29. śastrakarmavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

அஸ்மாதநந்தரஂ ஶஸ்த்ரகர்மவித்யத்யாயஃ ப்ரஸ்தூயதே| யதோऽநந்தராதீதேऽத்யாயே (ஶ்லோ. ௨௫)-"ஶஸ்த்ரேண வா விஶஸ்யாதௌ" இத்யுக்தம்| அதஸ்தஸ்யைவ ஶஸ்த்ரகர்மணோ விதாநஂ வக்துஂ யுக்தமித்யாஹ-

Adhikarana shastrakarmavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

அதாதஃ ஶஸ்த்ரகர்மவிதிமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே|௨|

ஸ௦-ஶஸ்த்ரஸ்ய கர்ம ஶஸ்த்ரகர்ம,- ஶஸ்த்ராவசாரணக்ரியா, தஸ்ய விதிஃ-இதிகர்தவ்யதா, ஶஸ்த்ரகர்மவிதிஃ, தம்| ஶேஷஂ பூர்வவத்| நநு, யத்யயஂ ஶஸ்த்ரகர்மவிதிஃ, ததஃ ஶஸ்த்ரகர்மக்ரந்த ஏவாதௌ நிர்தேஷ்டுஂ யுக்தஃ, (ஶ்லோ. ௧௪)- "ப்ராக் ஶஸ்த்ரகர்மணஶ்சேஷ்டஂ போஜயேதந்நமாதுரம்|" இத்யாதி| ந து "வ்ரணஃ ஸஞ்ஜாயதே ப்ராயஃ" இத்யாதி| அத்ரோச்யதே| ஶஸ்த்ரகர்மவிதேஃ பூர்வஂ விஷயோ நிர்திஷ்டுஂ யுக்தஃ| யதஃ ஶஸ்த்ரகர்மவிதேருபாயோऽயம், இத்யஸ்யைவ பூர்வமுபந்யாஸோ யுக்த இத்யாஹ-

Adhikarana shastrakarmaviShayasya vraNasyotpattiH vraNasyotpattipratibandhaH (1-2) · Śloka 2

வ்ரணஃ ஸஞ்ஜாயதே ப்ராயஃ பாகாச்ச்வதுபூர்வகாத்| தமேவோபசரேத்தஸ்மாத்ரக்ஷந் பாகஂ ப்ரயத்நதஃ||௧|| ஸுஶீதலேபஸேகாஸ்ரமோக்ஷஸஂஶோதநாதிபிஃ| |௨|

ஸ௦-ப்ராயோ வ்ரணஃ பாகாத் ஸஞ்ஜாயதே| கிம்பூதாத் ? ஶ்வயதுஃ பூர்வோ யஸ்ய பாகஸ்ய ஸ ஶ்வயதுபூர்வகஃ, தஸ்மாத்| ஶ்வயதுபாகமந்தரேணாபி ஶஸ்த்ராத்யபிகாதாத் வ்ரணோ ஜாயத இதி ப்ராயோக்ரஹணம்| யஸ்மாச்ச்வயாதுபூர்வகாத் பாகாத் வ்ரணஃ ஸஞ்ஜாயதே, அதஸ்தமேவ-ஶ்வயதுஂ, உபசரேத்-உபக்ரமேத்| கிஂ குர்வந் ? பாகஂ ப்ரயத்நேந ரக்ஷந்| கதம் ? ஸுஶீதலேபஸேகாதிபிஃ| ஸுஶீதாப்யாஂ-ஸ்பர்ஶதோ வீர்யதஶ்ச, லேபஸேகாப்யாம்| ததா, ரக்தமோக்ஷணேந| ததா, ஸஂஶோதநேந-வமநேந விரேகேண ச| ஆதிக்ரஹணாத் கஷாயபாநகதபாநாதீநாஂ க்ரஹணம்| தஸ்ய ச ஶோபஸ்யாமபச்யமாநபக்வாக்யாதிஸ்திஸ்ரோऽவஸ்தா பவந்தீத்யாஹ-

Adhikarana apakvasya shvayathorlakShaNam (2) · Śloka 2

| ஶோபோऽல்போऽல்போஷ்மருக்ஸாமஃஸவர்ணஃ கடிநஃ ஸ்திரஃ||௨||

ஸ௦-ஆமோ யஃ ஶோபஃ ஸஃ ப்ரமாணதோऽல்பஃ| ததா, அல்போஷ்மா| ததா, அல்பருக்-அல்பஶூலஃ| ததா, ஸவர்ணஃ-த்வக்ஸமாநவர்ணஃ| ததா, கடிநோ-ந மதுஃ, பக்வவத்| ததா, ஸ்திரோ-ந பக்வவச்சலஃ| ஸ ஆமஃ ஸாம இதி "ஸோऽசி லோபே சேத்பாதபூரணம்" இதி ஸுலோபஃ|

Adhikarana pacyamAnasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4

பச்யமாநோ விவர்ணஸ்து ராகீ பஸ்திரிவாததஃ| ஸ்புடதீவ ஸநிஸ்தோதஃ ஸாங்கமர்தவிஜம்பிகஃ||௩|| ஸஂரம்பாருசிதாஹோஷாதட்ஜ்வராநித்ரதாந்விதஃ| ஸ்த்யாநஂ விஷ்யந்தயத்யாஜ்யஂ வ்ரணவத்ஸ்பர்ஶநாஸஹஃ||௪||

ஸ௦-ஸ ஶோபஃ பச்யமாநோ விவர்ணோ-ந த்வக்ஸமாநவர்ணஃ| ததா ராகீ-லோஹிதவர்ணஃ| ததா, பஸ்திரிவாததஃ-ஸ்தப்தோ வாதபூர்ணததிவத்| சாகாதீநாஂ து மூத்ராதாரோ பஸ்திரித்யுச்யதே| ததா, ஸ்புடதீவ| { ததா, } ஸநிஸ்தோதஃ-ஸஹ நிஸ்தோதேந வர்தத இதி ஸநிஸ்தோதஃ| நியதப்ரபந்தப்ரவத்தா ரூக்-நிஸ்தோதோ, விச்சிந்நா து ஶூலமித்யுச்யதே| ஸாங்கேத்யாதி| அங்காநாஂ மர்தஃ- க்ஷோபஃ, ஸஹாங்கமர்தவிஜம்பிகாயாஂ வர்தத இதி ஸாங்கமர்தவிஜம்பிகஃ| ததா, ஸஂரம்பாதிபிர்யுதஃ| அந்விதஶப்தேந ப்ரத்யேகஂ ஸஂரம்பாதீநாஂ ஸம்பந்தஃ| ஸஂரம்போ-வாக்விஷயாதீதாநாஂ ஸ்வஸஂவேத்யாநாமநேகரூபாணாஂ பீடநவிகட்டநச்சேதநபேதநதஂஶநாதீநாஂ ரூஜாஂ ப்ராதுர்பாவஃ| ஸர்வாங்கீணஸ்தீவ்ரோ-தாஹஃ| அரதிமாந் தாஹ உஷா உச்யதே| ததா, ஸ பச்யமாநோ கதஂ ஸ்த்யாநமுபயுக்தஂ விலீநயதி| ததா, ஸ்பர்ஶநஂ ந ஸஹதே வ்ரணவத்|

