5. vikr̥tivijñānīyō'dhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

மர்மவிபாகாதநந்தரஂ விகதிவிஜ்ஞாநீயஂ ஶாரீரமாரப்யதே| யதோ மர்மவிபாகே மர்மஶப்த உபாத்தஃ, மரணகாரித்வாந்மர்மேத்யுச்யதே, விகதேரநந்தரஂ ச மரணஂ தஶ்யதே, இத்யயமுச்யதே-

Adhikarana vikRuti vij~jAnIyo~adhyAyaH (2) · Śloka 2

அதாதோ விகதிவிஜ்ஞாநீயஂ ஶாரீரஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| கத்யஸூத்ரே|௨|

ப்ரகதிஃ-ஸ்வபாவஃ, ப்ரகதேஃ-ஸ்வபாவாத், ப்ரச்யுதிஃ-விகதிஃ, தஸ்யா விஜ்ஞாநஂ-அவபோதஃ, ஸ வித்யதே யஸ்மிந்நிதி "மதோஉ சஃ ஸூக்தஸாம்நோஃ" இதி சஃ, "அத்யாயாநுவாகயோர்லுக்" இதி தஸ்ய பாக்ஷிகத்வாந்ந லுக், விகதிவிஜ்ஞாநீயஃ, தஂ ஶாரீரஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| ஶேஷஂ பூர்வவத்| விகதிஃ புநரத்ர ரிஷ்டமேவ விஜ்ஞேயம்|

Adhikarana riShTaM mRutyorli~ggam (1-3) · Śloka 3

அத ஏவாஹ புஷ்பஂ பலஸ்ய தூமோऽக்நேர்வர்ஷஸ்ய ஜலதோதயஃ| யதா பவிஷ்யதோ லிங்கஂ ரிஷ்டஂ மத்யோஸ்ததா த்ருவம்||௧|| (ஆயுஷ்மதி க்ரியாஃ ஸர்வாஃ ஸபலாஃ ஸம்ப்ரயோஜிதாஃ| பவந்தி பிஷஜாஂ பூத்யை கதஜ்ஞ இவ பூபுஜி||௧|| க்ஷீணாயுஷி கதஂ கர்ம வ்யர்தஂ கதமிவாதமே| அயஶோ தேஹஸந்தேஹஂ ஸ்வார்தஹாநிஂ ச யச்சதி|௨| தர்ஹீதாநீஂ கதாஸூநாஂ லக்ஷணஂ ஸம்ப்ரசக்ஷதே| விகதிஃ ப்ரகதேஃ ப்ராஜ்ஞைஃ ப்ரதிஷ்டா ரிஷ்டஸஂஜ்ஞயா)||௩||

யதா பலஸ்ய பாவிநோ-பவிஷ்யதஃ புஷ்பம், அக்நேர்பாவிநோ தூமஃ, வர்ஷஸ்ய பாவிநோ ஜலதோதயஃ, ததா-தேநைவ தஷ்டாந்தேந, மத்யோர்பவிஷ்யதோ ரிஷ்டஂ லிங்கஂ-கமகஂ, த்ருவஂ-நிஶ்சிதம்| த்ருவஶப்தநிர்தேஶாதிதஂ த்யோதயதி,-ரிஷ்டச்சாயாநுகாரி ததாபாஸரூபஂ மத்யோர்ந லிங்கமிதி|

Adhikarana riShTABAve maraNABAvaH , dRuShTariShTe jIvitABAvaH (2) · Śloka 2

அத ஏவாஹ அரிஷ்டஂ நாஸ்தி மரணஂ தஷ்டரிஷ்டஂ ச ஜீவிதம்| |௨|

ந வித்யதே பூர்வஂ ரிஷ்டஂ யஸ்ய மரணஸ்ய ததரிஷ்டஂ ததாவிதஂ மரணஂ நாஸ்தி| ததா, தஷ்டஂ ரிஷ்டஂ யஸ்ய ஜீவிதஸ்ய ததேவஂபூதஂ ஜீவிதமபி நாஸ்தி| யத்து புஷ்பாதர்ஶநேऽபி வடவக்ஷாதௌ பலஸத்பாவோ தஶ்யதே, தத்து க்வசிதேவ ந ஸர்வத்ர, இதி நாயஂ தோஷோऽத்ர சிந்த்யஃ|

Adhikarana ABAse maraNaM na (2) · Śloka 2

நநு, "தஷ்டரிஷ்டஂ ஜீவிதஂ நாஸ்தி" இத்யயுக்தமேதத், வ்யபிசாராத்| ததா ச வக்ஷ்யதி (ஶ்லோ. ௧௨௮)- "யஂ நரஂ ஸஹஸா ரோகோ துர்பலஂ பரிமுஞ்சதி| ஸஂஶயப்ராப்தமாத்ரேயோ ஜீவிதஂ தஸ்ய மந்யதே| " இத்யாஹ | அரிஷ்டே ரிஷ்டவிஜ்ஞாநஂ ந ச ரிஷ்டேऽப்யநைபுணாத்||௨||

பரமார்தேந யத்ரிஷ்டத்வேந ந ச நிஶ்சயீகதஂ, தஸ்மிந்நரிஷ்டே ரிஷ்டவிஜ்ஞாநஂ-ரிஷ்டத்வாவகமஃ| ந ச ரிஷ்டேऽபி ரிஷ்டவிஜ்ஞாநஂ கேஷாஞ்சித்பவதி| குதோ ஹேதோஃ ? இத்யாஹ-அநைபுணாத்| நிபுணஸ்ய பாவோ நைபுணம்| "ஹாயநாந்தயுவாதிப்யோऽண்" இத்யண்| ந நைபுணமநைபுணஂ தஸ்மாத்-மித்யாஜ்ஞாநாதித்யர்தஃ| ததேவஂ யதப்ராந்தரிஷ்டஂ ததவ்யபிசாரித்வாந்மரணஂ நிஶ்சிதஂ ஸூசயதி| யதந்யத்ரிஷ்டச்சாயாநுகாரி "யஂ நரஂ ஸஹஸா ரோகோ" இத்யாதிலக்ஷணஂ தத்ப்ராந்தமேவ| யதா-அதூமே பாஷ்பாதௌ தூம இதி ஜ்ஞாநம்| ந ச தஸ்மாந்மித்யாஜ்ஞாநாதக்ந்யுபலப்திர்நிஶ்சிதா பவதி| தஸ்மாத்யுக்தமுக்தஂ "அரிஷ்டஂ நாஸ்தி மரணஂ" இத்யாதி| முநிரப்யாஹ (?) (ஸங்க்ரஹேऽப்யுக்தம், ஶா. அ.௧௦)_"அரிஷ்டஂ நாஸ்தி மரணஂ தஷ்டரிஷ்டஂ ச ஜீவிதம்| அரிஷ்டேரிஷ்டவிஜ்ஞாநஂ ந ச ரிஷ்டேऽப்யநைபுணாத்|| இதி| ஸுஶ்ருதஸ்து படதி (ஸூ. அ. ௨௮/௫)-"த்ருவஂ ஹி ரிஷ்டே மரணஂ ப்ராஹ்மணைஸ்தத்கிலாமலைஃ| ரஸாயநதபோதாநதத்பரைர்வா நிவார்யதே|| இதி|

Adhikarana kRuShNAtreyamate riShTaBedanirdeSaH (3) · Śloka 3

கஷ்ணாத்ரேயஸ்து த்விதா ரிஷ்டமிச்சதீதி தந்மதமாவிஷ்குர்வந்நாஹ கேசித்து தத்த்விதேத்யாஹுஃ ஸ்தாய்யஸ்தாயிவிபேததஃ| |௩|

கேசிதாசார்யாஸ்தத்-ரிஷ்டஂ, த்விதா வதந்தி| கதம் ? இத்யாஹ-ஸ்தாயீத்யாதி| ததீயார்தே தஸிஃ| ஸ்தாய்யஸ்தாயிபேதேந த்விப்ரகாரம்|

Adhikarana asthAyiriShTaBedanirdeSaH (3-4) · Śloka 4

தத்ராஸ்தாயிரிஷ்டபேதஂ தர்ஶயந்நாஹ | தோஷாணாமபி பாஹுல்யாத்கிஷ்டாபாஸஃ ஸமுத்பவேத்||௩|| ஸ தோஷாணாஂ ஶமே ஶாம்யேத்ஸ்தாய்யவஶ்யஂ து மத்யவே| |௪|

அபிஶப்தஃ ஸமுச்சயே பிந்நக்ரமஃ| ரிஷ்டாபாஸஶ்ச தோஷாணாஂ பாஹுல்யாத்ஸமுத்பவேத்| தோஷாணாஂ ஶமே-தோஷாணாஂ ஶாந்தௌ ஸத்யாஂ, ஸஃ-ரிஷ்டாபாஸஃ, ஶாம்யேத்-ந து மரணாய ஸம்பத்யதே| ஸ்தாயி து ரிஷ்டமவஶ்யஂ மத்யவே-மரணாய, ஜாயதே| நநு, "அரிஷ்டஂ நாஸ்தி மரணஂ' இத்யயுக்தமிவாபாதி| ரிஷ்டமந்தரேணாப்யகாலமத்யோ ராஜசௌராக்ந்யுதகாதிபிர்தர்ஶநாத்| அத்ர ஸஞ்சக்ஷ்மஹே| காலமத்யோரேவ ரிஷ்டபூர்வகத்வாத்| ததா ச வக்ஷ்யதி (ஶ்லோ.௧௪)-ஸர்வே தே காலசோதிதாஃ|" ததா ச (ஶ்லோ.௬௧)-வஶகாஃ ஸமவர்திநஃ|" இதி| ஸமவர்தீ ஹி காலமத்யுரேவ|

Adhikarana riShTa lakShaNam (4-5) · Śloka 5

கிஂ தத்ரிஷ்டம் ? இத்யாஹ | ரூபேந்த்ரியஸ்வரச்சாயாப்ரதிச்சாயாக்ரியாதிஷு||௪|| அந்யேஷ்வபி ச பாவேஷு ப்ராகதேஷ்வநிமித்ததஃ| விகதிர்யா ஸமாஸேந ரிஷ்டஂ ததிதி லக்ஷயேத்||௫||

ரூபஂ-கௌராதிவர்ணவிஶேஷஃ, கௌரஃ ஶ்யாமஃ கஷ்ணோ கௌரஶ்யாமஃ கஷ்ணஶ்யாம இதி தேஹப்ரகதிவர்ணாஃ| தத்பேதாஸ்து பத்மகௌராதயஃ| "நீலஶ்யாமதாம்ரஹாரித்ரஶுக்லாதயஸ்து விகதயஃ" (ஸஂ.ஶா. அ.௯)- ததா, சக்ஷுஷா யத்க்ராஹ்யஂ வஸ்துஜாதஂ ஸஂஸ்தாநாதி ததபி ரூபம்| இந்த்ரியாணி-சக்ஷுராதீநி| ஸ்வரஃ-ஶப்தஃ, ப்ரதிபுருஷஂ விஶிஷ்டோ ரவஃ| சாயா-வர்ணப்ரபாஶ்ரயா வக்ஷ்யமாணலக்ஷணா| ப்ரதிச்சாயா ப்ரதிபிம்பம்| க்ரியா-தேஹவாங்மாநோவ்யாபாரஃ| தத்ர தாவநப்லவநாத்யநேகரூபோ வ்யாயாமோ நத்யஸ்தாநகாதிஃ-காயிகோ வ்யாபாரஃ| கீதாத்யயநாதிஃ-வாசிகோ வ்யாபாரஃ| ராகத்வேஷபயேர்ஷ்யாதிஃ-மாநஸஃ| ஆதிஶப்தோऽந்யேஷாமபி ஶரீரகதாநாஂ பாவாநாஂ க்ரஹணார்தம்| ரூபஂ சேந்த்ரியாணி ச ஸ்வரஶ்ச ச்சாயா ச ப்ரதிச்சாயா ச க்ரியாதயஶ்ச, தேஷு ருபாதிஷு பாவேஷு, ததாऽந்யேஷ்வபி ப்ராகதேஷு பாவேஷு, அநிமித்ததஃ-அகஸ்மாந்நிமித்தமந்தரேணைவ, யா விகதிஃ ஸா (தத்) ஸமாஸேந ரிஷ்டமிதி லக்ஷ்யேத்-ஜாநீயாத்| ப்ரகதௌ பவாஃ_-ப்ராகதாஃ| யதா வாதப்ரகதௌ சலததிஸ்மத்யாதயஃ| ததேவஂ ரூபாதிஷு பாவேஷு க்ரியாதிபர்யந்தேஷ்வந்யேஷு ச ப்ராகதேஷு பாவேஷு யா விகதிஃ-ஸ்வபாவப்ரச்யுதிஃ, ஸா (தத்) ஸங்க்ஷேபேண ரிஷ்டம்| விஸ்தரதஸ்த்வநேகதா வக்ஷ்யமாணம்|

Adhikarana keSaromNAM riShTam (6) · Śloka 6

கேஶரோம நிரப்யங்கஂ யஸ்யாப்யக்தமிவேக்ஷ்யதே| |௬|

கேஶாஶ்ச ரோமாணி ச தத் கேஶரோம, யஸ்ய நிரப்யங்கஂ-அப்யங்கரஹிதஂ, அப்யக்தமிவேக்ஷ்யதே-தஶ்யதே, ஸ காலசோதித இதி வசநவிபரிணாமேந ஸம்பந்தஃ| ஏவமுத்தரத்ராபி| ஏதத்ரூபவிகதேருதாஹரணம்|

Adhikarana netrayoH riShTam (6-8) · Śloka 8

இந்த்ரியாணாமதிஷ்டாநஸ்ய விகதிஃ-இந்த்ரியவிகதிஃ, இத்யாஹ | யஸ்யாத்யர்தஂ சலே நேத்ரே ஸ்தப்தாந்தர்கதநிர்கதே||௬|| ஜிஹ்மே விஸ்ததஸங்க்ஷிப்தே ஸங்க்ஷிப்தவிநதப்ருணீ| உத்ப்ராந்ததர்ஶநே ஹீநதர்ஶநே நகுலோபமே||௭|| கபோதாபே அலாதாபே ஸ்ருதே லுலிதபக்ஷ்மணீ| |௮|

நேத்ரஶப்தேந நேத்ராதிஷ்டாநமிஷ்டம், நேந்த்ரியம்| யஸ்ய சலே லோசநேऽத்யர்தஂ-அதிஶயேநேதஶ்சேதஶ்ச பரிப்ரமதஃ| ததா, யஸ்ய நேத்ரே ஸ்தப்தே-நிஶ்ச்லே| ததா, யஸ்யாந்தர்கதே-அந்தஃப்ரவிஷ்டே| ததா, யஸ்ய நிர்கதே-பஹிர்யாதே| ததா, யஸ்ய ஜிஹ்மே-குடிலே| ததா, யஸ்ய விஸ்ததே-விஸ்தாரஂ கதே| ததா, யஸ்ய நேத்ரே ஸங்க்ஷிப்தே-ஸங்குசிதே| ததா, ஸங்க்ஷிப்தே விஶேஷேண நதே ப்ருவௌ யயோஸ்தே ஸங்க்ஷிப்தவிநதப்ருணீ| ததா, உத்ப்ராந்ததர்ஶநே-விப்ராந்ததஷ்டிநீ| ததா, ஹீநதர்ஶநே-அல்பதர்ஶநே நஷ்டதஷ்டிநீ வா| ததா, நகுலோபமே-நகுலலோசநாபே| ஸமுதாயேஷு ஹி ப்ரவத்தாஃ ஶப்தா அவயவேஷ்வபி வர்தந்த இதி நகுலஶப்தோऽத்ர நகுலலோசநவிஷயோ வேத்யஃ| யதா ச நாகாநந்தநாடகே (அஂ.௧/௧௭)-"சக்ஷுஸ்தாமரஸாநுகாரி ஹரிணா வக்ஷஃஸ்தலஂ ஸ்பர்ததே" இதி| அத்ர ஹி ஹரிவக்ஷஸா வக்ஷஃ ஸ்பர்ததே இத்யயமர்தோ வேத்யஃ| அதவா நகுலலோசநே உபமா யயோஸ்தே நகுலோபமே, இத்யத்ர உத்தரபதலோபீ ஸமாஸஃ| ஏவஂ கபோதாபே| ததா, அலாதாபே-உல்முகஸதஶே| ததா,ஸ்ருதே-நிர்நிமித்தமஶ்ரு பரிஸ்ரவதஃ| ததா, லுலிதே-வாதோத்தத இவ பக்ஷ்மணீ யயோஸ்தே லுலிதபக்ஷ்மணீ|

Adhikarana nAsikAyAH riShTam (8-9) · Śloka 9

| நாஸிகாऽத்யர்தவிவதா ஸஂவதா பிடிகாசிதா||௮|| உச்சூநா ஸ்புடிதா ம்லாநா| |௯|

ததா, யஸ்ய நாஸிகா நிர்நிமித்தமத்யர்தஂ-அதிஶயேந, விவதா| அதவா, ஸஂவதா-ஸங்குசிதா| ததா, பிடிகாசிதா-பிடிகாபிர்வ்யாப்தா| ததா, உச்சூநா-ஊர்த்வஂ ஶ்வயதுநாऽऽக்ராந்தா| ததா, ஸ்புடிதா ம்லாநா ச|

Adhikarana oShThayoH riShTam (9) · Śloka 9

யஸ்யௌஷ்டோ யாத்யதோऽதரஃ| ஊர்த்வஂ த்விதீயஃ ஸ்யாதாஂ வா பக்வஜம்பூநிபாவுபௌ||௯||

யஸ்யௌஷ்டோ-தந்தச்சதஃ, அதரஃ-அநுத்தரஃ, அதோ யாதி| த்விதீயஃ-உபரிஷ்டாத்பவோ யோ தந்தச்சதஃ, ஸ ஊர்த்வஂ யாதி| ததா, யஸ்ய ச பக்வஜம்பூபலநீலௌ த்வாவோஷ்டௌ பவதஃ|

Adhikarana dantAnAM riShTam (10) · Śloka 10

தந்தாஃ ஸஶர்கராஃ ஶ்யாவாஸ்தாம்ராஃ புஷ்பிதபங்கிதாஃ| ஸஹஸைவ பதேயுர்வா|௧௦|

ததா, யஸ்ய தந்தாஃ ஸஶர்கராஃ-ஶர்கராபிராசிதாஃ, ததா ஶ்யாவாஸ்ததா தாம்ராஶ்ச வர்ணதஃ, ததா புஷ்பிதாஃ-ஸஞ்ஜாதபுஷ்பாஃ, ததா பங்கிதாஃ-ஸஞ்ஜாதபங்காஃ கர்தமோபலிப்தா இவ, ததா ஸஹஸைவஜகித்யேவ, யஸ்ய வா த்விஜாஃ பதேயுஃ-ப்ரஂஶேயுஃ|

Adhikarana jihvAyAH riShTam (10-11) · Śloka 11

| ஜிஹ்வா ஜிஹ்யா விஸர்பிணீ||௧௦|| ஶூநா ஶுஷ்கா குருஃ ஶ்யாவா லிப்தா ஸுப்தா ஸகண்டகா| |௧௧|

ததா, யஸ்ய ஜிஹ்வா-ஜிஹ்வேந்த்ரியாதிஷ்டாநஂ, ஜிஹ்மா-குடிலா, ததா விஸர்பிணீ-காரணஂ விநா விஶேஷேண ஸர்பதி தச்சிலா, ததா ஶூநா-நிமித்தஂ விநாऽபி [ஶ்வயதுயுக்தா], ததா ஶுஷ்கா குருஶ்ச, ததா ஶ்யாவா, ததாலிப்தா, ததா ஸுப்தா-ஸுப்தவத்ஸுப்தா ரஸாஜ்ஞாநாத்விசேதநேத்யர்தஃ, ததா ஸகண்டகா-கண்டகாசிதேவ|

Adhikarana SirodharAyAH riShTam, pRuShThasya riShTam, hanvoH riShTam (11-12) · Śloka 12

| ஶிரஃ ஶிரோதரா வோடுஂ பஷ்டஂ வா பாரமாத்மநஃ||௧௧|| ஹநூ வா பிண்டாமாஸ்யஸ்தஂ ஶக்நுவந்தி ந யஸ்ய ச| |௧௨|

யஸ்ய புஂஸஃ ஶிரோதரா-க்ரீவா, ஶிரோ வோடுஂ ந ஶக்நோதி| ததா, யஸ்ய பஷ்டஂ வா ஆத்மநோ பாரஂ-பஷ்டஸ்ய வோடத்வேநோபர்யாரூடஂ க்ரீவாதிகஂ தாரயிதுஂ, ந ஶக்நோதி| யஸ்ய வா புஂஸோ ஹநூ பக்தபிண்டஂ-கவலஂ, ஆஸ்யஸ்தஂ வோடுஂ ந ஶக்நுதஃ| ஏவஂ ஶிரோதராதீநி த்ரீண்யங்காநி ஸ்வமாத்மீயஂ காயஂ யஸ்ய வோடுஂ ந ஶக்நுவந்தி, ஸ காலசோதித இதி யோஜ்யம்|

Adhikarana a~ggAnAM riShTam (12) · Śloka 12

| யஸ்யாநிமித்தமங்காநி குரூண்யதி லகூநி வா||௧௨||

யஸ்யாநிமித்தஂ-காரணஂ விநா, அங்காந்யதிகுரூணி கதாசிததிலகூநி வா பவந்தி|

Adhikarana randhrANAM riShTam (13) · Śloka 13

விஷதோஷாத்விநா யஸ்ய கேப்யோ ரக்தஂ ப்ரவர்ததே| |௧௩|

ததா, யஸ்ய விஷதோஷமந்தரேண கேப்யஃ-சித்ரேப்யோ, ரக்தஂ ப்ரவர்ததே-ஆயாதி|

Adhikarana mehanasya riShTam, vRuShaNayoH riShTam (13-14) · Śloka 14

| உத்ஸிக்தஂ மேஹநஂ யஸ்ய வஷணாவதிநிஃஸதௌ||௧௩|| அதோऽந்யதா வா யஸ்ய ஸ்யாத் ஸர்வே தே காலசோதிதாஃ| |௧௪|

யஸ்ய மேஹநஂ-லிங்கஂ, உத்ஸிக்தஂ-ஊர்த்வஂ கதம்| ததா, வஷணாவதிநிஃஸதௌ-ப்ரலம்பௌ| அதோऽந்யதா வா-உக்தப்ரகாராத்விபரீதஃ ப்ரகாரோ யஃ ஸோऽந்யதா, யதா-வஷணாவுத்ஸிக்தாவதிநிஃஸதஂ மேஹநமிதி| "கேஶரோம நிரப்யங்கஂ" (ஶ்லோ.௬) இத்யாரப்ய யாவத் "அதோऽந்யதா வா" இத்யேதத்பர்யந்தக்ரந்தோக்தஂ லக்ஷணஂ யேஷாஂ ஜாதஂ தே புருஷாஃ ஸர்வே காலேந-மத்யுநா, சோதிதாஃ-அந்தகேநாத்மஸாகதா இத்யர்தஃ| நநு, அத்ர காலநியமோ ந கதஃ கியதா காலேந மத்யுர்பவதி மாஸேநார்தமாஸேந வா ? இதி ஸந்தேஹாந்ந யுக்தமேதத்| அத்ர ப்ரூமஃ| அநிர்திஷ்டகாலாநாஂ ஸஂவத்ஸரோऽவதிரிதி வ்யவஸ்தா வேத்யா| ததா சாஹ (ஶ்லோ.௨௪)-"வர்ஷாந்தஂ தஸ்ய ஜீவிதம்" ததா (ஶ்லோ.௨௫)-"ஸோऽபி வர்ஷஂ ந ஜீவதி" இத்யாதிவசநாந்நாஸ்தி வர்ஷாதூர்த்வஂ ஜாதரிஷ்டஸ்ய ஜீவிதமிதி நிஶ்சயஃ|

Adhikarana lalATasya riShTam, bastiSIrShasya riShTam (14-15) · Śloka 15

| யஸ்யாபூர்வாஃ ஸிராலேகா பாலேந்த்வாகதயோऽபி வா||௧௪|| லலாடே பஸ்திஶீர்ஷே வா ஷண்மாஸாந்ந ஸ ஜீவதி| |௧௫|

யஸ்ய-புஂஸஃ ஸ்வஸ்தஸ்ய நிர்நிமித்தமேவ, லலாடே பஸ்தேர்வா ஶிரஸி, அபூர்வாஃ-அபிநவா ந து ப்ராகவஸ்திதாஃ, ஸிராலேகாஃ-ஸிராராஜயோ, தஶ்யந்தே| அதவா பாலேந்த்வாகதயோ-வக்ராஃ, ஸ புமாந் ஷண்மாஸாந்ந ஜீவதி|

Adhikarana plavamAnasya riShTam (15-16) · Śloka 16

| பத்மிநீபத்ரவத்தோயஂ ஶரீரே யஸ்ய தேஹிநஃ||௧௫|| ப்லவதே ப்லவமாநஸ்ய ஷண்மாஸாஸ்தஸ்ய ஜீவிதம்| |௧௬|

ததா, யஸ்ய புஂஸஃ ப்லவமாநஸ்ய-ஜலே ஸ்நாநஂ குர்வதஃ, ஶரீரே பத்மிநீபத்ரவத்-பத்மிநீபத்ரஸ்திததோயவத், தோயஂ ப்லவதே-அநவஸ்திதஸ்திதி பவதி, தஸ்யாபி ஷண்மாஸா ந ஜீவிதம்| பத்மிநீபத்ரவதிதி ஸப்தம்யர்தே வதிர்ந ஷஷ்ட்யர்தே, ஶரீர இதி ஸப்தம்யா நிர்திஷ்டத்வாத்| ததா சோக்தஂ பாஷ்யகதா-"உபமாநே யஃ ஸஂஶயஃ ஸ உபமேயாத்வ்யாவர்ததே|" இதி|

Adhikarana sirANAM riShTam, romakUpAnAM riShTam (16-17) · Śloka 17

| ஹரிதாபாஃ ஸிரா யஸ்ய ரோமகூபாஶ்ச ஸஂவதாஃ||௧௬|| ஸோऽம்லாபிலாஷீ புருஷஃ பித்தாந்மரணமஶ்நுதே| |௧௭|

யஸ்ய ஸிரா ஹரிதாபா ரோமகூபாஶ்ச ஸஂவதாஃ ஸ்யுஃ, ஸ நரோऽம்லாபிலாஷீ ஸந் பித்தேந மத்யுஂ ப்ராப்நோதி|

Adhikarana mUrdhnaH riShTam, muKasya riShTam (17-18) · Śloka 18

| யஸ்ய கோமயசூர்ணாபஂ சூர்ணஂ மூர்த்நி முகேऽபி வா||௧௭|| ஸஸ்நேஹஂ, மூர்த்நி தூமோ வா, மாஸாந்தஂ தஸ்ய ஜீவிதம்| |௧௮|

யஸ்ய புருஷஸ்ய கோமயசூர்ணஸதஶஂ சூர்ணஂ ஸஸ்நேஹஂ மூர்த்நி முகே வா பவேத், ததா மூர்த்நி தூமோ யஸ்ய வா பவதி, தஸ்ய மாஸாந்தஂ ஜீவிதஂ ஸ்யாத்|

Adhikarana mUrdhnaH BruvoSca riShTam (18-19) · Śloka 19

| மூர்த்நி ப்ருவோர்வா குர்வந்தி ஸீமந்தாவர்தகா நவாஃ||௧௮|| மத்யுஂ ஸ்வஸ்தஸ்ய ஷட்ராத்ராத்த்ரிராத்ராதாதுரஸ்ய து| |௧௯|

ஸீமந்தாநாமாவர்தகாஃ-மண்டலாநி,-ஸீமந்தாவர்தகாஃ, ஶிரஸி ப்ருவோர்வா நவாஃ-அபூர்வாஃ, ஸ்வஸ்தஸ்ய ஷட்ராத்ராந்மத்யுஂ குர்வந்தி| ஆதுரஸ்ய புநஸ்த்ரிராத்ராத் குர்வந்தி| அநேகார்தத்வாத்தாதூநாஂ ஸூசயந்தீத்யர்தஃ, ந து விஷவந்மாரணே தேஷாஂ கர்தத்வம்| தர்ஹி ஸூசயந்தீத்யேததேவ கஸ்மாந்ந கதம் ? ப்ரூமஃ| யதோத்பத்யந்தே ஸீமந்தாவர்தகாஸ்ததா நிஶ்சிதஂ ஸ்தாயி ரிஷ்டஂ ஸமுத்பந்நமித்யவகந்தவ்யமிதி ப்ரதிபாதநார்தஂ குர்வந்தீத்யுக்தம்|

Adhikarana jihvAmuKAkShimUrdhnAM riShTam (19-20) · Śloka 20

| ஜிஹ்வா ஶ்யாவா முகஂ பூதி ஸவ்யமக்ஷி நிமஜ்ஜதி||௧௯|| ககா வா மூர்த்நி லீயந்தே யஸ்ய தஂ பரிவர்ஜயேத்| |௨௦|

ததா, யஸ்ய ஜிஹ்வா ஶ்யாவா பவதி, ததா முகஂ பூதி-துர்கந்தி, ததா ஸவ்யஂ-வாமமக்ஷி, நிமஜ்ஜதி-அந்தஃப்ரவிஶதி, ததா யஸ்ய ககாஃ-பக்ஷிணஶ்ச, மூர்த்நி லீயந்தே-ஶ்லிஷ்யந்தி, தஂ பரிவர்ஜயேத்| வைத்ய இதி ஶேஷஃ|

Adhikarana snAtAnuliptasya riShTam (20-21) · Śloka 21

| யஸ்ய ஸ்நாதாநுலிப்தஸ்ய பூர்வஂ ஶுஷ்யத்யுரோ பஶம்||௨௦|| ஆர்த்ரேஷு ஸர்வகாத்ரேஷு ஸோऽர்தமாஸஂ ந ஜீவதி| |௨௧|

யஸ்ய ஸ்நாதாநுலிப்தஸ்ய-பூர்வஂ ஸ்நாதஃ பஶ்சாதநுலிப்தஸ்தஸ்ய, ஆர்த்ரேஷு ஸர்வகாத்ரேஷு பூர்வஂ-ஆதௌ, பஶமுரஃ ஶுஷ்யதி-அதிஶயேந வக்ஷஃஶோஷமாயாதி, ஸோऽர்தமாஸஂ-பக்ஷஂ, ந ஜீவதி| நநு,, "ஆர்த்ரேஷு ஸர்வகாத்ரேஷு" இதி ந வக்தவ்யம், புநருக்தத்வாத்| ததா ஹி-"பூர்வஂஶுஷ்யத்யுரோ பஶம்" இத்யுக்தே "ஆர்த்ரேஷு ஸர்வகாத்ரேஷு" இத்யர்தாத்கம்யத ஏவ| அந்யதா பூர்வக்ரஹணமநர்தகஂ ஸ்யாத்| மைவம்| அத்ர ஹி பஶக்ரஹணாத் பூர்வமுரோ பஶஂ ஶுஷ்யதி, ந புநரந்யாந்யபி காத்ராணி ந ஶுஷ்யந்தீத்யாயாதி| ந சைததிஷ்டஂ ஶாஸ்த்ரகதஃ| அத ஏவ "ஆர்த்ரேஷு" இத்யாஹ| ததயமர்தோऽத்ராபிப்ரேதஃ-யதைவோரஸோ பஶஂஶோஷஃ, ததைவ ஶேஷாணாமங்காநாஂ பஶார்த்ரதா ஸ்யாதிதி, ஏதச்ச ப்ரதிபாதயிதுஂ "ஆர்த்ரேஷு" இத்யுக்தம்| ஸர்வகாத்ரேஷ்வாத்ரேஷு ஸத்ஸு பூர்வமுரோ பஶஂ ஶுஷ்யதீத்யைததாஶ்சர்யம்| ஆஶ்சர்யத்வாத்ரிஷ்டம்|

Adhikarana SarIravarNasya riShTam, upacayAdInAM riShTam (21-22) · Śloka 22

| அகஸ்மாத்யுகபத்காத்ரே வர்ணௌ ப்ராகதவைகதௌ||௨௧|| ததைவோபசயக்லாநிரௌக்ஷ்யஸ்நேஹாதி மத்யவே| |௨௨|

தத்ர ப்ராகதோ வர்ணோ-கௌராதிஃ, ப்ராகுக்தஃ, வைகுதஸ்து வர்ணோ-நீலாதிஃ, தௌ ப்ராகதவைகதௌ வர்ணௌ யஸ்ய நிமித்தமந்தரேணாபி துல்யகாலஂ தேஹே பவதஃ, தௌ மத்யவே| ததைவோபசயக்லாந்யாதயஃ பரஸ்பரஂ ப்ரதிபக்ஷபூதா யுகபத்யஸ்யோத்பத்யந்தே தஸ்ய மத்யவே| ஆதிஶப்தேந ஶைத்யௌஷ்ண்யாதீநி கஹ்யந்தே|

Adhikarana a~ggulInAM riShTam, kShavakAsAdidhvaneH riShTam ,ucCvAsasya riShTam (22-23) · Śloka 23

| யஸ்ய ஸ்புடேயுரங்குல்யோ நாகஷ்டா ந ஸ ஜீவதி||௨௨|| க்ஷவகாஸாதிஷு ததா யஸ்யாபூர்வோ த்வநிர்பவேத்| ஹ்ரஸ்வோ தீர்கோऽதி வோச்ச்வாஸஃ பூதிஃ ஸுரபிரேவ வா||௨௩||

யஸ்ய ஆகஷ்டா அங்குல்யோ ந ஸ்புடேயுஃ-ந த்ருடேயுஃ, ஸ ந ஜீவதி| யஸ்ய க்ஷவாதிஷ்வபூர்வோ த்வநிஃ-அலௌகிகஃ ஶப்தஃ, ஸ்யாத் ஸ ந ஜீவதி| யஸ்யோச்ச்வாஸோऽதிஹ்ரஸ்வோऽதிதீர்கோ வா பவேத், அதவோச்ச்வாஸஃ பூதிகந்திஃ ஸுரபிர்வா யஸ்ய, ஸ ந ஜீவதி|

Adhikarana SarIragandhasya riShTam, malavastravraNAdigandhasya riShTam (24) · Śloka 24

ஆப்லுதாநாப்லுதே காயே யஸ்ய கந்தோऽதிமாநுஷஃ| மலவஸ்த்ரவ்ரணாதௌ வா வர்ஷாந்தஂ தஸ்ய ஜீவிதம்||௨௪||

ததா, ஆப்லுதாநாப்லதே-ஸ்நாதாஸ்நாதே, காயே யஸ்ய மாநுஷமதிக்ராந்தஃ-அதிமாநுஷஃ, கந்தஃ-ஸுரபிரஸுரபிர்வா, பவதி| யஸ்ய மலவஸ்த்ரவ்ரணாதௌ வாऽதிமாநுஷோ கந்தஃ ஸ்யாத், வர்ஷாந்தஂ தஸ்ய ஜீவிதஂ-தத்க்ஷணாதாரப்ய தாவதஸாவவஸ்திதஜீவிதோ யாவத்வர்ஷம்| ததந்தே-வத்ஸராந்தே, மத்யுபாக் ஜாயத இத்யர்தஃ|

Adhikarana a~ggAtisaurasyasya riShTam, a~ggAtivairasyasya riShTam (25) · Śloka 25

பஜந்தேऽயங்கஸௌரஸ்யாத்யஂ யூகாமக்ஷிகாதயஃ| த்யஜந்தி வாऽதிவைரஸ்யாத்ஸோऽபி வர்ஷஂ ந ஜீவதி||௨௫||

ஶோபநஸ்ய ரஸஸ்ய பாவஃ ஸௌரஸ்யம், அங்கஸ்ய ஸௌரஸ்யமங்கஸௌரஸ்யம், அதிஶயேநாங்கஸௌரஸ்யாத்தேதோர்யூகாமக்ஷிகாதயோ யஂ பஜந்தே, அதவா யமதிரைரஸ்யத்த்யஜந்தி, ஸோऽபி வர்ஷஂ ந ஜீவதி|

Adhikarana UShmagAtrasya riShTam (26) · Śloka 26

ஸததோஷ்மஸு காத்ரேஷு ஶைத்யஂ யஸ்யோபலக்ஷ்யதே| ஶீதேஷு பஶமௌஷ்ண்யஂ வா ஸ்வேதஃ ஸ்தம்போऽப்யஹேதுகஃ||௨௬||

ததா, யஸ்ய ஸததோஷ்மஸு-ஸதோஷ்ணேஷு, காத்ரேஷு-அவயவேஷு, பஶஂ ஶைத்யமுபலக்ஷயதே-உபலப்யதே, ஶீதேஷு வா காத்ரேஷு பஶமௌஷ்ண்யஂ யஸ்யோபலப்யதே, பஶஶப்தஸ்யாத்ர ஹி விஷயத்வயேऽபி ஸம்பந்தஃ| யஸ்யாஹேதுகஃ-நிர்நிமித்தஃ, அங்கேஷ்வதிஸ்வேதஃ, ததா ஸ்வேதவிஷயோ யஃ ஸ்தம்பஃ, ஸோऽபி யஸ்ய ஸ்யாத், ஸோऽபி வர்ஷஂ ந ஜீவதீதி யோஜ்யம்|

Adhikarana SItagAtrasya riShTam, SItapiTikasya SItA~ggasya ca riShTam, SItArtasya riShTam (27) · Śloka 27

யோ ஜாதஶீதபிடிகஃ ஶீதாங்கோ வா விதஹ்யதே| உஷ்ணத்வேஷீ ச ஶீதார்தஃ ஸ ப்ரேதாதிபகோசரஃ||௨௭||

ஜாதாஃ ஶீதாஃ பிடிகா யஸ்ய ஸ ஜாதஶீதபிடிகஃ,-கபோத்பூதபிடிகாக்ராந்ததேஹோ, யோ விதஹ்யதே-விதாஹமநுபவதி, ஶீதாங்கஃ ஸந் யோ வா விதஹ்யதே, ததோஷ்ணஂ த்வேஷ்டி யஃ புருஷஃ ஶீதார்தஃ ஸந், ஸ ப்ரேதாதிபகோசரஃ-ஸ மத்யுநாऽऽத்மஸாத்க்ரியத இத்யர்தஃ|

Adhikarana urasyUShmAdi riShTam (28) · Śloka 28

உரஸ்யூஷ்மா பவேத்யஸ்ய ஜடரே சாதிஶீததா| பிந்நஂ புரீஷஂ தஷ்ணா ச யதா ப்ரேதஸ்ததைவ ஸஃ||௨௮||

உரஸி-யஸ்யோஷ்மா-ஔஷ்ண்யஂ, பவேத், ஜடரே--உதரே சாதிஶைத்யம், புரீஷஂ பிந்நஂ தஷ்ணா ச பவதி, ஸ ப்ரேததுல்யஃ, ப்ராப்தமரணத்வாதிதி பாவஃ|

