ਨ ਨਿਯਮਂ ਕਤ੍ਵੇਤ੍ਯਤ ਆਹ-ਤਥਾ ਚ ਵਚਨਂ ਮੁਨੇਃ| ਮਾਤ੍ਰਾਯਾ ਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਸ੍ਤਿ ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਕੋਸ੍ਠਂ ਬਲਂ ਵਯਃ| ਆਲੋਚ੍ਯ ਦੇਸ਼ਕਾਲੌ ਚ ਯੋਜ੍ਯਾ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਕਲ੍ਪਨੇਤਿ|

Adhikarana svarasasya madhyamaM mAnam (13) · Śloka 13

ਮਧ੍ਯਂ ਤੁ ਮਾਨਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਸ੍ਵਰਸਸ੍ਯ ਚਤੁਸ੍ਪਲਮ੍| |੧੩|

ਸ੦-ਮਧ੍ਯਮਂ ਮਾਨਂ-ਮਾਤ੍ਰਾ, ਸ੍ਵਰਸਸ੍ਯ ਚਤੁਸ੍ਪਲਮ੍|

Adhikarana peShyasya madhyamaM mAnam (13) · Śloka 13

| ਪੇਸ੍ਯਸ੍ਯ ਕਰ੍ਸਮਾਲੋਡ੍ਯਂ ਤਦ੍ ਦ੍ਰਵਸ੍ਯ ਪਲਤ੍ਰਯੇ||੧੩||

ਸ੦-ਪੇਸ੍ਯਸ੍ਯ-ਉਭਯਰੂਪਸ੍ਯ ਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਵਾ, ਕਰ੍ਸਂ ਮਧ੍ਯਮਂ ਮਾਨਮ੍| ਤਚ੍ਚ-ਪੇਸ੍ਯਸ੍ਯ ਕਰ੍ਸਂ, ਦ੍ਰਵਸ੍ਯ ਪਲਤ੍ਰਯੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯਾਲੋਡ੍ਯਮ੍|

Adhikarana kvAthasya madhyamaM mAnam (14) · Śloka 14

ਕ੍ਵਾਥਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪਲੇ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਰ੍ਧਂ ਪਾਦਸ਼ੇਸਿਤਮ੍| |੧੪|

ਸ੦-ਕ੍ਵਾਥਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪਲੇ, ਦ੍ਰਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਰ੍ਧਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ, ਤਚ੍ਚ ਸ਼੍ਰਪਣੇਨ ਪਾਦਸ਼ੇਸਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana shItasya madhyamaM mAnam (14) · Śloka 14

| ਸ਼ੀਤਂ ਪਲੇ ਪਲੈਃ ਸਡ੍ਭਿਃ|੧੪|

ਸ੦- ਸ਼ੀਤਂ ਕਸਾਯਂ ਪਲੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ, ਸਡ੍ਭਿਃ ਪਲੈਰ੍ਦ੍ਰਵਸ੍ਯ, ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana PANTasya madhyamaM mAnam (14) · Śloka 14

| ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ੍ਤੁ ਤਤੋਪਰਮ੍||੧੪||

ਸ੦-ਤਤਃ-ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਾਤ੍, ਅਪਰਂ-ਫਾਣ੍ਟਾਖ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਪਲੇ ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵਸ੍ਯ ਪਲੈਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਪਞ੍ਚਵਿਧਾਯਾਂ ਕਸਾਯਕਲ੍ਪਨਾਯਾਂ ਮਧ੍ਯਮਂ ਮਾਨਮ੍| ਅਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਮਾਨਾਤ੍ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦੀਨ੍ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯੋਨਾਧਿਕਭਾਵੋ ਮਾਤ੍ਰਾਯਾਃ ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਕਲ੍ਪ੍ਯਃ|

Adhikarana snehapAke madhyamaM mAnam (15) · Śloka 15

ਸ੍ਨੇਹਪਾਕੇ ਤ੍ਵਮਾਨੋਕ੍ਤੌ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਵਿਵਰ੍ਧਿਤਮ੍| ਕਲ੍ਕਸ੍ਨੇਹਦ੍ਰਵਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|੧੫|