Adhikarana pakvasyalakShaNam (5-6) · Śloka 6

பக்வேऽல்பவேகதா க்லாநிஃ பாண்டுதா வலிஸம்பவஃ| நாமோऽந்தேஷூந்நதிர்மத்யே கண்டூஶோபாதிமார்தவம்||௫|| ஸ்பஷ்டே பூயஸ்ய ஸஞ்சாரோ பவேத்பஸ்தாவிவாம்பஸஃ| |௬|

ஸ௦-பக்வே ஸதி, அல்பவேகதா பவதி, ந து ஸஂரம்பஃ| ததா, க்லாநிஃ-ம்லாநத்வம்| ததா, பாண்டுத்வஂ வலீநாஂ சோத்பவஃ| ததா, அந்தேஷு-பர்யந்தேஷு, நாமோ-நிம்நத்வம், மத்ய உந்நதிஃ| நாமோऽந்தேஷ்வித்யுக்த்யைவ மத்ய உந்நதித்வஂ லப்தமேவ, உந்நதிக்ரஹணஂ த்வதிஶயார்தம், தேநோத்துண்டித்வஂ கம்யதே| ததா, கண்ட்வாதிமதுத்வஂ ஸ்யாத்| ததா, ஸ்பஷ்டே தஸ்மிந் ஸதி பூயஸ்ய ஸஞ்சாரோ பவதி, பஸ்தேரந்தஃஸ்திதஸ்ய யதாऽம்பஸஃ ஸஞ்சாரஃ|

Adhikarana pAkasya raktadoShatrayakAryatvam (6-7) · Śloka 7

| ஶூலஂ நர்தேऽநிலாத்தாஹஃ பித்தாச்சோபஃ கபோதயாத்||௬|| ரோகோ ரக்தாச்ச பாகஃ ஸ்யாததோ தோஷைஃ ஸஶோணிதைஃ| |௭|

ஸ௦-வாதஂ விநா ஶூலஂ ந பவதி| பித்தமந்தரேண தாஹோ ந ஸ்யாத்| கபோதயாத்விநா ஶோபோ ந ஸ்யாத்| ஶோபஃ கபாதிதி வக்தவ்ய உதயக்ரஹணஂ விஶேஷத்யோதநார்தம்| ரக்தாததே-ரக்தஂ விநா, ராகஸ்ய லௌஹித்யஸ்ய ஸம்பவோ ந| தேந கபாதிகைஃ ஸர்வைர்தோஷைஃ ஶோணிதஸஹிதைஃ ஶ்வயதுபாகஃ ஸ்யாதிதி கம்யதே|

Adhikarana atipakvasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8

| பாகேऽதிவத்தே ஸுஷிரஸ்தநுத்வக்தோஷபக்ஷிதஃ||௭|| வலீபிராசிதஃ ஶ்யாவஃ ஶீர்யமாணதநூருஹஃ| |௮|

ஸ௦-பாகே சாதிவத்தே-அதிக்ராந்தே, ஸுஷிரோऽந்தஸ்தஃ ஶோபதேஶஃ ஸம்பத்யதே| ததா, தநுஃ-தந்வீ, த்வக் யஸ்மிந் ஸ தநுத்வக்| ததா, தோஷபக்ஷிதஃ-பூயவாந், தோஷஶப்தேநேஹ பூய உச்யதே, தேந பக்ஷிதத்வாத் ஸுஷிரத்வஂ தநுத்வக்த்வஂ சாஸ்ய| ததா, வலீபிராசிதோ-வ்யாப்தஃ| ததா, ஶ்யாமவர்ணஃ| ததா, ஶீர்யமாணதநூருஹஃ-பதத்ரோமா|

Adhikarana raktapAkasya lakShaNam (8-10) · Śloka 10

| கபஜேஷு து ஶோபேஷு கம்பீரஂ பாகமேத்யஸக்||௮|| பக்வலிங்கஂ ததோऽஸ்பஷ்டஂ யத்ர ஸ்யாச்சீதஶோபதா| த்வக்ஸாவர்ண்யஂ ருஜோऽல்பத்வஂ கநஸ்பர்ஶத்வமஶ்மவத்||௯|| ரக்தபாகமிதி ப்ரூயாத்தஂ ப்ராஜ்ஞோ முக்தஸஂஶயஃ| |௧௦|

ஸ௦-யத்யபி த்ரிபிரேவ தோஷைஃ ஶோணிதாந்விதைஃ பாகோ ஜாயதே, ததாऽபி கபஜேஷ்வித்யுக்தேரதிகதரகபேஷ்விதி கம்யதே| கபஜேஷ்விதி பஹுவசநநிர்தேஶாத் தேஹதேஶபஹுத்வாத்யேஷு தேஹதேஶேஷ்வஸௌ கபோ ஜாயதே, தேஷு கபஜேஷு ஶோபேஷு கம்பீரஂ-துர்லக்ஷ்யமதிஶயேநாந்தர்நிகூடத்வாத், அஸக் பாகமேதி| அத ஏவ பக்வலிங்கஂ-பக்வலக்ஷணஂ, அஸ்பஷ்டஂ துர்லக்ஷ்யஂ, ஸ்யாத்| ததா, யத்ர ஶீதகுணயோகாத், ஶீதஶ்சாஸௌ ஶோபஶ்ச ஶீதஶோபஃ, தஸ்ய பாவஃ ஶீதஶோபதா| ததா, த்வக்ஸமாநவர்ணத்வம்| ததா, ருஜஃ ஸ்தோகத்வம்| ததா, கநஸ்பர்ஶத்வஂ-நிபிடஸ்பர்ஶதா ஸ்யாத், அஶ்மவத்-ஹஸ்தாதிநா ஸ்பஷ்டே பாஷாணதுல்யஃ ஸ்பர்ஶ உபலப்யதே| தஂ-ததாபூதஂ ஶ்வயதுபாகஂ, ரக்தபாகமித்யேவஂ ப்ராஜ்ஞோ-தீமாந், ப்ரூயாத்-ந து ஶோபஂ பக்வமிதி கதயேத்| கதம் ? முக்தஸஂஶயஃ,- ஶோணிதஂ பக்வஂ நாத்ர ஶோப இத்யேவஂ வதேதித்யர்தஃ|

Adhikarana dAraNapATanayorviShayobhedaH (10-11) · Śloka 11

| அல்பஸத்த்வேऽபலே பாலே பாகாத்வாऽத்யர்தமுத்ததே||௧௦|| தாரணஂ மர்மஸந்த்யாதிஸ்திதே சாந்யத்ர பாடநம்| |௧௧|