Adhikarana mUtrapurIShAdikasya riShTam (29) · Śloka 29

மூத்ரஂ புரீஷஂ நிஷ்ட்யூதஂ ஶுக்ரஂ வாऽப்ஸு நிமஜ்ஜதி| நிஷ்ட்யூதஂ பஹுவர்ணஂ வா யஸ்ய மாஸாத்ஸ நஶ்யதி||௨௯||

யஸ்ய மூத்ரஂ புரீஷஂ நிஷ்ட்யூதஂ ஶுக்ரஂ வா அப்ஸு நிமஜ்ஜதி-ப்ருடதி, யஸ்ய வா நிஷ்ட்யூதஂ-நிஷ்டீவநஂ, அநேகவர்ணஂ பவதி, அஸௌ மாஸேந நஶ்யதி|

Adhikarana rUpasya riShTam (30-33) · Śloka 33

கநீபூதமிவாகாஶமாகாஶமிவ யோ கநம்| அமூர்தமிவ மூர்தஂ ச மூர்தஂ சாமூர்தவத்ஸ்திதம்||௩௦|| தேஜஸ்வ்யதேஜஸ்தத்வச்ச ஶுக்லஂ கஷ்ணமஸச்ச ஸத்| அநேத்ரரோகஶ்சந்த்ரஂ ச பஹுரூபமலாஞ்சநம்||௩௧|| ஜாக்ரத்ரக்ஷாஂஸி கந்தர்வாந் ப்ரேதநந்யாஂஶ்ச தத்விதாந்| ரூபஂ வ்யாகதி தத்தச்ச யஃ பஶ்யதி ஸ நஶ்யதி||௩௨|| ஸப்தர்ஷீணாஂ ஸமீபஸ்தாஂ யோ ந பஶ்யத்யரூந்ததீம்| த்ருவமாகாஶகங்காஂ வா ஸ ந பஶ்யதி தாஂ ஸமாம்||௩௩||

மரணாபிமுகஃ புருஷோ விபர்யாஸகாரிபிர்தோஷைரகநாதி கநாதிரூபஂ மந்யதே, கநாதி வாऽகநாதி மந்யதே, தத்விபர்யயேண| அத ஏவோபமார்தமிவஶப்தஂ ப்ராயுங்க்த| அகநோ கநஃ ஸம்பந்நோ கநீபூதஃ| ச்விப்ரத்யயாந்தஸ்யாஸ்ய "ச்வௌ" இதீத்வம்| கநீபூதமிவாந்தரிக்ஷமந்தரிக்ஷமிவ கநஂ மேதிநீதர்மமந்தரிக்ஷமூர்த்வஸ்தஂ யத்தததஃஸ்தஂ பாதாலஸ்தமிவ பஶ்யதி, ஸ நஶ்யதீதி வக்ஷ்யமாணேந ஸம்பந்தஃ| சஶப்தோ பிந்நக்ரம இவஶப்தஶ்ச| அமூர்தஂ ச வாதாதிகஂ மூர்தமிவ-ரூபவந்தமிவ, பஶ்யதி| மூர்தஂ ச வஹ்ந்யாதிகமமூர்தமிவ ஸ்திதஂ யஃ பஶ்யதி ஸ நஶ்யதி| பேடோऽப்யதீதே (இஂ.அ.௭)- "யஸ்ய தர்ஶநமாயாதி வாயுரம்பரகோசரஃ| வஹ்நிர்நாயாதி தீப்தோऽபி தஸ்யா யுஃக்ஷயமாதிஶேத்||" இதி| ததா, தேஜஸ்வி-யத்வஸ்த்வக்ந்யாதிகஂ பாஸ்வரஂ, தததேஜோ-நிஸ்தேஜோ, யஃ பஶ்யதி| தேஜஸ்வீதி "அஸ்மாயாமேதா" இத்யாதிநாவிநிஃ| தத்வச்சேதி தேஜஸ்வ்யதேஜோதர்ஶநேந துல்யஂ-தத்வத், ஶுக்லஂ கஷ்ணஂ யஃ பஶ்யதி, அஸச்ச யத்வஸ்து தத்ஸத் யஃ பஶ்யதி ஸ நஶ்யதி| நேத்ரேஷு ரோகோ நேத்ரரோகஃ ஸ வித்யதே யஸ்ய நைவ ஸோऽநேத்ரரோகீ, திமிராதிகமந்தரேண பஹுரூபஂ சந்த்ரஂ பஶ்யதி-பஹூந் ஶஶாங்காநா- லோகயத இத்யர்தஃ| யோ வா அலாஞ்சநஂ-அகலங்கஂ, சந்த்ரஂ பஶ்யதி ஸ நஶ்யதி| ஏஷு ச கநீபூதமித்யாதிஷு விஶிஷ்டேஷு வஸ்துவிபர்யாஸதர்ஶநமாத்ரலக்ஷணஸ்யைகஸ்மிந்நேவோதாஹரணத்வேந ரிஷ்டே தர்ஶயிதுஂ யுக்தே யதநேகரிஷ்டப்ரதர்ஶநஂ தத்ப்ரபஞ்சார்தஂ வேத்யம்| ஆஸந்நமரணோ நரோ ஜாக்ரதேவ யதாஸ்வரூபாணி ரக்ஷஃபிஶாசாதீநி யஃ பஶ்யதி, ந விபர்யயவஸ்துரூபாணி| யதஸ்ததாநீஂ தைரேவ ஸ உபாஸ்யதே| ததா ச வக்ஷ்யதி (ஶ்லோ.௧௩௦)-"யமதூதபிஶாசாத்யைர்யத்பராஸுருபாஸ்யதே|" இதி| ரக்ஷாஂஸீதி பஹுவசநநிர்தேஶோ பஹுராக்ஷஸதர்ஶநே ஸுதராமஸ்ய ரிஷ்டஸ்ய பரிபூர்ணத்வமிதி த்யோதயிதும்| ஏகஸ்மிந்நபி ஹி ராக்ஷஸே தஷ்டே ரிஷ்டஂ பவத்யேவ| ஜாதௌ வா பஹுவசநம்| அந்யாஂஶ்ச தத்விதாந்-ராக்ஷஸாதிப்ரகாராந், யஃ பஶ்யதி| ததா, விகதா-த்ரஷ்டுஂ துஃஶக்யா, ஆகதிர்யஸ்ய-ரூபஸ்ய, தத்ரூபஂ வ்யாகதி, ரக்ஷஃபிஶாசாதிவ்யதிரிக்தஂ தத்தத்-அநேகஂ, யஃ பஶ்யதி ஸ நஶ்யதி| யோ நரோऽருந்ததீஂ ஸப்தர்ஷீணாஂ ஸமீபஸ்தாஂ ந பஶ்யதி, ஸ தாஂ ஸமாஂ ந பஶ்யதி-ஸ தஸ்ய ஸஂவத்ஸரஸ்யாந்தரே ம்ரியத இத்யர்தஃ| ஸப்தர்ஷீணாஂ ஸமீபஸ்தாமித்யருந்தத்யா விஶேஷணஂ ஸப்தர்ஷிஸமீபேऽருந்தத்யாஃ ஸ்திதிர்பவதீதி வேதயதி| ததா சாந்யைஃ ஸாமாந்யேநைவோக்தம்| யதா "அருந்ததீஂ த்ருவஂ சைவ ஸோமச்சாயாஂ மஹாபதம்| யோ ந பஶ்யேந்ந பஶ்யேத்ஸ நரஃ ஸஂவத்ஸராத்பரம்||" இதி| ததா, யோ த்ருவஂ ந பஶ்யதி, ததா ஆகாஶகங்காஂ யோ ந பஶ்யதி, ஸ தாஂ ஸமாஂ ந பஶ்யதி|

Adhikarana Sabdasya riShTam, gandhasya riShTam, rasasya riShTam, sparSasya riShTam, manasaH riShTam (34-38) · Śloka 38

இதநீம் ஶ்ரோத்ரேந்த்ரியஸ்ய விக்ருதிமாசிக்யாஸுராஹ மேகதோயௌகநிர்கோஷவீணாபணவவேணுஜாந்| ஶணோத்யந்யாஂஶ்ச யஃ ஶப்தாநஸதோ ந ஸதோऽபி வா||௩௪|| நிஷ்பீட்ய கர்ணௌ ஶணுயாந்ந யோ துகதுகாஸ்வநம்| தத்வத்கந்தரஸஸ்பர்ஶாந் மந்யதே யோ விபர்யயாத்||௩௫|| ஸர்வஶோ வா ந யோ, யஶ்ச தீபகந்தஂ ந ஜிக்ரதி| விதிநா யஸ்ய தோஷாய ஸ்வாஸ்த்யாயாவிதிநா ரஸாஃ||௩௬|| யஃ பாஂஸுநேவ கீர்ணாங்கோ யோऽங்கே காதஂ ந வேத்தி வா| அந்தரேண தபஸ்தீவ்ரஂ யோகஂ வா விதிபூர்வகம்||௩௭|| ஜாநாத்யதீந்த்ரியஂ யஶ்ச தேஷாஂ மரணமாதிஶேத்| |௩௮|

மேகாதிஜாந் வேணுபர்யந்தாந் ஶப்தாஂஸ்ததாऽந்யாஂஶ்ச ஶப்தாஂஸ்ததா ரூபாந்மஹதோ யஃ புருஷோऽஸதஃ-பரைரநுபலப்யமாநாந், ஶணோதி, ததா மேகாதிஜாஂஸ்ததாऽந்யாஂஶ்ச யஃ ஶப்தாந் ஸதோ-வித்யமாநாந், ந ஶணோதி, தேஷாஂ மரணமாதிஶேதிதி வக்ஷ்யமாணஸ்ய வசநவிபரிணாமேநாத்ர ஸம்பந்தஃ கார்யஃ| யோ துகதுகாஶப்தஂ கர்ணாவங்குலீபிர்நிஷ்பீட்ய ந ஶணுயாத்| தைர்மேகாதிஜைஃ ஶப்தைஸ்துல்யஂ-தத்வத்| யதா-மேகாதிஜாந் ஶப்தாந்யோऽஸதஃ ஶணோதி ஸதஶ்ச ந ஶணோதி, தத்வத்யோ கந்தரஸஸ்பர்ஶாந் விபர்யயாத்-வைபரீத்யேந மந்யதே, ந யதாவஸ்து- பலி| தத்ர கந்தவிபர்யயோ யதா-ஸுகந்தி துர்கந்தஂ மந்யதே| ரஸவிபர்யயோ யதா-மதுரமம்லமம்லஂ மதுரமித்யாதி| ஸ்பர்ஶவிபர்யயோ யதா மதுஸ்பர்ஶஂ கரஸ்பர்ஶஂ மந்யதே| ஸர்வஸர்விகயா கந்தாதீந் வா யோऽபி ந மந்யதே, ஸோऽபி நஶ்யதி| தத்காலநிர்வாணஸ்ய தீபஸ்ய யோ கந்தஂ ந ஜிக்ரதி-க்ராணேந்த்ரியேண நாநுபவதி| விதிநா-ஶாஸ்த்ரப்ரயுக்தேந, ப்ரயுக்தா ரஸா யஸ்ய தோஷாய-ரோகாய, அவிதிநா-ஶாஸ்த்ரவிஶிவ்யதிக்ரமேண, ப்ரயுக்தாஃ ஸ்வாஸ்த்யாய ஸ்யுஃ| ததா, யஃ பாஂஸுநா-ரஜஸேவ, கீர்ணாங்கோ-தூலிதூஸரிதஶரீரஃ| யஶ்சாங்கே காதஂ-ஹதிஂ, ந வேத்தி| தபஸ்தீவ்ரமந்தரேண-உக்ரஂ தபோ விநா, யஃ புருஷோऽதீந்த்ரியஂ-இந்த்ரியேப்யோऽதிக்ராந்தஂ வேத்தி, இந்த்ரியாணாமகோசரஂ ஸ்வர்காதி வேத்தி, ததா யோகஂ வா விதிபூர்வகமந்தரேண யோऽதீந்த்ரியஂ ஜாநாதி| தேஷாஂ-பூர்வோக்தாநாஂ ஸர்வேஷாஂ, மரணமாதிஶேத்| யோகஃ-சித்தவத்திநிரோதஃ, விதிபூர்வகோ யதாஶாஸ்த்ரஂ ஸம்யகுபதேஶஃ| ததா, அந்யோऽபி யோகோ-ரஸாயநாதிஃ| யுஜ்யத இதி யோகோ-விதிவிஶேஷஃ| ஶாஸ்த்ரோத்திஷ்டரஸாயநாஞ்ஜநாதிநாऽபி ஹ்யதீந்த்ரியஂ தஷ்யதே தூரவ்யவஹிதாதி|

Adhikarana svarasya riShTam (38-39) · Śloka 39

அதுநா கரவிகதிமாஹ | ஹீநோ தீநஃ ஸ்வரோऽவ்யக்தோ யஸ்ய ஸ்யாத்கத்கதோऽபி வா||௩௮|| ஸஹஸா யோ விமுஹ்யோத்வா விவக்ஷுர்ந ஸ ஜீவதி| |௩௯|

யஸ்ய புருஷஸ்ய ஸ்வரஃ-ஶப்தோ, நிமித்தமந்தரேண ஹிநோऽதவா தீநோ-தைந்யயுக்தோ, பவதி| அவ்யக்தஃ-அஸ்புடோ, யஸ்ய ஸ்யாத்| கத்கதோ-கர்கரோ, வா யஸ்ய பவதி| யோ வா விவக்ஷுஃ-வக்துமிச்சந், காரணமந்தரேண விமுஹ்யேத்-வக்துஂ ந ஶக்நோதி, ஸ ந ஜீவதி|

Adhikarana svarabalavarNarogavRuddhInAM riShTam (39-40) · Śloka 40

| ஸ்வரஸ்ய துர்பலீபாவஂ ஹாநிஂ ச பலவர்ணயோஃ||௩௯|| ரோகவத்திமயுக்த்யா ச தஷ்ட்வா மரணமாதிஶேத்| |௪௦|

ஸ்வரஸ்ய-ஶப்தஸ்ய, தௌர்பல்யஂ தஷ்ட்வா பலவர்ணயோஶ்ச ஹாநிமயுக்த்யா தஷ்ட்வா மரணமாதிஶேத்| சஶப்தஃ ஸமுச்சயே| ரோகவத்திமயுக்த்யா ச தஷ்ட்வா நரஸ்ய மரணமாதிஶேத்| அயுக்த்யா-நிர்நிமித்தமேவேத்யர்தஃ|

Adhikarana BAShamANasya riShTam, SrotuH riShTam (40-41) · Śloka 41

| அபஸ்வரஂ பாஷமாணஂ ப்ராப்தஂ மரணமாத்மநஃ||௪௦|| ஶ்ரோதாரஂ சாஸ்ய ஶப்தஸ்ய தூரதஃ பரிவர்ஜயேத்| |௪௧|

ஸ்வபாவஸ்வராதபகதஂ ப்ரஷ்டஂ-அபஸ்வரஂ,-ஹீநஸ்வரஂ கத்வா, யோ நரோऽஹஂ மரிஷ்யாமி மரிஷ்யாமீத்யேவமாத்மநோ மரணஂ பாஷதே பரஸ்ய, தஂ ததாபூதஂ தூராதேவ வர்ஜயேத்-வைத்யோ ந சிகித்ஸேத்| ததா, அஸ்ய ஶப்தஸ்ய-அஹஂ மரிஷ்யாமீத்யேவஂபூதஸ்ய யோநரஃ ஶ்ரோதா, தமபி வைத்யோ தூரதோ வர்ஜயேத்|

Adhikarana CAyAyAH riShTam (41-42) · Śloka 42

ஸ்வராஶ்ரய ரிஷ்டமுக்த்வா சாயாஶ்ரயஂ ரிஷ்டமபீதித்ஸுராஹ | ஸஂஸ்தாநேந ப்ரமாணேந வர்ணேந ப்ரபயாऽபி வா||௪௧|| சாயா விவர்ததே யஸ்ய ஸ்வப்நேऽபி ப்ரேத ஏவ ஸஃ| |௪௨|

ஸஂஸ்தாநஂ-ப்ரதிபுருஷஂ விலக்ஷணஂ ஸமவிஷமஂ ரூபம், ஆகதிரித்யர்தஃ| தத்ர யதி ஶரீரஸ்ய ஸமஂ ஸஂஸ்தாநஂ பவதி, சாயா த்வஸ்ய விஷமா தஶ்யதே, ததா ரிஷ்டம்| ததா, யதி ஶரீரஸ்ய விஷமஂ ஸஂஸ்தாநஂ சாயா து ஸமா பவதி, ததா ரிஷ்டம்| ததா, யதி தீர்கப்ரமாணஸ்ய ஸதோ ஹ்ரஸ்வா சாயா பவதி ஹ்ரஸ்வப்ரமாணஸ்ய வா தீர்கா பவதி, ததபி ரிஷ்டம்| ஏவஂ ஸஂஸ்தாநேந ப்ரமாணேந ச சாயாவிவத்திர்வேத்யா| ததா, யஸ்ய நாபஸீ சாயா ஆக்நேய்யா சாயா யா வர்ணதோ தஶ்யதே ஸா வர்ணவிவத்திஃ| ஏவஂ பதிவ்யாதிமயீஷு சாயாஸு வர்ணவிவத்திர்யோஜ்யா| ததா, யஸ்ய யதாபூதா ப்ரபா ஸாऽந்யதாபூதா பவதி ஸா ப்ரபாவிவத்திஃ| ஏவஂ ஸஂஸ்தாநாத்யந்யதமேந யஸ்ய சாயா விவர்ததே-அந்யதாபூதாऽந்யதா| ஸம்பத்யதே, ஸ்வப்நேऽபி ஸ புமாந் ப்ரேத ஏவ, கிஂ புநர்ஜாக்ரதவஸ்தாயாஂ ந ப்ரேதஃ ? இதி ஏவகாரேண ரிஷ்டஸ்யாஸ்யாவ்யபிசாரித்வஂ ஸூசயதி| உத்பந்நஶ்சேந்நரஸ்ய சாயாயா அந்யதாபாவஃ, ததாநீஂ புருஷோ யமஸாத்ஸம்பந்நோ மந்தவ்ய இத்யர்தஃ|

Adhikarana CAyAyA dvairUpyam (42-43) · Śloka 43

அஸ்யாஶ்ச சாயாயா த்வைரூப்யஂ தர்ஶயிதுமாஹ | ஆதபாதர்ஶதோயாதௌ யா ஸஂஸ்தாநப்ரமாணதஃ||௪௨|| சாயாऽங்காத்ஸம்பவத்யுக்தா ப்ரதிச்சாயேதி ஸா புநஃ| வர்ணப்ரபாஶ்ரயா யா து ஸா சாயைவ ஶரீரகா||௪௩||

யா ஶரீராதாதபாதர்ஶதோயகதாதௌ ஶரீரஸஂஸ்தாநப்ரமாணாநுரூபா ஸம்பவதி ப்ரதிபிம்பகரூபா, ஸா ப்ரதிச்சாயேத்யுச்யதே| தஸ்யா ஹி ந வர்ணப்ரபே ஆஶ்ரயஃ| யஸ்யாஃ புநர்வர்ணப்ரபே ஆஶ்ரயஶ்ச்சாயாயாஃ, ஸா ஶரீரகைவ-ஶரீரஸ்தைவ, சாயா| ந ப்ரதிச்சாயாவச்சரீராதந்யத்ராதபாதர்ஶதோயாதௌ குத்ரசிதபயாதி ப்ரதிபிம்பகரூபதயா|

Adhikarana praticCAyAyA riShTam (44-45) · Śloka 45

பவேத்யஸ்ய ப்ரதிச்சாயா சிந்நா பிந்நாऽதிகாऽऽகுலா| விஶிரா த்விஶிரா ஜிஹ்மா விகதா யதி வாऽந்யதா||௪௪|| தஂ ஸமாப்தாயுஷஂ வித்யாந்ந சேல்லக்ஷ்யநிமித்தஜா| ப்ரதிச்சாயாமயீ யஸ்ய ந சாக்ஷ்ணீக்ஷ்யேத கந்யகா||௪௫||

யஸ்ய புஂஸஃ ப்ரதிச்சாயா சிந்நா-த்விதா, தஶ்யதே| அதவா பிந்நாகிஞ்சித்ஸச்சித்ரேவ யஸ்ய தஶ்யதே| ததா, யஸ்யாதிகா தஶ்யதே-ந யதா ப்ரமாணா| யஸ்ய வா ஆகுலா-சலஸ்வரூபா அநிஶ்சிதப்ரதிபிம்பா, பவதி| ததா, யஸ்ய விஶிரா-ஶிரோரஹிதா| ததா, யஸ்ய த்விஶிரா| ததா, யஸ்ய ஜிஹ்மா-குடிலா| விகதேதி உக்தப்ரகாராதந்யதா அந்யேந ப்ரகாரேண, யஸ்ய விகதா தஶ்யதே ஆதாபாதர்ஶதோயாதௌ, தஂ பூர்வோக்தஂ ச ஸர்வமேவ, ஸமாப்தாயுஷஂ-க்ஷீணஜீவிதஂ, வித்யாத்| ந சேதித்யாதி| லக்ஷயிதுஂ ப்ரத்யக்ஷாதிபிஃ ப்ரமாணைஃ ஶக்யஂ-லக்ஷ்யம்| ஶக்யார்தே கத்யஃ| லக்ஷ்யஂ ச தந்நிமித்தஂ ச, தஸ்மாத்ததாவிதாந்நிமித்தாத்விகதாஜ்ஜாதா [ப்ரதி] ச்சாயா யதி ந பவதி ததா ரிஷ்டம், நாந்யதா| ப்ரதிச்சாயாமயீ கந்யகா-ப்ரதிபிம்பகுமாரிகேதி யா லோகே ப்ரஸித்தா, ஸாऽக்ஷ்ணி-நேத்ரே, யஸ்ய நேக்ஷ்யேத-நோபலப்யேத, தஂ ஸமாப்தாயுஷஂ வித்யாத்|

Adhikarana KAdInAM mahABUtAnAM pa~jca CAyAH ,nABasI CAyA ,vAyavI CAyA ,AgneyI CAyA ,AmBasI CAyA, pArthivI CAyA (46-48) · Śloka 48

இதாநீஂ யஸ்ய மஹாபூதஸ்ய யாதஶீ சாயா ஸ்யாத், தாஂ கதயிதுமாஹ காதீநாஂ பஞ்ச பஞ்சாநாஂ சாயா விவிதலக்ஷணாஃ| நாபஸீ நிர்மலாऽऽநீலா ஸஸ்நேஹா ஸப்ரபேவ ச||௪௬|| வாதாத்ரஜோऽருணா ஶ்யாவா பஸ்மரூக்ஷா ஹதப்ரபா| விஶுத்தரக்தா த்வாக்நேயீ தீப்தாபா தர்ஶநப்ரியா||௪௭|| ஶுத்தவைதூர்யவிமலா ஸுஸ்நிக்தா தோயஜா ஸுகா| ஸ்திராஸ்நிக்தா கநா ஶுத்தா ஶ்யாமா ஶ்வேதா ச பார்திவீ||௪௮||

காதீநாஂ மஹாபூதாநாஂ பஞ்சாநாஂ பஞ்ச சாயா பவந்தி| நநு, காதீநாஂ பஞ்சத்வாச்சாயாநாஂ பஞ்சத்வமர்தால்லப்தமேவ| தத்கிஂ பஞ்சக்ரஹணேந ? அஸ்த்வேவைதத்| கிந்து யதா காதிப்யஃ பஞ்சப்யோ த்ரவ்யமேகஂ பூதோத்கர்ஷாபகர்ஷபேதாச்சாஸங்க்யேயஂ த்ரவ்யம், ததா சாயாநாமப்யேகத்வஂ பூதோத்கர்ஷாபகர்ஷபேதாச்சாஸங்க்யேயத்வமாஶங்க்யேத, ததாஶங்காநிவத்த்யர்தஂ பஞ்சக்ரஹணம்| பஞ்சைவ சாயா பவந்தி, நோநாதிகா இதி| கிம்பூதாஶ்ச்சாயாஃ ? விவிதலக்ஷணாஃ,-விவிதஂ லக்ஷணஂ வக்ஷ்யமாணஂ யாஸாஂ தா ஏவம்| ஆகாஶஜா சாயா நிர்மலா-ஶுத்தா| ததா, ஆநீலா-ஈஷந்நீலா, இத்யாகாரப்ரஶ்லேஷோऽத்ர வேத்யஃ| "ஶுத்தவைதூர்யவிமலா" ஹி "தோயஜா" (ஶ்லோ.௪௮) இதி வக்ஷ்யதி| ததா, கிஞ்சித்ஸ்நிக்தா| ஸப்ரபேத்யநேந ஶோபநத்வமுக்தம்| ஏததேவ ஸ்புடயிதுமிவஶப்தஂ தந்த்ரகத்ப்ராயுங்க்த| அந்யதா சாயாப்ரபயோர்பிந்நவிஷயத்வாதநுபபந்நமேதத்வாக்யஂ ஸ்யாத்| பேதஶ்சாநயோரதுநைவ வக்ஷ்யதி (ஶ்லோ.௫௧)|வாதாத்ரஜோருணாதியுக்தா சாயா பவதி| ஆக்நேயீ விஶுத்தரக்தவர்ணா, தீப்தாபா, ததா தர்ஶநஂ ப்ரியஂ யஸ்யாஃ ஸைவஂவிதா, பவதி| தோயஜா சாயா நிர்மலவைதூர்யவிமலா, ஸுஷ்டு ஸ்நிக்தா, ஸுகா-ஸுகாவஹா| பார்திவீ சாயா ஸ்திராதிகுணயுக்தா| நநு, ச, அக்நிஜலபுவாஂ ஸ்வயஂ வர்ணாதியோகாதாக்நேய்யாதிகாநாஂ தத்வர்ணகத்வமுபபந்நம்| நபோமாருதயோஸ்து ஸ்வயஂ வர்ணாத்யயோகாத்கதஂ தச்சாயாநாஂ வர்ணாதியோகோ யுஜ்யேத ? இதி கேசித்| தாந் ப்ரூமஹே| அசிந்த்யத்வாத்தேதுபலஸ்யாதோஷஃ| ததா ஹி,-மதுராதயோ ரஸாஃ காலாதமூர்தாத்பவந்தோ தஶ்யந்தே யதா, ததா தச்சாயே அப்யேதே பவிஷ்யதஃ| தத்ர யஸ்ய நரஸ்ய கர்மாதிஸஹாயஂ நபஶ்ச்சாயாமுத்பாதயதி தஸ்ய நாபஸீதி யுஜ்யத ஏவ| ஏவஂ வாயவ்யாமபி வாச்யம்|

Adhikarana vAyavInAmanyAsAMcaguNAH (49) · Śloka 49

இதாநீமாஸாஂ சாயாநாஂ குணநிர்தேஶமாஹ வாயவீ ரோகமரணக்லேஶாயாந்யாஃ ஸுகோதயாஃ| |௪௯|

வாயவீ சாயா ரோகாத்யர்தஂ ஜாயதே| அந்யாஃ-ஶேஷாஶ்சதஸ்ரஃ, சாயாஃ ஸுகோதயாஃ-ஸுகாவஹாஃ|

Adhikarana praBAyAH saptavidhatvam (49-50) · Śloka 50

| ப்ரபோக்தா தைஜஸீ ஸர்வா, ஸா து ஸப்தவிதா ஸ்மதா||௪௯|| ரக்தா பீதா ஸிதா ஶ்யாவா ஹரிதா பாண்டுராऽஸிதா| |௫௦|

ப்ரபா ஸர்வா-ஸப்தப்ரகாராऽபி, தைஜஸீ-ஆக்நேயீ, உக்தா-தந்த்ரகத்பிஃ ஸ்மதா| ததேவ ஸப்தவிதத்வமாஹ-ரக்தேத்யாதி|

Adhikarana praBANAM SuBASuBatvam (50-51) · Śloka 51

| தாஸாஂ யாஃ ஸ்யுர்விகாஸிந்யஃ ஸ்நிக்தாஶ்ச விமலாஶ்ச யாஃ||௫௦|| தாஃ ஶுபா, மலிநா ரூக்ஷாஃ ஸங்க்ஷிப்தாஶ்சாஶுபோதயாஃ| |௫௧|

தாஸாஂ-பூர்வோக்தாநாஂ ப்ரபாணாஂ மத்யாத், யாஃ ப்ரபா விகாஸிந்யஃ-ப்ரஸதா இவ, ததா ஸ்நிக்தா விமலாஶ்ச ஸ்யுஃ, தாஃ ஶுபாஃ-கல்யாணகாரிண்யஃ| யாஶ்ச மலிநாதிகுணயுக்தாஸ்தா அஶுபோதயாஃ-அமாங்கல்யகாரிண்யஃ|

Adhikarana CAyApraBayorlakShaNam (51) · Śloka 51

சாயாப்ரபயோரந்யத்வஂ ப்ரதர்ஶயிதுஂ லக்ஷணமாஹ | வர்ணமாக்ராமதி சாயா ப்ரபா வர்ணப்ரகாஶிநீ||௫௧||

சாயா ரக்தாதிவர்ணமாக்ராமதி-பரிபூயாவதிஷ்டதே| ப்ரபா து வர்ணப்ரகாஶிநீ-வர்ணஂ ப்ரகாஶயிதுஂ ஶீலமஸ்யாஃ ஸா வர்ணப்ரகாஶிநீ|

Adhikarana CAyApraBayorvyAptiH (52-53) · Śloka 53

ததேதமபி சாயாப்ரபயோரந்யத்வே லக்ஷணமாஹ ஆஸந்நே லக்ஷ்யதே சாயா விகஷ்டே பா ப்ரகாஶதே| நாச்சாயோ நாப்ரபஃ கஶ்சித்விஶேஷாஶ்சிஹ்நயந்தி து||௫௨|| நணாஂ ஶுபாஶுபோத்பத்திஂ காலே சாயாஸமாஶ்ரயாஃ| |௫௩|

நிகடே சாயா லக்ஷ்யதே| ப்ரபா புநர்விகஷ்டே-தூரப்ரதேஶே, ப்ரகாஶதே-தூராதவபாஸத இத்யர்தஃ| யதா-பாஷாணாதிபரிபூர்ணாநாமபி பர்வதாதிப்ரதேஶாநாஂ தூராத்விலக்ஷணைவ காந்திஃ ப்ரகாஶதே| ஏவஂ சாயாப்ரபயோரந்யத்வஂ ப்ரதர்ஶ்ய தயோரேவ வ்யாப்தி ப்ரதர்ஶயதி- கஶ்சிதபி புருஷஶ்ச்சாயாரஹிதஃ ப்ரபாஹீநஶ்ச நாஸ்தி| விஶேஷாஸ்து நணாஂ ஶுபாஶுபோத்பத்திஂ காலே விஶிஷ்டே சிஹ்நயந்தி-வ்யஞ்ஜயந்தீத்யர்தஃ| கிம்பூதா விஶேஷாஃ ? சாயாஸமாஶ்ரயாஃ-சாயாஶ்ரிதாஃ|

Adhikarana ca~gkramato riShTam, hitamaSnataH riShTam, alpASinaH riShTam, bahvASinaH riShTam, kaPArtasya riShTam, SvAsocCvAsavataH riShTam, SirovikShepavataH riShTam, srutasvedasya riShTam, utthApyamAnasya riShTam, uttAnaSayAnasya riShTam, jiGRukShAvataH riShTam, ahAsyahAsinaH riShTam, uttarauShThalihataH riShTam, CAyABidravavataH riShTam, BiShagAdidveShavataH riShTam (53-61) · Śloka 61

| நிகஷந்நிவ யஃ பாதௌ ச்யுதாஂஸஃ பரிஸர்பதி||௫௩|| ஹீயதே பலதஃ ஶஶ்வத்யோऽந்நமஶ்நந் ஹிதஂ பஹு| யோऽல்பாஶீ பஹுவிண்மூத்ரோ பஹ்வாஶீ சால்பமூத்ரவிட்||௫௪|| யோ வாऽல்பாஶீ கபேநார்தோ தீர்கஂ ஶ்வஸிதி சேஷ்டதே| தீர்கமுச்ச்வஸ்ய யோ ஹ்ரஸ்வஂ நிஃஶ்வஸ்ய பரிதாம்யதி||௫௫|| ஹ்ரஸ்வஂ ச யஃ ப்ரஶ்வஸிதி வ்யாவித்தஂ ஸ்பந்ததே பஶம்| ஶிரோ விக்ஷிபதே கச்ச்ராத்யோऽஞ்சயித்வா ப்ரபாணிகௌ||௫௬|| யோ லலாடாத்ஸ்ருதஸ்வேதஃ ஶ்லதஸந்தாநபந்தநஃ| உத்தாப்யமாநஃ ஸம்முஹ்யேத்யோ பலீ துர்பலோऽபி வா||௫௭|| உத்தாந ஏவ ஸ்வபிதி யஃ பாதௌ விகரோதி ச| ஶயநாஸநகுட்யாதேர்யோऽஸதேவ ஜிகக்ஷதி||௫௮|| ஆஹாஸ்யஹாஸீ ஸம்முஹ்யந் யோ லேடி தஶநச்சதௌ| உத்தரௌஷ்டஂ பரிலிஹந் பூத்காராஂஶ்ச கரோதி யஃ||௫௯|| யமபித்ரவதி ச்சாயா கஷ்ணா பீதாऽருணாऽபி வா| பிஷக்பேஷஜபாநாந்நகுருமித்ரத்விஷஶ்ச யே||௬௦|| வஶகாஃ ஸர்வ ஏவைதே விஜ்ஞேயாஃ ஸமவர்திநஃ| |௬௧|

நிகஷந்-கர்ஷயந்நிவ, யஃ பாதௌ ச்யுதாஂஸஃ-ஸ்ரஸ்தாஂஸஃ ஸந், பூமௌ பரிஸர்பதி| ததா, யே வக்ஷ்யமாணாஶ்ச தே ஸர்வே ஸமவர்திநோ வஶகா இதி யோஜ்யம்; அந்ததீபகாலங்காரத்வாதஸ்ய| ததா, யோऽந்நமஶ்நந்-பக்தஂ பக்ஷயந், பலாந்நித்யஂ ஹீயதே| கிம்பூதமந்நம் ? ஹிதஂ-பத்யம்| பஹு-பூரி| யோऽல்பாஶீ பஹுவிண்மூத்ரோ யஶ்ச பஹ்வாஶீ-பஹ்வஶ்நாதி, நித்யமல்பவிண்மூத்ரஶ்ச| யஶ்சா(யோ வாऽ)ல்பாஶீ கபேநார்தஃ-பீடிதோ, தீர்கஂ ஶ்வஸிதி-பஹுஶ்வாஸஂ முஞ்சதி| ததா, சேஷ்டதே-பரிலுடதி| ததா, யோ தீர்கமுச்ச்வஸ்ய-பஹூர்த்வஂ ஶ்வாஸஂ முக்த்வா, அநந்தரஂ ஹ்ரஸ்வஂ நிஃஶ்வஸ்ய-அல்பஂ ஶ்வாஸஂ ப்ரத்யாவத்யாந்தஃகத்வா, பரிதாம்யதி-துஃகாயதே| யஶ்ச ஹ்ரஸ்வஂ ப்ரஶ்வஸிதி| வ்யாவித்தஂ-விஷமஂ கத்வா, நாடீபிஃ ஸ்பந்ததே பஶஂ-அதிஶயேந ஸ்புரதி| யஃ ப்ரபாணிகௌ-பாண்யோஃ பஶ்சாத்பாகஸ்திதாவவ யவவிஶேஷௌ, அஞ்சயித்வா-ஸங்கோச்ய, கச்ச்ரேண ஶிரோ-மூர்தாநஂ விக்ஷிபதே| யோ லலாடாத்-அலிகாத், ஸ்ருதஸ்வேதஃ ஸந் ஶிதிலஸந்திபந்தோ பவதி| ய உத்தாப்யமாநோ பலீ துர்பலோ வா ஸம்முஹ்யேத்-மோஹமுபைதி| ய உத்தாந ஏவ-ஜாதுசித்பார்ஶ்வே ந, ஸ்வபிதி| யஶ்ச பாதௌ விகரோதி-விகதி நயதி| யஃ ஶயநாதேரஸத்-அவித்யமாநமேவ வஸ்து, க்ரஹீதுமிச்சதி| யஃ அஹாஸ்யே-ஹாஸ்யவிஷயாபாவேऽபி, அபீக்ஷ்ணஂ ஹஸந் ஸம்முஹ்யந் தஶநச்சதௌ லேடிஜிஹ்வயா பரிமஶதி| யஶ்சோத்தரௌஷ்டஂ பரிலிஹந் பூத்காராந்-நாநாவிதாந் ஶப்தாந், கரோதி| யஂ-நரஂ, சாயாऽபித்ரவதி-அபிபவதி| கீதஶீ ? கஷ்ணா பீதாऽருணாऽபி வா| யே ச பிஷகாதித்விஷஃ| ஏதே ஸர்வே ஸமவர்திநோ வஶகா விஜ்ஞேயாஃ| ஸமஂவர்ததே ராகத்வேஷௌ ஹித்வா ஸமவர்தீ,-யமஃ| ஸர்வ ஏவேத்யேதத் "நிகஷந்நிவ யஃ பாதௌ" இத்யத ஆரப்ய யாவத் "பிஷக்பேஷஜபாநாந்நகுருமித்ரத்விஷஶ்ச யே|" இத்யேதத்பர்யந்தஸ்ய க்ரந்தஸ்ய ஸம்பந்தார்தம்|

Adhikarana grIvAdisvedavataH riShTam (61-1) · Śloka 1

(க்ரீவாலலாடஹதயஂ யஸ்ய ஸ்வித்யதி ஶீதலம்||௬௧|| உஷ்ணோऽபரஃ ப்ரதேஶஶ்ச ஶரணஂ தஸ்ய தேவதாஃ| ) |பூர்வரூபாணி ஸர்வாணி ஜ்வராதிஷ்வதிமாத்ரயா| யஂ விஶஂதி விஶத்யேநஂ மத்யுர்ஜ்வரபுரஃஸரஃ]||௧||

(யஸ்ய க்ரீவாதிகஂ ஶீதலஂ ஸத் ஸ்வித்யதி-ஸ்வேதயுக்தஂ பவதி, அபரஃ ப்ரதேஶஶ்சோஷ்ணஃ, தஸ்ய ஶரணஂ-ரக்ஷணஂ, தேவதா நாந்யத்|)

Adhikarana aNujyotyAdeH riShTam, medhAdiprAptavataH riShTam (62-64) · Śloka 64

| யோऽணுஜ்யோதிரநேகாக்ரோ துஃச்சாயோ துர்மநாஃஸதா||௬௨|| பலி பலிபதோ யஸ்ய ப்ரணீதஂ நோபபுஞ்ஜதே| நிர்நிமித்தஂ ச யோ மேதாஂ ஶோபாமுபசயஂ ஶ்ரியம்||௬௩|| ப்ராப்நோத்யதோ வா விப்ரஂஶஂ ஸ ப்ராப்நோதி யமக்ஷயம்| |௬௪|