ਸ੦-ਸ੍ਨੇਹਪਾਕੇ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯੇ ਕਲ੍ਕਸ੍ਨੇਹਦ੍ਰਵਾਣਾਮਮਾਨੋਕ੍ਤੌ-ਮਾਨ ਵਚਨਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਸ੍ਯਾਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੇ, ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਵਿਵਰ੍ਧਿਤਂ ਕਲ੍ਕਸ੍ਨੇਹਦ੍ਰਵਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਕਲ੍ਕਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰਵਸ਼੍ਚ ਤੇਸਾਂ ਸਮਾਹਾਰਃ ਕਲ੍ਕਸ੍ਨੇਹਦ੍ਰਵਮ੍| ਤਦੇਵਂ ਕਲ੍ਕਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚ੍ਤੁਰ੍ਗੁਣਃ ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ ਦ੍ਰਵਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣ ਇਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਭਤਿ ਤੁ ਦ੍ਰਵਂ ਪਥਕ੍ ਸ੍ਨੇਹਸਮਂ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਯੋਜ੍ਯਮਿਤਿ|

Adhikarana snehapAke shaunakamatam (15-16) · Śloka 16

| ਅਧੀਤੇ ਸ਼ੌਨਕਃ ਪੁਨਃ||੧੫|| ਸ੍ਨੇਹੇਸਿਧ੍ਦ੍ਯਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਮ੍ਬੁਨਿਃਕ੍ਵਾਥਸ੍ਵਰਸੈਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਯੋਜਯੇਦਂਸ਼ਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਸਸ੍ਠਮਸ੍ਟਮਮ੍||੧੬||

ਸ੦-ਸ਼ੌਨਕਾਖ੍ਯਸ੍ਤੁ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਦਧੀਤੇ-ਏਵਂ ਪਠਤਿ| ਸ੍ਨੇਹ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨੇਹਃ ਕਦਾਚਿਚ੍ਛੁਦ੍ਧਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਚ੍ਯਤੇ ਕਦਾਚਿਨ੍ਨਿਃਕ੍ਵਾਥੇਨ ਕਦਾਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰਸੇਨੇਤਿ| ਤੈਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਮ੍ਬੁਨਿਃਕ੍ਵਾਥਸ੍ਵਰਸੈਃ ਸ੍ਨੇਹੇ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ਸਤਿ ਕ੍ਰਮੇਣ ਕਲ੍ਕਸ੍ਯਾਂਸ਼ਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਸਸ੍ਠਮਸ੍ਟਮਂ ਯੋਜਯੇਦਿਤਿ|

Adhikarana snehapAke visheShaH (17) · Śloka 17

ਪਥਕ੍ ਸ੍ਨੇਹਸਮਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਭਤਿ ਤੁ ਦ੍ਰਵਮ੍| |੧੭|

ਸ੍੦- ਸ੍ਨੇਹਪਾਕਲਕ੍ਸਣਮਧੁਨਾ ਲਕ੍ਸਯਨ੍ਨਾਹ-

Adhikarana pakvasnehasya lakShaNam (17-18) · Śloka 18

| ਨਾਙ੍ਗੁਲਿਗ੍ਰਾਹਿਤਾ ਕਲ੍ਕੇ ਨ ਸ੍ਨੇਹੇਗ੍ਨੌ ਸਸ਼ਬ੍ਦਤਾ||੧੭|| ਵਰ੍ਣਾਦਿਸਮ੍ਪਚ੍ਚ ਯਦਾ ਤਦੈਨਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਹਰੇਤ੍| ਘਤਸ੍ਯ ਫੇਨੋਪਸ਼ਮਸ੍ਤੈਲਸ੍ਯ ਤੁ ਤਦੁਦ੍ਭਵਃ||੧੮||