ஸ௦-ஸ்தோகே ஸத்த்வே ஸதி, ததா துர்பலே, ததா பாலே, ஏதேஷு ஜாதே ஶ்வயதௌ, ததா பாகாத்வாऽத்யர்தமுத்ததே-அதிக்ராந்தே ச ஶ்வயதௌ, தாரணஂ கார்யம்; வ்ரணப்ரதிஷேதோத்திஷ்டைர்தாரணத்ரவ்யைஃ (ஹ. உ. அ. ௨௫|௩௭)| யதா-"குக்குல்வதஸிகேந்ததஸ்வர்ணக்ஷீரீகபோதவிட்| க்ஷாரௌஷதாநி க்ஷாராஶ்ச பக்வஶோபவிதாரணம்||" இதி| ந கேவலமல்பஸத்த்வ இத்யாதிகே ஶ்வதௌ தாரணஂ கார்யம், யாவத் சஶப்தாத் மர்மஸந்த்யாதிஸ்திதே ச ஶ்வயதௌ தாரணஂ கார்யம், ந பாடநஂ ஶஸ்த்ரேண| அந்யத்ரேதி தாரணவிஷயாநிர்திஷ்டே ஸ்தாநே ஶஸ்த்ரேண பாடநஂ கார்யம்|

Adhikarana apakvasya dAraNapATananiShedhaH (11-12) · Śloka 12

| ஆமச்சேதே ஸிராஸ்நாயுவ்யாபதோऽஸகதிஸ்ருதிஃ||௧௧|| ரூஜோऽதிவத்திர்தரணஂ விஸர்போ வா க்ஷதோத்பவஃ| |௧௨|

ஸ௦-ஆமஸ்ய ஶோபஸ்ய ஶஸ்த்ரேண சேதே ஸதி ஸிராஸ்நாயுவ்யாபதோ பவந்தி| ததா, அஸஜோऽதிஸ்ராவஃ ஸ்யாத்| ததா, ருஜாயா விவத்திஃ| ததா, தரணஂ விஸர்போ வா க்ஷதோத்தஃ ஸ்யாத்|

Adhikarana pakvasyAcCedane doShaH (12-13) · Śloka 13

| திஷ்டந்நந்தஃ புநஃ பூயஃ ஸிராஸ்நாய்வஸகாமிஷம்||௧௨|| விவத்தோ தஹதி க்ஷிப்ரஂ தணோலபமிவாநலஃ| |௧௩|

ஸ௦-அந்தஃ-அந்தரே, து பூயஸ்திஷ்டந் ஸந் ஸிராதீநி தஹதி| கஃ கமிவ ? அநலஸ்தணோலபமிவ|

Adhikarana AmapakvalakShaNAnaBij~jAnindA (13-14) · Śloka 14

| யஶ்சிநத்த்யாமமஜ்ஞாநாத்யஶ்ச பக்வமுபேக்ஷதே||௧௩|| ஶ்வபசாவிவ விஜ்ஞேயௌ தாவநிஶ்சிதகாரிணௌ| |௧௪|

ஸ௦-யஃ-புருஷஃ (வைத்யஃ), அஜ்ஞாநாத்-மோஹாத், ஆமஂ- அபக்வஂ, சிநத்தி| யஶ்ச பக்வமுபேக்ஷதே-ந பாடயதி| தௌ-நரௌ, ஶ்வபசதுல்யௌ வேத்யௌ, ஆதுரவ்யாபாதநாத்| தத்வயாபாதநஂ து குதோ விதத்தஃ ? இத்யாஹ-அநிஶ்சிதகாரிணௌ,-அஸமீக்ஷ்யவிதாயிநௌ யதஃ|

Adhikarana shastrakarmaNaH pUrvaM BojanAdi (14-15) · Śloka 15

| ப்ராக் ஶஸ்த்ரகர்மணஶ்சேஷ்டஂ போஜயேதந்நமாதுரம்||௧௪|| பாநபஂ பாயயேந்மத்யஂ தீக்ஷ்ணஂ யோ வேதநாக்ஷமஃ| ந மூர்ச்சத்யந்நஸஂயோகாந்மத்தஃ ஶஸ்த்ரஂ ந புத்யதே||௧௫||

ஸ௦-ஶஸ்த்ரகர்மணஃ ப்ராக்-பூர்வஂ, ஆதுரமிஷ்டமந்நஂ-யத்வ்ரணேऽபத்யமபி, தத்வலாதாநார்தஂ போஜயேத்| ததா, யோ வேதநாக்ஷமஃ-ஶஸ்த்ரவ்யதாமஸஹிஷ்ணுஃ, தமாதுரஂ மத்யோசிதஂ தீக்ஷ்ணஂ-தீவ்ரமதஂ, மத்யஂ பாயயேத்| ஏவஂ ஸதி யத்ஸ்யாத்ததாஹ-ந மூர்ச்சத்யந்நஸஂயோகாதித்யாதி| யதோऽந்நோபயோகாந்ந முஹ்யதி| பரஂ தீக்ஷ்ணமத்யபாநாந்மத்தஃ ஸந் ஶஸ்த்ரஂ-ந்யஸ்தமங்கே, ந புத்யதே-ந சேதயதே, தத்கதர்தநயா க்லிஶ்யத இத்யர்தஃ|

Adhikarana mUDhagarBAdau BojanAdiniShedhaH (16) · Śloka 16

அந்யத்ர மூடகர்பாஶ்மமுகரோகோதராதுராத்| |௧௬|

ஸ௦-அஶ்மஶப்தேநாஶ்மரீ கஹ்யதே| மூடகர்பாதிபிர்ய ஆதுரஸ்தஂ வர்ஜயித்வேஷ்டபோஜநஂ மத்யபாநஂ ச காரயிதவ்யம்|

Adhikarana shastrakarmavidhiH BojanAdiniShedhaH (16-18) · Śloka 18

| அதாஹதோபகரணஂ வைத்யஃ ப்ராங்முகமாதுரம்||௧௬|| ஸம்முகோ யந்த்ரயித்வாऽऽஶு ந்யஸ்யேந்மர்மாதி வர்ஜயந்| அநுலோமஂ ஸுநிஶிதஂ ஶஸ்த்ரமாபூயதர்ஶநாத்||௧௭|| ஸகதேவாஹரேத்தச்ச| |௧௮|

