21. dhumapanavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ஊர்த்வாங்கசிகித்ஸாப்ரஸங்காத்தூமபாநவிதிஂ ஜிகதிஷுராஹ-

Adhikarana dhUmapAnavidhiradhyAyaH dUmasya sAmAnyato viShayaH (2-1) · Śloka 1

அதாதோ தூமபாநவிதிமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே|௨| ஜத்ரூர்த்வகபவாதோத்தவிகாராணாமஜந்மநே| உச்சேதாய ச ஜாதாநாஂ பிபேத்தூமஂ ஸதாऽऽத்மவாந்||௧||

ஸ௦-ஆத்மவாந்-ஸுமதிர்ஹிதாஹாரவிஹாரோ, ஜத்ருண ஊர்த்வஂ ஶ்லேஷ்மவாதோத்பவாநாஂ விகாராணஂ-ரோகாணாஂ, அஜந்மநே-அநுத்பத்த்யை, ததோத்பந்நாநாமுச்சேதாய-விநாஶாய, ஸதா தூமஂ பிபேத்|

Adhikarana dhUmaBedAH snigdhAdInAM viShayaH (2) · Śloka 2

ஸ்நிக்தோ மத்யஃ ஸ தீக்ஷ்ணஶ்ச, வாதே வாதகபே கபே| யோஜ்யஃ|௨|

ஸ௦-ஸ ச தூமஃ ஸ்நிக்தமத்யதீக்ஷ்ணபேதேந த்ரிதா| யதாக்ரமஂ வாதே ஸ்நிக்தோ, வாதகபே மத்யஃ, கபே தீக்ஷ்ணோ, யோஜ்யஃ|

Adhikarana raktapittArtAdInAM dhUmapAnaniShedhaH (2-4) · Śloka 4

ஸ்நிக்தாதீநாஂ விஷயமாஹ-வாத இதி| க்ரமேணேதி ஶேஷஃ| | ந ரக்தபித்தார்திவிரிக்தோதரமேஹிஷு||௨|| திமிரோர்த்வாநிலாத்மாநரோஹிணீதத்தபஸ்திஷு| மத்ஸ்யமத்யததிக்ஷீரக்ஷௌத்ரஸ்நேஹவிஷாஶிஷு||௩|| ஶிரஸ்யபிஹதே பாண்டுரோகே ஜாகரிதே நிஶி| |௪|

ஸ௦-ரக்தபித்தார்த்யாதிஷு தூமோ நாவசாரணீயஃ| நநு, வாதே வாதகபே கபே ச தூமஸ்யாநுஜ்ஞாதத்வாத் பித்தார்தௌ ப்ராப்திரேவ நாஸ்தி| தத்கிஂ ப்ரதிஷேதேந? ப்ரூமஃ| வாதப்ரகதேர்வாதபித்தார்தௌ ஸத்யாஂ கஶ்சித்பிஷக்பாஶோ ப்ராந்த்யா ப்ரகத்யநுரூபோபக்ரமசிகீர்ஷயா தூமஂ யோஜயேத், தந்நிஷேதார்தமிதமுக்தம்| அதவா வாதஶ்லேஷ்மப்ரகதேஃ பித்தார்தௌ பித்தப்ரகதேர்வா வாதஶ்லேஷ்மார்தௌ தூமோ ந யோஜ்ய இதி ப்ரதிபாதநார்தமிதஂ கதிதம்| அஶிஶப்தோ மத்ஸ்யாதிஷு விஷாந்தேஷு ப்ரத்யேகஂ யோஜ்யஃ| அத்ர ச யதாஸம்பவஂ பாநஂ மத்யாதேஃ, போஜநஂ ச மத்ஸ்யாதேஃ அஶநஶப்தேநோச்யதே| சதுர்விதேऽப்யாஹாரே அஶநஶப்தேநாஸ்த்யேவ வ்யவஹாரஃ| யதா (ஹ.ஸூ.அ. ௮|௧)-"மாத்ராஶீ ஸர்வகாலஂ ஸ்யாத்" இதி கேசிச்ச யவாகூபாயிந்யபி தூமபாநஂ நேச்சந்தி|