ਸ੦-ਕਲ੍ਕਵਿਸਯੇਙ੍ਗੁਲਿਗ੍ਰਾਹਿਤ੍ਵਂ ਯਦਾ ਨ ਭਵਤਿ, ਅਗ੍ਨੌ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇ ਵਾ ਸ੍ਨੇਹੇ ਸਸ਼ਬ੍ਦਤਾ-ਚਟਚਟਾਯਿਤ੍ਵਂ ਨ ਭਵਤਿ, ਤਥਾ ਵਰ੍ਣਗਨ੍ਧਰਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨਾਂ ਯਦਾ ਸਮ੍ਪਤ੍-ਸ਼ੁਭਤ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਦਾ-ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ, ਅਸ਼੍ਯਾਮਲਚ੍ਛਾਯਾਮਨ੍ਤਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਹਰੇਤ੍| ਅਗ੍ਰਿਤਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਕਟਾਹਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਸ ਕਾਲੋਵਤਰਣ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯਦਪਿ ਸ੍ਨੇਹਪਾਕਲਕ੍ਸਣਮਸ੍ਤਿ-ਘਤਸ੍ਯੇਤਿ| ਘਤਾਖ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਾਕਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯ ਫੇਨੋਪਸ਼ਮੋ ਯਦਾ ਜਾਯਤੇ, ਤੈਲਾਖ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਤਦੁਦ੍ਭਵਃ-ਫੇਨੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਦਾ ਘਤਤੈਲਯੋਃ ਪਾਕੋ ਭਵਤਿ|

Adhikarana pakvalehasya lakShaNam (19) · Śloka 19

ਲੇਹਸ੍ਯ ਤਨ੍ਤੁਮਤ੍ਤਾਪ੍ਸੁ ਮਜ੍ਜਨਂ ਸਰਣਂ ਨ ਚ| |੧੯|

ਸ੦-ਲੇਹਸ੍ਯ ਪਾਕਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯ ਤਨ੍ਤੁਮਤ੍ਤਾ-ਤਨ੍ਤੁਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਃ ਪਾਕਃ| ਤਥਾਪ੍ਸੁ ਮਜ੍ਜਨਂ ਪਾਕਲਕ੍ਸਣਂ ਸਰਣਾਸਰਣਰੂਪਤਯਾ ਦ੍ਵਿਧਾ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯਤ ਇਦਮਾਹ-ਸਰਣਂ ਨ ਚ| ਸਰ੍ਵਲੇਹਸ੍ਯਾਪ੍ਸੁ ਮਜ੍ਜਨਂ ਭਵਤਿ ਨ ਤੁ ਸਰਣਂ-ਅਵਯਵਸ਼ੋ ਗਮਨਮ੍, ਤਥਾਪਿ ਤਸ੍ਯ ਪਾਕਃ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨ ਇਤਿ ਵੇਦ੍ਯਮ੍|

Adhikarana snehapAkaBedAH (19-21) · Śloka 21

| ਪਾਕਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਮਨ੍ਦਸ਼੍ਚਿਕ੍ਕਣਃ ਖਰਚਿਕ੍ਕਣਃ||੧੯|| ਮਨ੍ਦਃ ਕਲ੍ਕਸਮੇ ਕਿਟ੍ਟੇ ਚਿਕ੍ਕਣੋ ਮਦਨੋਪਮੇ| ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸੀਦਤਿ ਕਸ੍ਣੇ ਚ ਵਰ੍ਤ੍ਯ(ਰ੍ਤਿ)ਮਾਨੇ ਚ ਪਸ਼੍ਚਿਮਃ||੨੦|| ਦਗ੍ਧੋਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਿਸ੍ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਦਾਮਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਨਿਸਾਦਕਤ੍| |੨੧|