ஸ௦-அதஶப்தேந மங்கலவாசிநா ஸங்க்ரஹோக்தமர்தஂ ஸூசயதி| யதா (ஸூ. அ. ௩௮)- "ஸுமுஹூர்தே ச தத்யக்ஷதாந்நபாநருக்மரத்நார்சிதவிப்ரஂ ப்ரணதேஷ்டதேவதஂ" இத்யாதி| ஆஹதஂ-டௌகிதஂ ஸமீபாநீதஂ, உபகரணஂ-தத்காலயோக்யஂ யந்த்ரஶஸ்த்ராக்நிஜாம்பவௌஷ்டபிசுப்லோதஸ்நேஹமதுகல்காதிகஂ, யஸ்ய தம், ஆதுரஂ ப்ராங்முகஂ-பூர்வாபிமுகஂ, வைத்யஃ ஸம்முகஃ-ப்ரத்யங்முகோ, யந்த்ரயித்வா ஶஸ்த்ரமாஶு-ந விலம்பிதஂ, ந்யஸ்யேத்-நிக்ஷிபேத்| மர்மாதி வர்ஜயந்-மர்மஸிராஸந்த்யாதீந் பரிஹரந்| ததா, அநுலோமஂ கத்வா-ந ப்ராதிலோம்யேந| கிம்பூதஂ ஶஸ்த்ரம் ? ஸுநிஶிதஂ-அதிதீக்ஷ்ணம்| தச்ச ஶஸ்த்ரமாபூயதர்ஶநாத் ந்யஸேத்,-ந த்வதிகம்| தத் கிஂ தத்ரைவ ஸ்தாப்யம் ? தச்ச ஸகதேவ-ந பஹூந் வாராந், ஆஹரேத்-ஆகர்ஷேத்|

Adhikarana pATanapramANam pATanasthAnam (18-21) · Śloka 21

பாகே து ஸுமஹத்யபி| பாடயேத் த்வ்யங்குலஂ ஸம்யத்வ்யங்குலத்ர்யங்குலாந்தரம்||௧௮|| ஏஷித்வா ஸம்யகேஷிண்யா பரிதஃ ஸுநிரூபிதம்| அங்குலீநாலவாலைர்வா யதாதேஶஂ யதாஶயம்||௧௯|| யதோ கதாஂ கதிஂ வித்யாதுத்ஸங்கோ யத்ர யத்ர ச| தத்ர தத்ர வ்ரணஂ குர்யாத்ஸுவிபக்தஂ நிராஶயம்||௨௦|| ஆயதஂ ச விஶாலஂ ச யதா தோஷோ ந திஷ்டதி| |௨௧|

ஸ௦-பாகே து ஸுமஹத்யபி பாடயேத்| த்வ்யங்குலஂ-த்வ்யங்குலபரிமாணஂ வ்ரணஂ, ஸம்யக் குர்யாத்,-நாதிகம்| த்வ்யங்குலேத்யாதி| அங்குலத்வயமதவாऽங்குலத்ரயமந்தரீகத்ய புநரந்யஂ வ்ரணஂ குர்யாத்,-ந த்வாஸந்நம்| ததா, ஏஷிண்யா ஸம்யகேஷித்வா-கவேஶயித்வா, பரிதஃ-ஸமந்தாத், ஸுநிரூபிதஂ-ஸுபர்யாலோசிதம்| ந கேவலமேஷிண்யா, யாவதங்குல்யா, நாலேந-பத்மோத்பலாதிஜேந, வாலைர்வா-வராஹாதிஸம்பந்திபிஃ, அந்வேஷ்ய யதாதேஶஂ யதாஶயஂ வ்ரணஂ குர்யாத்| தஂ ச ப்ரதேஶஂ தர்ஶயிதுமாஹ-யத இத்யாதி| யதோ யஸ்மிந் ப்ரதேஶே கதாஂ-தூரயாதாஂ, கதிஂ-நாடீஂ, ஜாநீயாத் தஸ்மிந் ப்ரதேஶே வ்ரணஂ குர்யாத்| யத்ர யத்ர ஶ்வயதுப்ரதேஶே, உத்ஸங்கஂ-உந்நதிஂ, வித்யாத் தத்ர தத்ர ப்ரதேஶே வ்ரணஂ குர்யாத்| கிஂபூதஂ வ்ரணம் ? ஸுஷ்டு விபக்தௌ பார்ஶ்வாபரபார்ஶ்வாதிவிபாகௌ யஸ்ய தஂ ததாவிதம்| ததா, நிராஶயம்,-ந வித்யத ஆஶயஃ-பூயாதேர்தோஷஸ்ய ஸ்தாநஂ, யஸ்ய ததாபூதஂ நிராஶயஂ குர்யாத்| ததா, ஆயதஂ-தீர்கம், ததா விஶாலஂ-விஸ்திர்ணஂ, குர்யாத்| ஏவஂ கதே ஸதி தோஷஃ-பூயாக்யோ, ந திஷ்டதி-ந ஸ்திதிஂ லபதே|

Adhikarana pATane vaidyagatasAmagrI (21-22) · Śloka 22

| ஶௌர்யமாஶுக்ரியா தீக்ஷ்ணஂ ஶஸ்த்ரமஸ்வேதவேபதூ||௨௧|| அஸம்மோஹஶ்ச வைத்யஸ்ய ஶஸ்த்ரகர்மணி ஶஸ்யதே| |௨௨|

ஸ௦-வைத்யஸ்ய ஶஸ்த்ரகர்மணி ஶௌர்யஂ-பாடநாதௌ வீர்யஂ, ஶஸ்யதே| ததா, ஆஶுக்ரியா-சதுரஹஸ்ததா| ததா, தீக்ஷ்ணஶஸ்த்ரதா| ததா, ஸ்வேதஶ்ச வேபதுஶ்ச, ந வித்யமாநௌ தௌ யஸ்ய ஸ ஏவம், ஸ்வேதாபாவஃ கம்பாபாவஶ்சேத்யர்தஃ| ததா, அஸம்மோஹஃ-தத்காலோசிதகார்யகரணே ஸம்யக்ப்ரவத்திஃ| நநு, "ஶௌர்யஂ வைத்யஸ்ய ஶஸ்யதே" இத்யுக்த்யைவ ஸ்வேதகம்பாபாவஃ ப்ரத்யபாதி| ததா ச ஸ்வேதவேபதூ பீரோரேவ ஸம்பவதஃ, ந ஶூரஸ்ய| இத்யநர்தகஂ "அஸ்வேதவேபதூ" இதி| அத்ராசக்ஷ்மஹே ஸத்யமேவைதௌ பீருகுணௌ, கிந்தூஷ்ணகாலவஶாத் ப்ரகதிவஶாத்வா யஸ்ய ஸ்வேதவேபதூ பவதஃ, தத்பரிஹாரார்தமேததுக்தம்| ஸஸ்வேதஸ்ய ஹி வைத்யஸ்ய ஶஸ்த்ரகர்மகர்துமுத்யதஸ்ய ஶஸ்த்ரக்ரஹணமேவ ந ததா ஸம்பத்யதே, தத்வத்ஸகம்பஸ்யாபி| தஸ்மாத்தத்பரிஹாரோ யுக்தஃ|