Adhikarana dhUmasyAkAlapAne~atipAne ca doShaH (4-5) · Śloka 5

| ரக்தபித்தாந்த்யபாதிர்யதண்மூர்ச்சாமதமோஹகத்||௪|| தூமோऽகாலேऽதிபீதோ வா| |௫|

ஸ௦-மூர்ச்சா-ஸஂஜ்ஞாநாஶஃ| மோஹாஃ-சித்தநாஶஃ,'முஹூ வைசித்யே' இதி பாடாத்| ஆந்த்யபாதிர்யக்ரஹணமுத்தமாங்கரோகோபலக்ஷ்ணார்தம்| தேந ஸங்க்ரஹோக்தமர்திதமபி கஹ்யதே| தூமோऽகாலே-பூர்வோக்தே ரக்தபித்தார்த்யாதௌ, பீதோ ரக்தபித்தாதீந் குர்யாத்| அப்ரதிஷித்தேऽபி காலே- க்ஷுதாதௌ, அதிஶயேந பீதோ வா ரக்தாதிகத்|

Adhikarana uktadoShasya pratIkAraH (5) · Śloka 5

தத்ர ஶீதோ விதிர்ஹிதஃ| |௫|

ஸ௦-தத்ர-ரக்தபித்தாத்யார்தௌ, விதிஃ-உபக்ரமோ யதாஸ்வஂ ஸர்பிஃ பாநநஸ்யாலேபபரிஷேகாதிஃ, ஶீதோ ஹிதஃ|

Adhikarana snigdhadhUmasyAShTau kAlAH madhyadhUmasyaikAdasha kAlAH tIkShNadhUmasya pa~jca kAlAH (5-7) · Śloka 7

இதாநீஂ த்ரயாணாஂ தூமாநாஂ காலஂ பதக் தர்ஶயந்நாஹ | க்ஷுதஜம்பிதவிண்மூத்ரஸ்த்ரீஸேவாஶஸ்த்ரகர்மணாம்||௫|| ஹாஸஸ்ய தந்தகாஷ்டஸ்ய தூமமந்தே பிபேந்மதும்| காலேஷ்வேஷு நிஶாஹாரநாவநாந்தே ச மத்யமம்||௬|| நித்ராநஸ்யாஞ்ஜநஸ்நாநச்சர்திதாந்தே விரேசநம்| |௭|

ஸ௦-க்ஷுதாதீநாமஷ்டாநாமந்தே மதுஂ-ஸ்நேஹநாக்யஂ, தூமஂ பிபேத்| ஏஷு-க்ஷுதாதிஷு காலேஷு, நிஶாஹாரநாவநாந்தேஷு ச மத்யமஂ தூமஂ பிபேத்| மத்ய ஏவ மத்யமஃ, "மத்யாந்மஃ" இதி மப்ரத்யயஃ| விரேசநாக்யஂ தூமஂ நித்ராதீநாமந்தே பிபேத்| நாவநநஸ்யஶப்தயோரேகார்தயோரிஹோபாதாநாந்நஸ்யக்ரமேண தூமஂ பிபேதிதி க்ரந்தகதா ப்ரதிபாதிதம்| தேந ஸ்நிக்தநஸ்யாந்தே ஸ்நிக்தஂ-மத்வபரபர்யாயஂ, தூமஂ பிபேத்| ஆசார்யோபதேஶாச்ச க்ஷுதாத்யந்தேஷு ச ஸ்நிக்தஂ தூமஂ பிபேத்| மத்யநஸ்யாந்தே மத்யமஂ தூமஂ பிபேத்| காலேஷ்விதி வசநாச்ச க்ஷுதாந்தாதிஷு ச மத்யமஂ தூமஂ பிபேத்| ஏவஂ தீக்ஷ்ணநஸ்யாந்தே விரேசநஂ தூமஂ பிபேத்| இதி த்ரிஷு ஸம்பந்தஃ| தீக்ஷ்ணஶப்தோऽத்ர விரேசநபர்யாயஃ|

Adhikarana dhUmanetrasvarUpam (7-8) · Śloka 8

ஸாம்ப்ரதமத்ர நேத்ரஸ்வரூபமாஹ | பஸ்திநேத்ரஸமத்ரவ்யஂ த்ரிகோஶஂ காரயேதஜு||௭|| மூலாக்ரேऽங்குஷ்டகோலாஸ்திப்ரவேஶஂ தூமநேத்ரகம்| |௮|