ਸ੦-ਪਾਕਸ੍ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕਾਰੋ ਮਨ੍ਦਸ਼੍ਚਿਕ੍ਕਣਃ ਖਰਚਿਕ੍ਕਣਾਖ੍ਯਃ [ ਚ ]| ਸ੍ਨੇਹਪਾਕਵਿਧੌ ਕਿਟ੍ਟਾਖ੍ਯੇ ਵਸ੍ਤੁਜਾਤੇ ਕਲ੍ਕਸਮੇ ਯਥਾ ਕਲ੍ਕੋਙ੍ਗੁਲਿਨਾਵਸ੍ਟਭ੍ਨਾਤਿ, ਤਥਾ ਕਿਟ੍ਟੇਪਿ ਸ੍ਨੇਹਪਾਕਸ੍ਯਾਙ੍ਗੁਲਿਗ੍ਰਾਹਿਤਾ ਨ ਭਵਤਿ, ਸ ਸ੍ਨੇਹਪਾਕੋ ਮਨ੍ਦ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਮਦਨੋਪਮੇ ਕਿਟ੍ਟੇ ਸਤ੍ਯੇਵਮਙ੍ਗੁਲਿਗ੍ਰਾਹਿਣਿ ਸ੍ਨੇਹਪਾਕਸ੍ਯ ਸ ਚਿਕ੍ਕਣਃ ਪਾਕਃ| ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍-ਈਸਤ੍, ਕਿਟ੍ਟੇ ਸੀਦਤਿ ਸਤਿ ਤਥਾ ਵਰ੍ਣਤਃ ਕਸ੍ਣੇ ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍, ਤਥਾ ਵਰ੍ਤ੍ਯ(ਰ੍ਤਿ)ਮਾਨੇ-ਵਰ੍ਤਿਮਾ(ਤਾਂ)ਗਚ੍ਛਤਿ ਸਤਿ, ਪਸ਼੍ਚਿਮਃ-ਖਰਚਿਕ੍ਕਣਾਖ੍ਯਃ ਪਾਕਃ| ਅਤਃ ਅਸ੍ਮਾਤ੍ ਖਰਚਿਕ੍ਕਣਾਤ੍, ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਦਗ੍ਧੋ ਭਵਤਿ ਸ੍ਨੇਹਃ| ਸ ਚ ਨਿਸ੍ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍-ਯਥਾਨਿਰੂਪਿਤਕਾਰ੍ਯਕਰਣੋ ਨ ਭਵੇਤ੍, ਨਿਰ੍ਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਆਮਃ-ਈਸਤ੍ਪਾਕਃ ਸ੍ਨੇਹਃ, ਪੁਨਰਗ੍ਨਿਸਾਦਕਤ੍|

Adhikarana mRudukharacikkaNAnAM viShayaBedAH (21) · Śloka 21

| ਮਦੁਰ੍ਨਸ੍ਯੇ, ਖਰੋਭ੍ਯਙ੍ਗੇ, ਪਾਨੇ ਬਸ੍ਤੌ ਚ ਚਿਕ੍ਕਣਃ||੨੧||

ਸ੦-ਮਦੁਃ-ਮਨ੍ਦਪਾਕਃ ਸ੍ਨੇਹੋ, ਨਸ੍ਯੇ-ਤਦ੍ਵਿਸਯੇ, ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ| ਖਰਃ-ਖਰਚਿਕ੍ਕਣਃ ਸ੍ਨੇਹਃ, ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੇ-ਤਦ੍ਵਿਸਯੇ, ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ| ਪਾਨੇ ਤਥਾ ਬਸ੍ਤੌ-ਤਦ੍ਵਿਸਯੇ, ਚਿਕ੍ਕਣਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ|

Adhikarana mAnaBedAH (22) · Śloka 22

ਅਧੁਨਾ ਮਾਨਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯਾਃ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸਂਜ੍ਞਾਸਂਵਿਧਾਨਾਰ੍ਥਮਾਹ ਸ਼ਾਣਂ ਪਾਣਿਤਲਂ ਮੁਸ੍ਟਿਂ ਕੁਡਵਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮਾਢਕਮ੍| ਦ੍ਰੋਣਂ ਵਹਂ ਚ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਵਿਜਾਨੀਯਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍||੨੨||

ਸ੦-ਸ਼ਾਣਾਦਯੋ ਵਹਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਾਃ ਪਾਣਿਤਲਾਦਿਸਂਜ੍ਞਾ ਵੇਦ੍ਯਾਃ|

Adhikarana ArdradravayormAnavisheShaH (23) · Śloka 23

ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਯੋਜਯੇਦਾਰ੍ਦ੍ਰਂ ਕੁਡਵਾਦਿ ਤਥਾ ਦ੍ਰਵਮ੍| |੨੩|