யஃ புமாநணுஜ்யோதிஃ-ஸ்தோகதக், கேசித்த்வல்பதேஜா இத்யாஹுஃ| ததா, அநேகாக்ரோ-வ்யாகுலசேதாஃ| துஃச்சாயோ-விவர்ணச்சாயோ நிந்திதகாந்திர்வா| துர்மநாஃ ஸதா-ஸததமேவ ஶோகாக்ராந்தமாநஸஃ| ததா, யஸ்ய புஂஸோ பலிஂ ப்ரணீதஂ-தந்நாமோத்திஶ்ய ப்ரதத்தஂ, பலிபதோ-பலிபுஜோ வாயஸாதயோ, நோபபுஞ்ஜதே-ந காதந்தி, ஸ யமக்ஷயஂ ப்ராப்நோதீதி ஸம்பந்தஃ| பலிபத இத்யதிஶயார்தம்| கிலகாகா அபி நாதந்தி கிஂ புநரந்யே ? இத்யர்தஃ| ததா, யோ நரோ நிர்நிமித்தஂ மேதாதிஜநநரஸாயநாதிகாரணமந்தரேண மேதாதீந் ப்ராப்நோதி| அதோ வா-மேதாதிப்யோ, ப்ரஶஂ ப்ராப்நோதி| ஸோऽந்தககஹஂ ப்ராப்நோதி| ஶ்ரீரத்ர கநஂ ராஜ்யஂ வா| உபசயஃ-ஶரீரபுஷ்டிஃ|

Adhikarana guNadoShamayaprakRuteH riShTam (64-65) · Śloka 65

| குணதோஷமயீ யஸ்ய ஸ்வஸ்தஸ்ய வ்யாதிதஸ்ய வா||௬௪|| யாத்யந்யதாத்வஂ ப்ரகதிஃ பண்மாஸாந்ந ஸ ஜீவதி| |௬௫|

யஸ்ய நரஸ்ய குணமயீ-ஸத்வாதிமயீ, ப்ரகதிர்தோஷமயீ-வாதாதிமயீ, ஸ்வஸ்தஸ்யாதுரஸ்ய வாऽந்யதாத்வஂ யாதி-ஸ்வபாவஂ ஹித்வா, ஸஷண்மாஸாந்ந ஜீவதி|

Adhikarana BaktyAdinivartanavataH riShTam (65-66) · Śloka 66

| பக்திஃ ஶீலஂ ஸ்மதிஸ்த்யாகோ புத்திர்பலமஹேதுகம்||௬௫|| ஷடேதாநி நிவர்தந்தே ஷட்பிர்மாஸைர்மரிஷ்யதஃ| |௬௬|

ஷட்பிர்மாஸைர்மரிஷ்யதோ நரஸ்ய பக்த்யாதீநி ஷட் அஹேதுகஂ-காரணமந்தரேண, நிர்வர்தந்தே| அஹேதுகமிதி நிவர்தநக்ரியாவிஶேஷணம்| ஷடிதி நியமார்தம்| யதா ஷடபி நிவர்தந்தே நைகைகஂ, ததா ரிஷ்டமித்யர்தஃ|

Adhikarana mattavadgattyAdeH riShTam (66) · Śloka 66

| மத்தவத்கதிவாக்கம்பமோஹா மாஸாந்மரிஷ்யதஃ||௬௬||

மாஸேந மரிஷ்யதோ மத்தவத்-மத்தஸ்யேவ, கதிவாக்கம்பமோஹா பவந்தி|

Adhikarana keSotpATanapIDAj~jAnavataH riShTam, kaNThasya riShTam (67) · Śloka 67

நஶ்யத்யஜாநந் ஷடஹாத்கேஶலுஞ்சநவேதநாம்| ந யாதி யஸ்ய சாஹாரஃ கண்டஂ கண்டாமயாததே||௬௭||

கசோத்பாடநபீடாமவிந்தந் ஷடஹாந்நஶ்யதி| யஸ்யாஹாரஃ கண்டாமயஂ விநா கண்டஂ ந யாதி, ஸ ச ஷடஹாந்தரே ம்ரியதே|

Adhikarana preShyANAM riShTam ,pretAkRuteH riShTam nidrAyAH riShTam (68) · Śloka 68

ப்ரேஷ்யாஃ ப்ரதீபதாஂ யாந்தி ப்ரேதாகதிருதீர்யதே| யஸ்ய நித்ரா பவேந்நித்யா நைவ வா ந ஸ ஜீவதி||௬௮||

ப்ரேஷ்யாஃ-பத்யாஃ, யஸ்ய ப்ரதீபதாஂ-வைபரீத்யஂ, யாந்தி, ஸ நஶ்யதி| யஶ்ச ப்ரேதாகார உபலக்ஷ்யதே ஸோऽபி ந ஜீவதி| யஸ்ய நரஸ்ய நித்யஂ-ஸததஂ, நித்ரா பவதி, யஸ்ய நைவ வா-ந கதாசிந்நித்ரா பவதி, ஸோऽபி ந ஜீவதி|

Adhikarana vaktracaraNacakShuShAM riShTam (69) · Śloka 69

வக்த்ரமாபூர்யதேऽஶ்ரூணாஂ ஸ்வித்யதஶ்வரணௌ பஶம்| சக்ஷுஶ்சாகுலதாஂ யாதி யமராஜ்யஂ கமிஷ்யதஃ||௬௯||

யஸ்ய நரஸ்யாஶ்ரூணாஂ-அஶ்ருஸ்ரோதஸாஂ, முகஂ (வக்ரஂ)- த்வாரஂ, ஆபூர்யதே ஸ ந ஜீவதி| யஸ்ய சரணௌ-பஶஂ-அத்யர்தஂ, நிர்ந்நிமித்தஂ ஸ்வித்யதஃ ஸ ந ஜீவதி| சக்ஷுரித்யாதி| யமராஜ்யஂ யாஸ்யதோ நயநமாகுலத்வஂ யாதி|

Adhikarana BAvAnAM riShTam (70) · Śloka 70

யைஃ புரா ரமதே பாவைரரதிஸ்தைர்ந ஜீவதி| |௭௦|

யைர்பாவைஃ-பதார்தைஃ, புரா-பூர்வஂ, ரமதே-ஸுகாயதே, தைஃ பதார்தைர்ந ரதிர்பவதி யஸ்ய, ஸ ந ஜீவதி|

Adhikarana sahasA vikArasya riShTam (70-71) · Śloka 71

| ஸஹஸா ஜாயதி யஸ்ய விகாரஃ ஸர்வலக்ஷணஃ||௭௦|| நிவர்ததே வா ஸஹஸா, ஸஹஸா ஸ விநஶ்யதி| |௭௧|

யஸ்ய புஂஸோ விகாரோ-ஜ்வராதிஃ, ஸஹஸா-காரணஂ விநா, ஸர்வலக்ஷணஃ-ஸகலலிங்கோபேதோ, ஜாயதே| அதவா தாதஶோ விகாரஃ ஸஹஸா-ஶீக்ரமேவ, நிவர்ததே-நஶ்யதி| ஸஃ-புருஷஃ, ஸஹஸா அசிராதேவ, விநஶ்யதி|

Adhikarana jvarasya riShTam (71-73) · Śloka 73

அதுநா ப்ரதிரோகஂ ரிஷ்டஂ வக்துஂ ஸர்வவ்யாதிப்ரதாநஸ்ய ஜ்வரஸ்யைவ தாவத்விகதிஂ லிலக்ஷயிஷுராஹ | ஜ்வரோ நிஹந்தி பலவாந் கம்பீரோ தைர்கராத்ரிகஃ||௭௧|| ஸப்ரலாபப்ரமஶ்வாஸஃ க்ஷீணஂ ஶூநஂ ஹதாநலம்| அக்ஷாமஂ ஸக்தவசநஂ ரக்தாக்ஷஂ ஹதி ஶூலிநம்||௭௨|| ஸஶுஷ்ககாஸஃ பூர்வாஹ்ணே யோऽபராஹ்ணேऽபி வா பவேத்| பலமாஂஸவிஹீநஸ்ய ஶ்லேஷ்மகாஸஸமந்விதஃ||௭௩||

ஜ்வரோ பலவாநித்யாதிலக்ஷணஃ க்ஷீணாதிலக்ஷணஂ புருஷஂ ஹந்தி| பலவாந்-ஹேத்வாதிபிர்பலவத்பிர்யுதஃ| கம்பீரஃ-அஶேஷதாத்வந்தர்கதஃ| தைர்கராத்ரிகோ-தீர்ககாலாநுபந்தீ, அந்யே து ராத்ரிஜாகரகாரீத்யாஹுஃ| தீர்கா ஹி ஜாக்ரதோ ராத்ரிஃ| ததா சோக்தம்-"தீர்கஶ்ராந்தஸ்ய யோஜநம்|" இதி| ததா, ப்ரலாபாதியுக்தஃ| கீதஶமாதுரம் ? க்ஷீணஂ-தாதுக்ஷயயுக்தம்| ததா, அக்ஷாமஂ-ஸபலம், க்லாநோ ந பவத்யத ச ஸக்தவசநஃ, தமக்ஷாமஂ ஸக்தவசநம்| ததா, ரக்தநேத்ரஂ ஹதயஶூலாந்விதம் ஹந்தீதி யோஜ்யம்| யஶ்ச ஜ்வரஃ ஸஶூஷ்ககாஸஃ பூர்வாஹ்ணேऽதவாऽபராஹ்ணே பவேத்ஸ த்விவிதோऽபி ஹந்தி| ததா யஃ ஶ்லேஷ்மகாஸஸமந்விதோ ஜ்வரோ பலமாஂஸவிஹீநஸ்ய புஂஸஃ ஸ்யாத், ஸ தஂ நிஹந்தி| இதி ரிஷ்டத்ரயமேதத்| நநு ச, "ஹேதுபிர்பலிபிர்யுக்தோ பஹுபிர்பஹுலக்ஷணஃ| ஜ்வரஃ ப்ராணாந்தகத்யஶ்ச ஶீக்ரமிந்த்ரியநாஶநஃ||" (ச. சி. அ. ௩/௪௯) இத்யேஷ ஜ்வரஸ்ய ரிஷ்டப்ரகாரஃ கஸ்மாந்நோக்தஃ ? உச்யதே| உக்தப்ராய ஏவாயஂ பலவாநிதி வசநாத்|

Adhikarana raktapittasya riShTam (74-76) · Śloka 76

ரக்தபித்தவிகதிலக்ஷணஂ ரிஷ்டமதிகத்யாஹ ரக்தபித்தஂ பஶஂ ரக்தஂ கஷ்ணமிந்த்ரதநுஷ்ப்ரபம்| தாம்ரஹாரித்ரஹரிதஂ ரூபஂ ரக்தஂ ப்ரதர்ஶயேத்||௭௪|| ரோமகூபப்ரவிஸதஂ கண்டாஸ்யஹதயே ஸஜத்| வாஸஸோऽரஞ்ஜநஂ பூதி வேகவச்சாதி பூரி ச||௭௫|| வத்தஂ பாண்டுஜ்வரச்சர்திகாஸஶோபாதிஸாரிணம்| |௭௬|

ரக்தபித்தமீதக்ரூபஂ கர்தபூதஂ நரஂ ஹந்தி| கீதக் ? பஶஂ-அத்யர்தஂ, ரக்தஂ-லோஹிதம்| ததா, அதிகஷ்ணம்| பஶஶப்தோ ஹி த்வயோரபி யுஜ்யதே| ததா, இந்த்ரதநுஷப்ரபஂ-நாநாவர்ணமித்யர்தஃ| கிலேதஶே ரக்தபித்தே ரஸமேதோமஜ்ஜாதிமிஶ்ரஸ்ய ரக்தஸ்ய ஸ்ரவணாந்நாநாவர்ணத்வஂ ஸம்பத்யதே| யச்ச ரக்தபித்தஂ கர்தபூதஂ தாம்ரஹாரித்ரஹரிதஂ ரக்தஂ ச ரூபஂ தஶ்யமாகாஶஂ வா ப்ரதர்ஶயேத், தந்நிஹந்தி| யச்ச ரக்தபித்தஂ விநாऽபி வர்ணை ரோமகூபேப்யஃ ஸமஸ்தேப்யஃ ப்ரகர்ஷேண விஸதஂ-யாதஂ ப்ரவத்தம், தச்ச நிஹந்தி| ததா, கண்டே முகே ஹதயே ச துல்யகாலஂ ஸஜத்-ஸஂஶ்லிஷ்யத் ஸாநுஷங்கம், தச்ச ஹந்தி| வாஸஸோऽரஞ்ஜநமிதி வாஸஸஃ அரஞ்ஜநமித்யகாரப்ரஶ்லேஷோऽத்ர போத்யஃ| வஸ்த்ரஸ்ய ஹி ஜீவஶோணிதஂ ஶுத்தஶோணிதரூபத்வாந்ந ரஞ்ஜகம்| அதஸ்தேந ரக்தஂ வஸ்த்ரஂ ஸமநந்தரஂ ப்ரக்ஷாலிதஂ ஶுத்தஂ ஸம்பத்யதே, ந ராகயுக்தம்| ததா ஹ்யஸ்மிந் வ்யாதௌ ரக்தபிதாப்யாஂ பரஸ்பரமவிபாகாபந்நத்வாத்வஸ்த்ரஸ்ய ரஞ்ஜநஂ ப்ராப்தம்| ரக்தேந ஹி பித்தஸஹிதேந வஸ்த்ரஂ ரஜ்யதே, ந ச தத்தௌதஂ ஶுத்தஂ ஸம்பத்யதே| ததா சோக்தம் (ஹ. க. அ. ௩/௩௪)- "ஶுக்லஂவா பாவிதஂ வஸ்த்ரமாவாநஂ கோஷ்ணவாரிணா| ப்ரக்ஷாலிதஂ விவர்ண ஸ்யாத்பித்தே, ஶுத்தஂ து ஶோணிதே||" இதி| ததா, பூதி-துர்கந்தி, தத்தி தாதூநுபக்லேதயதி, உபக்லிந்நாநாஂ தாதூநாமத்யர்தஂ துஷ்டதா, இதி நிஹந்த்யேவ| ததா, [அதி] வேகவத்-வேகேந நிர்கத்ய ருத்தஂ புநர்வேகேந ப்ரவர்தத இதி| ததா, பூரி-ப்ரபூதம்| ஏவஂவிதஂ ச ரக்தபித்தஂ நிஹந்தி| வத்தஂ-உத்ரிக்தஂ ரக்தபித்தஂ ஸத், பாண்ட்வாதியுதஂ நரஂ ஹந்தி|

Adhikarana kAsaSvAsayoH riShTam (76) · Śloka 76

| காஸஶ்வாஸௌ ஜ்வரச்சர்திதஷ்ணாதீஸாரஶோபிநம்||௭௬||

காஸஶ்வாஸௌ ஜ்வராதிபஞ்சவிதோபத்ரவோபேதஂ நிஹத இதி வசநவிபரிணாமேந ஸம்பந்தஃ|

Adhikarana rAjayakShmaNaH riShTam (77) · Śloka 77

யக்ஷ்மா பார்ஶ்வருஜாநாஹரக்தச்சர்த்யஂஸதாபிநம்| |௭௭|

யக்ஷ்மா-ராஜயக்ஷ்மா, பார்ஶ்வருஜாதியுதஂ நரஂ ஹந்தி|

Adhikarana CardeH riShTam (77-78) · Śloka 78

| சர்திர்வேகவதீ மூத்ரஶகத்கந்திஃ ஸசந்த்ரிகா||௭௭|| ஸாஸ்ரவிட்பூயருக்காஸஶ்வாஸவத்யநுஷங்கிணீ| |௭௮|

சர்திர்ஹந்தி,| கீதக் ? வேகவதீ,-மஹதா வேகேந ப்ரவர்தமாநா| ததா, மூத்ரஶகதோரிவ கந்தோ யஸ்யாஃ ஸா, "உபமாநாச்ச" இதி கந்தஸ்யேதாதேஶஃ| ததா, ஸசந்த்ரிகா-ஜலதைலபிந்துஸஂஸ்தாநா சந்த்ரிகோச்யதே| ததா, ஸஹாஸ்ரேண வர்ததே விட் ஸாஸ்ரவிட்| ஸாஸ்ரவிட் ச பூயஶ்ச ருக் ச காஸஶ்ச ஶ்வாஸஶ்ச, தே வித்யந்தே யஸ்யாஂ ஸைவம்| ததா, ஆநுஷங்கிணீ-தீர்ககாலாநுவர்திநீ|

Adhikarana tRuShNAyAH riShTam (78) · Śloka 78

| தஷ்ணாऽந்யாரோகக்ஷபிதஂ பஹிர்ஜிஹ்வஂ விசேதநம்||௭௮||

தஷ்ணேதஶஂ நரஂ ஹந்தி| கீதஶம் ? அபரரோகேண க்ஷபிதஂ-கர்ஷிதம்| பஹிர்ஜிஹ்வஂ-பாஹ்யதோ ஜிஹ்வாஂ நிஃஸாரயந்தம்| ததா, விசேதநம்| ஏதத்ஸமுதிதஂ ரிஷ்டலக்ஷணம்|

Adhikarana madAtyayasya riShTam (79) · Śloka 79

மதாத்யயோऽதிஶீதார்தஂ க்ஷீணஂ தைலப்ரபாநநம்| |௭௯|

மதாத்யயோऽதிஶயேந ஶீதபீடிதஂ க்ஷீணஂ தைலப்ரபமுகஂ ச நரஂ ஹந்தி|

Adhikarana arSasAM riShTam (79-80) · Śloka 80

| அர்ஶாஂஸி பாணிபந்நாபிகுதமுஷ்காஸ்யஶோபிநம்||௭௯|| ஹத்பார்ஶ்வாங்கருஜாசர்திபாயுபாகஜ்வராதுரம்| |௮௦|

அர்ஶாஂஸி பாண்யாதிஶோபயுதஂ ஹத்ருஜாத்யாதுரஂ நரஂ க்நந்தி, இதி வசநவிபிரிணாமேவ ஸம்பந்தஃ| ஹதாதீநாஂ ருஜா ஸம்பந்தஃ| ஹத்பார்ஶ்வாங்கருஜா ச சர்திஶ்ச பாயுபாகஶ்ச ஜ்வரஶ்ச தைராதுரஂ-பீடிதம்|

Adhikarana atIsArasya riShTam (80-84) · Śloka 84

அதீஸாரவிகதிமாஹ | அதீஸாரோ யகத்பிண்டமாஂஸதாவநமேசகைஃ||௮௦|| துல்யஸ்தைலகதக்ஷீரததிமஜ்ஜவஸாஸவைஃ| மஸ்துலுங்கமஷீபூயவேஸவாராம்புமாக்ஷிகைஃ||௮௧|| அதிரக்தாஸிதஸ்நிக்தபூத்யச்சகநவேதநஃ| கர்புரஃ ப்ரஸ்ரவந் தாதூந் நிஷ்புரீஷோऽதவாऽதிவிட்||௮௨|| தந்துமாந் மக்ஷிகாக்ராந்தோ ராஜீமாஂஶ்சந்த்ரகைர்யுதஃ| ஶீர்ணபாயுவலிஂ முக்தநாலஂ பர்வாஸ்திஶூலிநம்||௮௩|| ஸ்ரஸ்தபாயுஂ பலக்ஷீணமந்நமேவோபவேஶயந்| ஸதட்ஶ்வாஸஜ்வரச்சர்திதாஹாநாஹப்ரவாஹிகஃ||௮௪||

அதீஸாரோ யகத்பிண்டாதிபிர்மாக்ஷிகாந்தைஸ்துல்யோ ஹந்தி| மேசகோ-நீலவர்ணஃ| அதிரக்தாஸிதஸ்நிக்தபூத்யச்சஶ்சாஸௌ கநவேதநஶ்ச, இதி கர்மதாரயஃ| கர்புரோ-நாநாவர்ணஃ| கஸ்மாத்புநரநேகவர்ணஃ ? யஸ்மாத்தாதூந்-ரக்தமாஂஸாதீந் ஸ்ரவதி, அத ஏவாஹ-தாதுந் ப்ரஸ்ரவந்| லக்ஷணேऽத்ர ஶதப்ரத்யயஃ, தாதுப்ரஸ்ரவணேந ஹி ஹேதுநா நாநாவர்ணத்வஂ லக்ஷ்யதே| ததா, நிஷ்புரீஷஃ-புரீஷரஹிதஃ| அதவா, அதிவிட்-பஹுபுரீஷஃ| ததா, தந்துமாந் மக்ஷிகாக்ராந்தோ ராஜீமாஂஶ்சந்த்ரகைர்யுதஶ்ச| ஈதஶோऽதீஸாரோ வக்ஷ்யமாணஂ நரஂ ஹந்தி| ஶீர்ணா குதவலயோ யஸ்ய தம்| [ததா,] முக்தோ நாலோ-நாலக இவ, யஸ்ய தஂ முக்தநாலஂ,-முக்தபந்தநமித்யர்தஃ| ததா, பர்வாஸ்திஶூலோ வித்யதே யஸ்ய தம்| ததா, ஸ்ரஸ்தபாயுஂ-ஸ்தாநாச்ச்யுதகுதம்| ததா, பலேந க்ஷீணம்| புநஃ ப்ரகதத்வாததீஸாரோ விஶிஷ்யதே| அந்நமேவாபக்வமுபவேஶ்யந் ஸஹ தடாதிபிஃ ஸப்தபிருபத்ரவைர்யுக்தஃ பூர்வோக்தவிஶேஷணமாதுரஂ ஹந்தி|

Adhikarana aSmaryAH riShTam (85) · Śloka 85

அஶ்மரீ ஶூநவஷணஂ பத்தமூத்ரஂ ரூஜார்திதம்| |௮௫|

அஶ்மரீ ஶூநவஷணாதியுக்தஂ நரஂ ஹந்தி|

Adhikarana pramehasya riShTam (85) · Śloka 85

| மேஹஸ்தட்தாஹபிடிகாமாஂஸகோதாதிஸாரிணம்||௮௫||

மேஹஃ-ப்ரமேஹஃ, தடாத்யுபத்ரவயுக்தஂ நரஂ ஹந்தி|

Adhikarana piTikAyAH riShTam (86-87) · Śloka 87

பிடிகா மர்மஹத்பஷ்டஸ்தநாஂஸகுதமூர்த்தகாஃ| பர்வபாதகரஸ்தா வா மந்தோத்ஸாஹஂ ப்ரமேஹிணம்||௮௬|| ஸர்வஂ ச மாஂஸஸங்கோததாஹதஷ்ணாமதஜ்வரைஃ| விஸர்பமர்மஸஂரோதஹித்மாஶ்வாஸப்ரமக்லமைஃ||௮௭||

பிடிகா மர்மாதிகா அதவா பர்வாதிஸ்தா மந்தோத்ஸாஹஂ ப்ரமேஹாதுரஂ க்நந்தி| ஸர்வஂ ச நரஂ மாஂஸஸங்கோதாதிபிஃ க்லமாந்தைர்யுக்தஂ பிடிகா க்நந்தி|

Adhikarana gulmasya riShTam (88-89) · Śloka 89

குல்மஃ பதுபரீணாஹோ கநஃ கூர்ம இவோந்நதஃ| ஸிராநத்தோ ஜ்வரச்சர்திஹித்மாத்மாநருஜாந்விதஃ||௮௮|| காஸபீநஸஹல்லாஸஶ்வாஸாதீஸாரஶோபவாந்| |௮௯|

குல்மஃ பதுபரீணாஹோ யாவச்சோபவாந் ஹந்தி நரம்|

Adhikarana udarasya riShTam (89-91) · Śloka 91

இதாநீமுதரவ்யாதிநிமித்தஂ ரிஷ்டமாஹ | விண்மூத்ரஸங்க்ரஹஶ்வாஸஶோபஹித்மாஜ்வரப்ரமைஃ||௮௯|| மூர்ச்சாச்சர்த்யதிஸாரைஶ்ச ஜடரஂ ஹந்தி துர்பலம்| ஶூநாக்ஷஂ குடிலோபஸ்தமுபக்லிந்நதநுத்வசம்||௯௦|| விரேசநஹதாநாஹமாநஹ்யந்தஂ புநஃ புநஃ| |௯௧|

விண்மூத்ராதிபிரதீஸாராந்தைருபத்ரவைர்ஹேதுபூதைர்ஜடரஂ ச கர்தபூதமாதுரஂ ஹந்தி| கீதஶம் ? துர்பலஂ-ஹீநபலம்| ததா, ஶூநே அக்ஷிணீ யஸ்ய தம்| "பஹுவ்ரீஹௌ ஸக்த்யக்ஷ்ணோஃ" இதி ஷச்| [ ததா ] குடில உபஸ்தோ-பஸ்திமேட்ரவஷணாதிரூபோ, யஸ்ய தம்| ததா, உபக்லிந்நே தேஹத்வசௌ யஸ்ய தம்| [ ததா, ] விரேசநேந ஹத ஆநாஹோ யஸ்ய தமபி முஹுர்முஹுராநஹ்யந்தம்|

Adhikarana pANDurogasya riShTam (91) · Śloka 91

பாண்டுரோகரிஷ்டமாஹ | பாண்டுரோகஃ ஶ்வயதுமாந் பீதாக்ஷிநகதர்ஶநம்||௯௧||

பாண்டுரோகஃ ஶ்வயதுயுதஃ பீதாக்ஷிநகதர்ஶநமாதுரஂ ஹந்தி|

Adhikarana SoPasya riShTam (92-93) · Śloka 93

ஶோபரிஷ்டஂ ப்ரூதே தந்த்ராதாஹாருசிச்சர்திமூர்ச்சாத்மாநாதி ஸாரவாந்| அநேகோபத்ரவயுதஃ பாதாப்யாஂ ப்ரஸதோ நரம்||௯௨|| நாரீஂ ஶோபோ முகாத்தந்தி குக்ஷிகுஹ்யாதுபாவபி| ராஜீசிதஃ ஸ்ரவஂஶ்சர்தி ஜ்வரஶ்வாஸாதி ஸாரிணம்||௯௩||

தந்த்ராதியுக்தஃ ஶோபோऽநேகைருபத்ரவைஃ- ஜ்வரஶ்வாஸாதிபிஃ யுதஃ பாததஃ ப்ரஸதோ நரஂ ஹந்தி| முகாத்பஸதஃ ஶோபஃ பூர்வோக்தவிஶேஷணயுக்தோ நாரீஂ ஹந்தி| குக்ஷிகுஹ்யாத்ப்ரஸத உபவபி ஸ்த்ரீபுஂஸௌ, ஹந்தி| ததா ராஜீசிதோ-யதாஸ்வஂ தோஷவர்ணாபீ ரேகாபிர்வ்யாப்தஃ, ததா ஸ்ரவந்- யதாதோஷஂ ஸ்ருதிஂ குர்வந் , சர்த்யாதியுதஂ புருஷஂ ஹந்தி|

Adhikarana jvarAtIsArayoH riShTam (94-96) · Śloka 96

ஜ்வராதிஸாரௌ ஶோபாந்தே ஶ்வயதுர்வா தயோஃ க்ஷயே| துர்பலஸ்ய விஶேஷேண ஜாயந்தேऽந்தாய தேஹிநஃ||௯௪|| ஶ்வயதுர்யஸ்ய பாதஸ்தஃ பரிஸ்ரஸ்தே ச பிண்டிகே| ஸீததஃ ஸக்திநீ சைவ தஂ பிஷக் பரிவர்ஜயேத்||௯௫|| ஆநநஂ ஹஸ்தபாதஂ ச விஶேஷாத்யஸ்ய ஶுஷ்யதஃ| ஶூயேதே வா விநா தேஹாத்ஸ மாஸாத்யாதி பஞ்சதாம்||௯௬||

ஜ்வராதிஸாரௌ ஸ்வதந்த்ரஸ்ய ஶோபஸ்யாந்தே- அவஸாநே, ஜாயேதே| அதவா ஶ்வயதுஸ்தயோஃ- ஜ்வராதிஸாரயோஃ , க்ஷயே ஜாயதே| ஏவஂ ஜ்வராதிஸாரஶோபா யஸ்ய ஶரீரிணோ ஜாயந்தே தஸ்ய தேऽந்தாய- மத்யவே, ஜாயந்தே| துர்பலஸ்ய விஶேஷேணந்தாய, ஶீக்ரகாரித்வாத்| ஶ்வயதுஃ பாதஸ்தோ யஸ்ய பிண்டிகே ச பரிஸ்ரஸ்தே- ஸ்தாநாச்ச்யுதே ,ஸக்திநீ ச ஸீததஃ- ஸாதஂ கச்சதஃ , தஂ- தாதஶஂ நரஂ , வைத்யோ வர்ஜயேத்| முகஂ ஹஸ்தசரணஂ ச யஸ்யைதே விஶேஷேண ஶுஷ்யதஃ , தேஹஂ விநா வா யஸ்ய ஶூயேதே, ஸ ஆதுரோ மாஸேந பஞ்சதாஂ- பஞ்சமஹாபூதஸமத்வஂ , யாதி|

Adhikarana visarpasya riShTam (97) · Śloka 97

விஸர்பஃ காஸவைவர்ண்யஜ்வரமூர்சாங்கபங்கவாந்| ப்ரமாஸ்யஶோபஹல்லாஸதேஹஸாதாதிஸாரவாந்||௯௭||

விஸர்பஃ காஸாதிமாந் ஹந்தி|

Adhikarana kuShTasya riShTam (98) · Śloka 98

குஷ்டஂ விஶீர்யமாணாங்கஂ ரக்தநேத்ரஂ ஹதஸ்வரம்| மந்தாக்நிஂ ஜந்துபிர்ஜுஷ்டஂ ஹந்தி தஷ்ணாதிஸாரிணம்||௯௮||

குஷ்டஂ ச கர்த விஶீர்யமாணாங்காதியுக்தஂ நரஂ ஹந்தி| விஶீர்யமாணாங்கஂ- கோதவச்சரீரம்|

Adhikarana vAtavyAdeH riShTam (99) · Śloka 99

வாயுஃ ஸுப்தத்வசஂ புக்நஂ கம்பஶோபருஜாதுரம்| |௯௯|

வாயுஃ ஸுப்தத்வகாதியுக்தஂ நரஂ ஹந்தி|

Adhikarana vAtaraktasya riShTam (99-100) · Śloka 100

| வாதாஸ்ரஂ மோஹமூர்ச்சாயமதாஸ்வப்நஜ்வராந்விதம்||௯௯|| ஶிரோக்ரஹாருசிஶ்வாஸஸங்கோசஸ்போடகோதவத்| |௧௦௦|

வாதாஸ்ரஂ- வாதரக்தஂ மோஹாதியுதஂ ஹந்தி|

Adhikarana sarvAmayAnAM riShTam (100-101) · Śloka 101

| ஶிரோரோகாருசிஶ்வாஸமோஹவிட்பேததட்ப்ரமைஃ||௧௦௦|| க்நந்தி ஸர்வாமயாஃ க்ஷீணஸ்வரதாதுபலாநலம்| |௧௦௧|

ஶிரோரோகேதி| ஸர்வே ச தே ஆமயாஶ்ச தே (ஶீரோரோகதிபிஃ) க்ஷீணஸ்வராதிகஂ நரஂ க்நந்தி|

Adhikarana alpasyApirogasya riShTam (101-102) · Śloka 102

| வாதவ்யாதிரபஸ்மாரீ குஷ்டீ ரக்த்யுதரீ க்ஷயீ||௧௦௧|| குல்மீ மேஹீ ச தாந் க்ஷீணாந் விகாரேऽல்பேऽபி வர்ஜயேத்| |௧௦௨|

வாதாக்யோ வ்யாதிர்யஸ்ய ஸ நரஃ ததாऽபஸ்மாரவாந் குஷ்டவாந் ரக்தபித்தீ ஜடரீ க்ஷயவாந் குல்மவாந் ப்ரமேஹீ ச, தாந்- ஏதாந் புருஷாந் , க்ஷீணாந் ஸதோऽல்பேऽபி விகாரே ஸதி வர்ஜயேத்||

Adhikarana Aturasya riShTam (102-103) · Śloka 103

| பலமாஂஸக்ஷயஸ்தீவ்ரோ ரோகவத்திரரோசகஃ||௧௦௨|| யஸ்யதுரஸ்ய லக்ஷ்யந்தே த்ரீந் பக்ஷந்ந ஸ ஜீவதி| |௧௦௩|

பலமாஂஸயோரத்யந்தஂ க்ஷயஃ ரோகஸ்ய வத்திஃ ததாऽரோசகஃ ஏதே யஸ்யாதுரஸ்ய லக்ஷ்யந்தே- உபலப்யந்தே, ஸ த்ரீந் பக்ஷாந்- ஸார்தஂ மாஸஂ , ந ஜீவதி|

Adhikarana vAtAShThIlAyAH riShTam (103-104) · Śloka 104

| வாதாஷ்டீலாऽதிஸஂவத்தா திஷ்டந்தீ தாருணா ஹதி||௧௦௩|| தஷ்ணயா நு பரீதஸ்ய ஸத்யோ முஷ்ணாதி ஜீவிதம்| |௧௦௪|

வாதாஷ்டீலாऽத்யந்தஂ ப்ரவத்தா ஹதி திஷ்டந்தீ தாருணா- அதிருக்வரீ , தஷாயுக்தஸ்ய புஂஸஃ ஶீக்ரமேவ ஜீவிதஹாரிணீ பவதி|

Adhikarana vAyoH riShTam (104-108) · Śloka 108

| ஶைதில்யஂ பிண்டிகே வாயுர்நீத்வா நாஸாஂ ச ஜிஹ்மதாம்||௧௦௪|| க்ஷீணாத்யாயம்ய மந்யே வா ஸத்யோ முஷ்ணாதி ஜீவிதம்| நாபீகுதாந்தரஂ கத்வா வங்க்ஷ்ணௌ வா ஸமாஶ்ரயந்||௧௦௫|| கஹீத்வா பாயுஹதயே க்ஷீணதேஹஸ்ய வா பலீ| மலாந் பஸ்திஶிரோ நாபிஂ விபத்த்ய ஜநயந் ருஜம்||௧௦௬|| குர்வந் வங்க்ஷ்ணயோஃ ஶூலஂ தணாஂ பிந்நபுரீஷதாம்| ஶ்வாஸஂ வா ஜநயந் வாயுர்கஹீத்வா குதவங்க்ஷ்ணம்||௧௦௭|| விதத்ய பர்ஶுகாக்ராணி கஹீத்வோரஶ்ச மாருதஃ| ஸ்திமிதஸ்யாததாக்ஷஸ்ய ஸத்யோ முஷ்ணாதி ஜீவிதம்||௧௦௮||

வாயுஹ் பிண்டிகே ஶைதில்யஂ நீத்வா ததா நாஸாஂ ஜிஹ்மதாஂ- குடிலதாஂ நீத்வா ததா க்ஷீணஸ்ய நரஸ்ய மந்யே வா ஆயம்ய ஆயாமயித்வா த்ராக் ஜீவிதஂ முஷ்ணாதி||வாயுர்நாபீகுதயோரநந்தரஂ- மத்யஂ கத்வா வங்க்ஷ்ணௌ வா ஸமாஶ்ரயந் ஜீவிதஂ முஷ்ணாதி| பலீ வா பவநஃ பாயுஂ ஹதயஂ ச கஹீத்வா அவஷ்டப்யஃ , க்ஷீணதேஹஸ்ய புஂஸஃ ஸத்யோ முஷ்ணாதி ஜீவிதம்| வாயுர்மலாந் விபத்த்ய- ஸந்நிருத்த்ய , பஸ்திஶிரோநாபிஂ ச விபத்த்ய ருஜஂ ஜநயந் ஸத்யோ முஷ்ணாதி ஜீவிதம்| வாயுர்வங்க்ஷணயோஃ ஶூலஂ ததா தஷ்ணாஂ குர்வந் பிந்நபுற்ரீஷதாஂ ச விதததவா ஶ்வாஸஂ ஜநயந் குதஂ வங்க்ஷணௌ ச கஹீத்வா ஸத்யோ முஷ்ணாதி ஜீவிதம்| மாருதஃ பர்ஶுகாநாஂ- பார்ஶ்வஸ்த்நாஂ , அக்ராணி- ப்ராந்தாநி , விதத்யப்ரஸ்தார்ய , ததோரஃ- வக்ஷோ , கஹீத்வா ஸ்திமிதஸ்ய- ஆர்த்ரதாஂ கதஸ்ய ஸகேதஸ்ய நிஶ்சலஸ்ய வா , ததா ஆததாக்ஷஸ்ய- ப்ரஸாரிதநேத்ரஸ்ய , ஸத்யோ முஷ்ணாதி ஜீவிதம்|

Adhikarana mumUrShoH riShTam (109) · Śloka 109

ஸஹஸா ஜ்வரஸந்தாபஸ்தஷ்ணா மூர்ச்சா பலக்ஷயஃ| விஶ்லேஷணஂ சஸந்தீநாஂ முமூர்ஷோருபஜாயதே||௧௦௯||

ஸஹஸா- ஜடித்யேவ , ஜ்வரஸந்தாபஃ , ததா தஷ்ணா மூர்ச்சா பலக்ஷயஃ ஸந்திவிஶ்லேஷஶ்ச , இத்யேதந்முமூர்ஷோஃ- ஸத்யோ மரிஷ்யதோ ஜாயதே|

Adhikarana SleShmajvaropataptasya riShTam (110) · Śloka 110

கோஸர்கே வதநாத்யஸ்ய ஸ்வேதஃ ப்ரச்யவதே பஶம்| லேபஜ்வரோபதப்தஸ்ய துர்லபஂ தஸ்ய ஜீவிதம்||௧௧௦||

கோஸர்கே- கவாஂ மோக்ஷகாலே ப்ரத்யூஷஸி , லேபஜ்வரேண- ஶ்லேஷ்மஜ்வரேணோபதப்தஸ்ய யஸ்யவதநாத் ஸ்வேதஃ ப்ரச்யவதே , தஸ்ய துர்லபஂ ஜீவிதம்| துர்லபமிதி '' ஈஷத்துஃஸுஷு" இத்யாதிநா கல்| " ந ஸுந்துர்ப்யாஂ '' இதி நும்நிஷேதஃ| நநு ,ரிஷ்டாநாஂ நிஶ்சிதாநாமிஹாபிதாநப்ரஸ்தாவாத் கிமிதமநிஶ்சிதமுக்தஂ துர்லபமிதி? மைவம்| ஏகாந்திக ஏவார்தோऽயஂ ஹி துர்லபஶப்தஃ| ததா ச வால்மீகிநா ஜகதே- " புத்ர வீக்ஷஸ்வ பிதரஂ ஸுஹஷ்டஂ ச குரு ப்ரியஂ| திர்லபஂ ஜீவிதஂ ஹ்யஸ்ய புநஃ புத்ரோ பவிஷ்யதி||" இதி| தஸ்மாத்துர்லபஶப்தஸ்ய நாஸ்தி ஜீவிதமித்யேஷ நிஶ்சித ஏவார்தஃ ப்ரஸித்தஃ|