ஸ௦-பஸ்தௌ நேத்ரஂ பஸ்திநேத்ரம், பஸ்திநேத்ரேண ஸமஂ-துல்யஂ, த்ரவ்யஂ-தாதுதார்வஸ்திவேணுஜஂ, யஸ்ய-தூமநேத்ரஸ்ய, தத்பஸ்திநேத்ரஸமத்ரவ்யஂ தூமநேத்ரஂ ஶில்பிநா காரயேத்பிஷக்| கிம்பூதஂ நேத்ரம் ? த்ரயஃ கோஶாஃ பர்வாணி, யஸ்ய தத் த்ரிகோஶம்| ததா, ஜு-அவகம்| ததா, மூலஂ சாக்ரஂ ச தஸ்மிந் யதாஸங்க்யமங்குஷ்டபதராஸ்திப்ரவேஶம்| மூலேऽங்குஷ்டப்ரவேஶமக்ரே கோலாஸ்திப்ரவேஶமித்யர்தஃ| அங்குஷ்டஶ்ச கோலாஸ்தி சேதி ஸமாஹாரத்வந்த்வஃ| தத்ப்ரவிஶத்யஸ்மிந்நிதி "பதருஜவிஶந்தி" இதி கஞ்|

Adhikarana tIkShNAdibhedena dhUmanetrasya pramANam (8-9) · Śloka 9

இதாநீஂ தீக்ஷ்ணாதிகஸ்ய த்ரிவிதஸ்ய தூமஸ்ய தைர்க்யேண நேத்ர ப்ரமாணமாஹ | தீக்ஷ்ணஸ்நேஹநமத்யேஷு த்ரீணி சத்வாதி பஞ்ச ச||௮|| அங்குலாநாஂ க்ரமாத்பாதுஃ ப்ரமாணேநாஷ்டகாநி தத்| |௯|

ஸ௦-யதாஸங்க்யஂ தைர்க்யேண தீக்ஷ்ணஸ்ய த்ரீண்யஷ்டகாநி-சதுர்விஂஶதிரங்குலாநி, ஸ்யுஃ| ஸ்நேஹநே ச தூமே சத்வார்யஷ்டகாநி-த்வாத்ரிஂஶதங்குலாநி, ஸ்யுஃ| மத்யமே ச தூமே பஞ்சாஷ்டகாநி-சத்வாரிஂஶதங்குலாநி, ஸ்யுஃ| பர்வாநேகத்வஂ ஸூக்ஷ்மத்வஂ தைர்க்யஂ ச நேத்ரஸ்யேஹ கதம்| ஏவஂ ஹி நயநகர்ணாதீநாஂ ந பாதகோ தூமஃ ஸ்யாதிதி| ததா ச முநிஃ (ச.ஸூ.அ.௫|௪௮)-"தூராத்விநிர்கதஃ பர்வச்சிந்நோ நாடீதநூகதஃ| நேந்த்ரியஂ பாததே தூமஃ" இதி|

Adhikarana dhUmapAnavidhiH (9-10) · Śloka 10

கீதஶஃ ஸந் தூமஂ பீவேத்? இத்யாஹ | ஜூபவிஷ்டஸ்தச்சேதா விவதாஸ்யஸ்த்ரிபர்யயம்||௯|| பிதாய ச்சித்ரமேகைகஂ தூமஂ நாஸிகயா பிபேத்| |௧௦|

ஸ௦-ஜு-ஸ்பஷ்டஂ, உபவிஷ்டஃ-ஆஸீநஃ| ததா, தச்சேதாஃ-தூமபாநகதசித்தஃ| ததா, ப்ரஸாரிதமுகஃ| ததா, நேத்ரகததஷ்டிரித்யபி த்ரஷ்டவ்யம்| கதஂ பிபேத் ? த்ரிபர்யயம்| ஆக்ஷேபவிஸர்கா-ஆபாநஃ, த்ரிபிராபாநைஃ-பர்யயஃ| ததா, சித்ரமேகைகஂ பிதாய, ப்ரகதத்வாந்நாஸிகாயா ஏவ| ததேவஂவிதஃ ஸந் நாஸிகயா பிபேத்| ஏகைகமிதி "ஏகஂ பஹுவ்ரீஹிவத்" இதி த்வித்வஸுப்லோபௌ| தேநாயமர்தஃ,- ஏகஂ நாஸாபுடஂ பிதாயாபரேண நாஸாபுடேநாகஷ்ய தூமஂ பிபேத்| அபரஂ நாஸாபுடஂ பிதாய ததபரேணாகஷ்ய ததைவ பிபேதித்யர்தஃ|