Adhikarana lalATAdau tiryak pATanam (22-23) · Śloka 23

| திர்யக்சிந்த்யால்லலாடாப்ரூதந்தவேஷ்டகஜத்ருணி||௨௨|| குக்ஷிகக்ஷாக்ஷிகூடௌஷ்டகபோலகலவங்க்ஷணே| |௨௩|

ஸ௦-லலாடாதிதேஶேஷு திர்யக் சேதஃ கார்யஃ| தந்தவேஷ்டகோ தந்தபிண்டிகா தந்தாதார உச்யதே|

Adhikarana pradeshAntare tiryakpATananiShedhaH (23) · Śloka 23

| அந்யத்ர சேதநாத்திர்யக் ஸிராஸ்நாயுவிபாடநம்||௨௩||

ஸ௦-அந்யத்ர ப்ரதேஶே திர்யக் சேதநாத் ஸிராணாஂ ஸ்நாயூநாஂ ச வ்யாபத்திஃ ஸ்யாத்|

Adhikarana pATanAnantaraM kartavyam (24-28) · Śloka 28

ஶஸ்த்ரேऽவசாரிதே வாக்பிஃ ஶீதாம்போபிஶ்ச ரோகிணம்| ஆஶ்வாஸ்ய பரிதோऽங்குல்யா பரிபீட்ய வ்ரணஂ ததஃ||௨௪|| க்ஷாலயித்வா கஷாயேண ப்லோதேநாம்போऽபநீய ச| குக்குல்வகுருஸித்தார்தஹிங்குஸர்ஜரஸாந்விதைஃ||௨௫|| தூபயேத்படுஷட்க்ரந்தாநிம்பபத்ரைர்கதப்லுதைஃ| திலகல்காஜ்யமதுபிர்யதாஸ்வஂ பேஷஜேந ச||௨௬|| திக்தாஂ வர்திஂ ததோ தத்யாத்தைரேவாச்சாதயேச்ச தாஂ| கதாக்தைஃ ஸக்துபிஶ்சோர்த்வஂ கநாஂ கவலிகாஂ ததஃ||௨௭|| நிதாய யுக்த்யா பத்நீயாத்பட்டேந ஸுஸமாஹிதம்| பார்ஶ்வே ஸவ்யேऽபஸவ்யே வா நாதஸ்தாந்நைவ சோபரி||௨௮||

ஸ௦-ஶஸ்த்ரேऽவசாரிதே-ந்யஸ்தே ஸதி, வாக்பிஃ-தத்காலோசிதார்பிர்மதுராபிஃ 'ஸ்வஸ்தோ ஜாதோऽஸி' இத்யேவஂப்ராயாபிஃ, ததா ஶீதாம்போபிஃ-பரிஷேகாதிபிஃ, ஆதுரமாஶ்வாஸ்ய, அநந்தரஂ வ்ரணஂ பரிதஃ-ஸமந்தாத், அங்குல்யா பரிபீட்ய-பூயாதிதோஷஂ நிர்ஹார்ய, அநந்தரஂ கஷாயேண-மதுயஷ்ட்யாதிஸாதிதேந, க்ஷாலயித்வா, ததஃ ப்லோதேநகார்பாஸாதிஜவஸ்த்ரகண்டேந, ஜலமபநீய-பாநீயார்த்ரதாஂ நிர்ஹத்ய, அநந்தரஂ வ்ரணஂ குக்குல்வாதிபிர்நிம்பபத்ராந்தைர்தூபயேத்| கிம்பூதைஃ ? கதப்லுதைஃ|- ப்லுதக்ரஹணாத்பஹுகதைரிதி த்யோதயதி| ஸங்க்ரஹே சோக்தம் (ஸூ. அ. ௩௮)- "குக்குல்வாதிபிரேவஂ ஶயநாஸநாதி த்விரஹ்நோ தூபயேத்|" இதி| ததஃ-அநந்தரஂ, வர்திஂ-கார்பாஸாதிமயீஂ, வ்ரணாந்தர்தத்யாத்-ப்ரவேஶயேத், வைத்யஃ| கிம்பூதாம் ? திக்தாம்| கைஃ ? திலகல்காஜ்யமதுபிஃ,-வாதவ்ரணே திலபிஷ்டதிக்தாஂ, பித்தவ்ரணே கததிக்தாஂ, கபவ்ரணே மதுதிக்தாம்| கேசித்து ஸர்வைரேவ தைர்யுகபத்திக்தாமித்யாஹுஃ| ந ச கேவலஂ திலாதிபிஃ, யாவத் யதாஸ்வஂ-யத் யஸ்ய தோஷஸ்ய ஸ்வஂ பேஷஜஂ, தேந ச திக்தாம்| தைரேவ-திலகல்காதிபிஃ, வ்ரணாந்தஃப்ரவிஷ்டாஂ தாஂ-வர்திஂ, ஆச்சாதயேத்-ஸ்தகயேத்| ஊர்த்வஂ-ததுபரிஷ்டாத், கதயுக்தைஃ ஸக்துபிராச்சாதயேத்| ஸங்க்ரஹே சோக்தம் (ஸூ. அ. ௩௮)-"நாதிபஷ்டயவஸக்துபிர்கதாக்தைர்பாஜநாந்தேऽம்பஸா தக்ஷிணாங்குலீபிஃ ஸுமதிதைரவச்சாத்ய" இதி| ததோ- வ்ரணாந்தஃப்ரவிஷ்டவர்திச்சாதநாதநந்தரஂ, கவலிகாஂ-பஹுவஸ்த்ரகண்டபுடநிர்வர்திதாஂ, நிதாய-ஸஂஸ்தாப்ய, பட்டேந-நிபிடவஸ்த்ரகண்டேந, ப்ரகதத்வாத் வ்ரணஂ பத்நீயாத்| கதம் ? யுக்த்யா-தோஷகாலாநுகுணயா| அத ஏவ ஸங்க்ரஹே ஜகாத (ஸூ.அ.௩௮)-"வாதஶ்லேஷ்மோத்பவாஂஸ்தத்ர த்விஸ்த்ரிர்வா வேஷ்டயேத்வ்ரணாந்| ஸகதேவ பரிக்ஷப்ய பித்தரக்தாபிகாதஜாந்|| ஶஸ்த்ரக்ஷதருஜாயாஂ து ப்ரததாயாஂ யஷ்டீமதுகஸர்பிஷோஷ்ணேந வ்ரணஂ ஸிஞ்சேத்| உதகும்பாச்சாபோ கஹீத்வா ப்ரோக்ஷயந் பரித உபசரேத்|" இதி| கதஂ பத்நீயாத் ? ஸுஸமாஹிதஂ கத்வா-நாவஹேலயா, வாமபார்ஶ்வே தக்ஷிணபார்ஶ்வே வா| அதஸ்தாத் ந பத்நீயாத், நைவ சோபரி-ஊர்த்வஂ, பத்நீயாத், நைவ சோபரி-ஊர்த்வஂ, பத்நீயாத்|