Adhikarana masUrikAyAH riShTam (111) · Śloka 111

ப்ரவாலகுலிகாபாஸா யஸ்ய காத்ரே மஸூரிகாஃ| உத்பத்யாஶு விநஶ்யந்தி ந சிராத்ஸ விநஶ்யதி||௧௧௧||

மஸூரிகாஃ- மஸூரஸஂஸ்தாநாஃ பிடிகாஃ ப்ரவாலகுடிகாஸதஶா யஸ்ய ஶரீர உத்பத்ய ஶீக்ரஂ விநஶ்யந்தி , ஸ நரோ த்ராகேவ விநஶ்யதி|

Adhikarana visPoTAnAM riShTam (112) · Śloka 112

மஸூரவிதலப்ரக்யாஸ்ததா விதமஸந்நிபாஃ| அந்தர்வக்ராஃ கிணாபாஶ்ச விஸ்போடா தேஹநாஶநாஃ||௧௧௨||

மஸூரவிதலாகாராஃ , ததா ப்ரவாலஸத்றஶாஃ , ததாऽந்தஃ- மத்யே , வக்ரஂ- முகஂ , யேஷாஂ தே , ததா கிணாபாஃ , ஏதே சதுஷ்ப்ரகாரா அபி விஸ்போடா தேஹஸ்ய நாஶநாஃ|

Adhikarana kAmalAyAH riShTam (113) · Śloka 113

காமலாऽக்ஷ்ணோர்முகஂ பூர்ணஂ ஶங்கயோர்முக்தமாஂஸதா| ஸந்த்ராஸஶ்சோஷ்ணதாऽங்கே ச யஸ்ய தஂ பரிவர்ஜயேத்||௧௧௩||

யஸ்யாக்ஷ்ணோஃ காமலா- பீதாபாஸத்வஂ பவதி , முகஂ பூர்ணஂ- ஸ்வாபாவிகம், ஶங்கயோர்முக்தமாஂஸத்வம் , ஸந்த்ராஸஃ , உஷ்ணதா சாங்கே பவதி , தமாதுரஂ வர்ஜயேத்- அயஶஃ பரிஹதயே ந சிகித்ஸேத்|

Adhikarana vighRuShTasya riShTam (114) · Śloka 114

அகஸ்மாதநுதாவச்ச விகஷ்டஂ த்வக்ஸமாஶ்ரயம்| ||௧௧௪||

அகஸ்மாத்- காரணஂ விநா , த்வக்ஸமாஶ்ரயஂ விகஷ்டஂ யஸ்யாநுதாவச்ச லக்ஷ்யதேந் தமபி வைத்யோ வர்ஜயேத்|

Adhikarana vraNAnAM riShTam (1-116) · Śloka 116

(சந்தநோஶீரமதிராகுணபத்வாங்க்ஷகந்தயஃ| ஶைவாலகுக்குடஶிகாகுங்குமாலமஷீப்ரபாஃ||௧|| அந்தர்தாஹா நிரூஷ்மாணஃ ப்ராணநாஶகரா வ்ரணாஃ| ) யோ வாதஜோ ந ஶூலாய மர்மஜஶ்ச ருஜே ந யஃ| அசூர்ணஶ்சூர்ணகீர்ணாபோ யத்ராகஸ்மாச்ச தஶ்யதே||௧௧௫|| ரூபஂ ஶக்தித்வஜாதீநாஂ ஸர்வாஂஸ்தாந்வர்ஜயேத்வ்ரணாந்| |௧௧௬|

யோ வ்ரணோ வாதஜோ லிங்காநுமிதஃ ஶூலாய ந பவதி , பித்தஜோ ந தாஹாய , கபஜஶ்ச ந பூயாய , மர்மஜஶ்ச ந பீடாயை| ததா , யஸ்மிந் வ்ரணேऽசூர்ணஶ்சூர்ணேநாகீர்ணாபஃ- சூர்ணவ்யாப்த இவ தஶ்யதே| ததா யஸ்மிந் வ்ரணே காரணஂ விநா- அகஸ்மாத் , ரூபஂ ஶக்தித்வஜாதீநாஂ தஶ்யதே| ஆதிஶப்தேந ஶல்யதோமராதிபரிக்ரஃ| தாந் ஸர்வாந் வ்ரணாந் வர்ஜயேத்|

Adhikarana Bagandarasya riShTam (116) · Śloka 116

| விண்மூத்ரமாருதவஹஂ கமிணஂ ச பகந்தரம்||௧௧௬||

விண்மூத்ரமாருதா யேந நிஃஸரந்தி கமிஜுஷ்டஶ்ச யஃ தஂ ச பகந்தரஂ வர்ஜயேத்| கமிணமிதி "பமதித்வாத்"(`லோமாதிபாமாதிபிச்சாதிப்யஃ ஶநேலசஃ|') நப்ரத்யயஃ|

Adhikarana jAnuGaTTanAdi riShTam (117) · Śloka 117

கட்டயந் ஜாநுநா ஜாநு பாதாவுத்யம்ய பாதயந்| யோऽபாஸ்யதி முஹுர்வக்ரமாதுரோ ந ஸ ஜீவதி||௧௧௭||

யஶ்சாதுரோ ஜாநுநா ஜாநு கட்டயந் ததா பாதாவுத்யம்ய-உத்க்ஷிப்ய, பாதயந்- ஸங்க்ஷிபந் , முஹுர்முஹுராத்மீயஂ வக்ரஂ- முகஂ, அபாஸ்யதி-காரணஂ விநாऽந்யத்ர நயதி, ஸ ந ஜீவதி|

Adhikarana Aturasya lakShaNaviSeShAdi (118-120) · Śloka 120

தந்தைஶ்சிந்தந்நகாக்ராணி தைஶ்ச கேஶாஂஸ்தணாநி ச| பூமிஂ காஷ்டேந விலிகந் லோஷ்டஂ லோஷ்டேந தாடயந்||௧௧௮|| ஹஷ்டரோமா ஸாந்த்ரமூத்ரஃ ஶுஷ்ககாஸீ ஜ்வரீ ச யஃ| முஹுர்ஹஸந் முஹுஃக்ஷ்வேடந் ஶய்யாஂ பாதேந ஹந்தி யஃ||௧௧௯|| முஹுஶ்சித்ராணி விஸஶந்நாதுரோ ந ஸ ஜீவதி| |௧௨௦|

யஶ்சாதுரோ ஹஷ்டரோமா ஸாந்த்ரமூத்ரஃ ததா ஶுஷ்ககாஸீ ததா ஜ்வரீ , ஸ இதமிதஂ குர்வந்ந ஜீவதி| கிஂ தத் ? இத்யாஹ- தந்தைஶ்சிந்தநகாக்ராணி, ததா தைரேவ- தந்தைஃ , கேஶாஂஶ்சிந்தந், ததா- தணாநி சிந்தந் , ததா புவஂ காஷ்டேந விலிகந் , லோஷ்டமபரலோஷ்டேந தடயந், முஹுஃ புநஃபுநர்ஹஸந் ,ததா முஹுஃ க்ஷ்வேடந்- ஶப்தஂ குர்வந் , முஹுஃ ஶய்யாஂ பாதேந யோ ஹந்தி , ததா சித்ராணி- அபராதாந் விமஶந்- கோஷயந்| கேசித்வ்யாசக்ஷதே,- சித்ராணி-நாஸிகாதீநி, விமஶந்- ஸஂஸ்பஶந், இதி|

Adhikarana muKe tilakAdi lakShaNaviSeShAdi (120-121) · Śloka 121

| மத்யவே ஸஹஸாऽऽர்தஸ்ய திலகவ்யங்கவிப்லவஃ||௧௨௦|| முகே, தந்தநகே புஷ்பஂ, ஜடரே விவிதாஃ ஸிராஃ| |௧௨௧|

அர்தஸ்ய-ஆதுரஸ்ய, ஸஹஸா ஜாதோ முகே-வதநே, திலகவ்யங்கவிப்லவோ மத்யவே-மரணாய| ததா, தந்தாஶ்ச நகாஶ்ச தந்தநகஂ, தஸ்மிந் தந்தநகே, ஸஹஸா புஷ்பஂ ஜாதமாதுரஸ்ய மத்யவே| ததா, ஜடரே ஸஹஸா விவிதாஃ-நாநாவிதா வர்ணேந ஸஂஸ்தாநேந ச, ஸிரா ஜாதா ஆர்தஸ்ய மத்யவே-மரணஂ ஸூசயந்தீத்யர்தஃ|

Adhikarana urdhvaSvAsAdi lakShaNaviSeShAdi (121-122) · Śloka 122

| ஊர்த்வஶ்வாஸஂ கதோஷ்மாணஂ ஶூலோபஹதவங்க்ஷணம்||௧௨௧|| ஶர்ம சாநதிகச்சந்தஂ புத்திமாந் பரிவர்ஜயேத்| |௧௨௨|

ஊர்த்வஶ்வாஸாதிமந்தமாதுரஂ ஸுமதிவர்ஜயேத்-ந சிகித்ஸேத்|

Adhikarana vikAravardhanAdi lakShaNaviSeShAdi (122-123) · Śloka 123

| விகாரா யஸ்ய வர்தந்தே ப்ரகதிஃ பரிஹீயதே||௧௨௨|| ஸஹஸா ஸஹஸா தஸ்ய மத்யுர்ஹரதி ஜீவிதம்| |௧௨௩|

விகாராஃ-ஜ்வராதயஃ, யஸ்யாதுரஸ்யாகஸ்மாத்வர்தந்தே| ப்ரகதிஃ-ஸ்வபாவஃ, பரிஹீயதே| யதா, ஶூரஃ காதரஃ ஸ்யாத், தாதா வா தஷ்ணாவாந், இத்யாதி| அதவா, ப்ரகதிஃ-வாதாதிஃ, தேந வாதப்ரகதிஃ பித்தப்ரகதிர்பவேத், இத்யாதி| தஸ்ய ஸஹஸா-ஶீக்ரமேவ, ஜீவிதஂ மத்யுர்ஹரதி|

Adhikarana auShadhasaMpAdanASakyatvaM (123-124) · Śloka 124

| யமுத்திஶ்யாதுரஂ வைத்யஃ ஸம்பாதயிதுமௌஷதம்||௧௨௩|| யதமாநோ ந ஶக்நோதி துர்லபஂ தஸ்ய ஜீவிதம்| |௧௨௪|

யமாதுரமுத்திஶ்ய பிஷக்யதமாந ஔஷதஂ ஸம்பாதயிதுஂ ந ஶக்நோதி, தஸ்ய துர்லபஂ ஜீவிதம்|

Adhikarana yogyauShadhasidhyaBAve aSakyatvaM (124-125) · Śloka 125

| விஜ்ஞாதஂ பஹுஶஃ ஸித்தஂ விதிவச்சாவசாரிதம்||௧௨௪|| ந ஸித்யத்யௌஷதஂ யஸ்ய நாஸ்தி தஸ்ய சிகித்ஸிதம்| |௧௨௫|

யஸ்யாதுரஸ்யௌஷதஂ விஜ்ஞாதஂ பஹுஶஃ ஸித்தஂ விதாநேந சோபயுக்தஂ ந ஸித்யதி, தஸ்ய சிகித்ஸிதஂ நாஸ்தி|

Adhikarana auShadhAdivarNAderviparyaye aSakyatvaM (125-126) · Śloka 126

| பவேத்யஸ்யௌஷதேऽந்நே வா கல்ப்யமாநே விபர்யயஃ||௧௨௫|| அகஸ்மாத்வர்ணகந்தாதேஃ ஸ்வஸ்தோऽபி ந ஸ ஜீவதி| |௧௨௬|

யஸ்யௌஷதே-கஷாயகதலேஹாதௌ, ததாऽந்நே-பக்தஸூபாதிகே, வா கல்ப்யமாநே விபர்யயஃ-அந்யதாஸம்பத்திர்வர்ணகந்தரூபாதேஃ, அகஸ்மாத்-நிமித்தஂ விநாऽபி பவேத், ஸ ஸ்வஸ்தோऽபி ந ஜீவதி|

Adhikarana nivAte sendhanajyotyupaSamane aSakyatvaM ,atimAtraBAjanapatane aSakyatvaM (126-127) · Śloka 127

| நிவாதே ஸேந்தநஂ யஸ்ய ஜ்யோதிஶ்சாப்யுபஶாம்யதி||௧௨௬|| ஆதுரஸ்ய கஹே யஸ்ய பித்யந்தே வா பதந்தி வா| அதிமாத்ரமமத்ராணி துர்லபஂ தஸ்ய ஜீவிதம்||௧௨௭||

யஸ்ய சாதுரஸ்ய கஹே நிவாத இந்தநஸஹிதஂ ஜ்யோதிஃ-அக்ந்யாதிரூபஂ ஶாம்யதி, தஸ்ய துர்லபஂ ஜீவிதம்| யஸ்ய சாதுரஸ்ய கஹேऽமத்ராணி-பாஜநாநி, அதிமாத்ரஂ-அத்யந்தஂ பித்யந்தே, அதவா பதந்தி, தஸ்ய துர்லபஂ ஜீவிதம்|

Adhikarana sahasA rogamuktau aSakyatvaM (128) · Śloka 128

யஂ நரஂ ஸஹஸா ரோகோ துர்பலஂ பரிமுஞ்சதி| ஸஂஶயப்ராப்தமாத்ரேயோ ஜீவிதஂ தஸ்ய மந்யதே||௧௨௮||

யஂ நரஂ துர்பலஂ ஸஂஶயப்ராப்தஂ ஸந்தஂ ஸஹஸா-ஜடித்யேவ, ரோகோ முஞ்சதி தஸ்ய நரஸ்யாத்ரேயோ ஜீவிதஂ ஸஂஶயப்ராப்தஂ மந்யதே-ப்ரதிபத்யதே|

Adhikarana pRuShTe~api maraNakathananiShedhaH (129) · Śloka 129

கதயேந்ந ச பஷ்டோऽபி துஃஶ்ரவஂ மரணஂ பிஷக்| கதாஸோர்பந்துமித்ராணாஂ ந சேச்சேத்தஂ சிகித்ஸிதும்||௧௨௯||

கதாஸோர்பந்துமித்ராணி தேஷாம், ப்ரகதத்வாத்கதாஸுஸம்பந்தி மரணஂ துஃஶ்ரவஂ பஷ்டோऽபி வைத்யோ ந கதயேத், கிமுதாபஷ்டஃ ? ததா ஹி வைத்யோக்தாத்துஃஶ்ரவமரணஶப்தஶ்ரவணாத் ஸந்தாப உத்பத்யதே தத்ஸுஹதாம்| ஏவஂ ச பிஷஜஃ பரோபதாபகரணாத் பாபேந யோகஃ ஸ்யாத்| ந ச தஂ-கதாஸுஂ, சிகித்ஸிதுஂ வைத்ய இச்சேத்| ததாவிதாதுரசிகித்ஸநாத்தி வைத்யஸ்யாயஶஃஸஂயோகஃ ஸ்யாத்| கதாஸோரிதி பாவிநிபூதவதுபசாராத்பவிஷ்யதி க்தோ வைத்யஃ| யதா-"வஷ்டோ தேவஃ ஸம்பந்நாஃ ஶாலயஃ" இதி|

Adhikarana yamadUtAdiBirauShadhavIryanASaH (130) · Śloka 130

சிகித்ஸாநைஷ்பல்யாச்ச தஂ நோபக்ரமேதிதி ப்ரதிபாதயந்நாஹ யமதூதபிஶாசாத்யையத்பராஸுருபாஸ்யதே| க்நத்பிரௌஷதவீர்யாணி தஸ்மாத்தஂ பரிவர்ஜயேத்||௧௩௦||

யமதூதபிஶாசரக்ஷஃப்ரபதிபிஃ, யத்-யஸ்மாத், பராஸுஃ கதாஸுஃ, உபாஸ்யதே-ஸேவ்யதே| கிம்பூதைஃ ? ஔஷதாநாஂ-ரஸாயநாதீநாஂ, வீர்யாணி-ஶக்திஃ, க்நத்பிஃ-யதாயதஂ வ்யாதிப்ரஶமநஸாமர்த்யமந்யதா குர்வத்பிஃ| தஸ்மாத்தஂ பரிவர்ஜயேத்|

Adhikarana riShTaj~jAnAvaSyakatA (131) · Śloka 131

ஆயுர்வேதபலஂ கத்ஸ்நஂ யதாயுர்ஜ்ஞே ப்ரதிஷ்டிதம்| ரிஷ்டஜ்ஞாநாததஸ்தஸ்மாத்ஸர்வதைவ பவேத்பிஷக்||௧௩௧||

யத்-யஸ்மாத், ஆயுர்ஜ்ஞே-ஆயுர்வேதவிதி வைத்யே, ஆயுர்வேதபலஂ ஸகலஂ ப்ரதிஷ்டிதம்| தஸ்மாத்ரிஷ்டாஜ்ஞாநாததோ பிஷக்பவேத்| ஆயுர்வேதஸ்ய ஹ்யேதத்பலம்,-யதாயுஷஃ பரிஜ்ஞாநஂ பரிபாலநஂ ச| தச்சோபயஂ ரிஷ்டஜ்ஞாநாஜ்ஜாயதே, தஸ்மாதத்ராதரஃ கார்யஃ|

Adhikarana viShamaparihAriNAM maraNam (5) · Śloka 5

மரணஂ ப்ராணிநாஂ தஷ்டமாயுஃபுண்யோபக்ஷயாத்| தயோரப்யக்ஷயாத்தஷ்டஂ விஷமாபரிஹாரிணாம்||௧௩௨|| இதி ஶ்ரீ வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்பாக்பாடவிரசிதா- யாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ த்விதீயே ஶாரீரஸ்தாநே விகதிவிஜ்ஞாநீயோ நாம பஞ்சமோऽத்யாயஃ||௫||

ஆயுஶ்ச புண்யஂ சோபயஂ ச, ப்ரகதத்வாதாயுஃபுண்யயோருபயோஸ்தேஷாமாயுஃபுண்யோபயாநாஂ க்ஷய ஆயுஃபுண்யோபயக்ஷயஃ, தஸ்மாதாயுஃபுண்யோபக்ஷயாத் மரணஂ ப்ராணிநாஂ-ஶரீரிணாஂ, தஷ்டஂ-உபலப்தஂ, முநீந்த்ரைஃ| தத்ர ஸர்வோபகரணஸம்பந்நாமபி ஸம்யக்வாஹ்யமாநரதவதுபபோகவஶேந யதோசிதப்ரமாணாயுஃக்ஷயாத்யந்மரணஂ ஜாயதே, ததாயுஃகக்ஷயாதிதி போத்யம்| ஜ்யோதிஃஶாஸ்த்ரவித்பிர்ஜாதகபரிகல்பிதநியதாயுஷாமந்யேஷாஂ ச யதாஹாராத்யபாவேந மரணஂ, தத்புண்யக்ஷயாத்போத்யம்| யத்ராயுஃக்ஷயோ யதாவல்லக்ஷிதோ தஶ்யதே, ததைவ ச புண்யக்ஷயஃ, ததுபயக்ஷயாந்மரணஂ போத்யம்| ந சைததேவ ஹேதுத்ரயமாயுஃபுண்யோபயக்ஷயலக்ஷணஂ ஶரீரிணாஂ மரணே காரணம்| கிந்தர்ஹி ? அந்யதபி வித்யத இத்யாஹ-தயோரித்யாதி| நநு, ஆயுஃபுண்யோபயக்ஷயாத்மகஂ லக்ஷணத்ரிதயஂ ப்ரகதம்| ததஶ்ச தேஷாமிதி நிர்தேஶஃ ப்ராப்தஃ| நைததேவம்| இஹ ஹ்யாயுஃபுண்யயோரேவ பராமர்ஶஃ ஸர்வநாம்நாயுக்தோ ந து ததீயஸ்ய ஹேதோஃ, ததாத்மகத்வாதுபயஸ்ய| அதஃ 'தயோரப்யக்ஷயாத்' இதி யுக்தோ த்வயோர்நிதேஶஃ| தயோஃ-ஆயுஃபுண்யயோஃ, அஹாநிதோऽபி மரணஂ தஷ்டம்| யஸ்மாத்தீர்காயுஷோபேதாநாஂ ததா புண்யவத்த்வலக்ஷணஂ யத்ஸர்வோபகரணத்வஂ தத்ஸம்பந்நாநாமஸேவ்யோத்பூதம்| விஷமஂசண்டமாதங்குதுரங்ககோமஹிஷதுர்கந்தவேகஶ்வப்ரப்ரபாதகேஸரீஸரீஸபாதிஸேவநஂ, ந தத்பரிஹரந்த்யேவஂ ஶீலஂ யேஷாஂ தே விஷமாபரிஹாரிணஃ, தேஷாஂ யந்மரணஂ தத்விஷமாபரிஹரணாத்பவதி| யத்யப்யாயுஃக்ஷயாதேவ ஸர்வஂ மரணம், ததாऽபி புண்யக்ஷயவிஷமாபரிஹரணாப்யாமாயுஃக்ஷயஸ்யைவ காரணபூதத்வாதேவமுக்தம்| ததேவஂ வித்யமாநாயுஷ்ட்வே ததா ஸர்வோபகரணஸம்பந்நத்வே விஷமமபரிஹரதாஂ யந்மரணஂ தத்விஷமாபரிஹாரிணாஂ போத்யம்| பாஹ்யவாஹகதோஷாதிகாரணரதவிநாஶஸதஶமிதி| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீ- காயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ த்விதீயே ஶாரீரஸ்தாநே விகதிவிஜ்ஞாநீயோ நாம பஞ்சமோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௫||

Adhikarana athA~ggaviBAgo nAma pa~jcamo~adhyAyaH---pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதோऽங்கவிபாகஂ ஶாரீரஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

ஸம்ப்ரஸூதே கர்பேऽங்காஸ்திஸிராமர்மபரிஜ்ஞாநார்தமத்யாயாரம்பஃ| தத்ராஶ்ரயத்வாதங்கவிபாகஃ ப்ரதமமுச்யதே காரணோபசாராதத்யாயஸ்ய நாம|| ௧||

Adhikarana a~gga-pratya~ggAni (2) · Śloka 2

ஸகலமபி ஶரீரமங்கமித்யுச்யதே| தத்ர புநஃ ஷடங்கம்| ஶிரேऽந்தராதிர்த்வௌ பாஹூ ஸக்திநீ ச| நேத்ரநாபிபாணிபாதா- தீநி த்வஸ்ய ப்ரத்யங்காநி||௨||

அங்கஂ ஶரீரம்| தஸ்ய ஷட் ஶிரஃப்ரபதீந்யங்காந்யவயவாஃ| அந்தராதிஃ ஆஜத்ரோராகடேஃ| ப்ரத்யங்கமவயவஸ்யாப்யவயவஃ| நேத்ரகர்ணாதீநி ஶிரஸஃ| நாபிஹதயாதீந்யந்தராதேஃ| ப்ராணிஸ்கந்தாதீநி பாஹ்வோஃ| பாதஜங்காதீநி ஸக்த்நோஃ|| ௨||

Adhikarana mahABUteByo~a~gganirvRuttiH (3) · Śloka 3

மஹாகுணமயேப்யஶ்ச கபவநதேஜோஜலபூம்யாக்யேப்யோ மஹாபூதேப்யஶ்சேதநாதிஷ்டிதேப்யோऽபிநிர்வத்திரங்கஸ்ய||௩||

தஸ்ய சாங்கஸ்ய காதிப்யோ மஹாபூதேப்யோऽபிநிர்வத்திஃ| கிம்பூதேப்யஶ்சேதநேநாத்மநாऽதிஷ்டிதேப்யஃ| தாநி ச கிம்பூதாநி? மஹாகுணமயாநி| ஸத்த்வாதய ஏவ பூதபாவேந பரிணதா ஆத்மாதிஷ்டிதாஶ்ச|| ௩|| தஸ்ய சாங்கஸ்ய காதிப்யோ மஹாபூதேப்யோऽபிநிர்வத்திஃ| கிம்பூதேப்யஶ்சேதநேநாத்மநாऽதிஷ்டிதேப்யஃ| தாநி ச கிம்பூதாநி? மஹாகுணமயாநி| ஸத்த்வாதய ஏவ பூதபாவேந பரிணதா ஆத்மாதிஷ்டிதாஶ்ச|| ௩||

Adhikarana prANinAM sArupyAsArUpya- tvasya kAraNam (4) · Śloka 4

பூதாநாமேவ ச தஷ்டாதஷ்டவிவிதகர்மவஶாதநேகரூபாத் ஸந்நிவேஶஷதாகதிப்ரமாணஸ்நேஹதீப்திஸ்வராதீநாஂ ஸாருப்யமஸாரூப்யஂ வா ஸூக்ஷ்மஸ்தூலதாரதம்யபேதபிந்நமதிபஹுப்ரகாரஂ நிஷ்பத்யதே||௪||

தத்ர ஶரீரே ததா தேஷாமேவ மஹாபூதாநாஂ ஸந்நிவேஶவிஶேஷாத் ப்ரகதிப்ரமாணாதீநாஂ ஸாத்ருஶ்யமஸாதஶ்யஂ ச பஹுப்ரகாரஂ நிஷ்பத்யதே| கிம்பூதாத் ஸந்நிவேஶவிஶேஷாத் ? தஷ்டாதஷ்டநாநாவிதகர்மவஶேநாநேகரூபாத்| தஷ்டஂ கர்ம மாதபிதப்யாஂ ஸ்நேஹகதமாஹாராதி| அதஷ்டமந்யஜந்மகதம்| ஶரீராணாஂ கிம்பூதஂ ஸாரூப்யமஸாரூப்யஞ்சாஹ-ஸூக்ஷ்மாதிதாரதம்யபேதபிந்நமத ஏவ ச பஹுப்ரகாரம்|| ௪||

Adhikarana AkAshalakShaNam (5) · Śloka 5

தத்ர ஸத்த்பஹுலமாகஶம்||௫||

தத்ரேத்யாதிநா ப்ரத்யேகமபி மஹாபூதஸ்ய த்ரிகுணத்வே விஶேஷகதநம்|

Adhikarana vAyorlakShaNam (1) · Śloka 1

ரஜோபஹுலோ வாயுஃ|௧|

அக்நிலக்ஷணம்

Adhikarana jalalakShaNam (1) · Śloka 1

ஸத்த்வதமோபஹுலமம்பு|௧|

பதிவ்யா லக்ஷணம்

Adhikarana pRuthivyA lakShaNam (1) · Śloka 1

தமோபஹுலா பூஃ||௧||

Adhikarana AkAshAdInAM li~ggAni (6) · Śloka 6

தேஷாமப்ரதிகாதஶ்சலத்வமௌஷ்ண்யஂ த்ரவதா காடிந்யமிதி க்ரமா- ல்லிங்காநி||௬||

தேஷாஂ மஹாபூதாநாஂ பஞ்சாநாஂ ஸத்பாவே அப்ரதிகாதாதிக்ரமேண லிங்கம்|

Adhikarana AkAshAdInAM visheShAdhiShThAnam (7) · Śloka 7

விஶேஷதஶ்ச ஶ்ரோத்ராதிஷ்விந்த்ரியேஷ்வவஸ்தாநம்||௭||

தேஷாஂ ச மஹாபூதாநாஂ ஶப்தாதிபிர்குணைஃ க்ரமேணைவ ஏகைகப்ரவத்தைரந்வயஃ| தேந ஶப்தகுணமாகாஶம்| ஶப்தஸ்பர்ஶகுணஃ பவநஃ| ஶப்தஸ்பர்ஶருபகுணஂ தேஜஃ| ஶப்தஸ்பர்ஶரூபரஸகுணஂ ஜலம்| ஶப்தாதிபஞ்சகுணா பதிவீ|| ௭||

Adhikarana AkAshAdInAM guNAH (8) · Śloka 8

ஶப்தஸ்பர்ஶரூபரஸகந்தைரேகைகப்ரவத்தைரந்வயஃ||௮||

தேஷாஂ ச மஹாபூதாநாஂ ஶப்தாதிபிர்குணைஃ க்ரமேணைவ ஏகைகப்ரவத்தைரந்வயஃ| தேந ஶப்தகுணமாகாஶம்| ஶப்தஸ்பர்ஶகுணஃ பவநஃ| ஶப்தஸ்பர்ஶரூபகுணஂ தேஜஃ| ஶப்தஸ்பர்ஶரூபரஸகுணஂ ஜலம்| ஶப்தாதிபஞ்சகுணா பதிவீ|| ௮|

Adhikarana AkAshajA BAvAH (9) · Śloka 9

தத்ராऽऽகாஶஜாநி ஶ்ரோத்ரஂ ஶப்தஃ ஸர்வஸ்த்ரோதாஂஸி விவிக்ததா||௯||

தத்ர ஶரீர ஆகாஶஜாநி ஶ்ரோத்ராதீநி| ஶ்ரோத்ரமிந்த்ரியம்| ததா ஶப்தஃ| ஆகாஶபாவாச்சப்தபாவஃ| விவிக்ததா ஶாரீராணாஂ பாவாநாஂ விபாகஃ|| ௯||

Adhikarana vAyavIyA BAvAH (10) · Śloka 10

வாயவீயாநி ஸ்பர்ஶநஂ ஸ்பர்ஶஃ ப்ரஶ்வாஸோச்ச்வாஸாதிபரிஸ்பந்தநாநி லாகவஂ ச||௧௦||

வாயவீயாநி ஸ்பர்ஶநாதீநி| ஸ்பர்ஶநமிந்த்ரியம்| ஸ்பர்ஶோऽந்யஸ்பர்ஶநவிஷயஃ| ஏவஂ ரூபாதீநாமபி வாச்யம்|| ௧௦||

Adhikarana AgneyA BAvAH (11) · Śloka 11

ஆக்நேயாநி தர்ஶநஂ ரூபஂ பித்தமூஷ்மா பக்திஃ ஸந்தாபோ மேதா வர்ணோ பாஸ்தேஜஃ ஶௌர்ய்யஞ்ச||௧௧||

ஆக்நேயாநி தர்ஶநாதீநி| தர்ஶநஂ சக்ஷுரிந்த்ரியம்| பித்தஂ தோஷஃ| உஷ்மா அக்நிஃ| பக்திஸ்தத்க்ரியா| பா காந்திஃ| தேஜஃ ப்ரஸித்தம்|

Adhikarana AmBasA BAvAH (12) · Śloka 12

ஆம்பஸாநி ரஸநஂ ரஸஃ ஸ்வேதக்லேதவஸாऽஸகஶுக்ரமூத்ராதித்ரவஸமூஹஃ ஶைத்யஂ ஸ்நேஹஶ்ச||௧௨||

ஆம்பஸாநி தேஹே ரஸநாதயஃ| ஏகோ ரஸஶப்தோ ரஸவிஷயத்வஜ்ஞாபநார்தஃ| த்விதீயோ தாதுவிஶேஷக்ரஹணார்தஃ|| ௧௨||

Adhikarana pArthIvA BAvAH (13) · Śloka 13

பார்தீவாநி க்ராணஂ கந்தஃ கேஶநகாஸ்த்யாதிமூர்தஸமூஹோ தைர்ய்யஸ்தைர்ய்யஞ்ச||௧௩||

பார்திவாநி க்ராணாதீநி| இதி தேஹே பஞ்சமஹாபூதகார்யே சேதநஶ்சாப்யாயாத்யவஹிதமநஸாபி பரீக்ஷ்யமாணோ ந கிஞ்சில்லப்யதே|| ௧௩||

Adhikarana mAtRujAH BAvAH (14) · Śloka 14

தேஶு மாதஜாநி மதூநி த்வக்ரக்தமாஂஸமேதோமஜ்ஜநாபிஹதயாமாஶயகர்பாஶயயகத்ப்லீஹாக்லோமாந்த்ரகுதாதீநி||௧௪||

மாதஜாநீதி தேஷு ச மஹாபூதகார்யேஷு மத்யே கிஞ்சித்கர்பஸ்ய மாதஜம்| கிஞ்சித் பிதஜம்| கிஞ்சிச்சேதநஜம்| சேதந ஆத்மா| ததஃ ஸஂக்ராந்தமித்யர்தஃ| த்வகாதீந்யந்யாநி மதூநி கர்பஸ்ய மாதஜாநி வித்யாத்| கர்பாஶயஃ ஸ்த்ரீகர்பஸ்யைவ|| ௧௪||

Adhikarana pitRujAH BAvAH (15) · Śloka 15

பிதஜாநி ஸ்திராணி கேஶநகாஸ்திஶுக்ரஸிராஸ்நாய்வாதீநி||௧௫||

கேஶாதீந்யந்யாநி ச ஸ்திராணி பிதஜாநி|| ௧௫||

Adhikarana AtmajAH BAvAH (16) · Śloka 16

ஆத்மஜாநி நாநாயோநிஷூத்பித்திர்மநஶ்சேதநேந்த்ரியாணி ப்ராணாபாநௌ தாரணமாகதிஸ்வரவர்ணவிஶேஷாஃ காமக்ரோதலோபபயஹர்ஷதர்மஶீலதாஸ்மதிபுத்தீச்சாத்வேஷப்ரயத்நாஹங்காரஸுகதுஃகாயுராத்மஜ்ஞாநாநி ச||௧௬||

ஆத்மஜாநி புநர்நாநாவிதயோந்யுத்பத்யாதீநி| ஆத்மநா ஹ்யவதாதாநவதாதகர்மகாரணபூதேந யோநிஷு மகஸரீஸபாதிஷூத்பத்யதே; அதஃ ஸஂஸ்காரேண நிஃஶ்ரேயஸாய| ததா மநஃ ஆத்மஜம்| தத்தி ந குதஶ்சிதாகச்சத்யாத்மநா நித்யஸம்பந்தித்வாத்| இந்த்ரியாணி த்வாத்மகதாந்யேவ| சேதநேந்த்ரியாணி பஞ்ச புத்தீந்த்ரியாணி ஶ்ரோத்ராதீநி| ப்ராணாபாநௌ சாத்மஜௌ| தாப்யாமேவ ஹ்யாத்மகாரணாப்யாஂ ஜீவ்யதே| ஸாதாரணமவயவாநாஂ தாரணமுத்ஸாஹேந தேஹாவஷ்டம்பஃ| ஆகத்யாதீநாஂ நாநாவிதா விஶேஷாஃ ஆகதிஃ ஸஂஸ்தாநம்| தஸ்யாஂ ஹி பூதாநி ஸமவாயிகாரணம்| ஆத்மா த்வஸமவாயிகாரணம்| காமாதயஃ ஸர்வ ஏவ விஜ்ஞாநதர்மா ஆத்மபவாஃ| ததா ஸுகாதயோऽப்யாத்மநஃ கர்மபலத்வாத்|| ௧௬||

Adhikarana sAtmyajA BAvAH (17) · Śloka 17

ஸாத்ம்யஜாந்யாயுராரோக்யமநாலாஸ்யலோலுபத்வமிந்த்ரியப்ரஸாதஸ்வரவர்ணௌஜஃ ஸம்பத்ப்ரஶஸ்ததா ப்ரஹர்ஷபூயஸ்த்வஂ மேதாபலஂ ச||௧௭||

ஸாத்ம்யஜாநி யாநி தேஹிநோ கர்பாத் ப்ரபதி ஸாத்ம்யஸேவிந ஏவ பவந்தி| ஸ்வராதீநாஂ ஸம்பத்பரிபூர்ணத்வம்| ப்ரஶஸ்ததா ப்ரஶஸ்யத்வம்|| ௧௭||

Adhikarana rasajA BAvAH (18) · Śloka 18

ரஸஜாநி கத்ஸ்நஸ்ய தேஹஸ்ய ஸம்பவோ வத்திர்வத்திஸ்தப்திரலௌல்யஂ புஷ்டிருத்ஸாஹஶ்ச||௧௮||

ரஸஜாநி யாநி ரஸேப்யஃ பரிணதேப்யஃ ஸம்பத்யந்தே| தேஹஸ்ய ஸம்பவோ மாதஜடரே| வத்திர்வத்திஸ்தத்ரைவ| ஜாதஸ்ய ச|| ௧௮||

Adhikarana shuddhasattvajA BAvAH (19) · Śloka 19

ஶுத்தஸத்த்வஜாநி ஶௌசமாஸ்திகத்வஂ, கதஜ்ஞதா, தாக்ஷிண்யஂ, வ்யவஸாயஃ, ஶௌர்ய்யஂ, காம்பிர்யஂ புத்திர்மேதா, ஸ்மதிஃ ஶுக்லவர்த்மருசிர்பக்திரபிஷங்காபாவஸ்தமோகுணோ விபர்யயஶ்ச||௧௯||

ஶுத்தஸத்த்வஜாநி யாநி ச வஸ்தூநி ரஜஸ்தமோப்யாமநபஹதேந ஶுத்தேந ஸத்த்வேந பவந்தி| அஸ்தி பரலோக இதி விஜ்ஞாநஂ யஸ்யாऽஸாவாஸ்திகஸ்தஸ்ய பாவஃ ஆஸ்திகத்வம்| புத்திர்க்ரஹணஶக்திஃ| மேதா ப்ரஜ்ஞா| பக்திர்தேவதாதி விஷயே| அபிஷங்கஃ ஸம்பரித்யாகாஶக்ததா தஸ்யாऽபாவஃ க்ரோதாத்யநபிபவ இதி யாவத்| தமோகுணாநாஂ வக்ஷ்யமாணாநாமஜ்ஞாநவிஷாதாதீநாஂ வைபரீத்யமிதி ஸத்த்வஜாநி|| ௧௯||

Adhikarana rAjasA BAvAH (20) · Śloka 20

ராஜஸாநி துருபசாரதாऽநார்யஂ ஶௌர்ய்யஂ மாத்ஸர்யமமித- பாஷித்வமஹங்காரோ லோலுபத்வஂ தம்போ மாநஃ க்ரோதோ ஹர்ஷஃ காமஶ்ச||௨௦||

ராஜஸாநி தாமஸாநி ச ரஜஸ்தமோப்யாமுபஹதேந ஸத்த்வேநைவ பவந்தி| துருபசாரஃ யஸ்ய பரிசாரகாதிபிர்துஃகேந சித்தஂ க்ரஹீதுஂ பார்ய்யதே தஸ்ய பாவஃ| அநார்யஂ ஶௌர்யஂ விஷயகாலாதிநா அநுசிதம்| உசிதஂ ஶௌர்ய்யஂ ஸாத்த்விகத்வமேவ| லோலுபோ விஷயகௌதுகீ தஸ்ய பாவஃ|

Adhikarana tAmasA BAvAH (21) · Śloka 21

தாமஸாந்யஜ்ஞாநஂ விஷாதஃ ப்ரமாதோ நித்ராऽऽலஸ்யஂ க்ஷுத்தஷ்ணா ஶோகோ மாத்ஸர்யஂ விப்ரதிபத்திஃ பராதிஸந்தாநஂ ஸத்த்வகுண வைபரீத்யஂ ச||௨௧||