Adhikarana dhUmapAne visheShaH (10-11) · Śloka 11

| ப்ராக் பிபேந்நாஸயோத்க்லிஷ்டே தோஷே க்ராணஶிரோகதே||௧௦|| உத்க்லேஶநார்தஂ வக்த்ரேண, விபரீதஂ து கண்டகே| |௧௧|

ஸ௦-நாஸாகதே ஶிரோகதே வா தோஷ உத்க்லிஷ்டே-ஸ்வஸ்தாநாச்சாலிதே ஸதி, ப்ராக்-பூர்வஂ, நாஸிகயா பிபேத்| அநுத்க்லிஷ்டே தோஷ உத்க்லேஶநார்தஂ வக்த்ரேண ப்ராக் பிபேத், பஶ்சாந்நஸிகயா| கண்டகே து தோஷ உத்க்லேஶநார்தஂ ப்ராங்நாஸிகயா பிபேத் பஶ்சாத்வக்த்ரேணேதி விபரீதத்வம்|

Adhikarana dhUmodvamane niyamaH (11) · Śloka 11

| முகேநைவோத்வமேத்தூமஂ|௧௧|

ஸ௦-நாஸயாऽऽஸ்யேந வா பீதஂ தூமஂ வக்த்ரேணைவோத்ஸஜேத்|

Adhikarana nAsodvamane doShaH (11) · Śloka 11

நநு க்ராணேநைவ கஸ்மாந்ந முச்யதே? இத்யாஹ | நாஸயா தக்விகாதகத்||௧௧||

ஸ௦-க்ராணேநோத்ஸஜ்யமாநோ தூமோ தஷ்டிவிகாதஂ திமிராதிநா கரோதி| தஸ்மாந்முகேநைவோத்ஸஜேத்|

Adhikarana dhUmapAnAvadhiH (12) · Śloka 12

ஆக்ஷேபமோக்ஷைஃ பாதவ்யோ தூமஸ்து த்ரிஸ்த்ரிபிஸ்த்ரிபிஃ| |௧௨|

ஸ௦-ஆக்ஷேபமோக்ஷைஃ-ஆதாநவிஸர்கைஃ, த்ரிபிஸ்த்ரிபிஸ்த்ரீந் வாராந் தூமஃ பாதவ்யஃ| த்ரிரிதி "த்வித்ரிசதுர்ப்யஃ ஸுச்" இதி ஸுச்|

Adhikarana snigdhAdibhedenAvRuttiH (12-13) · Śloka 13

| அஹ்நஃ பிபேத்ஸகத் ஸ்நிக்தஂ, த்விர்மத்யஂ, ஶோதநஂ பரம்||௧௨|| த்ரிஶ்சதுர்வா| |௧௩|

ஸ௦-அஹ்நஃ ஸகத்-ஏகவாரஂ, ஸ்நிக்தஂ தூமஂ பிபேத்| மத்யமஂ தூமஂ த்வௌ வாரௌ பிபேத்| அஹ்ந இத்யத்ராப்யநுவர்ததே| தீக்ஷ்ணஂ தூமஂ த்ரீந் வாராஂஶ்சதுரோ வா திவஸஸ்ய பிபேத்| அஹ்ந இதி "கத்வோऽர்தப்ரயோகே காலேऽதிகரணே" இதி ஷஷ்டீ|