Adhikarana paTTakavalikAvikeshikAnAM visheShaH (29) · Śloka 29

ஶுசிஸூக்ஷ்மதடாஃ பட்டாஃ கவல்யஃ ஸவிகேஶிகாஃ| தூபிதா மதவஃ ஶ்லக்ஷ்ணா நிர்வலீகா வ்ரணே ஹிதாஃ||௨௯||

ஸ௦-ததா ஶுசயஃ ஸூக்ஷ்மஸூத்ரா தடாஶ்ச பட்டாஃ, ததா கவலிகாஃ ஸவிகேஶிகாஶ்ச வ்ரணே ஹிதாஃ| கிம்பூதாஃ ? தூபிதாஃ, ததா மதவஃ, ததா ஶ்லக்ஷ்ணாஃ, ததா வலீரஹிதாஃ|

Adhikarana rakShA baliSca (30) · Śloka 30

குர்வீதாநந்தரஂ தஸ்ய ரக்ஷாஂ ரக்ஷோநிஷித்தயே| பலிஂ சோபஹரேத்தேப்யஃ|௩௦|

ஸ௦-அநந்தரஂ [ தஸ்ய-] ரோகிணஃ கதஶஸ்த்ரகர்மணோ, வ்ரணே ரக்ஷாஂ குர்யாத்| கிமர்தம் ? ரக்ஷோநிஷித்தயே-பிஶிதாஶநராக்ஷஸாதிநிஷேதாய| தேப்யஶ்ச-ரக்ஷோப்யோ, பலிமுபஹரேத்-தத்யாத்|

Adhikarana auShadhividhAraNam (30-31) · Śloka 31

| ஸதா மூர்த்நா ச தாரயேத்||௩௦|| லக்ஷ்மீஂ குஹாமதிகுஹாஂ ஜடிலாஂ ப்ரஹ்மசாரிணீம்| வசாஂ ச்ஹத்ராமதிச்ச்ஹத்ராஂ தூர்வாஂ ஸித்தார்தகாநபி||௩௧||

ஸ௦-ஸர்வகாலஂ சௌஷதீர்மூர்த்நா தாரயேத்| தா ஏவாஹ-லக்ஷ்மீமித்யாதி| லக்ஷ்மீஂ-பத்மசாரிணீம்| குஹாஂ-பஶ்நிபர்ணீம்| அதிகுஹாஂ-ஶாலிபர்ணாம்| ஜடிலாஂ-மாஂஸீம்| ப்ரஹ்மசரிணீஂ-ப்ரஹ்மயஷ்டிகாம்| வசாஂ-உக்ரகந்தாம்| சத்ராஂ-ஶதபுஷ்பாம்| அதிச்சத்ராஂ-விஷாணிகாம்|

Adhikarana AhAravihAraniyamaH (32) · Śloka 32

ததஃ ஸ்நேஹதிநேஹோக்தஂ தஸ்யாசாரஂ ஸமாதிஶேத்| |௩௨|

ஸ௦-ததஃ-அநந்தரஂ, தஸ்ய வ்ரணிநஃ, ஆசாரமாதிஶேத்| கதமம் ? ஸ்நேஹதிநேஹோக்தம்,-ஸ்நேஹஸ்ய திநஂ ஸ்நேஹதிநஂ, ஸ்நேஹபாநோபலக்ஷிதமஹஃ, தத்ரேஹா-சேஷ்டா, தஸ்யாமுக்தஂ-ஸ்நேஹபாநவித்யுபதிஷ்டஂ "உஷ்ணோதகோபசாரீ ஸ்யாத்" இத்யாதிகம்|

Adhikarana vraNe divAsvapnaniShedhaH (32) · Śloka 32

| திவாஸ்வப்நோ வ்ரணே கண்டூராகருக்ஶோபபூயகத்||௩௨||

ஸ௦-திவாஸ்வப்நோ வ்ரணே கண்ட்வாதிகத்| தஸ்மாத் வ்ரணிநாऽஹஃ ஸ்வப்நோ ந ஸேவ்யஃ|

Adhikarana vraNe strIsa~gganiShedhaH (33-1) · Śloka 1

ஸ்த்ரீணாஂ து ஸ்மதிஸஂஸ்பர்ஶதர்ஶநைஶ்சலிதஸ்ருதே| ஶுக்ரே வ்யவாயஜாந் தோஷாநஸஂஸர்கேऽப்யவாப்நுயாத்||௩௩|| (வ்ரணே ஶ்வயதுராயாஸாத் ஸ ச ராகஶ்ச ஜாகராத்| தௌ ச ருக் ச திவாஸ்வாபாத்தாஶ்ச மத்யுஶ்ச மைதுநாத்)||௧||

ஸ௦-ஸ்த்ரீணாஂ து ஸ்மதிஸஂஸ்பர்ஶதர்ஶநைஃ பூர்வஂ ஸ்வஸ்தாநச்சலிதஂ பஶ்சாத்ஸ்ருதஂ தஸ்மிஂஶ்சலிதஸ்ருதே ஶுக்ரே ஸத்யஸஂஸர்கேऽபி-தாஸாமஸம்பந்தேऽபி மைதுநமந்தரேணாபி, வ்யவாயஜாந்-மைதுநோத்தாந், தோஷாநவாப்நுயாத்| தஸ்மாத் ஸ்த்ரீஸ்மரணஸஂஸ்பர்ஶதர்ஶநாநி வர்ஜ்யாநீத்யர்தஃ|

Adhikarana vraNe bhojanam,vraNe BojanaviSeShaH (34-37) · Śloka 37

போஜநஂ ச யதாஸாத்ம்யஂ யவகோதூமஷஷ்டிகாஃ| மஸூரமுத்கதுவரீஜீவந்தீஸுநிஷண்ணகாஃ||௩௪|| பாலமூலகவார்தாகதண்டுலீயகவாஸ்துகம்| காரவேல்லககர்கோடபடோலகடுகாபலம்||௩௫|| ஸைந்தவஂ தாடிமஂ தாத்ரீ கதஂ தப்தஹிமஂ ஜலம்| ஜீர்ணஶால்யோதநஂ ஸ்நிக்தமல்பமுஷ்ணோதகோத்தரம்||௩௬|| புஞ்ஜாநோ ஜாங்கலைர்மாஂஸைஃ ஶீக்ரஂ வ்ரணமபோஹதி| |௩௭|

ஸ௦-போஜநஂ யதாஸாத்ம்யஂ-யத்யஸ்ய ஸாத்ம்யஂ யவாதி, ததா ஜீவந்த்யாதிஶாகஂ ச, ததா ஸைந்தவாதிகஂ, புராணஶாலிபக்தஂ ஸ்நிக்தஂ-ஸ்நேஹஂ, ததாऽல்பஂ, ஜாங்கலைர்மாஂஸைஃ ஸஹ புஞ்ஜாந உஷ்ணோதகோத்தரஂ யதாபவதி, ஏவஂ வ்ரணீ ஶீக்ரஂ வ்ரணமபோஹதி|