ਸ੦-ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਰ੍ਦ੍ਰਯੋਰੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਯੋਗੇ ਤੁਲ੍ਯਪਰਿਮਾਣੇਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਯੋਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦਾਰ੍ਦ੍ਰਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਰ੍ਦ੍ਰਯੋਰ੍ਵਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਯੋਸ੍ਤੁਲ੍ਯਪਰਿਮਾਣਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਯੋਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਦ੍ਰਵ੍ਯਾਭਾਵੇ ਸਤ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਸ਼ੁਸ੍ਕਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਯਯੋਰੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਯੋਗੇ ਤੁਲ੍ਯਪਰਿਮਾਣੇਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਯੋਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਦ੍ਰਵ੍ਯਾਤ੍ ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍ ਕੁਡਵਾਦਿਪਰਿਮਾਣ ਸਂਜ੍ਞਯਾ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana anuktadravAdau jalAdiyojanA (23-25) · Śloka 25

| ਪੇਸਣਾਲੋਡਨੇ ਵਾਰਿ ਸ੍ਨੇਹਪਾਕੇ ਚ ਨਿਰ੍ਦ੍ਰਵੇ||੨੩|| ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ਸਦਸ਼ਾਨ੍ ਭਾਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯਤ੍ਰ ਨੋਦਿਤਮ੍| ਕਲ੍ਕੀਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਭੈਸਜ੍ਯਮਨਿਰੂਪਿਤਕਲ੍ਪਨਮ੍||੨੪|| ਅਙ੍ਗਾਨੁਕ੍ਤੌ ਤੁ ਮੂਲਂ ਸ੍ਯਾਦਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੌ ਤਦੇਵ ਤੁ| |੨੫|

ਸ੦-ਨਿਰ੍ਦ੍ਰਵੇ-ਅਨੁਕ੍ਤਦ੍ਰਵੇ, ਪੇਸਣਾਲੋਡਨਾਰ੍ਥਂ ਵਾਰਿ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਪਾਕੇ ਚਾਨੁਕ੍ਤਦ੍ਰਵੇ ਵਾਰ੍ਯੇਵ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਪਰਿਮਾਣਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਨੋਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਸਦਸ਼ਾਨ੍ ਭਾਗਾਨ੍ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍|

Adhikarana mAnasaMj~jAntaram (1-29) · Śloka 29

| ਸਡ੍ਵਂਸ਼੍ਯਸ੍ਤੁ ਮਰੀਚੀ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਸਣ੍ਮਰੀਚ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਸਪਃ| ਤਣ੍ਡੁਲਃ ਸਰ੍ਸਪਾਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਟੌ, ਧਾਨ੍ਯਮਾਸਸ੍ਤੁ ਤੌ, ਯਵਃ||੧|| ਤਾਵਣ੍ਡਿਕਾ ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ੍ਤੈਰ੍ਮਾਸਕਃ ਸ਼ਾਣਕਸ੍ਤਥਾ| ] ਦ੍ਵੌ ਸ਼ਾਣੌ ਵਟਕਃ ਕੋਲਂ ਬਦਰਂ ਦ੍ਰਂਕ੍ਸਣਸ਼੍ਚ, ਤੌ||੨੫|| ਅਕ੍ਸਮ੍ ਪਿਚੁਃ ਪਾਣਿਤਲਂ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਕਵਲਗ੍ਰਹਃ| ਕਰ੍ਸੋ ਬਿਡਾਲਪਦਕਂ ਤਿਨ੍ਦੁਕਃ ਪਾਣਿਮਾਨਿਕਾ||੨੬|| ਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਯਤ੍ਵਮਭਿਨ੍ਨੇਰ੍ਥੇ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਰਸ੍ਟਮਿਕਾ ਪਿਚੂ| ਪਲਂ ਪ੍ਰਕੁਞ੍ਚੋ ਬਿਲ੍ਵਂ ਚ ਮੁਸ੍ਟਿਰਾਮ੍ਰਂ ਚਤੁਰ੍ਥਿਕਾ||੨੭|| ਦ੍ਵੇ ਪਲੇ ਪ੍ਰਸਤਸ੍ਤੌ ਦ੍ਵਾਵਞ੍ਜਲਿਸ੍ਤੌ ਤੁ ਮਾਨਿਕਾ| ਆਢਕਂ ਭਾਜਨਂ ਕਂਸੋ, ਦ੍ਰੋਣਃ ਕੁਮ੍ਭੋ ਘਟੋਰ੍ਮਣਮ੍||੨੮|| ਤੁਲਾ ਪਲਸ਼ਤਂ, ਤਾਨਿ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਭਾਰ ਉਚ੍ਯਤੇ| |੨੯|