Adhikarana snigdhadhUmasya dravyANi (13-15) · Śloka 15

மதௌ தத்ர த்ரவ்யாண்யகுருகுக்குலு| முஸ்தஸ்தௌணேயஶைலேயநலதோஶீரவாலகம்||௧௩|| வராங்ககௌந்தீமதுகபில்வமஜ்ஜைலவாலுகம்| ஶ்ரீவேஷ்டகஂ ஸர்ஜரஸோ த்யாமகஂ மதநஂ ப்லவம்||௧௪|| ஶல்லகீ குங்குமஂ மாஷா யவாஃ குந்துருகஸ்திலாஃ| ஸ்நேஹஃ பலாநாஂ ஸாராணாஂ மேதோ மஜ்ஜா வஸா கதம்||௧௫||

ஸ௦-தத்ர-தேஷு த்ரிஷு தூமேஷு மத்யாத், மதௌ-ப்ராயோகிகாக்யே தூமே, த்ரவ்யாண்யகுருப்ரபதீநி| ப்லவோ-கோபாலமதநகஃ| ஸ்நேஹ இதி| பலாநாஂ-ஆக்ஷோடநாரிகேலாதீநாஂ ஸ்நேஹஃ, ததா ஸாராணாஂ-கதிராஸநாதீநாஂ ச ஸ்நேஹஃ| மதுமதநயோரேகயோநித்வாதுக்தஸ்யோபயோகோ மதநஸ்யாத்ர விருத்த இதி கேசித்| தச்சாயுக்தம்| த்ரவ்யாந்தரத்வாந்மதநஸ்ய| பிண்யாகதிவத்திலாதேஃ| கதஂ சாத்ர கவ்யமேவ க்ராஹ்யம், முக்யத்வாத்| உக்தஂ ஹி (ஹ.ஸூ.அ.௫|௪௨)-"கவ்யே க்ஷீரகதே ஶ்ரேஷ்டே" இதி|

Adhikarana madhyamadhUmasya dravyANi (16-17) · Śloka 17

ஶமநே ஶல்லகீ லாக்ஷா பத்வீகா கமலோத்பலம்| ந்யக்ரோதோதும்பராஶ்வத்தப்லக்ஷரோத்ரத்வசஃ ஸிதா||௧௬|| யஷ்டீமது ஸுவர்ணத்வக் பத்மகஂ ரக்தயஷ்டிகா| கந்தாஶ்சாகுஷ்டதகராஃ|௧௭|

ஸ௦-ஶமநே தூமே ஶல்லக்யாதீநி கந்தத்ரவ்யாணி குஷ்டதகரவர்ஜ்யாநி|

Adhikarana tIkShNadhUmasya dravyANi (17-18) · Śloka 18

| தீக்ஷ்ணே ஜ்யோதிஷ்மதீ நிஶா||௧௭|| தஶமூலமநோஹ்வாலஂ லாக்ஷா ஶ்வேதா பலத்ரயம்| கந்தத்ரவ்யாணி தீக்ஷ்ணாநி கணோ மூர்த்தவிரேசநஃ||௧௮||

ஸ௦-தீக்ஷ்ணே-விரேசநாக்யே தூமே, ஜ்யோதிஷ்மத்யாதீநி, கந்தத்ரவ்யாணி, தீக்ஷ்ணாநி-குஷ்டதகராதீநி, கணஶ்ச-ஶோதநாதிகணஸங்க்ரஹோக்தோ "வேல்லாபாமார்க" (ஹ.ஸூ.அ.௧௫|௪) இத்யாதிகோ, மூர்தவிரேசநஃ|

Adhikarana dhUmavartiH (19-21) · Śloka 21

ஸம்ப்ரதி தூமவர்திவிதாநமாஹ ஜலே ஸ்திதாமஹோராத்ரமிஷீகாஂ த்வாதஶாங்குலாம்| பிஷ்டைர்தூமௌஷதைரேவஂ பஞ்சகத்வஃ ப்ரலேபயேத்||௧௯|| வர்திரங்குஷ்டகஸ்தூலா யவமத்யா யதா பவேத்| சாயாஶுஷ்காஂ விகர்பாஂ தாஂ ஸ்நேஹாப்யக்தாஂ யதாயதம்||௨௦|| தூமநேத்ரார்பிதாஂ பாதுமக்நிப்லுஷ்டாஂ ப்ரயோஜயேத்| |௨௧|