Adhikarana viShamAshanasamashanAdhyAshananiShedhaH (37-38) · Śloka 38

| அஶிதஂ மாத்ரயா காலே பத்யஂ யாதி ஜராஂ ஸுகம்||௩௭|| அஜீர்ணாத்த்வநிலாதீநாஂ விப்ரமோ பலவாந் பவேத்| ததஃ ஶோபருஜாபாகதாஹாநாஹாநவாப்நுயாத்||௩௮||

ஸ௦-மாத்ரயா காலே புக்தஂ பத்யஂ ஸுகேந ஜராஂ யாதி| தஸ்மாத் பத்யஂ மாத்ரயா காலே போக்தவ்யம்| அஜீர்ணஂ து ந கதஞ்சித் கார்யம்| யதோऽஜீர்ணாத் வாதாதீநாஂ பலவாந் விப்ரமஃ-க்ஷோபஃ, ஸ்யாத்| { ததஃ- } தஸ்மாத்க்ஷோபாத், ஶோபாதீந் ப்ராப்நுயாத்|

Adhikarana navadhAnyAdivargaH navadhAnyAderatyapathyatvam (39-40) · Śloka 40

நவஂ தாந்யஂ திலாந் மாஷாந் மத்யஂ மாஂஸமஜாங்கலம்| க்ஷீரேக்ஷுவிகதீரம்லஂ லவணஂ கடுகஂ த்யஜேத்||௩௯|| யச்சாந்யதபி விஷ்டம்பி விதாஹி குரு ஶீதலம்| வர்கோऽயஂ நவதாந்யாதிர்வ்ரணிநஃ ஸர்வதோஷகத்||௪௦||

ஸ௦-நவதாந்யாதி த்யஜேத்| யதோऽயஂ நவதாந்யாதிவர்கோ வ்ரணிநஃ ஸர்வாந் தோஷாந் கரோதி| ஸங்க்ரஹே சோக்தம் (ஸூ.அ.௩௮)-"நவதாந்யமாஷகலாயகுலத்தநிஷ்பாவஶிம்பீஶீதாம்புமத்யேக்ஷுக்ஷிரபிஷ்டதிலவிகதிஶுஷ்கஶாகபிஶிதஹரிதகாம்லலவணகடுகக்ஷாராந்பாமிஷாணி வர்ஜயேத்|" இதி| ஶீதலஂ-ஶீதாம்ப்வாதி|

Adhikarana madyasya tato~apathyatvam (41) · Śloka 41

மத்யஂ தீக்ஷ்ணோஷ்ணரூக்ஷாம்லமாஶு வ்யாபாதயேத்வ்ரணம்| |௪௧|

ஸ௦-மத்யஂ தீக்ஷ்ணோஷ்ணாதிகுணஂ த்ராக் வ்ரணஂ வ்யாபாதயேத்| தஸ்மாத் மத்யமீதஶஂ வர்ஜ்யம், நாபரம்| ததா ச தந்த்ராந்தரே-"ஸஸ்நேஹஂ மதுரப்ராயஂ நாதிதீக்ஷ்ணமகர்கஶம்| தநு யத்ஸுகபேயஂ ச மார்த்வீகேஷு ததுத்தமம்||" இத்யுக்தம்| தஸ்மாத் மார்த்வீகாதிப்ராயஂ ரோத்ராஸவாதிகஂ வா யந்மத்யஂ தஸ்ஸாத்ம்யத்வாத்கிஞ்சித் பேயமேவ|

Adhikarana vraNashushrUShaNam (41-43) · Śloka 43

| வாலோஶீரைஶ்ச வீஜ்யேத ந சைநஂ பரிகட்டயேத்||௪௧|| ந துதேந்ந ச கண்டூயேச்சேஷ்டமாநஶ்ச பாலயேத்| ஸ்நிக்தவத்தத்விஜாதீநாஂ கதாஃ ஶ்ருண்வந்மநஃப்ரியாஃ||௪௨|| ஆஶாவாந் வ்யாதிமோக்ஷாயா க்ஷிப்ரஂ வ்ரணமபோஹதி| |௪௩|

ஸ௦-வாலோஶீரைஶ்சைநஂ வ்ரணஂ வீஜயேத்| ந சைநஂ பரிகட்டயேத்| ததா ந வ்யதயேத்| நாபி கண்டூயேத்| {சேஷ்டமாநஃ-க்ரியாஸு} வ்யாபாரஂ குர்வந், வ்ரணஂ பாலயேத்-ரக்ஷேத்| ததா ஸ்நிக்தாதீநாஂ கதாஶ்சித்தப்ரியா ஆகர்ணயந் ரோகமுக்தயே விஹிதாஶோऽஹ்நாய வ்ரணமபோஹதி|

Adhikarana tRutIye divase prakShAlanAdikam dvitIye prakShAlanAdiniShedhaH niShedhAtikrame doShaH (43-44) · Śloka 44

| ததீயேऽஹ்நி புநஃ குர்யாத்வ்ரணகர்ம ச பூர்வவத்||௪௩|| ப்ரக்ஷாலநாதி, திவஸே த்விதீயே நாசரேத்ததா| தீவ்ரவ்யதோ விக்ரதிதஶ்சிராத்ஸஂரோஹதி வ்ரணஃ||௪௪||

ஸ௦-ததீயே ச திவஸே புநரபி ப்ரக்ஷாலநாதி கர்ம பூர்வவத்பூர்வேண வ்ரணகர்மணா துல்யஂ, குர்யாத்| த்விதீயே து திவஸே ப்ரக்ஷாலநாதி நாசரேத்| கிமித்யாஹ-ததேத்யாதி| ததா-தேந ப்ரகாரேண, வ்ரணஸ்தீவ்ரவ்யதஃ ஸம்பத்யதே| ததா, விக்ரதிதஃ-ஸ ப்ரதேஶோ பஹுபிர்க்ரந்திபிர்யுக்தஃ ஸ்யாத்| ததா, வ்ரணாஶ்சிராத்-சிரேண காலேந, ஸஂரோஹதி-ஸஂரோஹஂ யாதி ரூடஃ ஸம்பத்யதே|

Adhikarana snigdhAdivikeshikAyAH kalkasya ca niShedhaH (45) · Śloka 45

ஸ்நிக்தாஂ ரூக்ஷாஂ ஶ்லதாஂ காடாஂ துர்ந்யஸ்தாஂ ச விகேஶிகாம்| வ்ரணே ந தத்யாத்கல்கஂ வா|௪௫|