அஜ்ஞாநாதீநி தாமஸாநி| அஜ்ஞாநஂ மித்யாஜ்ஞாநம்| விப்ரதிபத்திர்விரோதோऽந்யேந| பராதிஸந்தாநஂ பரபக்ஷப்ரதிபந்தஃ| ஸத்த்வஜாநாஂ ஶௌசாஸ்திகத்வாதீநாஂ வைபரீத்யம்|| ௨௧||

Adhikarana manasaH upaplavau dehasya BUtAtmakatABisandhishca (22) · Śloka 22

தத்ர ஸத்த்வஂ மநஸ்தஸ்யோபப்லவோ ரஜஸ்தமஶ்ச இத்யேவம்பூதாத்மகஂ தேஹமாஹுஃ||௨௨||

ஸத்த்வஂ கிமுச்யத இத்யாஹ-தத்ரேத்யாதி| ஸத்த்வஂ மநஃ இதி பர்ய்யாயௌ| தஸ்ய ஸத்த்வஸ்ய ரஜஸ்தமஶ்சோபப்லவௌ| இத்யநேந ப்ரகாரேண பதிவ்யாதிவிகாரஸமுதாயாத்மகஂ தேஹமாஹுராசார்ய்யாஃ| தேநைதத் ஸ்திதமஸ்மிந் தர்ஶநே-ஆத்மா நித்யஃ அவிகாரஃ ந ஜாயதே ந ச விநஶ்யதி| ஸத்த்வாதிஸஂயோகாத்து ஜாதாதிவ்யபதேஶஂ லபதே| ஸஂயோகஶ்ச தஸ்யாவித்யாஸ்வபாவகதஃ| அவித்யாக்ஷயாத்யவலீநே ஸஂயோகே ஶுத்தஃ ஸந் முக்த இத்யுச்யதே| ஏகேந ஹ்யந்வயிநா கர்த்ரா விநா பாலத்வாதீநாஂ ஸ்மத்யாதிநா பலாபிஸந்தாநேந கார்ய்யாऽப்ரவத்தேர்தேஹாதிகார்ய்யஸ்ய ச ஸம்பவஃ| ஸ ச ஸ்வதந்த்ரோऽப்யாத்மநைவ தத்கர்ம கரோதி| யஸ்ய பந்தோ வா மோக்ஷோ வா பலமஶ்நுதே, தஸ்ய ச ஸ்வகர்மண ஏவ கரணாத் காரணாத் ஸஂயோகஸ்தத்விநாஶௌ பந்தமோக்ஷௌ| ந ஹ்யாத்மநா கர்த்ரா விநா ஶரீரஸ்ய ஸம்பவஃ| ததா ச பகவாந் சரகஃ:- மத்தண்டசக்ரைஶ்ச கதஂ கும்பகாராததே கடம்| கதஂ மத்தணகாஷ்டைஶ்ச கஹகாராத்விநா கஹம்| யோ வதேத்ஸ வதேத்தேஹஂ ஸம்பூயகரணைஃ கதம்| இதி| தஸ்மாதாத்மா சேதநஃ காரணஂ நித்யஃ| அசேதநாநி து மஹாபூதாநி அநித்யாநி ப்ரதிக்ஷணப்ரத்வஂஸீநி| தேஷாஂ ஹி நித்யத்வே பாவாநாஂ வத்த்யாத்யஸம்பவஃ| ந ஹி ததேகஂ வஸ்து ததா சாந்யதா ச பவிதுமர்ஹதி| தஶ்யதே ச| தஸ்மாதநித்யாநி பூதாநி| தததிஷ்டிதாநி புருஷாக்யாஂ லபந்தே| ஏவமாத்மநோऽநாதிஃ ஸஂயோகஃ புருஷஸஂயோகிபிரந்யோந்யஸாபேக்ஷைர்பவதி| தஸ்மாத் ஸ்திதமேவம்பூதாத்மகஂ தேஹமாஹுரிதி|

Adhikarana dehasya praviBAgaH (23) · Śloka 23

தஸ்ய புநஃ ப்ரவிபாகஃ-த்வசஃ கலா தோஷா தாதவோ மலா புத்தீந்த்ரியாணி தததிஷ்டிதாநி கர்மேந்த்ரியாண்யதீந்த்ரியமாஶயாஃ ப்ராணாயதநாநி கண்டராஜாலாநி கூர்சாரஜ்ஜ்வஸ்ஸீவந்யோऽஸ்திஸங்காதாஃ ஸீமந்தா அஸ்தீந்யஸ்திஸந்தயஃ ஸ்நாயூநி பேஶ்யஃ ஸிரா தமந்யஃ ஸ்ரோதாஂஸ்யூஷ்மாணோ மர்மணி கேஶஶ்மஶ்ருலோமாநி ப்ரகதிவிகதிபேதாஶ்ச||௨௩||

ஸ ச தேஹஸ்த்வகாதிபிரபோத்தாரேண ப்ரவிபஜ்யதே| ஸுபோதம்|| ௨௩||

Adhikarana tvacolakShaNaM sa~gKyA ca (24) · Śloka 24

தத்ராऽஸஜஃ பச்யமாநஸ்ய க்ஷீரஸ்யேவ ஸந்தாநிகாஃ ஷட் த்வசோ பவந்தி||௨௪||

தத்ர தேஹே ஷட் த்வசோ ரக்தாத் ஸ்வோஷ்மணா பச்யமாநாத்க்ஷீரஜாலிகாவத் பவந்தி| தாஸ்து கதலீதலவதந்தரே க்ரமேண வர்தந்தே| தாஸாஂ த்வசாஂ ப்ரஸாதாத்ரக்தஸ்ய ப்ரஸாதஃ| த்வசோ ஹி ரக்தஸ்ய ப்ரஸந்நதாஂ ஜநயந்தி| கநீபாவஸ்யால்பீபாவாபாதநாச்ச|| ௨௪||

Adhikarana tvakprasAdaphalam (25) · Śloka 25

த்வக்ப்ரஸாதாத்ரக்தஸ்ய ப்ரஸாதஃ| உதகதரா த்வக் தாஸாமுதகதரா சாத்யா||௨௫||

தாஸாஂ ப்ரதமா தேஹ உதகஂ விபர்தி யேந பஹிரார்த்ரத்வாபாவஃ|| ௨௫||

Adhikarana asRugdharA tvak (26) · Śloka 26

த்விதீயாऽஸக்தரா||௨௬||

த்விதீயயா ருத்தந்த்வஸ்ரம்| தேந ரக்தஂ ந பஹிஃ ஸ்யந்ததே| ஸாऽஸக்தரா நாம இத்யாதி ஸுபோதம்|| ௨௬||

Adhikarana sidhmakilAsAdhiShThAnA tvak (27) · Śloka 27

ததீயா ஸித்மகிலாஸாதிஷ்டாநா||௨௭||

யதாஶ்ரித்ய யஸ்ய பாவஸ்தஸ்ய தததிஷ்டாநம்| ஸித்ம குஷ்டவிஶேஷஃ| கிலாஸஂ ஶ்வித்ரம்|| ௨௭||

Adhikarana sarvakuShThAdhiShThAnA tvak (28) · Śloka 28

பஞ்சமீ புநரலஜீவித்ரத்யதிஷ்டாநா| ப்ராணதரா த்வக் ஷஷ்டீ து ப்ராணதர| யஸ்யாஂ சிந்நாயாஂ தாம்யத்யந்தமிவ ச தமஃ ப்ரவிஶதி யாஂ சாதிஷ்டாயாரூஂஷி ஜாயந்தே| பர்வஸு கஷ்ணரக்தாநி ஸ்தூலமூலாநி துஶ்சிகித்ஸ்யதமாநி||௨௮||

ஷஷ்டீ ஸர்வஸாமந்தர்மாஂஸலக்நா| ஸா ப்ராணாநந்தரவருத்த்யாऽவதத்யாவதிஷ்டதி| தததிஷ்டாநாநி ஹி விஶேஷேண கஷ்ணரக்தாந்யரூஂஷி|

Adhikarana matAntareNa tvacAM saptavidhatvam (29) · Śloka 29

அந்யே ஸப்த த்வசோ வதந்தி| பாஸிநீ த்வக் தத்ர ப்ரதமா பாஸிநீ நாம யா வர்ணாநாமவபாஸிநீ காதீநாஂ ச பஞ்சாநாஂ சாயாநாஂ ஸா வ்ரீஹேரஷ்டாதஶபாகப்ரமாணா||௨௯||

அந்யே த்வாசார்ய்யா பாஸிந்யாதிபேதேந ஸப்தஸஂஜ்ஞாஸ்த்வசோ வதந்தி| ஸுபோதம்| பஞ்ச சாயா வக்ஷ்யமாணாஃ|| ௨௯||

Adhikarana lohinI tvak (1) · Śloka 1

த்விதீயா லோஹிநீ நாம ஷோடஶபாகப்ரமாணா|௧|

Adhikarana shvetA tvak (1) · Śloka 1

ததீயா ஶ்வேதா நாம த்வாதஶபாகப்ரமாணா|௧|

Adhikarana tAmrA tvak (1) · Śloka 1

சதுர்தீ தாம்ரா நாமாऽஷ்டபாகப்ரமாணா|௧|

Adhikarana vedinI tvak (1) · Śloka 1

பஞ்சமீ வேதிநீ நாம பாஞ்சபாகப்ரமாணா|௧|

Adhikarana rohiNI tvak (1) · Śloka 1

ஷஷ்டீ ரோஹிணீ நாம வ்ரீஹிப்ரமாணா|௧|

Adhikarana mAMsadharA tvak (1) · Śloka 1

ஸப்தமீ மாஂஸதரா நாம வ்ரீஹித்வயப்ரமாணா||௧||

Adhikarana kalAlakShaNam (30) · Śloka 30

யஸ்து தாத்வாஶயாந்தரேஷு க்லேதோऽவதிஷ்டதே ஸ யதா ஸ்வமூஷ்மபிர்விபக்வஃ ஸ்நாயுஶ்லேஷ்மஜராயுச்சந்நஃ காஷ்ட இவ ஸாரோ தாதுஸாரஶேஷோ ரஸஶேஷோல்பத்வாத் கலாஸஂஜ்ஞஃ|௩௦|

Adhikarana kalAlakShaNam (30) · Śloka 30

யஸ்து தாத்வாஶயாந்தரேஷு க்லேதோऽவதிஷ்டதே ஸ யதா ஸ்வமூஷ்மபிர்விபக்வஃ ஸ்நாயுஶ்லேஷ்மஜராயுச்சந்நஃ காஷ்ட இவ ஸாரோ தாதுஸாரஶேஷோ ரஸஶேஷோல்பத்வாத் கலாஸஂஜ்ஞஃ||௩௦||

உக்தாஸ்த்வசஃ கலா உச்யந்தே-யஸ்த்வித்யாதி| தாதூநாஂ ரக்தாதீநாமாஶயா யாநி ஸ்ரோதாஂஸி தேஶாஂ த்வயோர்தாத்வாஶயயோர்மத்யே யஃ க்லேதஃ ஸ ஸ்வேந-ஸ்வேந தாதூஷ்மணா பக்வஃ ஶ்லேஷ்மாதிசந்நஃ ஸந் கலாக்யா லபதே| காஷ்டஸாரவத் யதா காஷ்டேऽந்தஃஸாரோ விபஜ்யதே, ததா ஶரீரே கலாஃ| தாஶ்ச ஸ்வஸ்தாநமஜஹத்யஃ ஶரீரஂ வ்யாப்நுவந்தி| ஸ து க்லேதோ தாதுஸாரஶேஷோ ந பூர்வதாதுதாஂ நாப்யுத்தரதாதுதாஂ ப்ராப்நோத்யதஃ ஸ்வல்பத்வாத் கலாஸஂஜ்ஞஃ, ஆஸாஂ து க்ரமோ தாதுக்ரமஸம்பவவிஶேஷாத்| விஶிஷ்டகார்யதா து ஸ்வபாவாத்|| ௩௦||

Adhikarana saptakalAH (1) · Śloka 1

தா தாத்வாஶயந்தரமர்யாதாஃ ஸப்த கலாஃ||௧||

Adhikarana mAMsadhara kalA (31) · Śloka 31

தாஸாஂ ப்ரதமா மாஂஸதரா நாம| யஸ்யாஂ மாஂஸே ஸிராஸ்நாயுதமநீஸ்ரோதஸாஂ பூமாவிவ பங்கோதகேந பிஸமணாலாநாஂ ப்ரதாநாநி பவந்தி||௩௧||

ததாஹி-ப்ரதமா ரஸவிஶேஷஜாऽபி மாஂஸதர| யஸ்யாஂ பூம்யாமிவாதிஷ்டாய மாஂஸே கர்தமஸதஶே ஸிராதீநாஂ ப்ரதாநாநி மணாலப்ரக்யாநி பவந்தி|| ௩௧||

Adhikarana raktadharA kalA (32) · Śloka 32

த்விதீயா ரக்ததர நாம மாஂஸஸ்யாப்யந்தரதஸ்தஸ்யாஂ ஶோணிதஂ விஶேஷதஶ்ச ஸிராப்லீஹயகத்ஸு பவதி| மாஂஸாச்ச க்ஷதாத் க்ஷதஜஂ வக்ஷாதிவ க்ஷீரிணஃ க்ஷீரஂ ப்ரவர்த்ததே||௩௨||

த்விதீயாயாஂ ஶோணிதஂ பவதி| விஶேஷதோ யகதாதிஷ்வேவ தஸ்யாஂ கலாயாஂ ஶோணிதஂ பவதி ப்ரபாவாச்ச மாஂஸாத் க்ஷதாத் பஹிஃ ஶோணிதஂ ப்ரவர்த்ததே| ந ஹி தயா விநா மாஂஸே ரக்தஂ பவதி| தஷ்டாந்தஃ ஸ்புடப்ரதிபத்த்யர்தஃ|| ௩௨||

Adhikarana medodharA kalA (33) · Śloka 3

ததீயா மேதோதரா நாம| மேதோ ஹி தஸ்யாமுதரேऽண்வஸ்திஷு ச ஸரக்தஂ பவதி| ததேவ ச ஶிரஸி கபாலப்ரதிச்சந்நஂ மஸ்திஷ்காக்யஂ மஸ்துலுங்காக்யஂ ச ஸ்தூலாஸ்திஷு ச மஜ்ஜா||௩||

ததீயாயாஂ மேதஃகர்த ஸரக்தஂ பவத்யுதரேऽண்வஸ்திஷு| தாமேவா ऽऽஶ்ரித்ய மேதோ மஸ்துலுங்கத்வஂ யாதி மஜ்ஜத்வஂ ச யாதி|| ௩௩||

Adhikarana shleShmadhara kalA (34) · Śloka 34

சதுர்தீ ஶ்லேஷ்மதரா நாம| தத்ஸ்தேந ஹி ஶ்லேஷ்மணா ஶ்லேஷிதாஃ ஸர்வஸந்தயோ தடா பவந்தி ஸோபாங்கா ஸாப்யங்கா||௩௪||

ஸுபோதம்| அக்ஷாஶ்சக்ரநாபயஃ| ஸோபாங்கஃ ஸாப்யங்காஃ|| ௩௪||

Adhikarana purIShadhara kalA (35) · Śloka 35

பஞ்சமீ புரீஷதரா நாம| ஸா ஹ்யந்த்ராமபக்வாஶயாஶ்ரிதா கோஷ்டாந்தருண்டுகஸ்தஂ மலஂ விபஜதி||௩௫||

உண்டுகஂ புரீஷாதாரஃ|| ௩௫||

Adhikarana pittadharA kalA (grahaNI) (36) · Śloka 36

ஷஷ்டீ பித்ததர நாம பக்வாமாஶமத்யஸ்தா| ஸா ஹ்யந்தரக்நேரதிஷ்டாநதயாऽऽமாஶயாத் பக்வாஶயோந்முகமந்நஂ பலேந விதார்ய பித்ததேஜஸ ஶோஷயதி பசதி பக்வஞ்ச விமுஞ்சதி| தோஷாதிஷ்டிதா து தௌர்பல்யாதாமமேவாததோऽஸாவந்நஸ்ய க்ரஹணாத் புநர்க்ரஹணீஸஂஜ்ஞா| பலஂ ச தஸ்யாஃ பித்தமேவாக்ந்யபிதாநமதஃ ஸாऽக்நிஸ்தப்தோபபஂஹிதைகயோகக்ஷேமா ஶரீரஂ வர்தயதி||௩௬||

ஷஷ்டீ பக்வாமாஶயயோர்மத்யே ஸ்திதா ஆமாஶயாத் பக்வாஶயோந்முகமந்நஂ பலேந விதார்ய்ய பசதி| பித்ததேஜஸா கரணபூதேந| ஸைவ வாதாதிதோஷாதிஷ்டாநேந தௌர்பல்யாதாமமேவ விமுஞ்சதி யதேவாக்நேர்தாரணஂ ததேவ தஸ்யா உபஸ்தம்பநம்| யதேவாக்நேருபபஂஹணஂ ததேவாஸ்யா உபபஃஹணமித்யேகயோகக்ஷேமா|| ௩௬||

Adhikarana shukradhara kalA (37) · Śloka 37

ஸப்தமீ ஶுக்ரதரா நாம த்வ்யங்குலே தக்ஷிணே பார்ஶ்வே பஸ்தித்வாரஸ்யாதோ மூத்ரமார்கமாஶ்ரிதா ஸகலஶரீரவ்யாபிநீ ஶுக்ரஂ ப்ரவர்தயதி||௩௭||

ஸப்தமீ பஸ்தித்வாரஸ்ய த்வ்யங்குலமதிக்ரம்ய தக்ஷிணே பார்ஶ்வே மூத்ரமார்கமாஶ்ரித்ய வர்த்ததே|| ௩௭||

Adhikarana doShadhAtumalAtideshaH (38) · Śloka 38

தோஷா தாதவோ மலாஶ்ச ப்ராகுதிதாஃ||௩௮||

தோஷாதயஃ ப்ராக் ஸூத்ரஸ்தாந உக்தாஃ|| ௩௮||

Adhikarana buddhIndriyANi (39) · Śloka 39

பஞ்ச புத்தீந்த்ரியாணி-ஶ்ரோத்ரஂ ஸ்பர்ஶநஂ தர்ஶநஂ ரஸநஂ க்ராணஞ்ச| ஶ்ரோத்ராதீநி பஞ்ச புத்தீந்த்ரியாணி||௩௯||

Adhikarana buddhIndriyANAM viShayAH (40) · Śloka 1

தேஷாஂ ஸபாகதயா க்ரமாத்விஷயஃ ஶப்தஸ்பர்ஶரூபரஸகந்தாஃ||௧||

தேஷாமிந்த்ரியாணாஂ ஸபாகதயா இந்த்ரியஸ்ய விஶேஷேணைகபூதாதிக்யகாரணத்வேந ஸாதஶ்யாத்| யதா சக்ஷுஸ்தைஜஸஂ தைஜஸமேவ ரூபஂ கஹ்ணாதி| ஶ்ரோத்ரஂ நாபஸஂ ஶப்தோऽபி நாபஸஃ|| ௪௦||

Adhikarana buddhIndriyANAmadhiShThAnAni (41) · Śloka 41

பஞ்ச புத்தீந்த்ரியாதிஷ்டாநாநி-கர்ணௌ த்வகக்ஷிணீ ஜிஹ்வா நாஸிகே ச||௪௧||

இந்த்ரியாதிஷ்டாநாநி ஶரீராவயவாஃ|| ௪௧||

Adhikarana karmendriyANi teShAM karmANi ca (42) · Śloka 1

பஞ்ச கர்மேந்த்ரியாணி-வாக்பாயூபஸ்தபாணிபாதஸஂஜ்ஞகாநி||௧||

கர்மேந்த்ரியாணி பஞ்ச-வாகேகஂ, த்விதீயஂ குதஂ, ததீயஂ மேட்ரம், சதுர்தஂ பாணீ, பஞ்சமஂ பாதௌ|| ௪௨||

Adhikarana karmendriyANAM karmANi (43) · Śloka 43

தாந்யபி ச வசநோத்ஸர்கஹர்ஷாதாநகமநார்தாநி||௪௩||

வாகாதீநாஂ க்ரமேண வசநாதி கர்ம| ஹர்ஷக்ரஹணமுபலக்ஷணம்| ததா சோபஸ்தஂ யதா ஹர்ஷார்தஂ ததா மூத்ரோத்ஸர்கார்தமபி| ஹர்ஷஶப்தேந ஶுக்ரஂ லக்ஷ்யதே|| ௪௩||

Adhikarana manasaH atIndriyatvam (44) · Śloka 44

அதீந்த்ரியந்து மநஃ ஸர்வார்தைரந்வயாத் தத்யோகேந பஞ்சேந்த்ரியா- ணாமர்தப்ரவத்தேஃ| புத்திகர்மேந்த்ரியோபயாத்மகத்வாச்ச||௪௪||

அதீந்த்ரியத்வமதிக்ராந்தேந்த்ரியஸ்வரூபத்வம்| ஹேதுத்ரயேணாதீந்த்ரியத்வே உபபத்திஃ| ஸர்வார்தைஃ ஸர்வைர்விஷயைரநுகதஂ மநஃ ந ததேந்த்ரியம்| இந்த்ரியாணி விஶேஷக்ரஹணார்தமிதி ததபேக்ஷந்தே, ந த்விந்த்ரியாந்தரம்| ததா ததுபயாத்மகஂ தச்சக்த்யந்வயாத்| ததா ச யதா மநஃ பஶ்யதி ததா க்ரியாஃ ப்ரவர்த்தந்தே|| ௪௪||

Adhikarana sapta AshayAH strINAmaShTamashca (45) · Śloka 45

ஸப்தாஶயாஃ க்ரமாதஸக்கபாமபித்தபக்வவாயுமூத்ராதாராஃ| ஸ்த்ரீணாஂ பித்தபக்வாஶயயோர்மத்யே கர்பாஶயோऽஷ்டமஃ||௪௫||

அஸகாத்யாஶயாஃ கண்டாதயஃ க்ரமேண மஹாஸ்ரோதஸி வர்த்தந்தே ஸப்த| அஷ்டமஃ ஸ்த்ரீணாமேவ| ஸ ச பித்தாஶயபக்வாஶயயோர்மத்யே பவதி|| ௪௫||

Adhikarana AshayoShvantarBUtA avayavAH (46) · Śloka 46

தேஷு ஸப்தஸு ப்ரதிபத்தாநி கோஷ்டாங்காநி ஹதயகத்ப்லீஹபுப்புஸோண்டுகவக்காந்த்ராதீநி||௪௬||

தேஷு சாஶயேஷு ப்ரதிபத்தாநி ஹதயாதீநி கோஷ்டாங்காநி| ஆதிக்ரஹணாதந்யாநி நாப்யாதீநி ஸூக்ஷ்மாணி கஹ்யந்தே| தாநி மதஶரீரே தஷ்ட்வா கார்ய்யகாரணபாவாத்விகல்பநீயாநி| ஸுபோதமந்யத்|| ௪௬||

Adhikarana yakRutplIhayorupattiH (1) · Śloka 1

தத்ர ஸமாநேநாத்மாயமாநஸ்ய தேஹோஷ்மணா பச்யமாமாநஸ்ய ஶோணிதஸ்யாச்சதோ ஜாயதே யகத் ப்லீஹா ச|௧|

Adhikarana phupphusasyotpattiH (1) · Śloka 1

ரக்தபேநாத் புப்புஸம்|௧|

Adhikarana uNDukasyotpattiH (1) · Śloka 1

ரக்தகிட்டாதுண்டுகஃ|௧|

Adhikarana vRukkayorutpattiH (1) · Śloka 1

ரக்தமேதஃ ப்ரஸாதாத் வக்கௌ|௧|

Adhikarana antrANAmutpattiH (1) · Śloka 1

ரக்தமாஂஸப்ரஸாதாதாப்ரமாணஂ||௧||

Adhikarana strIpuMsayorAntrapramANamatAni (2) · Śloka 2

ஸார்தத்ரிவ்யாமாநி புஂஸாம்| த்ரிவ்யாமாநி ஸ்த்ரீணாம்||௨||

Adhikarana kAlIyasyotpattiH (1) · Śloka 1

ரக்தஸ்யாநிலயோகாத் காலீயம்||௧||

Adhikarana hRudayasyotpattiH svarUpa~jca (47) · Śloka 47

ஹதயஂ புநஃ ஶ்லேஷ்மரக்தப்ரஸாதாத் ஸம்பவதி பத்மகோஶஸங்காஶஂ ஸுஷிரமதோமுகம்| தத்விஶேஷேண சேதநாயாஃ ஸ்தாநஂ ஸர்வபாவாநாஂ ச சேதநாநுகதாநாம்| தஸ்ய வாமபார்ஶ்வே ப்லீஹா புப்புஸஶ்ச்| தக்ஷிணதோ யகத் க்லோம ச||௪௭||

சேதநாநுகதா பாவாஃ ஸ்மத்யாதயஃ| யத்ர சேதநோऽந்வயீ ஸக்தஃ|

Adhikarana indriyasAmAnyotpattiH (48) · Śloka 48

ததா கபரக்தவாஹிநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ மஹாபூதாநாஂ ச ப்ரஸாதாதிந்த்ரியாணி||௪௮||

அவயவவிஶேஷ இந்த்ரியம்| கபாதிவஹாநி யாநி ஸ்ரோதாஂஸி தேஷாஂ மஹாபூதாநாஂ சாத்மீயாக்நிநா பாகபரிணாமாத்ப்ரஸாதாச்சக்ஷுராதீந்த்ரியாணி பவந்தி| இந்த்ரியாதிஷ்டாநாநீந்த்ரியாணீத்யுச்யந்தே|| ௪௮||

Adhikarana netrotpattistatsvarUpa~jca (49) · Śloka 49

தேஷ்வபி ச நேத்ரே ஶ்லேஷ்மணஃ ப்ரஸாதாச்சுக்லமண்டலஂ தத் பிதஜம்| அஸஜஃ கஷ்ணமண்டலஂ தந்மாதஜம்| மத்யே தஷ்டிமண்டலஂ ததுபயாத்மகம்||௪௯||

தேஷ்வபீந்த்ரியேஷு மத்யே நேத்ரே யச்சுக்லமண்டலஂ தச்ச்லேஷ்மணஃ ப்ரஸாதாத்பவதி| தச்ச பைதகஂ பவதி| ஸுபோதம்|| ௪௯||

Adhikarana netramaNDalAni paTalAni ca (50) · Śloka 50

பக்ஷ்மவர்த்மஶுக்லகஷ்ணதஷ்ட்யாக்யாநி பஞ்ச மண்டலாநி| தத்ஸந்தயஶ்சத்வாரஃ| த்வௌ சாபாங்ககநீநயோஃ இதி தே ஷட்| ஷட் ச படலாநி| த்வே வர்த்மநீ| பாஹ்யஂ சாஶ்ரிதமக்ந்யம்பஸீ| த்விதீயஂ மாஂஸஂ ததீயஂ மேதஶ்சதுர்தமஸ்தி| தேஶாஂ பஹலத தஷ்டேஃ பஞ்சமாஂஶேந||௫௦||

பஞ்ச நேத்ரே சக்ரவதாந்தரதஃ மண்டலாநி| தேஷாஂ ஸந்தயஃ ஷட்| ஏகஃ பக்ஷ்மவர்த்மநோஃ| த்விதீயோ வர்த்மஶுக்லயோஃ| ததீயஃ ஶுக்லகஷ்ணயோஃ| சதுர்தஃ கஷ்ணதஷ்ட்யாக்யயோஃ| பஞ்சமோ நேத்ராபாங்கயோஃ| ஷஷ்டோ நேத்ரகநீநிகயோஃ| அபாங்கஃ கர்ணதிஶி| கநீநிகஂ நாஸாதிஶி| ஷட் ச நேத்ரபடலாநி பவந்தி| பாஹ்யமித்யாதிநா படலாநாஂ க்ரமஃ| தத்ர ச யத்பாஹ்யஂ படலஂ ததூர்த்வாதோபேதேந த்வே வர்த்மநீ அக்ந்யம்பஸீ சாஶ்ரிதம்| தாப்யாஂ ததாப்யாயிதம்| ஏவஂ ஸர்வத்ர வாச்யம்| தஷ்டிமண்டலஸ்ய யாவதீ விஸ்தீர்ணதா தஸ்யாஃ பஞ்சமேந பாகேந படலாநாஂ கநத்வம்|

Adhikarana catasro bandhanarajjavaH (51) · Śloka 1

பந்தநகுணாஸ்து சத்வாரஃ ஸிராகண்டராமேதஃகபாத்மகாஃ|௧|

ஸிராதிமயாஶ்சத்வாரோ தேஹபந்தநரஜ்ஜவஃ| யாபிர்மஹாஸந்தயோ பத்யந்தே| தேஷாஂ ஸிராத்யநந்யதமத்வாந்நாதிகநிர்தேஶஃ ஸுபோதம்|| ௫௧||

Adhikarana shleShmaNaH sarvasandhibandhana- tvAtideshaH (1) · Śloka 1

ஶ்லேஷ்மா து பரஂ ஸர்வஸந்திபந்தநமித்யுக்தஂ ப்ராக்||௧||

Adhikarana netratejasaH karmaNyata upaGAte ca hetuH (2) · Śloka 2

நேத்ராஶ்ரிதஂ து தேஜோ பாஹ்யதேஜஸா ஸ்வயோநிநா யோகாச்சஸ்ரமிவாஶ்மநா கர்மண்யஂ பவதி| அதியோகாதுபஹந்யதே||௨||

Adhikarana amBomadhyagasyApi netratejasaH na tejastvahAniH (1) · Śloka 1

தச்ச வைத்யுதவத்படவாமுகவச்சாம்போமத்யகமபி வீர்ய்யோத்கர்ஷாத்தேஜஸ்த்வஂ ந ஜஹாதி|௧|

Adhikarana jihvotpattiH (1) · Śloka 1

மாஂஸாஸக்கபப்ரஸாதாத்து ஜிஹ்வா ஜாயதே||௧||

Adhikarana vRuShaNotpattiH (52) · Śloka 52

மாஂஸாஸக்கபமேதஃப்ரஸாதாத் வஷணாவிதி||௫௨||

ஜிஹ்வாவஷணயோரிந்த்ரியாதாரேஷ்வநுபதேஶஃ|| ௫௨||

Adhikarana dasha prANAyatanAni mahAmarmasaMj~jA ca (53) · Śloka 53

தஶ ப்ராணாயதநாநி மூர்தா ஜிஹ்வாபந்தநஂ கண்டோ ஹதயஂ நாபிர்பஸ்திர்குதஃ ஶுக்ரமோஜோ ரக்தஞ்ச| தேஷாமாத்யாநி ஸப்த புநர்மஹாமர்மஸஂஜ்ஞாநி||௫௩||

ப்ராணாநாமாயதநாநி ஸ்தாநாநி மூர்தாதீநி ஆத்யாநி ஸப்த குதாந்தாநி மஹாமர்மாக்யாநி| கண்டோ ஜிஹ்வாபந்தநஸ்யாதஃ| ஸுபோதம்|| ௫௩||

Adhikarana ShoDasha kaNDarAH teshAM sthAnAni ca (54) · Śloka 54

ஷோடஶ கண்டராஃ| தாஸாஂ த்வே த்வே கரசரணேஷுசதஸ்ரஃ பதக்க்ரீவாபஷ்டயோஃ||௫௪||

ஷோடஶேத்யாதி த்வே-த்வே இதி சதுர்ஷு கரசரணேஷ்வஷ்டௌ| பதகிதி க்ரீவாயாஂ சதஸ்ரஃ| பஷ்டவஂஶே சதஸ்ர இதி பூர்வாபிஃ ஷோடஶ கண்டர மாஂஸரஜ்ஜுப்ராயாஃ|| ௫௪||

Adhikarana ShoDasha jAlakAni teShAM sthAnAni ca (55) · Śloka 55

ஷோடஶ ஜாலாநி, தேஷாஂ மாஂஸஸிராஸ்நாய்வஸ்திஜாநி சத்வார்ய்யைகைகத்ர குல்பே மணிபந்தே ச பரஸ்பரகவாக்ஷிதாநி தாநி ஸ்திதாநி||௫௫||

ஏகைகத்ரேதி ப்ரத்யேகஂ சதுர்ஷு குல்பமணிபந்தநேஷு சத்வாரி மாஂஸாதிகாநி ஜாலகாதீநி ஷோடஶ|| ௫௫||

Adhikarana ShaT kUrcAsteShAM sthAnAni ca (56) · Śloka 56

ஷட் கூர்சாஃ ஹஸ்தபாதக்ரீவாமேட்ரேஷு||௫௬||

சத்வாரோ ஹஸ்தபாதே ப்ரத்யேகமேகோ க்ரீவாயாமேகோ மேட்ரே சேதி ஷட் கூர்சாஃ| கூர்சாகதயஃ ஸ்நாய்வாதிவிஶேஷாஃ|| ௫௬||

Adhikarana catasro mAMsarajjavaH teShAM sthAnAni ca (57) · Śloka 57

சதஸ்ரோ மாஂஸரஜ்ஜவஃ பஷ்டவஂஶமுபயதஃ பேஶீநிபந்தநார்தஂ தாஸாஂ த்வே பாஹ்யே| த்வே சாப்யந்தரஸ்திதே||௫௭||

பஷ்டவஂஶஸ்யைகஸ்மிந் பார்ஶ்வே த்வக்பாக ஏகா, தத்வத் த்விதீயே பார்ஶ்வே, த்வே சாப்யந்தர இதி சதஸ்ரோ மாஂஸரஜ்ஜவஃ|| ௫௭||

Adhikarana sapta sIvanyasteShAM sthAnAni ca (58) · Śloka 58

ஸப்த ஸீவந்யஃ| தாஃ பஞ்ச ஶிரஸி ஜிஹ்வாமேஹநயோரேகைகா| பரிஹார்யாஶ்ச ஶஸ்த்ரேண||௫௮||

ஶிரஸி த்வே ஶங்காவஶ்ரித்ய ப்ரவத்தே த்வே ககாடிகே ஏகா உபரிஜ்வீ இதி பஞ்ச| த்வே ஜிஹ்வாமேட்ரயோரிதி ஸப்த ஸீவந்யஃ ஶஸ்த்ரேண பரிஹார்யாஃ|| ௫௮||

Adhikarana caturdashAsthisa~gGAtAH (59) · Śloka 59

சதுர்தஶாஸ்திஸங்காதாஃ| தேஷாமேகைகோ குல்பஜாநுவங்க்ஷணமணிபந்தகர்பூரகக்ஷ்யாஸு த்ரிகஶிரஸோஶ்ச||௫௯||

குல்பாதிமணிபந்தாதித்ரயபேதேந ப்ரத்யேகஂ ஶாகாயாஂ த்ரய இதி த்வாதஶ| த்ரிகே ஶிரஸி சைகைக இத்யஸ்திஸங்காதாஶ்சதுர்தஶ|| ௫௯||

Adhikarana aShTAdasha sImantAH (60) · Śloka 60

தத்வத்ஸீமந்தாஃ, தே து பஞ்ச ஶிரஸீத்யஷ்டாதஶ||௬௦||

தத்வதஸ்திஸங்காதவத் குல்பாதிஷு த்ரிகே சைகைகஃ| பஞ்ச ஶிரஸீத்யஷ்டாதஶ ஸீமந்தாஃ| ஸீமந்தாஃ ஸீவந்யஶ்ச பஹிஸ்த்வசஃ ஶிரஸி ந தஶ்யந்தே|| ௬௦||

Adhikarana asthIni teShAM sthAnAni ca (61) · Śloka 61

த்ரீணி ஷஷ்ட்யऽதிகாந்யஸ்திஶதாநி| தேஷாஂ ச சத்வாரிஂஶச்சதஂ ஶாகாஸு| ஸவிஂஶஂ ஶதமந்தராதௌ| ஶதமுர்த்வமிதி||௬௧||

அஸ்த்நாஂ ஶதநி த்ரீணி ஷஷ்ட்யாऽதிகாநி|| ௬௧||

Adhikarana shAKAsthIni (62) · Śloka 5

தத்ரைகைகஸ்மிந் ஸக்த்நி பஞ்ச பாதநகாஃ ப்ரத்யேகமங்குல்யாஂ த்ரீண்யஸ்தீநி தாநி பஞ்சதஶ| பஞ்ச பாதஶலாகாஃ| தத்ப்ரதிபந்தகமேகம்| த்வே த்வே கூர்சகுல்பஜங்காஸ்வேகைகஂ பார்ஷ்ணஜாந்ருஷு| ஸர்வாணி ச நகாஸ்த்யாதீநி ஸக்திவத் பாஹ்வோஶ்ச||௫||

தேஷாஂ ப்ரத்யேகஂ ஶாகாநாஂ பஞ்ச நகாஃ| பஞ்சதஶாங்குல்யஸ்தீநி| பஞ்சாங்குலிலக்நஶலாகாஃ| ஏகஂ ஶலாகாப்ரதிபந்தநம்| கூர்சே த்வே| குல்பே த்வே| ஜங்காயாஂ த்வே| ஏகஂ பார்ஷ்ணௌ| ஏகஂ ஜாநுநி| ஏகமூராவிதி பஞ்சத்ரிஂஶத்| ஶாகாநாஂ சதுஷ்ட்வாச்சதுர்குணாநி சத்வாரிஂஶச்சதமஸ்த்நாஂ ஶாகாஸு|| ௬௨||

Adhikarana antarAdhyasthIni (63) · Śloka 63

சதுர்விஂஶதிஃ பரஶுகாஃ| தாவந்த்யேவ ஸ்தாலகாந்யர்புதாநி ச| த்ரிஂஶத் பஷ்டே| அஷ்டாவுரஸி ஏகைகஂ பாகே த்ரிகே| நிதம்பயோஶ்ச த்வே| தத்வதக்ஷகாஂஸாஂஸபலகேஷு||௬௩||

பார்ஶ்வகாஸ்தாலகார்புதாநி த்விஸப்ததிரஸ்தீநி| த்ரிஂஶதஷ்டாவேகமேகஂ நிதம்பயோர்த்வித்வாத் த்வே| அக்ஷகாதீநாமபி த்ரயாணாஂ த்வித்வாத் த்வே த்வே| இத்யந்தராதௌ விஂஶகஂ ஶதமஸ்த்நாம்| பார்ஶ்வகா தீர்காவக்ராந்தா யத்ர பஷ்டதோ பத்யந்தே| யாநி ஸ்தாலகாநி தாந்யபி| ஏஷு யாநி பஷ்டவஂஶாரம்ப-காஸ்திஷு ஸம்பத்யந்தே தாந்யபுர்தாநி|| ௬௩||

Adhikarana mUrddhAsthIni (64) · Śloka 64

ததா கண்டகர்ணஶங்கேஷு ஜத்ருதாலுநோஶ்ச| த்ரயோதஶ க்ரீவாயாம்| சத்வாரி கண்டநாட்யாம்| த்வே ஹநுபந்தநே| த்வாத்ரிஂஶத்தந்தாஃ| தத்வதுலூகலாநி ச| த்ரீணி நாஸாயாம்| ஷட் ஶிரஸி||௬௪||