ਸ੦-ਦ੍ਬੌ ਸ਼ਾਣੌ ਵਟਕਃ ਕੋਲਂ ਬਦਰਂ ਦ੍ਰਂਕ੍ਸਣਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍, ਨ ਤੁ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤੋ ਭੇਦਃ| ਤੌ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਰਂਕ੍ਸਣਾਵਕ੍ਸਂ ਤਥਾ ਪਿਚੁਸ੍ਤਥਾ ਪਾਣਿਤਲਂ ਤਥਾ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਤਥਾ ਕਵਲਗ੍ਰਹਸ੍ਤਥਾ ਕਰ੍ਸਸ੍ਤਥਾ ਬਿਡਾਲਪਦਂ ਤਥਾ ਤਿਨ੍ਦੁਕਸ੍ਤਥਾ ਪਾਣਿਮਾਨਿਕਾ, ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਭਿਨ੍ਨੇਰ੍ਥੇ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨੇਕਤ੍ਵਮ੍| ਤਥਾ ਦ੍ਵੌ ਪਿਚੂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾਸ੍ਟਮਿਕਾ, ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਯਤ੍ਵਮਰ੍ਥਸ੍ਯੈਕ੍ਯੇ ਸਤਿ| ਪਲਂ ਪ੍ਰਕੁਞ੍ਚੋ ਬਿਲ੍ਵਂ ਚ ਮੁਸ੍ਟਿਰਾਮ੍ਰਂ ਚਤੁਰ੍ਥਿਕਾ, ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨਾਂ ਵੈਲਕ੍ਸਣ੍ਯੇ ਸਤਿ ਨਾਰ੍ਥਤੋ ਭੇਦਃ| ਦ੍ਵੇ ਪਲੇ ਪ੍ਰਸਤ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਤੌ ਦ੍ਵੌ ਪ੍ਰਸਤਾਵਞ੍ਜਲਿਃ ਕਥ੍ਯਤੇ| ਤੌ ਦ੍ਵਾਵਞ੍ਜਲੀ ਮਾਨਿਕਾ,- ਅਸ੍ਟੌ ਪਲਾਨੀਤ੍ਯੇਵ| ਆਢਕਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਨਾਂ ਸ੍ਵਰੂਪਤੋ ਭਿਨ੍ਨਾਨਾਂ ਨਾਰ੍ਥਤੋ ਭੇਦਃ| ਤਥੈਵ ਦ੍ਰੋਣਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨਾਮ੍| ਪਲਸ਼ਤਂ ਤੁਲਾ ਨਿਗਦ੍ਯਤੇ| ਤਾਨਿ-ਪਲਸ਼ਤਨਿ, ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਭਾਰ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਕ੍ਵਾਥਾਦੀਨਾਂ ਤੂਤ੍ਤਮਾਦਿਮਾਤ੍ਰਾਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਦਵਧਾਰ੍ਯਾਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਪਠ੍ਯਤੇ (ਕ. ਅ. ੮)- "ਕ੍ਵਾਥੋ ਨਿਰ੍ਯੂਹਃ| ਤਤ੍ਰ ਭੇਦ੍ਯਾਨ੍ਯੌਸਧਾਨ੍ਯਣੁਸ਼ੋ ਭੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਛੇਦ੍ਯਾਨਿ ਚ ਛੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯੋਦਕੇਨ ਸ਼ੁਚੌ ਰੂਕ੍ਸਾਯਾਮਧਃਪ੍ਰਲਿਪ੍ਤਾਯਾਂ ਤਾਮ੍ਰਾਯੋਮਨ੍ਮਯਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਾਯਾਂ ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਂ ਸਮਾਵਾਪ੍ਯ ਬਹ੍ਵਲ੍ਪਪਾਨੀਯਗ੍ਰਾਹਿਤਾਮੌਸਧਾਨਾਮਾਕਲਯ੍ਯ ਯਾਵਤਾ ਮੁਕ੍ਤਰਸਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਾਵਦੁਦਕਮਾਸੇਚਯੇਚ੍ਛੋਸਯੇਚ੍ਚ| [ਅਗ੍ਰਾਵਧਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍| ਯਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰੋਦਕਦਾਨੇ ਤਥਾ ਤਦਵਸ਼ਿਸ੍ਟਤ੍ਵੇ ਚ ਤਤ੍ਰ ਨਿਯਮਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਪਰਿਮਾਣਸ੍ਯ| ਅਤ੍ਰੇਯਤ੍ਪਰਿਮਾਣਾਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ, ਉਦਕਮਿਯਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂ, ਤਦਵਸ਼ਿਸ੍ਟਤਾ ਚੇਯਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਾ, ਇਤਿ ਨ ਨਿਯਮੋਕ੍ਤਿਰੇਵਂਵਿਧਾ ਵਿਦ੍ਯਤੇ| ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ? ਅਭ੍ਯੂਹਨੀਯਮੇਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮਿਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਵਿਧਿਃ|] ਅਥਾਗ੍ਨਾਵਧਿਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਮਹਤ੍ਯਾਸਨੇ ਸੁਖੋਪਵਿਸ੍ਟਃ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸਤਤਮਵਲੋਕਯਨ੍ ਦਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਵਿਘਟ੍ਟਯਨ੍ ਮਦੁਨਾ ਚ ਪਰਿਤਃ ਸਮੁਪਗਚ੍ਛਤਾਨਲੇਨ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਅਵਤਾਰ੍ਯ ਚ ਸੁਪਰਿਸ੍ਰੁਤਂ ਯਥਾਰ੍ਹਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਸਹਿਤਂ ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਨ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮੁਕ੍ਤਰਸਂ ਭਵਤੀਤਿ ਵਾਰਿਕ੍ਵਾਥਪੂਰ੍ਵਕਂ ਕ੍ਸੀਰਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤਦੁਪਦੇਸ਼ੇਨੁਪਦਗ੍ਧਂ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍| ਸ਼ੀਤਸਲਿਲਾਪ੍ਲੁਤਂ ਤੁ ਨਿਸ਼ਾਪਰ੍ਯੁਸਿਤਂ ਪੂਤਂ ਸ਼ੀਤਃ ਕਸਾਯਃ| ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਭਸਿ ਕ੍ਸੁਣ੍ਣਾਭਿਸੁਤਃ ਪੂਤਃ ਫਾਣ੍ਟ ਇਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਸਮ੍ਯਗ੍ਰਸਵੀਰ੍ਯਾਦੀਨ੍ਯੌਸਧਸ੍ਯ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਤੁਰਾਦਿਬਲਤਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਯਾਸਾਦੀਨਾਂ ਕਲ੍ਪਨਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਚ ਸਂਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਚ ਕੇਚਿਦਾਹੁਃ| ਮਾਤ੍ਰਾਯਾ ਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਸ੍ਤਿ ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਕੋਸ੍ਠਂ ਬਲਂ ਵਯਃ| ਆਲੋਚ੍ਯ ਦੇਸ਼ਕਾਲੌ ਚ ਭੈਸਜ੍ਯਮਵਚਾਰਯੇਤ੍|| [ ਏਵਂ ਚ ਸਰ੍ਵਮਭ੍ਯੂਹ੍ਯਾਤ੍ਰ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਕਤ੍ਵੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਿਨੇਤਿ| ] ਏਤਦੇਵਮੁਪਦਿਸ੍ਟਂ ਬੁਦ੍ਧਿਮਤਾਂ ਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਬੋਧਾਯ| ਯਥਾ ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਭਿਸਜੋ ਵਿਜ੍ਞਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਥੈਵੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤ ਇਤਿ| ਨਿਰ੍ਯਾਸੇ ਮਧ੍ਯਮਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਚਤੁਸ੍ਪਲਮ੍| ਕਲ੍ਕਚੂਰ੍ਣਯੋਃ ਕਰ੍ਸਃ ਪਲਤ੍ਰਯਂ ਤਦਾਲੋਡਨੇ| ਨਿਰ੍ਯੂਹੇ ਭੇਸਜਪਲਮੁਦਕਾਰ੍ਧਪ੍ਰਸ੍ਥੇਧਿਸ਼ਤ੍ਯ ਪਾਦਸ਼ੇਸਮਵਤਾਰਯੇਤ੍| ਸ਼ੀਤਫਾਣ੍ਟਯੋਰੌਸਧਪਲਂ ਸਡ੍ਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਰਮ੍ਬੁਪਲੈਰਾਸੁਤਮਿਤਿ|" ਇਤਿ| ਤਥਾ ਸ਼ਾਣਪਰਿਮਾਣਸ੍ਯ ਪਾਣਿਤਲਵਾਚਕਸ੍ਯ [ ਚ ] ਕਿਮਪਿ ਪਰਿਮਾਣਂ ਨੋਕ੍ਤਂ ਯੇਨਾਸੌ [ ਨ ] ਪਰਿਚ੍ਛਿਦ੍ਯਤ ਇਤਿ ਨ ਵਾਚ੍ਯਮ੍, ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤਤ੍ਪਰਿਮਾਣਸ੍ਯੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਹ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤਮ੍ ( ਸਂ.ਕ.ਅ.੮)-"ਸਡ੍ਵਂਸ਼੍ਯੋ ਮਰੀਚੀ| ਤਾਃ ਸਟ੍ ਮਰੀਚ੍ਯਃ ਸਰ੍ਸਪ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਅਸ੍ਟੌ ਸਰ੍ਸਪਾਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਃ| ਤੌ ਦ੍ਵੌ ਤਣ੍ਡੁਲਾਵੇਕੋ ਧਾਨ੍ਯਮਾਸਃ| ਤੌ ਦ੍ਵੌ ਧਾਨ੍ਯਮਾਸੌ ਯਵਃ| ਅਤਃ ਪਰਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਵਧ੍ਦ੍ਯਾਣ੍ਡਿਕਾਮਾਸਕਸ਼ਾਣਕਰ੍ਸਪਲਕੁਡਵਪ੍ਰਸ੍ਥਾਢਕਦ੍ਰੋਣਵਹਾਃ ਕਲ੍ਪ੍ਯਨ੍ਤੇ| [ ਏਵਂ ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਮਾਸਕੈਃ ਸ਼ਾਣਸ੍ਯ ਪਰਿਮਾਣਂ ਪਰਿਚ੍ਛਿਦ੍ਯਤੇ| ] ਧਰਣਂ ਤੁ ਪਲਸ੍ਯ ਦਸ਼ਮੋ ਭਾਗਃ| ਮਾਸਕਸ੍ਯ ਤੁ ਪਰ੍ਯਾਯੋ ਹੇਮਃ| ਕਰ੍ਸਸ੍ਯ ਸੋਡਸ਼ਿਕਾ| ਆਢਕਸ੍ਯ ਤੁ ਪਰ੍ਯਾਯਾਃ ਕਂਸਃ ਪਾਤ੍ਰਂ ਭਾਜਨਂ ਚ| ਦ੍ਰੋਣਸ੍ਯ ਪਰ੍ਯਾਯੋ ਨਲ੍ਵਣਃ, ਤਥਾ ਅਰ੍ਮਣਃ, ਤਥੋਨ੍ਮਾਨਃ, ਤਥਾ ਘਟਃ ਕੁਮ੍ਭਃ ਕਲਸ਼ਸ਼੍ਚ| ਦ੍ਰੋਣਦ੍ਵਯਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ੂਰ੍ਪਃ|" ਇਤਿ|

Adhikarana shailaBedAddravyavisheShaH (6) · Śloka 6

ਹਿਮਵਦ੍ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਸ਼ੈਲਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ||੨੯|| ਸੌਮ੍ਯਂ ਪਥ੍ਯਂ ਚ ਤਤ੍ਰਾਦ੍ਯਮਾਗ੍ਨੇਯਂ ਵੈਨ੍ਧ੍ਯਮੌਸਧਮ੍| ੨੯ ੧/੨| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||

ਸ੦-ਹਿਮਵਤ੍ਪਰ੍ਵਤੇਨ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਸ਼ੈਲੇਨ ਚ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ| ਤਤ੍ਰ-ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯਾਤ੍, ਆਦ੍ਯਂ-ਹੈਮਵਤਮੌਸਧਂ, ਸੌਮ੍ਯਂ ਪਥ੍ਯਂ ਚ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ਭਵਤਿ| ਵੈਨ੍ਧ੍ਯਂ ਚੌਸਧਮਾਗ੍ਨੇਯਂ-ਨ ਤਥਾ ਦੇਹਸ੍ਯ ਸਦਾ ਪਥ੍ਯਂ, ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ਼੍ਯਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੬||