ஸ௦-ராத்ரிஂதிவஂ ஸலிலே உஷிதாஂ தைர்க்யேண த்வாதஶாங்குலாமிஷீகாஂ-தர்பதூலீஂ, பஞ்சகத்வஃ-பஶ்சவாராந், தூமோக்தைரௌஷதைஃ பிஷ்டைஃ ப்ரகர்ஷேண லேபயேத்| யதாऽங்குஷ்டகஸ்தூலா யவமத்யா வர்திஃ ஸ்யாத்| ஏததாகதிவிதாநஂ ச த்ரிவிதேऽபி நேத்ரகே வர்தேஃ ஸுகப்ரவேஶார்தம்| தாமிஷீகாஂ (தாஂ வர்தி) சாயாயாஂ விஶுஷ்காஂ விகதகர்பாஂ (விகர்பாஂ)-அபநீதேஷீகாஂ, ததா ஸ்நேஹேந-கதாதிநா யதாஸ்வமப்யக்தாஂ, ததா, தூமநேத்ரஸ்ய யதங்குஷ்டப்ரமாணஂ சித்ரஂ தத்ரார்பிதாஂ, ததாऽக்நிப்லுஷ்டாஂ அங்காரப்ரதீப்தாஂ, பாதுஂ-பாநார்தஂ, ப்ரயோஜயேத்|

Adhikarana dhUmavartyA dhUmapAnaprakAraH (21-23) · Śloka 23

அதுநாऽபரமபி தூமப்ரகாரமாஹ ஶராவஸம்புடச்சித்ரே நாடீஂ ந்யஸ்ய தஶாங்குலாம்|௨௧| அஷ்டாங்குலாஂ வா வக்த்ரேணா காஸவாந் தூமமாபிபேத்| ௨௧ ௧/௨||௨௩||

ஸ௦-ஶராவயோஃ ஸம்புடோ-யுக்மஂ, தஸ்ய சித்ரே நாடீஂ தஶாங்குலாமஷ்டாங்குலப்ரமாணாஂ வா நிக்ஷிப்ய காஸீ தூமமாபிபேத்| ததயமத்ரார்தஃ,-அபகததூமகதிரபதராதிதாருஸ்திராங்காரப்ரகரபூர்ணஶராவே காஸஹரசூர்ணஂ ஸஸ்நேஹஂ குலிகாஂ வா ந்யஸ்ய மத்யவத்தச்சித்ரஶராவேண பிதாய நாடீமஷ்டாங்குலாஂ தஶாங்குலாஂ வ நிவேஶ்ய காஸவாந்-காஸீ, வக்த்ரேண-முகேந, தூமஂ ஸஂபிபேதிதி|

Adhikarana kAsinAM dhUmapAne visheShaH dhUmashIlanasya phalam (21) · Śloka 21

காஸஃ ஶ்வாஸஃ பீநஸோ விஸ்வரத்வஂ பூதிர்கந்தஃ பாண்டுதா கேஶதோஷஃ| கர்ணாஸ்யாக்ஷிஸ்த்ராவகண்ட்வர்திஜாட்யஂ தந்த்ரா ஹித்மா தூமபஂ ந ஸ்பஶந்தி| ௨௨ ௧/௨| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே தூமபாநவிதிர்நாமைகவிஂஶதிதமோऽத்யாயஃ||௨௧||

ஸ௦-காஸாதயோ தூமபஂ ந ஸ்பஶந்தி| தூமபாதுரேதே ந ஸம்பவந்தீதி பாவஃ| தத்ர பூதிர்கந்தஃ-ஆஸ்யநாஸயோஃ| பாண்டுதாமுகஸ்ய| கேஶதோஷாஃ-ஸிதபிஞ்ஜரத்வாதயஃ| கர்ணௌ சாஸ்யஂ சாக்ஷிணீ ச கர்ணாஸ்யாக்ஷி, ஸ்ராவஶ்ச கண்டூஶ்சார்திஶ்ச ஜாட்யஂ ச ஸ்ராவகண்ட்வர்திஜாட்யம், கர்ணாதிஷு ப்ரத்யேகஂ ஸ்ராவாதிசதுஷ்டயஂ யோஜ்யமிதி| ஶாலிநீவத்தம்| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே தூமபாநவிதிர்நாமைகவிஂஶதிதமோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௨௧||