ததேத்யேகைகம்| தத்ர கண்டாதீநாஂ த்ரயாணாஂ த்வித்வாத் த்வே த்வே த்வே| ஏகமேகம்| த்ரயோதஶ| சத்வாரி| த்வே த்வயோஃ| த்வாத்ரிஂஶத் த்வாத்ரிஂஶத்| த்ரீணி| ஷடிதி ஶதஂ ஶிரஸி| நாஸாக்ரே பார்ஶ்வயோர்த்வயோர்மத்ய ஏகம்| ஶிரஸ்யக்ரே கபாலமேகம்| பஷ்டத் ஏகம்| பார்ஶ்வயோர்த்வயோர்த்வாவிதி ஷட் கபாலாநி ஶிரஸி|| ௬௪||

Adhikarana pa~jcavidhAnyasthIni (65) · Śloka 7

தாநி ஜாநுநிதம்பாஂஸகண்டதாலுஶங்கவங்க்ஷணமத்யஶிரஸ்ஸு கபாலஸஂஜ்ஞாநி| தஶநாஸ்து ருசகாஃ| க்ராணகர்ணக்ரீவாக்ஷிகோஶேஷு தருணாநி| பாணிபாதபார்ஶ்வபஷ்டேஷு பலயாநி| ஶேஷாணி நலகாநீதி| நாமாநுகதாகதீநி பஞ்சவிதாந்யஸ்தீநி| தேஷு ஹி ஸிராபிஃ ஸ்நாயுபிஶ்ச நிபத்தாநி மாஂஸாநி||௭||

கபாலாதிநாமாநி பஞ்சாந்வர்தாகதீநி| தருணாநி மதூநி| தேஷு பஞ்சவிதேஷ்வஸ்திஷு ஸிராஸ்நாய்வபிர்மாஂஸாநி நிபத்தாநி மாஂஸாநி|| ௬௫||

Adhikarana sandhyastAsAM sthAnAni ca (66) · Śloka 66

தஶோத்தரஂ ஶதத்வயமஸ்திஸந்தீநாம்| தேஶாமஷ்டஷஷ்டிஃ ஶாகாஸு| ஏகோநஷஷ்டிரந்தராதௌ| த்ர்யஶீதிருர்த்வம்||௬௬||

அஸ்திஸந்தீந்யாஹ|| ௬௬||

Adhikarana shAKAgatAH sandhayaH (67) · Śloka 67

தத்ரைகைகஸ்மிந் ஸக்த்நி பாதாங்குலௌ ப்ரத்யேகஂ த்ரயஃ| த்வாவங்குஷ்டே| தே சதுர்தஶ| ஏகைகோ குல்பஜாநுவங்க்ஷணேஷு||௬௭||

தேஷாஂ ப்ரத்யேகஂ த்ரய அங்குலீஷு| த்வாதஶ| த்ரிஷ்வஸ்திஷு அங்குல்யாஃ த்வே| ஶலாகாயாஃ ததீயஃ| அங்குஷ்டமத்ய ஏகஃ| ஶலாகாயாஂ த்விதீய இதி சதுர்தஶ கரே| குல்பாதிஷ்வேகைகஃ| ஏவஂ ஶாகாஷ்வஷ்டஷஷ்டிஃ ஸந்தயஃ||௬௭||

Adhikarana antarAdhigatAH sandhayaH (68) · Śloka 68

த்ரயஃ கடிகபாலேஷு| சதுர்விஂஶதிஃ பஷ்டவஂஶே| தத்வத் பார்ஶ்வயோஃ| அஷ்டாவுரஸி||௬௮||

த்ரயஶ்சதுர்விஂஶதித்வயஂ அஷ்டாவித்யேகோநஷஷ்டிரந்தராதௌ| தத்வதிதி பஷ்டவஂஶவத்| பார்ஶ்வ ஏகஸ்மிந் த்வாதஶாந்யஸ்மிந் த்வாதஶபரஶுகாஶ்ரயத்வாத் ஸந்தீநாம்|| ௬௮||

Adhikarana mUrddhagatAH sandhayaH (69) · Śloka 69

அஷ்டௌ க்ரீவாயாம்| த்ரயஃ கண்டநாட்யாம்| அஷ்டாதஶ கண்டநாடீநிபத்தா ஹதயயகத்க்லோமநாடீஷு| த்வாத்ரிஂஶத்தந்தமூலேஷு| ஏகைகஃ காகலநாஸாமூர்த்தஸு| த்வௌ த்வௌ கண்டகர்ணஶங்கவர்த்மநேத்ரஹநுஸந்திஷு| த்வாவுபரிஷ்டாத் ப்ருவோஃ| பஞ்ச ஶிரஃகபாலேஷு||௬௯||

அஷ்டௌ த்ரயஃ அஷ்டாதஶத்வாத்ரிஂஶதேகஃ ஏகஃ ஏகஃ கண்டாதிஷு த்வௌ த்வௌ ஷட்ஸ்வேவஂ த்வாதஶ த்வௌ பஞ்ச இதி த்ர்யஶீதிருர்த்வம்| திஸஷு ஹதயாதிநாடீஷ்வஷ்டாதஶஸந்தயஃ| தே ச கண்டநாட்யாஂ நிபத்தாஃ அதஏவ ஶிரஸி கணிதாஃ| ஹந்வோஃ ஸந்திர்ஹநுஸந்திஃ| த்வௌ த்வௌ கண்டாதீநாமித்யேகைகஸ்மிந் கண்டாதாவேகைகஃ ஸந்திர்ஜ்ஞேயஃ| உபரிஷ்டாத்த்வாவிதி ப்ருவோருர்த்வே| ஶிரோவர்துலதயா ஶிரஃகபாலேஷு பஞ்ச| த்வௌ லலாடபார்ஶ்வயோஃ| த்வௌ ககாடிகாபார்ஶ்வயோஃ| ஏக ஜுஃ|| ௬௯||

Adhikarana sandhInAmaShTavidhatvam (70) · Śloka 70

தேऽங்குலிகுல்பலஜாநுமணிபந்தகூர்பரேஷு கோரஸஂஜ்ஞாஃ| கக்ஷாவங்க்ஷணதந்தமூலேஷூலூகஸஂஜ்ஞாஃ| அஂஸபீடகுதபகநிதம்பேஷு ஸாமுத்காஃ| கீவாபஷ்டவஂஶயோஃ ப்ரதராஃ| ஶிரஃகடீகபாலேஷு துந்நஸேவநீஸஂஜ்ஞாஃ| ஹநூபயதோ வாயஸதுண்டாஃ| கண்டநேத்ரஹதயயகத்ப்லீஹக்லோமநாடீஷு மண்டலஸஂஜ்ஞாஃ| ஶ்ரோத்ரஶங்காடகேஷு ஶங்காவர்தாஃ| இத்யஸ்திஸந்தயோऽஷ்டவிதாஃ||௭௦||

தேஷாஂ ஸந்தீநாஂ ஸ்தாநவிஶேஷேண ஸஂஜ்ஞாஷ்டகமநுகதார்தம்| ஶ்ரோத்ரஶங்காடகஂ ப்ருவ உபரி கர்ணநிகடே| இத்யஸ்த்யாஶ்ரிதாநாஂ ஸந்தீநாஂ தஶோத்தரஂ ஶதத்வயமுக்தம்|| ௭௦||

Adhikarana snAyupeshIsirAshritAH sandhayaH (71) · Śloka 71

ஸ்நாயுபேஶீஸிராஶ்ரிதைஸ்து ஸஹஸ்ரத்வயஂ ந புநஃ ஶஸ்த்ரப்ரணிதாநே தேஷு வாச்யமஸ்தீதி பதங்நோச்யதே||௭௧||

ஸ்நாய்வாத்யைஃ ஸந்திபிஃ ஸஹஸ்ரத்வயஂ பவதி தச்சஸ்ரகர்மாநுபயோகாந்நோக்தம்| ஸூக்ஷ்மாஃ ஸிராஃ ஸ்நாயவஃ| பேஶ்யஃ புநஃ ஸ்நாய்வாகதயோ மாஂஸமய்யஃ|| ௭௧||

Adhikarana snAyavasteShAM sthAnAni ca (72) · Śloka 72

நவ ஸ்நாயுஶதாநி| தேஷாஂ ஷட் ஶதாநி ஶாகாஸு| த்ரிஂஶச்சதத்வயமந்தராதௌ| ஊர்த்வஂ ஸப்ததிஃ||௭௨||

அத ஸ்நாய்வாநாஂ விபாக உச்யதே| ப்ரத்யேகஂ ஶாகாயாஂ ஸார்த்தஶதஂ ஸ்நாய்வாநாமேவஂ ஶாகாஸு ஷட்ஶதாநி|| ௭௨||

Adhikarana shAKAgatAH snAyavaH (73) · Śloka 73

தத்ரைகைகஸ்மிந் ஸக்த்நி பாதாங்குல்யாஂ ப்ரத்யேகஂ ஷட்ஷட்| தாநி த்ரிஂஶத்| தஶ தஶ பாததலகூர்சகுல்பேஷு த்ரிஂஶஜ்ஜங்காயாம்| தஶ ஜாநுநி| சத்வாரிஂதூரௌ| தஶ வங்க்ஷணே||௭௩||

ததா சைகஸ்மிந் ஸக்த்நி பஞ்ச பாதாங்குலீஷு ப்ரத்யேகஂ ஷட்| ஏவமங்குலீஷு த்ரிஂஶத்| பாததலாதிஷு த்ரிஷு தஶ-தஶ| ஏவஂ த்ரிஂஶதேகீகத்ய ஷஷ்டிஃ| த்ரிஂஶத்தஶ சத்வாரிஂஶத்தஶ இதி ஸார்தஶதம்| பாஹாவங்குலீகரதலகூர்சமணிபந்தநப்ரகோஷ்டகூர்பரப்ரகாண்டகக்ஷ்யாஸு க்ரமேணோக்தாவயவாத்விஜ்ஞேயம்|| ௭௩||

Adhikarana antarAdhigatAH snAyavaH (74) · Śloka 74

சத்வாரிஂஶத் கட்யாம்| விஂஶதிர்முஷ்கமேட்ரபஸ்த்யந்த்ரேஷு| அஶீதிஃ பஷ்டே| ஷஷ்டிஃ பார்ஶ்வயோஃ| அஷ்டாதஶோரஸி| சத்வார்யக்ஷகயோஃ| அஷ்டாவஂஸயோஃ||௭௪||

அந்தராதௌ சத்வாரிஂஶத்விஂஶதிரஶீதிஃ ஷஷ்ட்யாஷ்டாதஶ சத்வார்ய்யஷ்டாவிதி த்ரிஂஶததிகாந்யஷ்டௌ ஶதாநி பவந்தி| முஷ்காதிஷு சதுர்ஷு ச விஂஶதிஃ ஸாதாரணாநி| அக்ஷகயோர்த்வே த்வே| அஸஂயோஶ்சத்வாரிசத்வாரி|| ௭௪||

Adhikarana mUrddhagatAH snAyavaH (75) · Śloka 75

த்வே த்வே மந்யாவடுநேத்ரௌஷ்டதாலுஷு| த்ரிஂஶத் க்ரீவாயாம்| த்ரீணி ஜத்ருணி| சத்வாரி ஹந்வோஃ| பஞ்ச ஜிஹ்வாயாம்| த்வாதஶோத்தராதரேஶு தந்தமாஂஸேஷு| ஷண்மூர்தநி||௭௫||

ஶிரஸ்யுச்யதே-த்வே மந்யயோஃ| அவடௌ த்வே| நேத்ரயோர்த்வே| தாலுநி த்வே-இதி தஶ| த்ரிஂஶத்த்ரீணி சத்வாரி பஞ்ச த்வாதஶ ஷடிதி மூர்தநி| அக்ஷகஸந்திர்ஜத்ருஃ ஹந்வோர்த்வே த்வே| உத்தராதரேஷு தந்தமாஂஸேஷு ஷட்ஷடிதி ஸ்நாய்வாநாஂ நவஶதாநி| அவடுஃ ககாடிகா|| ௭௫||

Adhikarana snAyUnAM prakAshavisheShAH (76) · Śloka 76

தத்ர ஶாகாஸு ஸந்திஷு ச ப்ரதாநவந்தி| மஹாஸ்நாய்வாநி து வத்தாநி தாநி கண்டராஸஂஜ்ஞாநி| பஸ்த்யாமபக்வாஶயாந்த்ரேஷு ஸுஷிராணி| பார்ஶ்வபஷ்டோரஶிஶரஸ்து பதூநி||௭௬||

தத்ரேத்யாதிநா தேஷாஂ தேஶவிஶேஷேணாகாரவிஶேஷா உச்யந்தே| ப்ரதாநவந்த்யநேகப்ரகாராணி| தேஷாமேவ ஸ்நாய்வாநாஂ வத்தாநாஂ மஹதாஂ ச கண்டராஸஂஜ்ஞா| ஸுபோதம்|| ௭௬||

Adhikarana snAyUnAM rakShaNam (77) · Śloka 77

ஸ்நாயுபந்தநைர்ஹி ஸந்திஷு ஸுபத்தா தநுர்நௌரிவ ஸம்யகீஹதே| தஸ்மாதஸ்திஸிராதிப்யோऽபி தாநி யத்நதோ ரக்ஷேத்||௭௭||

ஏதைர்ஹி ஸ்நாயுநிபந்தநைஸ்தநுஃ ஸந்திப்ரதேஶேஷ்வவபத்தா ஸதீ ஸம்யகீஹதே ஸாது கத்வா சேஷ்டதே| யதா நௌஃ ஸந்திஷு ப்ரதிபத்தா ஸதீ ஸம்யகீஹதே| ததோ ஹேதோஸ்தாநி ஸ்நாய்வாநி யத்நதோ ரக்ஷேதஸ்த்யாதிப்யோऽபி|| ௭௭||

Adhikarana gUDhashalyoddharaNe snAyUnAM samya- gj~jAnasyAvanivAryatvam (78) · Śloka 78

யஶ்ச ஸ்நாய்வாநி பாஹ்யாந்யப்யந்தராணி ச ஸம்யக் ஜாநாதி ஸ கூடமபி ஶல்யமாஹர்துஂ ஸமர்தோ பவதி||௭௮||

ஸுபோதம்| ஸ்நாய்வஜ்ஞாநே சாத்ரைவோபயோகோ வக்ஷ்யதே|| ௭௮||

Adhikarana peshyastAsAM sthAnAni ca (79) · Śloka 79

பஞ்ச பேஶீஶதாநி| தாஸாஂ சத்வாரி ஶதாநி ஶாகாஸு ஷஷ்டிரந்தராதௌ| சத்வாரிஂஶதூர்த்வம்||௭௯||

அத பேஶ்யஃ|| ௭௯||

Adhikarana shAKAgatAH peshyaH (80) · Śloka 80

தத்ரைகைகஸ்மிந் ஸக்த்நி பாதாங்குல்யாஂ ப்ரத்யேகஂ திஸ்ரஃ| தாஃ பஞ்சதஶ| தஶ தஶ ப்ரபதே பாததலே குல்பே ச, ததா பாதஸ்யோபரி கூர்சே ஸந்நிவிஷ்டாஃ| விஂஶதிர்ஜங்காயாம்| பஞ்ச ஜாநுநி விஂஶதிரூரௌ||௮௦||

அங்குலீஷு பஞ்சதஶ| ப்ரபதே பாததலஸ்யாக்ரபாகே தஶ| ததா பாததலே தஶ| குல்பே தஶ| பாதஸ்யோபரி தஶ| தாஶ்ச கூர்சநாம்நி மர்மணி ஸந்நிவிஷ்டாஃ| விஂஶதிர்ஜங்காயாம்| ஜாநுநி பஞ்ச| ஊரௌ விஂஶதிரிதி ஶதஂ ஸக்த்நி| தத்வத்திஸஷு ஶேஷாஸு ஶாகாஸு|| ௮௦||

Adhikarana antarAdhigatAH peshyaH (81) · Śloka 81

ஏகைகா மேட்ரஸேவந்யோஃ| த்வே வஷணயோஃ| தஶ ஸ்பிஜோஃ| திஸ்ரோ குதே, தாஸ்து வலீஸஂஜ்ஞாஃ| த்வே பஸ்திஶிரஸி| சதஸ்ர உதரே| நாப்யாமேகா| ஹத்யாமாஶயே ச| ஷட் யகத்ப்லீஹோண்டுகேஷு| பஷ்டே பஞ்சோர்த்வஸந்நிவிஷ்டாஃ| தஶ தீர்காஃ பாற்ஶ்வயோஃ| தஶ வக்ஷஸி| திஸ்ரோஂऽஸாக்ஷகோபரிதஃ||௮௧||

அந்தராதௌ து ஏகா மேட்ரே| ஏகா ஸேவந்யாம்| த்வே| தஶ| குதே திஸ்ரோ வலீஸஂஜ்ஞாஃ| த்வே| சதஸ்ரஃ| ஏகா| த்வே ஹத்யாமாஶயே ச ஸாதாரணம்| யகதாதிஷு த்ரிஷு ஷட்| பஷ்டே பஞ்ச| தாஸ்து ஊர்த்வஂ ஶிரஸஃ ஸந்நிவிஷ்டாஃ| தஶ| தஶ| அஂஸாக்ஷகோபரிதஸ்திஸ்ர இத்யந்தராதௌ ஷஷ்டிஃ| பூர்வைஃ ஸஹ ஷஷ்ட்யதிகாநி சத்வாரி ஶதாநி பவந்தி|

Adhikarana mUrddhagatAH peshyaH (82) · Śloka 82

தஶ க்ரீவாயாம்| அஷ்டௌ கண்டயோஃ| அஷ்டௌ ஹந்வோஃ| ஏகைகா கலகாகலஜிஹ்வாமூர்தஸு| த்வே த்வே தாலுலலாடயோஃ| நாஸௌஷ்டகர்ணேஷு ச||௮௨||

ஊர்த்வாங்க உச்யதே-தஶாஷ்டவஷ்டாவேகைகைகைகா த்வே-த்வே-த்வே-த்வே-த்வே இதி சத்வாரிஂஶத்| காகலஂ கண்டமத்யம்| காகலஸ்யாதோ நாலம்| மூர்தா ஶிரஃ| நாஸாயாஂ த்வே| ஓஷ்டயோஃ கர்ணயோஶ்ச ப்ரத்யேகமேகா| இதி புஂ<ஸம்< திவ்=""><ஸ்பந் ஸ்த்ய்லே="வ்ஹிதே-ஸ்பசே:ப்ரே-லிநே; போந்த்-ஸிழே: ௧௩ப்த்; போந்த்-வேஇக்த்:போள்; சோலோர்: #௦௦௯; பச்க்க்ரோஉந்த்: யேல்லோவ்; தேக்ஷ்த்-அலிக்ந்:சேந்தேர்;" இத்="வ்ய_த்ரந்ஸ்_௩௫">പും&ல்த்;സമ്&ல்த்; ദിവ്=""&க்த்;&ல்த்;സ്പന് സ്ത്യ്ലേ="വ്ഹിതേ-സ്പചേ:പ്രേ-ലിനേ; ഫോന്ത്-സിഴേ: ൧൩പ്ത്; ഫോന്ത്-വേഇഘ്ത്:ബോള്; ചോലോര്: #൦൦൯; ബച്ക്ഗ്രോഉന്ദ്: യേല്ലോവ്; തേക്ഷ്ത്-അലിഗ്ന്:ചേന്തേര്;" ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൫"&க்த்;పుం&அம்ப்;ല്ത്;సం&அம்ப்;ല്ത്; దివ్=""&அம்ப்;ഗ്ത്;&அம்ப்;ല്ത്;స్పన్ స్త్య్లే="వ్హితే-స్పచే:ప్రే-లినే; ఫోంత్-సిజే: ൧൩ప్త్; ఫోంత్-వైఘ్త్:బోల్ద్; చోలోర్: ൦൦൯; ബച്ക്ഗ്രോഉന്ദ്: യേല്ലോവ്; തേക്ഷ്ത്-അലിഗ്ന്:ചേന്തേര്;" ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൫"&அம்ப்;ഗ്ത്;पुं&அம்ப்;ല്ത്;सम्&அம்ப்;ല്ത്; दिव्=""&அம்ப்;ഗ്ത്;&அம்ப்;ല്ത്;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३५"&அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;पुं&அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;सम्&அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్; दिव्=""&அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;&அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३५"&அம்ப்;ഗ്ത്;पुṁ&அம்ப்;ല്ത്;सम्&அம்ப்;ല്ത്; दिव्=""&அம்ப்;ഗ്ത്;&அம்ப்;ല്ത്;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३५"&அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३६" च्लस्स्="हिद्देन्"&அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;पñचप्ēśīśअत्āनि||&அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३६"&அம்ப்;ഗ്ത്;पञ्चपेशीशतानि|| &அம்ப்;ല്ത്;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३७" च्लस्स्="हिद्देन्"&அம்ப்;ഗ്ത്;८२||&அம்ப்;ല്ത്;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३७"&அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;८२|| &அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;&அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ह्र् च्लस्स्="दोउब्लेळिने"&அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३६" च्लस्स्="हिद्देन्"&அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;पञ्चपेशीशतानि||&அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३६"&அம்ப்;ഗ്ത്; &அம்ப்;ല്ത്;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३७" च्लस्स्="हिद्देन्"&அம்ப்;ഗ്ത്;८२||&அம்ப்;ല്ത്;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३७"&அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;&அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ह्र् च्लस्स्="दोउब्लेळिने"&அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३६" च्लस्स्="हिद्देन्"&அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;पञ्चपेशीशतानि||&அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३६"&அம்ப்;ഗ്ത്; &அம்ப்;ല്ത്;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३७" च्लस्स्="हिद्देन्"&அம்ப்;ഗ്ത്;८२||&அம்ப்;ല്ത്;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३७"&அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;&அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ह्र् च्लस्स्="दोउब्लेळिने"&அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &அம்ப்;ല്ത്;దివ్ ఇద్="వ్య_త్రన్స్_൩൬" చ్లస్స్="హిద్దేన్"&அம்ப்;ഗ്ത്;పంచపేశీశతాని||&அம்ப்;ല്ത്;స్పన్ స్త్య్లే="వ్హితే-స్పచే:ప్రే-లినే; ఫోంత్-సిజే: ൧൩ప్త్; ఫోంత్-వైఘ్త్:బోల్ద్; చోలోర్: ൦൦൯; ബച്ക്ഗ്രോഉന്ദ്: യേല്ലോവ്; തേക്ഷ്ത്-അലിഗ്ന്:ചേന്തേര്;" ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൬"&அம்ப்;ഗ്ത്;पञ्चपेशीशतानि|| &ல்த்;ദിവ് ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൭" ച്ലസ്സ്="ഹിദ്ദേന്"&க்த்;൮൨||&ல்த்;സ്പന് സ്ത്യ്ലേ="വ്ഹിതേ-സ്പചേ:പ്രേ-ലിനേ; ഫോന്ത്-സിഴേ: ൧൩പ്ത്; ഫോന്ത്-വേഇഘ്ത്:ബോള്; ചോലോര്: ൦൦൯; బచ్క్గ్రౌంద్: యేల్లౌ; తేక్ష్త్-అలిగ్న్:చేంతేర్;" ఇద్="వ్య_త్రన్స్_൩൭"&க்த்;८२|| &அம்ப்;ല്ത്;బ్ర్&அம்ப்;ഗ്ത്;&அம்ப்;ല്ത്;బ్ర్&அம்ப்;ഗ്ത്; &அம்ப்;ല്ത്;హ్ర్ చ్లస్స్="దౌబ్లేళినే"&அம்ப்;ഗ്ത്; &ல்த்;ദിവ് ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൬" ച്ലസ്സ്="ഹിദ്ദേന്"&க்த்;പഞ്ചപേശീശതാനി||&ல்த்;സ്പന് സ്ത്യ്ലേ="വ്ഹിതേ-സ്പചേ:പ്രേ-ലിനേ; ഫോന്ത്-സിഴേ: ൧൩പ്ത്; ഫോന്ത്-വേഇഘ്ത്:ബോള്; ചോലോര്: #൦൦൯; ബച്ക്ഗ്രോഉന്ദ്: യേല്ലോവ്; തേക്ഷ്ത്-അലിഗ്ന്:ചേന്തേര്;" ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൬"&க்த்;పంచపేశీశతాని|| &ல்த்;ദിവ് ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൭" ച്ലസ്സ്="ഹിദ്ദേന്"&க்த்;൮൨||&ல்த்;സ്പന് സ്ത്യ്ലേ="വ്ഹിതേ-സ്പചേ:പ്രേ-ലിനേ; ഫോന്ത്-സിഴേ: ൧൩പ്ത്; ഫോന്ത്-വേഇഘ്ത്:ബോള്; ചോലോര്: #൦൦൯; ബച്ക്ഗ്രോഉന്ദ്: യേല്ലോവ്; തേക്ഷ്ത്-അലിഗ്ന്:ചേന്തേര്;" ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൭"&க்த்;൮൨|| &ல்த்;ബ്ര്&க்த்;&ல்த்;ബ്ര്&க்த்; &ல்த்;ഹ്ര് ച്ലസ്സ്="ദോഉബ്ലേളിനേ"&க்த்; <திவ் இத்="வ்ய_த்ரந்ஸ்_௩௬" ச்லஸ்ஸ்="ஹித்தேந்">பஞ்சபேஶீஶதாநி||<ஸ்பந் ஸ்த்ய்லே="வ்ஹிதே-ஸ்பசே:ப்ரே-லிநே; போந்த்-ஸிழே: ௧௩ப்த்; போந்த்-வேஇக்த்:போள்; சோலோர்: #௦௦௯; பச்க்க்ரோஉந்த்: யேல்லோவ்; தேக்ஷ்த்-அலிக்ந்:சேந்தேர்;" இத்="வ்ய_த்ரந்ஸ்_௩௬">പഞ്ചപേശീശതാനി|| <திவ் இத்="வ்ய_த்ரந்ஸ்_௩௭" ச்லஸ்ஸ்="ஹித்தேந்">௮௨||<ஸ்பந் ஸ்த்ய்லே="வ்ஹிதே-ஸ்பசே:ப்ரே-லிநே; போந்த்-ஸிழே: ௧௩ப்த்; போந்த்-வேஇக்த்:போள்; சோலோர்: #௦௦௯; பச்க்க்ரோஉந்த்: யேல்லோவ்; தேக்ஷ்த்-அலிக்ந்:சேந்தேர்;" இத்="வ்ய_த்ரந்ஸ்_௩௭">൮൨|| <ப்ர்><ப்ர்> <ஹ்ர் ச்லஸ்ஸ்="தோஉப்லேளிநே"> பஞ்சபேஶீஶதாநி|| ௮௨||

Adhikarana strINAmadhikAH peshyastAsAM sthAnAni ca (83) · Śloka 83

ஸ்த்ரீணாஂ து விஂஶதிரதிக| தத்ர தஶ ஸ்தநயோஃ| தாஸாஂ யௌவநே பரிவத்திர்பவதி| தஶ யோநௌ||௮௩||

ஸ்த்ரீணாஂ விஂஶதிஃ பேஶ்யோऽதிகாஃ| தாஸாஂ மத்யாத்தஶ ஸ்தநயோஃ| தாஸாஂ பாலபாவே ஸத்பாவமாத்ரம்| யௌவநே வத்திஃ| யோநௌ தஶ|| ௮௩||

Adhikarana yonigarBAshayasvarUpaM tadgatAH peshyashca (84) · Śloka 84

தாஸாமப்யந்தராஶ்ரிதே த்வே| முகாஶ்ரிதே வத்தே த்வே| திஸ்ரோ கர்பமார்காஶ்ரயாஃ| யஸ்யாஂ கர்பஸ்திஷ்டதி| யோநிஸ்து ஶங்கநாப்யாகதிஸ்த்ர்யாவர்தா| தஸ்யாஸ்ததீய ஆவர்தே பித்தபக்வாஶயாந்தரே ரோஹிதமத்ஸ்யமுகாகாரா கர்பஶய்யா| தஸ்யாஂ ஶுக்ரார்த்தவப்ரதேஶிந்யஸ்திஸ்ரஃ பேஶ்யஃ||௮௪||

தாஸாஂ விபாகஃ| த்வே அப்யந்தரே மஹாஸ்ரோதஸி ப்ரவத்தே| த்வே யோநிமுகாஶ்ரயே வத்தாகாரே| திஸ்ரோ கர்பமார்கமாஶ்ரிதாஃ| திஸ்ரஶ்ச கர்பாஶயேஶுக்ரார்த்தவப்ரவேஶிந்யோ கர்பஶய்யாயாஂ ப்ரதிபத்தாஃ| ஸா ச யோநௌ ஶங்கநாப்யாகத்யா ததீய ஆவர்தே நிபத்தா| ரோஹிதமத்ஸ்யமுகாகாரா கர்பஶய்யா|| ௮௪||

Adhikarana peshInAM svarUpaM prayojana~jca (85) · Śloka 85

தாபிர்ஹி ஶரீரே தநுபஹலஸ்தூலாணுபதுவத்தஹ்ரஸ்வதீர்கஸ்திரமதுஶ்லக்ஷ்ணகர்கஶாபிஃ ஸந்த்யஸ்திஸிராஸ்நாய்வநி ப்ரச்சதிதாநி||௮௫||

இத்யநந்தரோக்தாபிஃ பேஶீபிஸ்தநுத்வாதிகுணயுக்தாபிஃ ஶரீரே ஸந்த்யஸ்திஸிராஸ்நாய்வநி ப்ரச்சாதிதாநி|| ௮௫||

Adhikarana sirAdhamanImuKAnAM keshAdI- nA~jca saMKyAnam (86) · Śloka 86

ஸிராதமநீமுகாநாஂ த்வணுஶே விபஜ்யமாநாநாமேகோநத்ரிஂஶச்சதஸஹஸ்ராணி நவ ச ஶதாநி ஷட்பஞ்சாஶதாநி பவந்தி| தாபிரிதஂ ஶரீரஂ கவாக்ஷிதஂ பிநத்தமாததஞ்ச| தாவந்தி ச கேஶஶ்மஶ்ருலோமாநி||௮௬||

ஸிராஃ நாதிஸ்தூலா ரஜ்ஜ்வாகார அந்தஸ்ஸுஷிரா வாதாதிவஹாஃ| தமந்யஸ்தத்விஶேஷா ஏவ வக்ஷ்யமாணலக்ஷணாஃ| தாபிஃ ஶரீரஂ கவாக்ஷிதஂ ஜாலவத் பிநத்தஂ பத்தஂ யந்த்ரரஜ்ஜுவதாததஂ விஸ்தாரிதஂ படதந்துவத்| கேஶாதீநி ச தாவந்த்யேவ|| ௮௬||

Adhikarana sirAdhamanInAM karma (87) · Śloka 87

தாஸாஂ ஹி முகாநி தத்ப்ரதிபத்தாந்யதஸ்தாநி தாபிராப்யாய்யந்தே| தைஶ்ச தாஃ ஸ்வதேமபிவஹந்தி| ததாऽப்யங்கலேபாதிவீர்ய்யஂ த்வசி விபக்வமந்தர்நயந்தி ஸ்பர்ஶஞ்ச கஹ்ணந்தி||௮௭||

அணுஶோ விபஜ்யமாநாநாஂ ஸூக்ஷ்மைர்பாகைஃ க்ரமேண விபாகஂ கச்சந்தீநாஂ தாஸாஂ ஸிராதமநீநாஂ முகாநி ஸர்வத்ர ப்ரஸதாநி தத்ப்ரதிபத்தாநி கேஶாத்யநுபத்தாதி| அதோ ஹேதோஸ்தாநி கேஶாதீநி தாபிஃ ஸிராதமநீபிராப்யாய்யந்தே| தைஶ்ச கேஶாத்யநுபத்தைர்முகைரேதாஃ ஸ்வேதமபிவஹந்த்யப்யங்காதி வீர்யஂ த்வசி விபக்வஂ ஸதந்தர்நயந்தி| ஸ்பர்ஶஂ கஹ்ணந்தி||௮௭||

Adhikarana srotasAM sa~gKyeyatvAdi (88) · Śloka 88

ஸ்ரோதாஂஸி புநரஸங்க்யேயாந்யேவ| ததாபி து ஸிராதீநி யதாஸ்தூலஂ யதோபயோகஂ சாந்யத்ரோபதேக்ஷ்யந்தே||௮௮||

ஸ்ரோதாஂஸி மார்காஃ யைரந்நஸாரோ தாதுதாஂ யாதி| ஸௌக்ஷ்ம்யாத் ப்ரதாநவத்த்வாச்சாபரிஸங்க்யேயாநி ஸிராதீநி| ஸிராதமநீஸ்ரோதாஂஸ்யஸங்க்யாந்யபி யதாப்ரதாநஂ யதோபயோகஂ ச யாநி ப்ரதாநாநி, யாநி சிகித்ஸார்தமுபயுஜ்யந்தே தாந்யந்யத்ர ஸிராவிபாகாதாவுபதேக்ஷ்யந்தே|| ௮௮||

Adhikarana prakaraNopasaMhAraH (89) · Śloka 1

இத்யேவஂ பரிஸங்க்யாதாஃ ஶரீரே மூர்திமந்தஃ ஸ்திரா பாவாஃ||௧||

இதி ஶரீரே மூர்த்தாஃ கடிநாஃ ஸ்பர்ஶநேந்த்ரியாதிகம்யா பாவாஸ்த்வகாதயஃ பரிஸங்க்யாதா யதோக்தேந பேதேந|| ௮௯||

Adhikarana sharIre udakAMshAH (90) · Śloka 90

த்ரவாஸ்து யத்தததியோகேந ச்யவமாநஂ புரீஷமநுபத்நாதி| ததா மூத்ரஂ ருதிரமந்யாஂஶ்ச ஶரீரே தாதூந்| யச்ச ஸர்வஶரீரகதஂ பாஹ்யா த்வக்விபர்தி| யச்ச த்வகந்தரே வ்ரணகதஂ லஸீகாஶப்தவாச்யம்| யச்சோஷ்மாநுபத்தஂ ரோமகூபேப்யோऽபிநிஷ்பதத்ஸ்வேதவாச்யம்| ததுதகம்||௯௦||

த்ரவாஸ்து பவந்தீதி ஶேஷஃ| தே சோதகமூத்ராதயஃ| தத்ரோதகஂ தேஹே யத் கர்த்தகர்மபூதமதியோகேந ச்யவமாநஂ புரீஷமநுபத்நாதி| தத்ப்ரஸாதாத்த்யதீஸாரே வேகாநாஂ கதஸங்க்யத்வம்| ததாதியோகேந ச்யவமாநஂ மூத்ரப்ரமேஹே| ரக்தபித்தே ச ருதிரமிதி| அந்யாஂஶ்ச ஶரீரே தாதூந் பித்தஶ்லேஷ்மாதீநதியோகேந ப்ரவர்தமாநாநநுபத்நாதி| ததுதகமிதி ஸம்பந்தஃ| ஸுபோதம்|| ௯௦||

Adhikarana svasthasharIre rasAdInAM mAnam (91) · Śloka 1

தஸ்யாத்யஸ்ய சாஹாரஸாரஸ்ய ரஸாக்யஸ்ய ரக்தஸ்ய ஶகதஃ ஶ்லேஷ்மணஃ பித்தஸ்ய மூத்ரஸ்ய வஸாயாஃ மேதஸோ மஜ்ஜ்ஞஶ்ச ஸ்வேந ஸ்வேநாஞ்ஜலிப்ரமாணேந யதாபூர்வமேகாதிஸங்க்யாப்ரவத்திஃ|௧|

தஸ்யேத்யுதகஸ்ய ரஸாக்யஸ்யாத்யாஹாரஸாரஸ்ய ச ரக்தாதீநாஂ ச மஜ்ஜாந்தாநாமஷ்டாநாஂ ஸ்வேநஸ்வேநாஞ்ஜலிப்ரமாணேந யதாபூர்வமேகாதிஸங்க்யாப்ரவத்திர்விஜ்ஞேயா| ஸ்வேநஸ்வேநேத்யஞ்ஜலிப்ரமாணேகாந்த்யஸ்யைநாஞ்ஜலித்வம்| தத்பூர்வாணாஂ க்ரமேணைகைகாஞ்ஜலிவத்திஃ| மஜ்ஜா ஏகோऽஞ்ஜலிஃ த்வ்யஞ்ஜலிர்மேதஃ| வஸா த்ர்யஞ்ஜலி| யாவதுதகஸ்ய தஶாஞ்ஜலயோ தேஹே|| ௯௧||

Adhikarana shukrasya parimANamam (1) · Śloka 1

அர்த்தாஞ்ஜலிஃ ஶுக்ரஸ்ய||௧||

Adhikarana mastiShkamojasoH parimANam (92) · Śloka 92

தாவதேவ மஸ்திஷ்கமோஜஶ்ச||௯௨||

ஓஜஶ்ஶுக்ரமஸ்திஷ்காணி ப்ரத்யேகஂ ஸ்வேநாஞ்ஜலிப்ரமாணேநார்தாஞ்ஜலாநி| ஸுபோதம்|| ௯௨||

Adhikarana stanyayormAnaM tatsamBavashca (93) · Śloka 93

ஸ்த்ரீணாஂ ரஜஸோऽஞ்ஜலயஶ்சத்வாரஃ| ஸ்தந்யஸ்ய த்வௌ| உபயமபி சைதத்ரஸப்ரஸாதாத்மகமிதி| ஸமதாதோஃ பரிமாணமிதம்| அதோ வத்திக்ஷயௌ யதாஸ்வஂ லக்ஷணைர்விபாவயேதபராஂஶ்சாபரிஸங்க்யாதாந்மூர்தோமூர்தாந் பாவாந்| தத்யதா-மாஂஸகர்ணாதிமலாந் வாயுபுத்திஸ்மத்யாதீஂஶ்ச||௯௩||

உபயஂ ரஜஃ ஸ்தந்யலக்ஷணஂ ரஸஸ்ய தாதோஃ ப்ரஸாதாத் ஸம்பவதி| இதஂ யதோக்தஂ பரிமாணஂ ஸமதாதோர்நீருஜோ விஜ்ஞேயம்| அந்யஸ்ய த்வேதேஷாஂ வத்திக்ஷயௌ தோஷபேதீயப்ரதர்ஶிதைர்யதாஸ்வஂ லக்ஷணைர்விபாவயேத்| அபராஂஶ்ச மூர்த்தாந் மாஂஸகர்ணமலாதீந் அமூர்த்தாஂஶ்ச வாயுபுத்திஸ்மத்யாதீந் பாவாந்யதாஸ்வஂ லக்ஷணைர்விபாவயேதிதி ஸம்பந்தஃ|| ௯௩||

Adhikarana rasAdInAM mAnaviShaye dhAnvantarI- yANAmmatam (94) · Śloka 94

தாந்வந்தரீயாஃ புநஃ படந்தி| விலக்ஷணாநி ஹி ஶரீராணி நித்யமேவ ச சலா தோஷதாதுமலாஃ| தஸ்மாதுதகாதீநாமபி ஸமத்வஂ மாஂஸாதிவத் பரிமாணதோ நிர்தேஷ்டுமஶக்யம்| கேவலஂ ஸ்வாஸ்த்யமாத்ரேணாநுமாநதோ லக்ஷயேத் இதி||௯௪||

தாந்வந்தரீயாஃ ஸௌஶ்ருதாஃ| ஸுபோதம்| தோஷாதீநாமவ்யவஸ்திதரூபத்வாத் துர்ஜ்ஞாநஂ ப்ரமாணம்| கேவலஂ ஸ்வாஸ்த்யமாத்ரேணாநுமாநாத் லக்ஷயேதிதி|| ௯௪||

Adhikarana sarvAvayavAnAM paramANuBede- nAsa~gKyeyatvam (95) · Śloka 95

ஸர்வ ஏவ த்வவயவாஃ பரமாணுபேதேநாதிஸௌக்ஷ்ம்யாதஸங்க்யேயதாஂ யாந்தி||௯௫||

இதஂ ச விஜ்ஞேயம்| ஸ்தூலயா தஷ்ட்யா அங்கப்ரத்யங்காநாஂ ஸங்க்யாதிகமுக்தம்| ஸர்வ ஏவாவயவாஃ பரமாணுபேதேந த்வதிஸௌக்ஷ்ம்யாத்தேதோரஸங்க்யேயதாஂ யாந்தி| தே ச பரமாணவஃ ப்ரதிக்ஷணஂ ஸஜாதீயவிஜாதீயஸஂயோகவிபாகாப்யாஂ ஶரீரபாவேந வர்த்ததே| அந்யதா யோ வ பால ஆஸீத் ஸ ஏவ யுக்த்வஂ ப்ரதிபந்ந இத்யேகஸ்யாபி நாநாத்வாயோகாத்|| ௯௫||

Adhikarana paramANUnAM saMyogaviBAge vAyuH kAraNam (96) · Śloka 96

தேஷாஂ ஸஂயோகவிபாகே பரமாணூநாஂ கர்மப்ரேரிதோ வாயுஃ காரணம்||௯௬||

தேஷாஂ பரமாணூநாஂ ஸஂயோகவிபாகே தைவபௌருஷகர்மப்ரேரிதோ வாயுஃ தத்க்ரியத்வாத் காரணம்| க்ரந்தவிஸ்தரபயாத்வாதஸ்யோத்பத்திர்ந தர்ஶ்யதே| கேவலமேதாவத்விஜ்ஞேயம்| கர்மசோதிதவாயுவஶாத் ஸஂயுக்தாஃ பரமாணவஃ கார்ய்யத்ரவ்யமாரபந்தே த்வ்யணுகாதிக்ரமேண| வாயுகாரணாதேவ ச பரமாணூநாஂ விபாகாத் ஸஂயோகவிநாஶேந கார்யத்ரவ்யவிஶேஷஃ|| ௯௬||

Adhikarana BedABedAByAM gRuhItena sharIreNa yathA- kramaM bandhamokShayoH prAptiH (97) · Śloka 97

ததேததங்கமபேதேந பேததஶ்ச கஹ்யமாணஂ பந்தாய மோக்ஷாய ச பவதீதி||௯௭||

அத உபஸஂஹரதி-ததேததநுக்ராந்தரூபமங்கஂ ஶரீரமபேதேநைகத்வேந க்ராஹ்யமாணஂ ராமணீயகாதுபாதேயத்வேந பந்தாய ஜந்மமரணப்ரவத்திபரம்பராப்ரவத்தயே பவதி| ததேவாநந்தரோக்தேந ப்ரகாரேண பேதேந க்ராஹ்யாமாணஂ நிஸ்ஸாரஂ ஜுகுப்ஸிதவாஸ்துஸமாரப்தத்வேந ஹேதுநா மோக்ஷாய ராகாதிநிமித்தக்ரியாகலாபபரிஹாராத்பவதி|| ௯௭||

Adhikarana avayavashaH yathAvaraM sharIraj~jAnaphalam (98) · Śloka 98

பவதி சாத்ர- இதி ஸர்வாவயஶோ யோ ஜாநாதி கலேவரம்| அஹிதேஷு ஸ மோஹேந ந கதாசித் ப்ரவர்ததே||௯௮||

இதி வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதௌ அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாஂ ஶாரீரஸ்தாநேऽங்க- விபாகோ நாம பஞ்சமோऽத்யாயஃ பவதி சாத்ரேதி ஶ்லோகேநோபஸஂஹாரே தந்த்ரரீதிஃ| இத்யநேந ப்ரகாரேண ஸர்வாவயவஶஃ ஸர்வமவயவஂ யஃ புருஷஃ கலேவரஂ ஶரீரே ஜாநாதி ஸோऽஹிதேஷு உபயலோகவிருத்தேஷு மோஹாந்ந ப்ரவர்த்ததே| கஹீதவஸ்துதத்த்வஃ- ஸந்நிஹிதாநி பரித்யஜ்ய ஹிதேஷ்வேவ ப்ரவர்த்ததே இத்யர்தஃ|| ௯௮|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயாம் அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ ஶாரீரஸ்தாநே பஞ்சமோऽத்யாயஃ

Adhikarana atha sirAviBAgo nAma ShaShTho~adhyAyaH -- pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதஃ ஸிராவிபாகமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

பூர்வாத்யாயே ஶரீராவயவபேதே ஸ்வல்பவ்யக்தத்வாத் ஸிராதிர்நிர்ணீதஶேஷஸ்தத்ராபி ஸிராணாஂ ப்ராதாந்யாந்நிர்ணயார்தமத்யாயாரம்பஃ|| ௧||

Adhikarana dashamUlasirAH (2) · Śloka 2

தஶமூலஸிரா ஹதயப்ரதிபத்தாஃ ஸர்வாங்கப்ரத்யங்கேஷ்வோஜோ நயந்தி| தத்ப்ரதிபத்தா ஹி ஶரீரசேஷ்டா||௨||

தஶமூலஸிரா இத்யாதி| மூலஸிராஃ ப்ரதாநஸிராஃ| ததோ ஹி ஸர்வாஃ ஸிராஃ பவந்தி| தா அங்கேஷு ப்ரத்யங்கேஷு சௌஜோ நயந்தி|| ௨||

Adhikarana sirANAM sa~gKyA (3) · Śloka 3

தாஸ்து த்வ்யங்குலமங்குலமர்தாங்குலஂ யவஂ யவார்தஞ்ச கத்வா த்ருமபத்ரஸேவநீப்ரதாவநத்பித்யமாநாஃ ஸப்தஶதாநி பவந்தி||௩||

தாஃ ப்ரபித்யமாநாஃ த்ருமபத்ரரேகாப்ரதாநவத் ஸப்தஶதாநி ஸிராணாஂ பவந்தி| தேநைததுக்தஂ பவதி-தா ஹதயப்ரதிபத்தா தஶ ஸிரா ஹதயாத்வ்யங்குலஂ கத்வா ப்ரதமஂ ப்ரதாநஂ முஞ்சந்தி| தத அங்குலஂ கத்வா த்விதீயம்| தத அர்தமங்குலஂ கத்வா ததீயம்| ததோ யவஂ கத்வா சதுர்தம்| ததோऽபி யவார்தஂ கத்வா பஞ்சமமிதி| ததோ ந பித்யந்தே| ஸர்வேஷு சைவஂ பித்யமாநா இதி யோஜ்யஂ யாவத்பேதோऽஸ்தி| ஸப்தஶதாநி ப்ரதாநாநாஂ தீர்காணாஂ பவந்தி|| ௩||

Adhikarana shAKAgatAH sirAstatra vedhya- sirANAM sa~gKyA ca (4) · Śloka 4

தாஸாஂ சதுஃஶதீ ஶாகாஸு| தத்ர ஷோடஶாப்யதநீயாஃ||௪||

தாப்யஶ்சத்வாரி ஶதாநி சதஸஷு ஶாகாஸு| தத்ரேதி சதுஶ்ஶத்யாஂ ஷோடஶா வ்யதநீயாஃ|| ௪||

Adhikarana antarAdhigatAH sirAstatrAvyadhanIyAshca (5) · Śloka 5

ஷட்த்ரிஂஶஂ ஶதமந்தராதௌ| தத்ர த்வாத்ரிஂஶத்||௫||

அந்தராதௌ து ஷட்த்ரிஂஶத் ஶதம்| தத்ர த்வாத்ரிஂஶதவ்யதநீயா இதி ஸம்பந்தஃ|| ௫||

Adhikarana mUrddhagatAH sirAstatrAvyadhanIyAshca (2) · Śloka 2

சதுஷ்ஷஷ்ட்யதிகஂ ஶதமுர்த்வம்| தத்ராபி பஞ்சாஶத்||௨||

Adhikarana shAKAsirAvivaraNam (6) · Śloka 6

தாஸாமேகைகஸ்மிந் ஸக்த்நி ஶதம்| தத்ர ந வித்யேஜ்ஜாலந்தராம்| திஸ்ரஶ்சாப்யந்தரகதாஃ||௬||

தத்ர ஷோடஶ ஶாகாஸு சதஸஷ்வவதநீயா உக்தாஸ்தத்ரைகா பூர்வோக்தஜாலந்தரா திஸ்ரஶ்சாப்யந்தரஸமாஶ்ரயா அவேத்யாஃ|| ௬||

Adhikarana tatrAntarAdhigatasirAvivaraNam (2) · Śloka 2

த்வாத்ரிஂஶச்ச்ரோண்யா குதமேட்ராஶ்ரயாஃ| தாஸாஂ த்வே த்வே வங்க்ஷணயோஃ கடீகதருணயோஶ்சேத்யஷ்டௌ ஶஸ்த்ரதோ ரக்ஷேத்|௨|

Adhikarana pRuShThagatAH sirAH (2) · Śloka 2

சதுர்விஂஶதிஃ பஷ்டே| தாஸாஂ பஷ்டவஂஶமுபயதோ த்வே த்வே ஊர்த்வ- காமிந்யௌ தாஶ்சதஸ்ரஃ|௨|

Adhikarana udaragatAH sirAH (2) · Śloka 2

சதுர்விஂஶதிருதரே| தாஂஸாஂ மேட்ரஸ்யோபரி ரோமராஜீமுபயதோ த்வே த்வே தா அபி சதஸ்ரஃ||௨||

Adhikarana vakShogatAH sirAH (7) · Śloka 7

சத்வாரிஂஶத்வக்ஷஸி| தாஸாஂ த்வே ஹதயே| த்வே ச ஸ்தநமூலஸ்தநரோஹிதேஷு| ஏகைகாபஸ்தம்பாபாலேஷ்விதி| தாஶ்சதுர்தஶ||௭||

ஆக்ரீவாமுலாதாऽऽசோருஸந்தேரந்தராதிஃ| தத்ர ஷட்த்ரிஂஶச்சதஂ ஸிராணாம்| தத்யதா-த்வாத்ரிஂஶத் ஶ்ரோண்யாம்| பார்ஶ்வயோர்த்வயோஃ ஷோடஶ| பஷ்டே சதுர்விஂஶதிஃ| உரஸி சத்வாரிஂஶத்| இதி ஷட்த்ரிஂஶச்சதமந்தராதௌ ஸிராணாம்| 'தத்ர த்வாத்ரிஂஶதவ்யதநீயாஃ' இதி யதுக்தஂ தத்ப்ரதர்ஶ்யதே-அஷ்டௌ ஶ்ரோண்யாம்| வங்க்ஷண உபயத்ர சதஸ்ரஃ| கடீகதருணாக்யயோர்மர்மணோஶ்சதஸ்ர இத்யஷ்டௌ| பார்ஶ்வயோர்த்வௌ| த்வயோஃ பார்ஶ்வயோரேகைகாமூர்த்வகாம்| பஷ்டே சதஸ்ரஃ| பஷ்டவஂஶஸ்யைகஸ்மிந் பார்ஶ்வே ஊர்த்வகாமிந்யௌ த்வே| அபரஸ்மிஂஶ்ச த்வே இதி| ஜடரே சதஸ்ரஃ ரோமராஜ்யாஃ பார்ஶ்வயோர்த்வயோர்த்வே-த்வே இதி| உரஸி சதுர்தஶ| தத்ர த்வே ஹதயே| த்வே-த்வே த்வயோஃ ஸ்தநமூலயோஃ| இதி சதஸ்ரஃ| ஸ்தநரோஹிதயோஶ்சதஸ்ரஃ| அபஸ்தம்பயோரேகைகா| ததாऽऽபாலாபயோரபி| ஏவஂ த்வாத்ரிஂஶதந்தராதாவவ்யதநீயாஃ|| ௭||

Adhikarana mUrdhajatrUrdhvasirAvivaraNam (4) · Śloka 4

சதுர்விஂஶதிர்க்ரீவாயாம்| தாஸாஂ சதஸ்ரோऽஷ்டௌ ச மர்மஸஂஜ்ஞாஃ| த்வே ககாடிகயோஃ| த்வே விதுரயோரிதி ஷோடஶ ஶஸ்த்ரேண ந ஸ்பஶேத்||௪||

Adhikarana hanugatAH sirAH (1) · Śloka 1

ஹந்வோஃ ஷோடஶ தாஸாஂ ஸந்திஸம்பந்திந்யௌ த்வே||௧||

Adhikarana jihvAgatAH sirAH (4) · Śloka 4

ஷோடஶ ஜிஹ்வாயாம்| தாஸாமதோ த்வே ரஸவேதிந்யௌ| த்வே வாவாக்ப்ரவர்த்திந்யௌ| தாஶ்சதஸ்ரஃ||௪||

Adhikarana nAsAgatAH sirAH (7) · Śloka 7

ஷட்பஞ்சாஶந்நேத்ரயோஃ| தயோருந்மேஷநிமேஷக்ரியே த்வே-த்வே| த்வே சாபாங்கயோரிதி ஷட்| நாஸாநேத்ரகதாஸ்து லலாடே ஷஷ்டிஃ| தாஸாஂ கேஶாந்தாநுகதாஶ்சதஸ்ரஃ| த்வே சாऽऽவர்தயோஃ| ஏகா ச ஸ்தபந்யாமிதி ஸப்த||௭||

Adhikarana karNagatAH sirAH (3) · Śloka 3

கர்ணயோஃ ஷோடஶ| தாஸாஂ ஶப்தவாஹிந்யௌ த்வே| த ஏவ ச ஶங்கயோஸ்தாஸாஂ ஶங்கஸந்திகதே த்வே||௩||

Adhikarana shirogatAH sirAH (8) · Śloka 4

த்வாதஶ மூர்தநி| தாஸாமுத்க்ஷேபயோர்த்வே| ஸீமந்தேஷ்வேகைகாமேகாமதிபதாவித்யஷ்டௌ ஶஸ்த்ரேண பரிஹரேத்| ததாக்ஷுத்ரிகாஃ குடிலாஃ ஸங்கீர்ணாஃ க்ரந்திதாஃ ஸந்திஷு சாஶஸ்த்ரகத்யாஃ||௪||

சதுஷ்ஷட்யதிகஂ ஶதமுர்த்வஂ ஶிரஸி ஸிராணாமிதி யதுக்தஂ தத்விபஜதே-க்ரீவாயாஂ சதுர்விஂஶதிஃ ஹந்வோர்த்வயோஃ ஷோடஶ| ஷோடஶ ஜிஹ்வாயாம்| நாஸாயாஂ சதுர்விஂஶதிஃ நேத்ரயோஃ ஷட்பஞ்சாஶத்| லலாடே ஷஷ்டிர்நாஸாநேத்ராஶ்ரிதாஸ்தாப்யோऽநந்யா அதோ ந கண்யந்தே| கர்ணயோர்த்வயோஃ ஷோடஶ ஸிராஸ்தா ஏவ ஶங்காஶ்ரிதா அதஸ்தத்ரஸ்தா ந கண்யந்தே| மூர்த்நி த்வாதஶேதி சதுஷ்ஷஷ்ட்யதிகஂ ஶதம்| அத்ர 'பஞ்சாஶதவ்யதநீயாஃ' இதி யதுக்தஂ ததுச்யதே-க்ரீவாயாஂ ஷோடஶ| சதஸ்ரோ மர்மஸஂஜ்ஞாஃ| த்வே நீலே த்வே மந்யே இதி சதஸ்ரஃ| அஷ்டௌ மர்மஸஂஜ்ஞாஃ மாதகா இதி வக்ஷ்யமாணாஃ| த்வே த்வயோஃ ககாடிகயோஃ| த்வே ச விதுரயோரிதி ஷோடஶ| ஹந்வோர்த்வயோஃ| த்வே ஹநுஸந்திபந்தநகர்மணீ| ஜிஹ்வாயாஂ சதஸ்ரஃ| த்வே ரஸபோதநே ஜிஹ்வாயா அதஸ்தயா த்வே வாக்ப்ரவர்த்திந்யௌ இதி சதஸ்ரஃ நாஸாயாஂ திஸ்ரோ யத்ர த்வே கந்தவேதிந்யாவேகா ச தாலுநீதி திஸ்ரஃ| நேத்ரயோஃ ஷட்| நிமேஷே த்வே| உந்மேஷே த்வே| அபாங்கயோர்த்வே இதி ஷட்| லலாடே ஸப்த| கேஶாந்தகாஶ்சதஸ்ரஃ| ஆவர்த்தகாக்யயோர்மர்மணோர்த்வே| ஏகா ச ப்ரூமத்யபவே ஸ்தபந்யாக்யமர்மணி இதி ஸப்த| கர்ணயோஶ்சதஸ்ரஃ| த்வே ஶப்தவாஹிந்யௌ| ஶங்கயோஸ்தத்ஸந்திகதே த்வே இதி சதஸ்ரஃ| கேஶாந்தேऽஷ்டௌ | த்வயோ ருத்க்ஷேபயோர்த்வே| ஸீமந்தேஷு பஞ்ச| அதிபதௌ ரோமாவர்த்தமர்மண்யேகா இத்யஷ்டௌ| ஏவஂ ஶிரஸி பஞ்சாஶதவேத்யாஃ| கேவலமேதா ஏவாவேத்யாஃ| யாவத் க்ஷுத்ரிகாஃ அதிஸூக்ஷ்மாஃ| குடிலா அநஜுகாமிந்யஃ| ஸங்கீர்ணாஃ பஹுபிரநபிவ்யக்தாஃ க்ரதிதாஃ ஸங்கோசேந க்ரந்திரூபாஃ| ததா ஸந்திஷு கூர்பராதிஷ்வாஶ்ரிதாஃ|| ௮||

Adhikarana vAtAdiBishca shuddharaktavaha sirAsa~gKyAvivaraNam (9) · Śloka 9

தாஸாஂ யதாஸ்வஂ துர்யாஂஶவிபாகேந பஞ்சஸப்தத்யதிகஂ ஶதமநிலரக்தஂ வஹதி| ஏஷ விபாகஃ பித்தஶ்லேஷ்மஶுத்தரக்தேஷ்வபி| ஸ்திதா ஹ்யேவஂ தேஹமநுகஹ்ணந்தி தோஷாஃ| வ்யத்யயேந து பீடயந்தி||௯||

தாஸாஂ ச ஸப்தாநாஂ ஶதாநாஂ யதாஸ்வஂ ஶங்காதிகதஸிராணாஂ சதுர்தேந விபாகேந ப்ரத்யேகஂ பஞ்சஸப்தத்யதிகஂ வாதாதிமிஶ்ரஂ ரக்தஂ ஶுத்தஂ ச வஹதி| தேந பஞ்சஸப்தத்யதிகஂ ஶதஂ ஸிராணாஂ வாதரக்தஂ வஹதி| தத்வத் பித்தரக்தம், ஶ்லேஷ்மரக்தம், ஶுத்தரக்தஞ்ச| ஏவமநேந ஸிராவஹநநியமேந வ்யவஸ்திதா தோஷாஃ ஶரீரமநுகஹ்ணந்தி| ஏதத்விபர்ய்யயே பீடயந்தி|| ௯||

Adhikarana vAtaraktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

தத்ர ஶ்யாவாருணாஃ ப்ரஸ்பந்திந்யஃ ஸூக்ஷ்மாஃ க்ஷணபூர்ணரிக்தா வாதரக்தஂ வஹந்தி|௧|

Adhikarana pittaraktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

நீலபீதாஸிதாஃ ஸ்பர்ஶோஷ்ணாஃ க்ஷிப்ரஸ்ராவிண்யஃ பித்தரக்தம்|௧|

Adhikarana kaParaktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

கௌர்ய்யஃ ஸ்நிக்தாஃ ஸ்திராஃ ஶீதஃ கண்டூமத்யஃ கபரக்தம்|௧|

Adhikarana saMsargasannipAtavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

லக்ஷணஸங்கரே ஸஂஸர்கஸந்நிபாதரக்தம்||௧||

Adhikarana shuddharaktavahasirAlakShaNam (10) · Śloka 10

ஸமாகூடாஃ ஸ்நிக்தாஃ ரோஹிண்யஃ ஶுத்தரக்தமிதி||௧௦||

நநு கதமேதத் ஜ்ஞாயத இமாஃ ஸிரா இதஂ வஹந்தீத்யாஹ-தத்ரேத்யாதி| ஸுபோதம்| க்ஷணேந பூர்ணாஃ ஆத்மாதாஃ க்ஷணேந ச ரிக்தாஃ க்ஷிப்ரஂ ஶீக்ரமேவ வஹந்தி ஸ்ரவந்தி| ஸஂஸர்கே கிஂ லக்ஷணமித்யாஹ-அத்ர து யதி தோஷாந்தரேண ஸஂஸஷ்டோ பவதி ததா யதாஸ்வஂ லக்ஷணாநாஂ ஸங்கரோ விஜ்ஞேயஃ| ரோஹிண்யோ லோஹிதாஃ| இதி ஸிரா உக்தாஃ|| ௧௦||

Adhikarana dhamanIsa~gKyA (11) · Śloka 11

தமந்யஸ்து சதுர்விஂஶதிஃ||௧௧||

க்ரமப்ராப்தா தமந்யஃ உச்யந்தே-தமந்யோ விஶிஷ்டாஃ ஸிரா ஏவ| தாஶ்ச ஸங்க்யயா சதுர்விஂஶதிஃ|

Adhikarana dhamanInAmupayogaH (1) · Śloka 1

தாபிஃ காயோऽயமாராம இவ ஜலஹாரிணீபிஃ கேதார இவ குல்யாபிருபஸ்நிஹ்யதி||௧||

Adhikarana dhamanInAmadhiShThAnam (12) · Śloka 12

தாபிஶ்ச நாபிஶ்சக்ரநாபிராரகைரிவாவதா||௧௨||

யதா ஆராமோ ஜலஹாரிணீபிஃ கேதாரஃ குல்யாபிராப்யாய்யதே தத்வத்தாபிர்நாபிப்ரதிபத்தாபிஃ காய ஆப்யாய்யதே| சக்ரஸ்ய நாபிரக்ஷஃ| ஆராஸ்தந்நிபத்தாநி காஷ்டாநி ஸுபோதம்|| ௧௨||

Adhikarana nAByAM visheShataH prANAnAmavasthAnam (13) · Śloka 13

தஸ்யாஂ நாப்யாஂ விஶேஷேண ப்ராணா வ்யவஸ்திதாஃ| யதஶ்ச ஸாऽந்தரக்ந்யதிஷ்டாநம்|௧௩|

யதஶ்ச ஸா நாபிரந்தரக்நேரதிஷ்டாநமதோऽபி தஸ்யா விஶேஷேண ப்ராணா வ்யவஸ்திதாஃ|| ௧௩||

Adhikarana nAByAM visheShataH prANAnAmavasthAnam (13) · Śloka 13

தஸ்யாஂ நாப்யாஂ விஶேஷேண ப்ராணா வ்யவஸ்திதாஃ| யதஶ்ச ஸாऽந்தரக்ந்யதிஷ்டாநம்||௧௩||

யதஶ்ச ஸா நாபிரந்தரக்நேரதிஷ்டாநமதோऽபி தஸ்யா விஶேஷேண ப்ராணா வ்யவஸ்திதாஃ|| ௧௩||

Adhikarana nABigatAnAM dhamanInAM prasaraNam (14) · Śloka 14

தாஸாஂ கலு தமநீநாஂ தஶோர்த்வஂ ப்ரஸதா தஶாதஶ்சதஸ்ரஸ்திர்ய்யக்| ததஸ்தாபிர்யதாஸ்வமங்காவயவா தார்ய்யந்தே ஆபயாய்யந்தே ச||௧௪||

தாஸாஂ ச நாபிப்ரதிபத்தாநாஂ மத்யாத்தஶ தமந்யஃ ஊர்த்வமுபரி காயஂ கதாஃ| தஶாதஃ ப்ரஸூதாஃ| திர்ய்யக் சதஸ்ரஃ|

Adhikarana UrdhvadhamanInAM punarviBAgastatkAryya~jca (15) · Śloka 15

தாஸாமூர்த்வகா ஹதயமபிப்ரபந்நாஃ ப்ரத்யேகஂ த்ரிதா ஜாயந்தே| ததஸ்த்ரிஂஶதோ மத்யே த்வே த்வே வாதபித்தகபரக்தரஸாந் வஹதஃ| அஷ்டாபிஃ ஶப்தரூபரஸகந்தா கஹ்யந்தே| த்வாப்யாஂ த்வாப்யாஂ பாஷதே கோஷஂ கரோதி ஸ்வபிதி ப்ரதிபுத்யதே ச| த்வே சாஶ்ரு வஹதஃ| த்வே ச ஸ்தநாஶ்ரிதே| நார்யாஃ ஸ்தந்யஂ நரஸ்ய ஶுக்ரம்||௧௫||

தாஶ்ச தஶ ஹதயஂ ப்ராப்ய ப்ரத்யேகஂ த்ரிதா பிந்நாஃ த்ரிஂஶத் ஸம்பந்நாஃ| தஸ்யாஶ்ச த்ரிஂஶதோ த்வே-த்வே வாதாதீந் பஞ்ச வஹதஃ| ஏவஂ தா தஶ| ஶப்தாதீஂஶ்சதுரஃ| அஷ்டாபிஃ புருஷோ கஹ்ணீதே| தாபிர்ஹி சித்தஸ்தாநஂ ஶப்தாதீநி யாந்தி| பாஷணாதிக்ரியாசதுஷ்டயஂ த்வாப்யாஂ த்வாப்யாஂ கரோதி| ஏவஂ தா அஷ்டௌ| கோஷஃ ஶப்தோ வ்யக்தஃ| த்வே அஶ்ருவஹதஃ| த்வே ச ஸ்தநாஶ்ரிதே நார்ய்யாஃ ஸ்தந்யஂ வஹதஃ| நரஸ்ய து த ஏவ ஶுக்ரம்| ஏவஂ த்ரிஂஶத்|| ௧௫||

Adhikarana adhogAdhamanInAM punarviBAgastatkAryya~jca (16) · Śloka 16

அதோகமாஃ பக்வாஶயஸ்தா ஏவஂ த்ரிதா ஜாயந்தே| தத்ர தஶாத்யாஃ பூர்வவத்| த்வே வஹதோऽந்நஂ மாத்ராஶ்ரயேண| த்வே தோயம்| த்வே மூத்ரம்| த்வே ஶுக்ரம் வஹதோ த்வே ச முஞ்சதஃ| த ஏவ நாரீணாமார்த்தவம்| த்வே வர்சோநிரஸிந்யௌ ஸ்தூலாந்த்ரப்ரதிபத்தே| ஏவஂ த்வாதஶ| ஶேஷா- ஸ்த்வஷ்டௌ தமந்யஸ்திரஶ்சீநாஃ ஸ்வேதமபிதர்பயந்தி||௧௬||

யாஸ்து நாபேரதோகமா தஶ தமந்யஸ்தாஃ பக்வாஶய ஏவஂ த்ரிஂஶத்பவந்தி| தஸ்யாஶ்ச த்ரிஂஶதோ தஶ புர்வவத்| த்வே-த்வே பஞ்ச வாதாதீந் வஹத இத்யர்தஃ| த்வே மாத்ராஶ்ரயேணாந்நஂ வஹதஃ| மாத்ராக்ரஹணமாதிக்யப்ரதிஷேதப்ரதர்ஶநார்தம்| த்வே தோயஂ த்வே மூத்ரஂ வஹதஃ| த்வே புருஷஸ்ய ஶுக்ரஂ தேஹே வஹதஃ| த்வே ச ஶுக்ரஂ பஹிர்முஞ்சதஃ| ய ஏவ புருஷஸ்ய ஶுக்ரஂ த ஏவ ஸ்த்ரியா ரக்தம்| இதி சதஸ்ரஃ| த்வே ச ஸ்தூலாந்த்ரப்ரதிபத்தே வர்சோநிரஸநகர்மணீ| அஷ்டௌ ஶேஷா யா அதோகமா அபி மநாக் திர்ய்யக்கதாஸ்தாஃ ஸ்வேதமபிதர்பயந்தி| ஏவஂ நாபேரதஸ்த்ரிஂஶத்|| ௧௬||

Adhikarana tiryyaggA dhamanInAM vivaraNam (17) · Śloka 17

திர்யக்காமிந்யஶ்சதஸ்ரோ பித்யமாநாஃ ஸுபஹுதா பவந்தீத்யுக்தஂ ப்ராக்||௧௭||

திர்ய்யக்காமிந்யஶ்சதஸ்ரோ யா நாபேஃ பார்ஶ்வாப்யாஂ த்வே-த்வே வர்த்தந்தே| தா பித்யமாநாஃ ஸத்யோ பஹுதா பவந்தி| ஏதச்சோக்தஂ ப்ராகங்கவிபாகே| தாபிரிதஂ ப்ரகரணம்| இதி தமந்ய உக்தாஃ|| ௧௭||

Adhikarana nava bAhyAni srotAMsi (18) · Śloka 18

ஸ்ரோதாஂஸி புஂஸாஂ நவ கர்ணௌ நேத்ரே நாஸாபுடௌ முகஂ பாயுர்மூத்ரபதஃ||௧௮||

க்ரமப்ராப்தாநி ஸ்ரோதாஂஸ்யுச்யந்தே| ஸ்ரோதாஂஸி சித்ராணி புஂஸாஂ நவ-த்வே த்வே த்வே, ஏகமேகமேகமிதி ச| இதி ஸ்த்ரீ-புஂஸயோஃ ஸாதாரணாநி|| ௧௮||

Adhikarana strINAmadhikAni srotAMsi (19) · Śloka 19

அந்யாநி ச த்ரீணி ஸ்த்ரீணாஂ ஸ்தநௌ ரக்தபதஶ்ச||௧௯||

ஸ்த்ரீணாஂ து த்ரீண்யதிகாநி த்வே ஸ்தநஸ்ரோதஸீ ஏகஂ ச ரஜஃபத இதி பாஹ்யாநி ஸ்ரோதாஂஸி|| ௧௯||

Adhikarana jIvitAyatanAni srotAMsi (20) · Śloka 20

ததாऽபராண்யந்தஸ்ஸ்ரோதாஂஸி ஜீவிதாயதநாநி த்ரயோதஶ ப்ராணோதகாந்நதாதுமலாநாமயநாநி||௨௦||

ஆந்தராணி த்ரயோதஶ ஜீவிகஸ்யாயதநாநி ஸ்தாநாநி| ப்ராணாதீநாஂ பஞ்சாநாமாயதநாநி மார்காஃ|| ௨௦||

Adhikarana prANavAhisrotasAM mUlam (21) · Śloka 21

தத்ர ப்ராணவாஹிநாஂ ஹதயஂ மூலஂ மஹாஸ்ரோதஶ்ச||௨௧||

தத்ரேதி நிர்தாரணே| ப்ராணவாஹிநாஂ ஹதயஂ மூலஂ மஹாஸ்ரோதஶ்ச|| ௨௧||

Adhikarana prANavAhisrotasAM dUShaNAni (22) · Śloka 22

தாநி தாதுக்ஷயரௌக்ஷ்யபிபாஸாக்ஷுத்வ்யாயாமவேகதாரணாதிபிர்துஷ்யந்தி||௨௨||

தாநி ச தாதுக்ஷயாதிபிர்துஷ்யந்தி|| ௨௨||

Adhikarana dUShitAnAM prANavAhisrotasAM lakShaNAni (23) · Śloka 23

ததோऽதிஸஷ்டஂ ப்ரதிபத்தமல்பால்பமபீக்ஷ்ணஂ வா ஸஶப்தஶூலமுச்ச்வஸநம்| தத்ர ஶ்வாஸவத்ஸாதநம்||௨௩||

ததஃ காரணாததிஸஷ்டஂ வாதி பத்தஂ வோச்ச்வஸநஂ பவதி| ஶ்வாஸஸ்யைகத்வாத்விஸர்கே தீர்கஶ்ச பவதி| அல்பால்பஂ ஸ்தோகமுச்ச்வஸநம்| அபீக்ஷ்ணஂ வாऽத்யர்தம்| தத்ர துஷ்டேஷு ப்ராணவாஹிஷு ஸ்ரோதஸ்ஸு ஶ்வாஸோக்தஂ சிகித்ஸிதம்|| ௨௩||

Adhikarana udakavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

உதகவாஹிநாஂ தாலு மூலஂ க்லோம ச|௧|

Adhikarana udakavAhisrotasAM dUShaNAni (1) · Śloka 1

தாந்யாமபயாதிபாநோஷ்ணஶுஷ்காந்நகஷாயதணநிக்ரஹாதிபிர்துஷ்யந்தி||௧||

Adhikarana dUShitAnAmudakavAhisrotasAM lakShaNAni (2) · Śloka 2

ததோऽதிதஷ்ணா முகஶோஷஃ கர்ணக்ஷ்வேடநஂ தமோதர்ஶநஞ்ச| துஷ்டோதகவஹஸ்ரோதஸ்ஸு சிகித்ஸா||௨||

Adhikarana duShTodakavahasrotassu cikitsA (24) · Śloka 24

தத்ர தஷ்ணோக்தமௌஷதம்||௨௪||

உதகவாஹிநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ தாலுக்லோமநீ மூலம்| தேஷாமாமேந பயாதிபிர்தூஷணம்| துஷ்ஸ்டத்வாச்சாதிதஷ்ணாதி உத்பத்திஃ| தத்ர தஷ்ணோக்தா சிகித்ஸா| அதிபாநஂ மத்யஸ்ய| உஷ்ணஶுஷ்காப்யாமந்நஸ்ய ஸம்பந்தஃ| தண்நிக்ரஹஸ்தஷ்ணாவேகநிரோதஃ| ஆதிக்ரஹணேநைவஂ ப்ரகாரணாமந்யேஷாமப்யாசாரகோபஶோஷகராணாமாஹாரவிஹாராதீநாஂ க்ரஹணம்| க்ஷ்வேலநஂ நாதஃ| தமஸ இவ தர்ஶநஂ தமோதர்ஶநமப்ரதிபத்திஃ|| ௨௪||

Adhikarana annavahasrotasAM mUlam (1) · Śloka 1

அந்நவாஹிநாமாமாஶயோ மூலஂ வாமபார்ஶ்வஞ்ச||௧||

Adhikarana annavahasrotoduShTyAdi (25) · Śloka 25

தேஷாஂ துஷ்டௌ ஸர்வஂ மாத்ராஶிதீயோக்தமவகச்சேத்||௨௫||

அந்நவாஹிநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ துஷ்டத்வே ஹேதுஂ கார்ய்யஂ ப்ரதீகாரஂ ச ஸர்வஂ ஜ்ஞாதுஂ மாத்ராஶிதீயமத்யாயமவகச்சேத்| தேநைததுக்தஂ பவதி-அந்நவாஹிநாமதிமாத்ரஸமஶநாதீநி தூஷணாநி| துஷ்டத்வே விஷூசிகாத்யுத்பத்தி| வமநாதிகா சிகித்ஸா| ஶேஷஂ ஸுபோதம்| மூலமாஶ்ரயஃ| உபகாராபகாரத்வாரமித்யர்தஃ| ஏவஂ ப்ராணோதகாந்நஸப்ததாதுமூத்ரஶகத் ஸ்வேதபேதேந த்ரயோதஶவிதாநி ஸ்ரோதாஂஸி| தத்ர ப்ராணோதகாந்நவாஹிநாஂ துஷ்டௌ ஹேதுலக்ஷணௌஷதாந்யுக்தாநி|| ௨௫||

Adhikarana rasavAhinAM srotasAM mUlAni (1) · Śloka 1

ரஸவாஹிநாஂ ஹதயஂ மூலஂ தஶ தமந்யஶ்ச|௧|

Adhikarana raktavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ரக்தவாஹிநாஂ யகத் ப்லீஹா ச|௧|

Adhikarana mAMsavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

மாஂஸவாஹிநாஂ ஸ்நாயூநி த்வக் ச|௧|

Adhikarana medovAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

மேதோவாஹிநாஂ வக்கௌ மாஂஸஂ ச|௧|

Adhikarana asthivAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

அஸ்திவாஹிநாஂ ஜகநஂ மேதஶ்ச|௧|

Adhikarana majjavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

மஜ்ஜவாஹிநாஂ பர்வாண்யஸ்தீநி ச|௧|

Adhikarana shukravAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ஶுக்ரவாஹிநாஂ ஸ்தநௌ முஷ்கௌ மஜ்ஜா ச|௧|

Adhikarana mUtravAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

மூத்ரவாஹிநாஂ பஸ்திர்வங்க்ஷைணா ச|௧|

Adhikarana shakRudvAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ஶகத்வாஹிநாஂ பக்வாஶயஃ ஸ்தூலாந்த்ரஂ ச|௧|

Adhikarana svedavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ஸ்வேதவாஹிநாஂ மேதோ ரோமகூபாஶ்ச||௧||

Adhikarana rasavahAdisrotasAM dUShaNAdIni (26) · Śloka 26

தேஷாஂ தூஷணஂ விவிதமஹிதாஹாரவிஹாரமுபத்ரவாந் பதக்பதக் ஸாதநஂ தோஷாதிவிஜ்ஞாநீயாத்யதாஸ்வஂ வத்திக்ஷயலக்ஷணேந லக்ஷயேத்||௨௬||

தேஷாஂ ரஸவாஹ்யாதீநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ நாநாப்ரகாரமஹிதாஹாரவிஹாரஂ தூஷணம்| தச்ச தீக்ஷ்ணமதிநா பரிகல்பநீயம்| துஷ்டாநாமுபத்ரவா வ்யாதயஃ தச்சிகித்ஸா ச தோஷாதிவிஜ்ஞாநீயோக்தேந 'ரஸோऽபி ஶ்லேஷ்மவத்' இத்யாதிநா வத்திக்ஷயலக்ஷணேந லக்ஷயேத்| தேநைததுக்தஂ பவதி-ஆஹாராதி விஶேஷவஶாத்ரஸவாஹிஷு துஷ்டேஷு கதாசித்ரஸவத்திஜா ரோகாஸ்தத்ர யதாஸ்வஂ சிகித்ஸேதி| ஏவஂ ஸர்வத்ராபி வாச்யம்|| ௨௬||

Adhikarana srotasAM viddhalakShaNam (27) · Śloka 27

வ்யதே து ஸ்ரோதஸாஂ ப்ரமமோஹகம்பப்ரலாபாத்மாநஶூலாऽருசிதட்சர்திஜ்வராதிருதிரஸ்ருதிமூத்ரபுரீஷரோதா மரணஞ்ச||௨௭||

அநந்தரோக்தாநாஂ ச ஸ்ரோதஸாஂ வ்யதே ஶஸ்த்ராதிதாடநே ஜந்தோர்ப்ரமாத்யுத்பவஃ|| ௨௭||

Adhikarana srotoviddhaM pratyAKyAya -- cikitset (28) · Śloka 28

தஸ்மாத்ஸ்ரோதோவித்தஂ ப்ரத்யாக்யாயோபசரேத்||௨௮||

தஸ்மாத்வைத்யஃ ஸ்ரோதோவித்தஂ சிகித்ஸாயாஂ ப்ரத்யாக்யாநஂ கத்வா அஸாத்யதாமுக்த்வா தைவாத்கிஞ்சித்பவேதிதி ஶாஸ்த்ராநுகமநேநோபாசரேத்|| ௨௮||

Adhikarana uddhRutashalyasya cikitsAnirdeshaH (29) · Śloka 29

உத்ததஶல்யஂ ச ஸத்யோவ்ரணவிதாநேந||௨௯||

அந்தஃஶல்யஂ ச ஸ்ரோதோவித்தஂ ஶல்யமுத்தத்யோபாசரேதிதி ஸம்பந்தஃ| கேநேத்யாஹ-வக்ஷ்யமாணேந ஸத்யோவ்ரணவிதாநேந|| ௨௯||

Adhikarana sirAdhamanI srotasAmaBedaH (30) · Śloka 30

தத்ர ஸ்ரோதஸாமேவ விஶேஷாஃ ஸிராதமந்யஃ||௩௦||

Adhikarana anyamatena sirAdInAM Binnatvam (31) · Śloka 31

அந்யே த்வந்யத்வமிச்சந்தி ஸிராதமநீஸ்ரோதஸாம்| கேவலஂ பரஸ்பரஸந்நிகர்ஷாத் ஸதஶகர்மத்வாத் ஸௌக்ஷ்ம்யாச்ச விபக்தகர்மணாமப்யவிபாக இவ லக்ஷ்யதே||௩௧||

அந்யே த்வாசார்ய்யாஃ ஸிராதீநாஂ பதக்த்வமிச்சந்த்யேவஂ ச ப்ருவதே யத் ஸிராதீநாஂ பரஸ்பரவிலக்ஷணாநாமவிபாக இவ லக்ஷ்யதே| தத் கேவலஂ பரஸ்பரஸந்நிகர்ஷாதிநா ஹேதுத்ரிதயேந| ஸதஶஂ கர்ம வாஹகத்வஂ யேஷாஂ தே ததோக்தாஃ| ஸௌக்ஷ்ம்யஂ ஸூக்ஷ்மதா|| ௩௧||

Adhikarana aparamatena dhAtvavakAshAH -- srotashshabdAdinAmAH (32) · Śloka 32

அபரே புநராஹுஃ-ஸ்ரோதாஂஸி ஸிராதமந்யோ ரஸவாஹிந்யோ நாட்யஃ பந்தாநோऽயநாநி மார்காஃ ஶரீரச்சித்ராணி ஸஂவ தாஸஂவதாநி ஸ்தாநாந்யாஶயாஃ க்ஷயா நிகேதாஶ்சேதி ஶரீரே தாத்வவகாஶாநாஂ லக்ஷ்யாலக்ஷ்யாணாஂ நாமாநீதி||௩௨||

Adhikarana srotoduShTyA dhAtuduShTyAdi (3) · Śloka 3

தே சாவகாஶாஃ ப்ரகுபிதாஃ ஸ்தாநஸ்தாந் மார்கஸ்தாஂஶ்ச தாதூந் ப்ரகோபயந்தி| தேऽபி குபிதாஸ்தாநி ஸ்ரோதாஂஸி ஸ்ரோதாஂஸி ச ஸ்ரோதாஂஸி| தாதவஶ்ச தாதூந்||௩||

Adhikarana sarveShAmeva dUShayitAro doShAH (1) · Śloka 1

தேஷாஂ ஸர்வேஷாமேவ தூஷயிதாரோ துஷ்டா தோஷாஃ|௧|

Adhikarana agnidoShAddoShaduShTiH (1) · Śloka 1

தே ச ப்ராயஶோ துஷ்யந்த்யக்நிதோஷாத்|௧|

Adhikarana agninimittAnyAyurArogyAdIni (1) · Śloka 1

தஸ்மாத்தந்நிமித்தாந்யாயுராரோக்யபலோபசயவர்ணௌஜாஂஸி|௧|

Adhikarana dhAtvagniBUtAgnipraBRutI- nyagnipratibaddhAnyeva (1) · Śloka 1

தத்ப்ரதிபத்தாந்யேவ ச ரஞ்ஜகாதீநி பூதாக்நயோ தாத்வக்நயஶ்ச||௧||

Adhikarana pakvamannamamRutaM viShaM cApakvam (33) · Śloka 33

ததாऽந்நமபி பித்தேநைவ பக்வமமததாஂ யாத்யபக்வஂ ச விஷதாம்||௩௩||

ஸ்ரோதோதுஷ்ட்யா தாதுதூஷணஂ தாதுதுஷ்ட்யா ஸ்ரோதோதூஷணஂ சாஹ-த இத்யாதிநா| ப்ரகுபிதா துஷ்டாஃ ஸ்தாநமாஶயஸ்தத்ர திஷ்டந்தீதி ஸ்தாநஸ்தாஃ| ஸ்ரோதாஂஸி ச ஸ்ரோதாஂஸீதி யாநி ஸ்ரோதாஂஸி துஷ்டாநி பவந்தி தாந்யந்யாந்யபி தூஷயந்தி| ஏவஂ தாதூநாமபி வாச்யம்| தேஷாஂ ஸர்வேஷாஂ தாதூநாஂ தாத்வாஶயாநாஂ ச துஷ்டாந் வாதாதீநந்தரேண நாந்யத் துஷ்டௌ காரணம் | தோஷாணாஂ துஷ்டிரபி ப்ராயோऽக்நிதோஷாத்| அந்யத் ஸுபோதம்|| ௩௩||

Adhikarana pAcakAgniH (34) · Śloka 1

தத்ர பித்தவிஶேஷஃ பாசகஸஂஜ்ஞோऽக்நிரிதி ப்ராகபிஹிதஃ||௧||

தத்ரேத்யாதிநா பாசகஸஂஜ்ஞமக்நிஂ ப்ரஸ்தௌதி| ப்ராக்தோஷபேதீயே பாசகஸஂஜ்ஞஃ பித்தபேதோऽந்நஸ்ய பக்தாக்நிரித்யுக்தவாநஸாவாசார்ய்யஃ|| ௩௪||

Adhikarana matAntareNAgnisvarUpam (35) · Śloka 35

அந்யே புநராசக்ஷதே-தோஷதாதுமலஸந்நிபாதஜநிதோऽந்தருஷ்மா யதாநிர்திஷ்டாதிஷ்டாநகர்மாக்நிரிதி||௩௫||

அந்யே புநராசார்ய்யாஃ பித்தமக்நிரிதி நேச்சந்தி| தோஷாதிஸஂயோகவிஶேஷஜநிதோऽந்தஶ்ஶரீர உஷ்மாக்ரஹாண்யதிஷ்டாநஃ பாகராகாதிகர்மாக்நிரித்யாஹுஃ| அதாநந்தரமஸ்ய க்ரந்தஸ்ய தாத்பர்ய்யார்த உச்யதே- இஹாயுர்வேதே உபயேஷாமாசார்ய்யாணாஂ பிந்நதர்ஶநம்| ஏகேஷாமந்தராக்நி பக்வாந்நஸாராத் க்ரமேண தாதுபரிபோஷோऽந்யேஷாஂ யௌகபத்யேநேதி|| ௩௫||

Adhikarana annasya sthUlapAkakramaH (36) · Śloka 36

ஸ கலு விதிவதப்யவஹதமந்நஜாதஂ ப்ராணேந வாயுநா கோஷ்டமாகஷ்டஂ த்ரவைர்விபிந்நஸங்காதஂ ஸ்நேஹேந மதூகதமபிஸந்துக்ஷிதஃ ஸமாநேநாமாஶயஸ்தஂ ஸ்தாலீஸ்தமிவாம்புதண்டுலமக்நிரந்தரக்நிஃ பசதி||௩௬||

அத்ர க்ரமவாதிநஃ ஆஹுஃ-புருஷேண புஜ்யமாநமந்நஂ கடிநதரதஶநாபிகாதஜர்ஜரிதஂ ப்ரயத்நேநோதீரிதேந ப்ராணாக்யேநாநிலேந கண்டநாட்யா மஹாஸ்ரோதஸி நிக்ஷிப்தஂ நாபிதேஶசாரிணா ஸமாநேந நாபிபார்ஶ்வக்ரஹேத்யாக்யபித்ததராகலாமர்ய்யாதே ஆமாஶயே விததஂ த்ரவேண ஜலாதிநா விபிந்நஸங்காதஂ ஸ்நேஹேந ச மார்தவமாபாதிதஂ பாசகேநேவ ஸமாநேந ஸந்துக்ஷிதஃ ப்ரதீபிதஃ ஸந்நந்தரக்நிஃ பசதி| யதாऽக்நிஃ பாஹ்யஸ்தோயதண்டுலஂ ஸ்தாலீஸ்தஂ பசதி|| ௩௬||

Adhikarana annasyANupAkakramaH (37) · Śloka 37

தத்து ஸர்வரஸமபி பச்யமாநமாதௌ மதுரீபூதஂ கபஂ பேநீபூதமுதீரயதி| ததோ விதக்தமம்லீபூதமாமாஶயாத் ச்யவமாநமச்சஂ பித்தம்| ப்ராப்ய ச பக்வாஶயஂ கடுகீபூதமநிலம்||௩௭||

தத்ர சாமாஶயே ததந்நஂ ஸர்வரஸமபி பச்யமாநஂ ஸத் ப்ரதம விக்லேதமாத்ராவஸ்தாயாஂ மாதுர்யமிவ ப்ராப்தஂ ஸத் கபமுதீரயேத்| தச்ச பேநபூதஂ யதா தத்யாதிதஃ க்ஷுபிதாத் ப்ரதமஂ பேநஸம்பவஃ| ததஶ்சாமாஶயாத் பாகேந ச்யவமாநமம்லீபூதஂ ஸத்ஸ்வச்சஂ பித்தமுதீரயேத்| ததோऽப்யாமாஶயாத் ச்யுதஂ பக்வாஶயேऽக்நிநா ஶோஷிதகடுகீபூதஂ ஸத்ததந்நஂ மாருதமுதீரயேத்|| ௩௭||

Adhikarana BaurikAgnipAkaH (38) · Śloka 38

ததஶ்சைவஂ விக்லிந்நஂ ஆஹாரே பஞ்ச பஞ்சாத்மகா மஹாபூதாக்நயோ வாயுநா வ்யஸ்தாந் யதாஸ்வஂ பஞ்சைவ பூதகுணாநாஹாரஸ்தாந் பசந்தி| தே பக்வாஃ புநர்யதாஸ்வமேவ தேஹாஶ்ரிதாஂஶ்ச ஸ்வவிகாரபூதாந் பூதகுணாநாப்யாயயந்தி||௩௮||

ஜடராக்நிநா கிஞ்சித்பக்வவிக்லிந்நாஹாரே பஞ்ச மஹாபூதாக்நயஃ பார்திவாதயஃ பஞ்சாஹாரஸ்தாந் யதாஸ்வஂ மஹாபூதகுணாந் பார்திவாதீந ஆஹாரபாகாந் பசந்தி| பார்திவோऽக்நிஸாதஶ்யாத் பார்திவமேவாஹாரபாகஂ பசதி| ஆப்ய ஆப்யமேவ| ஸர்வத்ர குணஶப்தோऽவயவவாசீ| தே ச பார்திவாதயஃ பஞ்ச குணா பார்திவாதிபிஃ பஞ்சபிரக்நிபிஃ பக்வாஃ பார்திவாதீநேகதேஹஸ்தாந் பூதகுணாநாப்யாயயந்தி| யதாஸ்வமாத்மீயஜாத்யநதிக்ரமேண ஸ்வவிகாரபூதாநித்யந்நவிகாரா ஏவதேஹே மஹாபூதகுணாஃ|| ௩௮||

Adhikarana sArakiTTaviBajanam (39) · Śloka 39

ஏவஞ்ச பக்வாதாஹாராத்விவிதௌஷதகர்பாதிவ ஸ்நேஹாதச்சஃ ஸாரபூதோ ரஸாக்யஃ கிட்டாக்யஶ்ச மலோऽபிநிர்வர்ததே||௩௯||

ஏவமநந்தரோக்தேந ப்ரகாரேண பக்வாதந்நாத் த்வௌ ராஶீ பவதஃ- கிட்டஂ ஸாரஶ்ச| யதா நாநாப்ரகாரௌஷதகர்பாத் கதாத் ஸ்நேஹஃ கல்கஶ்ச|

Adhikarana sArakiTTAByAM srotaHpUraNam (40) · Śloka 40

தாப்யாஞ்ச ஸாரமலாப்யாஂ ததாத்மகாநாமேவ ஶரீரகுணாநாஂ தாத்வாக்யாநாஂ யதாஸ்வஂ ஸ்ரோதாஂஸி பாரம்பர்ய்யேணாவிச்சிந்நஸந்தாநமாபூர்ய்யந்தே||௪௦||

தாப்யாஂ ஸாரமலாப்யாஂ ததாத்மகாநாஂ ஸாரமலஸ்வபாவாநாஂ தாத்வாக்யாநாஂ ஶரீரகுணாநாஂ ரக்தாதீநாஂ மூத்ரதீநாஂ ச பாரம்பர்ய்யேண க்ரமப்ராப்த்யாவிச்சிந்நப்ரவாஹஂ கத்வா ஸ்ரோதாஂஸ்யாऽऽபூர்ய்யந்தே|| ௪௦||

Adhikarana dhAtupoShaNakramaH (41) · Śloka 1

ஸ்ரோதோப்யஶ்ச யதாவிபாகஂ யதாயதமேவ தாதவஃ புஷ்யந்தி||௧||

தேப்யோ யதாஸ்வஂ தாதவஃ புஷ்யந்தி|| ௪௧||

Adhikarana dhAtUnAM mithaH poShyapoShaka- tve~api na pUrveShAmapacayaH (42) · Śloka 42

உத்தரோத்தராநுப்ரவேஶேऽபி ச புர்வேஷாஂ ஸ்ரோதஸாஂ யதாகாலஂ ஸம்யகாஹாரோபயோகேந பரிணாமவதாப்யாய்யமாநாநாஂ நாபசயோ பவதி| ததஶ்ச தாத்வாக்யாஃ ப்ரஸாதமலாஃ ஸ்வஂ ஸ்வமேவ மாநமநுவர்தந்தே யதாவயஃஶரீரம்||௪௨||

பூர்வஸ்ய ரக்தாதேர்தாதோருத்தராநுப்ரவேஶேऽபி மாஂஸாதிபாவகமநேऽபி ந பூர்வேஷாஂ ரக்தாதிஸ்ரோதஸாமபசயோ பவதி| கிம்பூதாநாஂ பூர்வதாதுஸ்ரோதஸாம் ? யதாகாலஂ காலவிச்சேதேந ஸம்யகாஹாரோபயோகேநாப்யாய்யமாநாநாம்| கிம்பூதேநாஹாரோபயோகேநாஹ-பரிணாமவதா| தேநைததுக்தஂ பவதி-ஸதைவாவிச்சேதேந ஸ்ரோதாஂஸி பரிணதோऽந்நஸாரோ யாதி| பூர்வேப்யஶ்ச பூர்வாண்யாபூர்ய்யந்தே| அதஸ்தேஷாமநபசயஃ| ததா பரிணாமேந ச தாத்வாக்யா தேஹதாரணாஃ ப்ரஸாதாஶ்ச மலாஶ்ச வயஶ்ஶரீராநதிக்ரமேண ஸ்வஂ-ஸ்வஂ ப்ரமாணமஞ்ஜல்யாதிவிஶேஷேணோக்தஂ நாதிவர்த்தந்தே| ப்ரஸாதாஃ ஸாரா ரக்தமாஂஸகண்டராதீநி| மலாஃ கிட்டஂ கபலஸீகாபித்தாதி| வயோऽநதிக்ரமேணேதி பாலஸ்ய ப்ரவத்தஸ்ய சோக்தாத் பரிமாணாத்தீநத்வஂ நேதி ஜ்ஞாபநார்தம்| யதாஶரீரமிதி மஹாஶரீரேஷு ப்ரஸாதமலாஃ ப்ரபூதா பவந்தி| லகுதேஹேஷ்வல்பதா இதி ஜ்ஞாபயதி||

Adhikarana kramadhAtupariNAmAdinirdeshaH (43) · Śloka 43

தத்ராऽऽஹாரரஸோ வ்யாநவிக்ஷிப்தோ யதாஸ்வஂ ஸப்தஸு தாத்வக்நிஷு க்ரமாத் பச்யமாநஃ ஸ்வாத்மபாவப்ரச்யுதிஸமநந்தரமேவ ப்ராப்தரக்தாதிதாதுஸஂஜ்ஞகஃ காலவதஸ்கலிதபலப்ரமாணோ தேஹமூர்ஜயித்வா தாதூந் தாதுமலாஂஶ்ச புஷ்ணாதி||௪௩||

தத்ரேத்யாதிநாऽஸ்மிந் க்ரமதாதுபாகவாதே க்ரமஂ தர்ஶயதி| ஆஹாரஸ்ய ப்ரதாநாக்நிநா பக்வஸ்ய ஸதஃ யோ ரஸோ பவதி ஸ வ்யாநேந ஹதயமூலபவேந வாயுநா விக்ஷிப்தஃ ப்ரேரிதஃ ஸ்ரோதஸ்ஸு விநியுக்தாஃ ஸந் தாத்வக்நிஷு பச்யமாநஃ விஶிஷ்டதத்காலவ்யபதேஶயோக்யஸ்வரூபப்ரச்யுத்யேககாலஂ ப்ராப்தரக்தாதிதாதுஸஂஜ்ஞஃ காலவதவிச்சிந்நவாஹீ தாதூந் ரக்தாதீந் தாதுமலாஂஶ்ச கபாதீந் புஷ்ணாதி| ரக்தஂ ரக்தாக்நேரேவ பாகேந பவதி| மாஂஸஂ மாஂஸாக்நிரேவேத்யேவமாதி யதாஸ்வஶப்தர்தஃ தேஹமூர்ஜயந் ஶரீரஂ ப்ராணயந்|| ௪௩||

Adhikarana mUtrapurIShotpattiH (44) · Śloka 44

அதாந்நகிட்டமச்சஂ மூத்ரஂ கநஂ ஶகத்||௪௪||

அதேத்யாதிநா ப்ரஸாதமலயோர்விபாகஂ தர்ஶயதி| யோ யஸ்ய பாகாத் ப்ரஸாதஃ ஸ தஸ்ய ஸாரோ, யோ மலஃ ஸ கிட்டஃ| ஸுபோதம்|| ௪௪||

Adhikarana rasasya sArakiTTe (1) · Śloka 1

ரஸஸ்ய ஸாரோ ரக்தஂ மலஃ கபோ லஸீகா ச||௧||

Adhikarana raktasya sArakiTTe (2) · Śloka 2

ரக்தஸ்ய ஸாரோ மாஂஸஂ கண்டராஃ ஸிராஶ்ச| மலஃ பித்தம்|௨|

Adhikarana mAMsasya sArakiTTe (2) · Śloka 2

மாஂஸஸ்ய ஸாரோ மேதஸ்த்வசோ வஸா ச| கிட்டஂ கர்ணாக்ஷிநாஸிகாஸ்யரோமகூபப்ரஜநநமலாஃ|௨|

Adhikarana medasaH sArakiTTe (2) · Śloka 2

மேதஸஃ ஸாரோऽஸ்திஸ்நாயுஸந்தயஃ| கிட்டஂ ஸ்வேதஃ|௨|

Adhikarana asthnaH sArakiTTe (2) · Śloka 2

அஸ்த்நஃ ஸாரோ மஜ்ஜா| கிட்டஂ கேஶரோமநகாஃ||௨||

Adhikarana majj~jaH sArakiTTe (45) · Śloka 45

மஜ்ஜ்ஞஸ்து ஸாரஃ ஶுக்ரஂ மலோऽக்ஷிவிட்த்வசாஂ ஸ்நேஹஃ||௪௫||

அந்நமலஸ்ய கநாச்சபேதேந த்வைவித்யம்| லஸீகா ஜலஸதஶீ| வஸா ஸ்வச்சஸ்நேஹஃ| கர்ணாதிஷட்கஸ்ய மலஶப்தேந ஸம்பந்தஃ| கர்ணாதிஷு மலோ தஶ்யத ஏவ| ப்ரஜநநஂ மேஹநம்| ஸந்தயோऽஸ்திபாகாஃ பூர்வமுக்தாஃ| அக்ஷ்யாதேஃ ஸ்நேஹோ மலஃ|| ௪௫||

Adhikarana shukrasya sAraH (46) · Śloka 46

ஶுக்ரஸ்ய ஸாரமோஜஃ| அத்யந்தஶுத்ததயாऽஸ்ய மலாபாவஃ| அந்யே புநரத ஏவ தஸ்ய நேச்சந்தி பாகம்| அபரே புநஃ ஶுக்ரஸாரஂ கர்பமேவாமநந்தி||௪௬||

ஶுக்ரஸ்ய து க்ரமேண ஸாரஸாரத்வாச்சுத்ததயா மலாபாவஃ| அபரே ஆசார்ய்யாஃ| அதஃ ஸாராதபி ஸாரதரத்வாத்தேதோஃ ஶுக்ரஸ்ய பாகஂ நேச்சந்தி| அந்யே த்வாசார்ய்யாஃ ஶுக்ரஸ்ய ஸாரோ கர்ப இத்யாமநந்தீதி|

Adhikarana pa~jcAtmakasya vAyorutpattiH (47) · Śloka 47

வாயுஃ புநரக்நேராஹாரஸ்ய ச பஹ்வல்பதயா தஸ்மாத்தஸ்மாந்மூர்ச்சநாவிஶேஷாதமூர்த்தஃ ஶப்தவாநீஷச்சப்தஃ ப்ரசுரோऽல்போ வா பஞ்சாத்மா கோஷ்டே ப்ராதுர்பவதி||௪௭||

ஆத்யாத்மிகாநாஂ பாவாநாஂ ஸம்பவோக்திப்ரஸங்கே வாயோர்த்விதயேந ப்ரகாரேண ஸம்பவ உச்யதே| வாயுஃ கோஷ்டே ப்ராணாதிபேதேந பஞ்சாத்மா ப்ராதுர்பவதி| குதோ ஹேதோஃ ? ஆப்யாஂ மூர்ச்சநாவிஶேஷாத்| கதமாஹ-அக்நேர்பஹுதயா கதாசிதக்நேஃ ஸமத்வேऽப்யாஹாரஸ்யால்பதயா ச| வாயுஃ குதஶ்சிந்மூர்ச்சநாவிஶேஷாதமூர்த்தோऽபி ஸஞ்சப்தவாந் பவதி| குதோऽபீஷச்சப்தஃ குதோऽபி ப்ரசுரஃ| குதோऽப்யல்ப இதி| அமூர்த்தோऽகடிநஃ|| ௪௭||

Adhikarana 'sarve~annamayA BAvAH' kramadhAtuvAda- siddhAntopasaMhAraH (48) · Śloka 48

ஏவஂ ச கத்வாऽந்நமயா ஏவ தேஹே ஸர்வே பாவாஃ| தேநைவ சேதமேவஂ சிரேண வ்யாப்தமந்தர்பஹிஃ ஶரீரயந்த்ரமநவரதப்ரவாஹேண ஸ்வாஸ்த்யபலோபசயயுக்தஂ யாவத் கர்மோபாதாநஂ யாப்யதே| அந்யதா த்வந்நரஸோக்ஷேபணாத்விபத்தஸ்ரோதஸா வா யதாவதந- பிஸந்தீயமாநதாதுப்ரவாஹமந்தரா வ்யவச்சித்யதே| வ்யாதி பாஜநஂ வா பவதி||௪௮||

தஸ்மாத் ஸர்வே ஶாரீரா பாவா அந்நமயாஃ| தேநைவ சாந்நேநாவிச்சிந்நப்ரவாஹேண இதமநந்தரோக்தேந க்ரமேண ஶரீரஂ விபரிணமதி| அத்யாத்மேத்யாத்மநி பஹிர்வஹிர்பாகே| ஶரீரயந்த்ரகஂ யாப்யத இதி ஸம்பந்தஃ| கிம்பூதமித்யாஹ-ஸ்வாஸ்த்யேந பலோபசயேந ச யுக்தம்| ஏதச்ச யாவத்கர்மோபாதாநமாஹ| தத்தேதுககர்மபரிக்ஷயாத்| அந்யதேத்யாதி ஸுபோதம்| இதி க்ரமதாதுவாதஃ|| ௪௮||

Adhikarana anyamatena rasAdidhAtusamBavakramaH (49) · Śloka 49

அந்யே து வர்ணயந்தி-அப்யவஹதமாத்ரஸ்யாஹாऽऽரஸ்ய கண்டநாடீப்ரலுடிதஸ்ய மஹாநிம்நமவதீர்ணஸ்ய யோ ய ஏவாஂஶஃ காயாக்நிநாऽவலீடஃ பாகமுபநீயதே தஸ்ய தஸ்யைவ ப்ரஸாதாக்யோ ரஸலேஶோऽபிநிர்வத்திஸமநந்தரஂ ஸமஂ ஸமஸ்ததாதுஷு ஸஂவதாஸஂவதைஃ ப்ரவிஸதோ விவதமுகேஷ்வாஸந்நேஷு ஸ்ரோதஸ்ஸு பூயாந் ப்ரதமதரஂ சாந்வேதி| பர்ய்யாயேணேதரேஷ்வபி| ஏவமந்நரஸ ஏவ ஸாக்ஷாத்ஸர்வதாதூந் கேநசிதேவ காலபேதேந புஷ்ணாதி ந புநர்தாதவோ தாத்வந்தரதாஂ ஸ்வரூபோபமர்தேந ப்ரதிபத்யந்த இதி||௪௯||

அந்யே புநராசார்ய்யாஃ அந்நரஸாதேவ ஸகலதாதுஸம்பவஂ வர்ணயந்தி| ந ச தாதோர்தாத்வந்தராதுத்பத்திமிச்சந்தி| கதமித்யாஹ-அப்யவஹதமாத்ரஸ்யேத்யாதி| ய ஏவாஹாரபாகஃ கோஷ்டப்ராப்திஸமநந்தரமக்நிநா ஸம்பத்யதே தஸ்யைவ தேந பக்வஸ்யயோऽந்நஸாரஃ ஸ ததைவ ஸர்வதாதுஸ்ரோதஸ்ஸ்வநுகச்சதி| கேவலஂ த்வயஂ விஶேஷஃ| விவதமுகேஷு அஸஂவதேஷு ஸ்ரோதஸ்ஸு ஸாரஸம்பவதேஶாஸந்நேஷு ச ப்ரதமமந்வேதி பூயாஂஶ்சாந்வேதி| இதரேஷு ஸஂவத்தமுகேஷு தூரேஷு ச விபர்ய்யயேண| ஸ்வல்பஶ்சிரேண சேத்யர்தஃ| ஏவமஸ்மிந் பக்ஷே கேவல- மதிகதஸ்யாந்நஸாரஸ்ய ஸகலதாதுபரிபாகத்வமுக்தம்| யதோத்தரஂ து தாதுஸ்ரோதஸாஂ ஸஂவதமுகத்வாத் தூரதூரதரத்வாச்ச காலபேத அங்கீகத ஏவ| தேந த்வயோரபி பக்ஷயோரந்யதயா ந யுகபத்தாதுஸம்பவஃ| ஏகத்ர தாதோர்தாத்வந்தரோத்பாதாதந்யத்ர ஸஂவதத்வதூரத்வாப்யாமிதி| ஸுபோதம்|| ௪௯||

Adhikarana balaBedenAgneshcAturvidhyam (2) · Śloka 2

அக்நிஸ்து பலபேதேந சதுர்விதோ பவதி| ஸமோ விஷமஸ்தீக்ஷ்ணோ மந்தஶ்ச||௨||

Adhikarana samAgnilakShaNam (1) · Śloka 1

தத்ர ஸமோ யஃ ஸம்யகேவோபயுக்தமந்நஂ ஸம்யக் பசதி|௧|

Adhikarana viShamAgnilakShaNam (1) · Śloka 1

விஷமோऽஸம்யகப்யபயுக்தஂ பசதி ஸம்யகபி ச ந பசதி||௧||

Adhikarana tIkShNAgnilakShaNam (2) · Śloka 2

தீக்ஷ்ணோऽஸம்யகப்யுபயுக்தமாஶு பசதி| ஸ ஏவ வர்தமாநோ ऽத்யக்நிர்பவதி||௨||

Adhikarana mandAgnilakShaNam (1) · Śloka 1

மந்தஸ்து ஸம்யகப்யுபயுக்தமுதரகௌரவாத்மாநவிபந்தாடோபாந்த்ரகூஜநமுகஶோஷவாயுஸ்தம்பாதீந்யாமலிங்காநி தர்ஶயித்வா சிராத் பசதி||௧||

Adhikarana jATharAgneH rakShaNIyatvaM tatra kramashca (50) · Śloka 50

பாஹ்யேநாபி ச ஜ்வாலாங்காராத்மகேநாக்நிநா நைகாகாரஃ ஸர்வதா பாகோ பவதி| கிமுதாந்தராஶ்ரயேணோஷ்ணாத்மநா ஸமேநாபி| தஸ்மாத் தஂ ப்ரயத்நதோ ரக்ஷேத்||௫௦||

அக்நிஸ்த்விதி| பலபேதேநேதி அக்நிசாத்ருவித்யகாரணம்| தத்ரேத்யாதிநாऽஸ்யாக்நிசதுஷ்டயஸ்ய லக்ஷணமுச்யதே| ஸமோ நித்யதர்மா இதி ச ஸர்வத்ராந்நரக்ஷாமாத்ராஶீத்யாத்யுக்தப்ரகாரேண| உதரகௌரவாதீந்யாமலிங்காந்யாதிக்ரஹணேநாந்யாநி ச| பாஹ்யோநாபீத்யாதிநா ஜாடரஸ்யாக்நேஃ ப்ரயத்நபரிரக்ஷணீயத்வஂ தர்ஶயதி|| ௫௦||

Adhikarana agnInAM rakShaNaM vaiShamye cikitsA ca (51) · Śloka 51

தத்ர ப்ரவரேண ஸாத்ம்யேந ஸமஂ யதாஸ்வமபரேணேதராந் க்ரமஶஃ ஸாத்ம்யமாபாத்ய ப்ரவரேண பரிபாலயேத்தோஷோபக்ரமணியோக்தேந ச வாதாதிஸாதநேந க்ரஹணீரோகவிஹிதைஶ்சௌஷதவ்யாயாமமயோகைரிதி||௫௧||

தத்ரேதி நிர்தாரணே| ஸமமுத்கஷ்டமக்நிமுத்கஷ்டேந ஸாத்ம்யேந ஸர்வரஸாக்யேந ரக்ஷேதிதராந் விஷமாதீநக்நீநிதரேண ப்ரவரேண ஸாத்ம்யேநாஸர்வரஸாக்யேந| யதாதோஷஂ ஸாத்ம்யமாபாத்ய ப்ரவரேணைவ பரிபாலயேத்| தோஷோபக்ரமணீயோக்தயா வாதசிகித்ஸயா விஷமம்| பித்தசிகித்ஸயா தீக்ஷ்ணம்| கபசிகித்ஸயா ச மந்தஂ சிகித்ஸேத்| வாதாதிக்ரஹணீதோஷோக்தேந விதாநேந க்ரமேண விஷமாதீநௌஷதயோகைர்வ்யாயாமயோகைஶ்ச|| ௫௧||

Adhikarana srotasAM lakShaNam (52) · Śloka 52

பவதி சாத்ர- ஸ்வதாதுஸமவர்ணாநி வத்தஸ்தூலாந்யணூநி ச| ஸ்ரோதாஂஸி தீர்காண்யாகத்யா ப்ரதாநஸதஶாநி ச| ஸ்ரோதோதூஷகஃ ஆஹாரஃ விஹாரஶ்ச ஆஹாரஶ்ச விஹாரஶ்ச யஃ ஸ்யாத்தோஷகுணைஃ ஸமஃ| தாதுபிர்விகுணோ யஶ்ச ஸ்ரோதஸாஂ ஸ ப்ரதூஷகஃ| ஸ்ரோதோதுஷ்டிலக்ஷணம் அதிப்ரவத்திஃ ஸங்கோ வா ஸிராணாஂ க்ரந்தயோऽபி வா| விமார்கதோ வா கமநஂ ஸ்ரோதஸாஂ துஷ்டிலக்ஷணம்||௫௨||

பவதி சாத்ரேதி பத்யாரம்பே ரீதிஃ| ஸ்ரோதாஂஸி ஸ்வஸ்ய தாதோர்வர்ணேந ஸமாநி| ரக்தஸ்ரோதாஂஸி ரக்தவர்ணாநி| மாஂஸஸ்ரோதாஂஸி மாஂஸவர்ணாந்யேவஂ ஸர்வத்ர வாச்யம்| காநிசித் ஸ்தூலாநி| காநிசிதணூநி ஸூக்ஷ்மாணி| ப்ரதாநஸதஶாநி வல்லீவதநேகபங்கீப்ரவாஹயுக்தாநி| தேஷாஞ்ச ஸ்ரௌதஸாமாஹாரோ விஹாரஶ்ச ப்ரதூஷகஃ| கிம்பூத ஆஹ-தோஷஸ்ய வாதாதீநாமந்யதமஸ்ய குணைஃ ஸமஃ ததாபி யோ வாதாதீநாமந்யதமஸ்ய ஸமகுணோऽபி தாதுர்பிர்விகுணஃ| யஸ்ய தாதோர்ய ஏவாஹாரோ விஹாரஶ்ச குணைர்விபரீதஃ ஸ ஏவ தஸ்ய ஸ்ரோதஸாஂ தூஷகஃ|| ௫௨||

Adhikarana srotodvArANAM svarUpam (53) · Śloka 53

பிஸாநாமிவ ஸூக்ஷ்மாணி தூரஂ விப்ரஸதாநி ச| த்வாராணி ஸ்ரோதஸாஂ தேஹே ரஸோ யைருபசீயதே||௫௩||

ஸுபோதம்|| ௫௩||

Adhikarana annasya shukratvaprAptikAle mataBedAH (54) · Śloka 54

கேசிதாஹுரஹோராத்ராத் ஷடஹாதபரே பரே| மாஸாத் ப்ரயாதி ஶுக்ரத்வமந்நஂ பாகக்ரமாதிபிஃ| வவ்யாதீநி ப்ரபாவேண ஸத்யஃ ஶுக்ராதி குர்வதே| ப்ராயஃ கரோத்யஹோராத்ராத் கர்மாந்யதபி பேஷஜம்||௫௪||

அதாந்நஸ்ய ஸாரஃ கியதா காலேந ஸப்ததாதூந் அபிவ்யாப்நோதீத்யாऽऽஹ-கிசிதித்யாதிநா| மதத்ரயமேதத்| பாகக்ரமாதிபிர்தாதுபரிணதேஃ| ஸ்வல்பைர்திநைரஸம்பவஂ ப்ரதர்ஶயதி| நநு சைகஸ்மந்நேவாஹ்நி வஷ்யாதீநாஂ ஶுக்ராதிகர்த்தத்வஂ தஷ்டஂ தத் கதமித்யாஹ-வஷ்யாதீநீத்யாதி| ப்ரபாவஃ ஸர்வாதிஶாயிநீ ஶக்திஃ| ஏகேநாதிஶப்தேந க்ரஹணம்| ஏகாஹஃ ஷட்ராத்ரமாஸபேதேந மதத்ரயே ஸ்திதே ப்ரபாவாதேவ வாக்படஃ ஸர்வஶாஸ்த்ரஸித்தாந்தஂ தர்ஶயதி-ப்ராய இத்யாதிநா| ந கேவலஂ வஷ்யாதி, யாவதந்யதபி பேஷஜஂ ப்ராயஃ அஹோராத்ராதேவ கர்ம கரோதி| அஹோராத்ரமதிக்ரம்ய கதலேஹாதீநாஂ யத்யபி மாத்ராப்யாஸேந ரோகோபஶமாக்யகார்ய்யநிர்வத்திஸ்ததாபி தேஷாஂ திநாநுதிநஂ கார்ய்யகர்த்தத்வஂ வித்யத ஏவேதி ப்ரதர்ஶநார்தஂ ப்ராயோக்ரஹணம்|| ௫௪||

Adhikarana dhAtumalasaMgrahashlokaH (55) · Śloka 55

கபஃ பித்தஂ மலஃ கேஷு ப்ரஸ்வேதோ நகரோம ச| ஸ்நேஹோऽக்ஷித்வக்விஶாமோஜோ தாதூநாஂ க்ரமஶோ மலாஃ||௫௫||

புர்வோக்தமேவ ஸஂக்ரஹஶ்லோகேநாஹ-கப இத்யாதி| கபாதீநி ரஸாதீநாஂ க்ரமேண மலாஃ| ரஸஸ்ய கபோரக்தஸ்ய பித்தம்| மாஂஸஸ்ய கர்ணநாஸிகாதிஸ்ரோதோமலாஃ| மேதஸஃ ப்ரஸ்வேதஃ அஸ்த்நோ நகரோம| மஜ்ஜோ நேத்ராதிஸ்நேஹஃ| பூர்வஸ்யைவ ஸஂக்ரஹாதபுநருக்தம்|| ௫௫||

Adhikarana agnimUle maraNajIvane (57) · Śloka 57

ஶாந்தேऽக்நௌ ம்ரியதே யுக்தே சிரஂ ஜீவத்யநாமயஃ| ரோகீ ஸ்யாத்விகதே தஸ்மாத்தஂ ப்ரயத்நேந பாலயேத்||௫௭||

இதி வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதௌ அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹ- ஸஂஹிதாயாஂ ஶாரீரஸ்தாநே ஸிராவிபாகோநாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ ஸுபோதமந்யத்|| ௫௭|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துர்விரசிதாயாம் அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹ- வ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ ஶாரீரஸ்தாநே ஷஷ்டோऽத்யாயஃ