ஸ௦-வ்ரணே-வ்ரணாக்யே ஆதாரே, ஸ்நிக்தாதிகுணயுக்தஂ விகேஶிகாஂவ்ரணாந்தஃப்ரவேஶயோக்யாஂ வர்திஂ, ந தத்யாத்| ஶ்லதாஂ-ஶிதிலாம், காடாஂ-நிபிடாம், துர்ந்யஸ்தாஂ-விஷமந்யஸ்தாஂ| அத்ர சாதிஶப்தோऽர்தவஶாத்கம்யமாநோ போத்யஃ| அத ஏவ ஸங்க்ரஹே ஸ்பஷ்டஂ கத்வோவாச (ஸூ.அ. ௩௮)- {"அதிஸ்நிக்தரூக்ஷமதிஶ்லதமதிகாடம்| } அதிஸ்நேஹாத்க்லேதஃ|" இதி| கல்கஂ வா-கல்கமப்யதிஸ்நிக்தாதிகுணயுக்தஂ வ்ரணே ந யோஜயேத்| பிஷ்டமௌஷதஂ த்ரவாப்லுதஂ கல்க இத்யுச்யதே (ஹ.க.அ.௬|௧௦)| கிமிதி ஸ்நிக்தாதிகுணயுக்தாஂ விவேஶிகாஂ கல்கஂ வா ந தத்யாத் ? இத்யாஹ-

Adhikarana niShedhAtikrame doShaH (45-47) · Śloka 47

| ஸ்நேஹாத்க்லேதோ விவர்த்ததே||௪௫|| மாஂஸச்சேதோऽதிருக்ரௌக்ஷ்யாத்வரணஂ ஶோணிதாகமஃ| ஶ்லதாதிகாடதுர்ந்யாஸைர்வ்ரணவர்த்மாவகர்ஷணம்||௪௬|| க்|௪௭|

ஸ௦-யதோऽதிஸ்நேஹாத் க்லேதவத்திஃ| அதரூக்ஷத்வாச்ச மாஂஸச்சேதோऽதிவ்யதா ச, ததா விதாரணஂ ரக்தஸ்ராவஶ்ச| ஶ்லதாதிகுணயுக்தேந ச வ்ரணமார்கஸ்யாவகர்ஷணஂ ஸ்யாத்| விகேஶிகா வ்ரணே கஸ்மாத்தீயதே ? இத்யாஹ-

Adhikarana vikeshikAyA guNaH (47) · Śloka 47

ஸபூதிமாஂஸஂ ஸோத்ஸங்கஂ ஸகதிஂ பூயகர்பிணம்| வ்ரணஂ விஶோதயேச்சீக்ரஂ ஸ்திதா ஹ்யந்தர்விகேஶிகா||௪௭||

ஸ௦-விகேஶிகா வ்ரணாந்தரே ஸ்திதா பூத்யாதியுக்தஂ வ்ரணஂ விஶோதயேத்| அதோऽஸௌ யோஜ்யா| கீதக்வ்ரணஂ ? பூதியுக்தமாஂஸம், ஸோத்ஸங்கஂ-உந்நதம், பூயாதிபக்ஷிதமாஂஸாதிப்ரதேஶஃ ஶூந்யோ தேஹஸ்ய கதிருச்யதே, {ஸகதிஂ-} கதியுக்தம், பூயஶ்சாஸௌ கர்பஶ்ச, ஸ வித்யதே யஸ்ய ஸ பூயகர்பீ தஂ ச|

Adhikarana apakvapATane cikitsA (48) · Śloka 48

வ்யம்லஂ து பாடிதஂ ஶோபஂ பாசநைஃ ஸமுபாசரேத்| போஜநைருபநாஹைஶ்ச நாதிவ்ரணவிரோதிபிஃ||௪௮||

ஸ௦-வ்யம்லஂ-விதக்தஂ பக்வாபக்வஂ வ்ரணஂ, பக்வமித்யஜ்ஞாநாத் பாடிதம்| ததாவிதிஂ ஶ்வயதுஂ பாசநைரந்நபாநைஸ்ததாவிதைஶ்சோபநாஹைஃ-ஸாத்வணகிண்வாதிகல்பிதைஃ, உபாசரேத்| ந ச ஸர்வைரேவாவிஶேஷேண பாசநைருபாசரேதித்யாஹ-நாதீத்யாதி| வ்ரணாதிவிரோதீநி யாநி ஶ்வயதுபாசநாநி-அம்லகடுகதீக்ஷ்ணோஷ்ணலவணப்ராயாணி த்ரவ்யாணி ததைவஂப்ராயாணி போஜநாநி, ந தைருபாசரேத்| அபி து கிஞ்சிதேவ வ்ரணவிரோதீநி யாநி தைருசிதைருபக்ரமேதிதி போத்யம், நாதிஶப்தப்ரயோகாத்|

Adhikarana sIvanasya viShayaH (49-51) · Śloka 51

ஸத்யஃ ஸத்யோவ்ரணாந் ஸீவ்யேத்விவதாநபிகாதஜாந்| மேதோஜால்லிகிதாந் க்ரந்தீந் ஹ்ரஸ்வாஃ பாலீஶ்ச கர்ணயோஃ||௪௯|| ஶிரோக்ஷிகூடநாஸௌஷ்டகண்டகர்ணோருபாஹுஷு| க்ரீவாலலாடமுஷ்கஸ்பிங்மேட்ரபாயூதராதிஷு||௫௦|| கம்பீரேஷு ப்ரதேஶேஷு மாஂஸலேஷ்வசலேஷு ச| |௫௧|

ஸ௦-ஸத்யோவ்ரணாநபிகாதஜாந் விவதாந்-விஸ்தீர்ணமுகாந், ஸத்யஃ-தத்க்ஷணாதேவ, ஸீவ்யேத்| ஸங்குசிதவதநாஸ்து தே ந ஸீவ்யாஃ| அபிகாதாஜ்ஜந்ம யேஷாஂ தாநேவம்| ஸத்யோவ்ரணாநிதி ஸத்யோக்ரஹணமபிகாதஜேஷ்வபி சிரகாலஸ்திதேஷு நாயஂ விதிரிதி த்யோதயதி| மேதோஜாந் க்ரந்தீந் லிகிதாந்-ஶஸ்த்ரலிகிதாந், ஸூச்யா ஸீவ்யேத்| கர்ணயோஶ்ச ஹ்ரகாஃ பாலீர்லிகிதாஃ ஸீவ்யேத்| ஶிரோக்ஷிப்ரபதிஷு ப்ரதேஶேஷு ப்ரபூதமாஂஸேஷ்வசலேஷு ச ஸ்திதாந் வ்ரணாந் ஸீவ்யேத்|

Adhikarana sIvanAviShayaH (51-52) · Śloka 52

| ந து வங்க்ஷணகக்ஷாதாவல்பமாஂஸே சலே வ்ரணாந்||௫௧|| வாயுநிர்வாஹிணாஃ ஶல்யகர்பாந் க்ஷாரவிஷாக்நிஜாந்| |௫௨|

ஸ௦-வங்க்ஷணாதிஸ்திதாநாஂ வ்ரணாநாஂ கம்பீராதிப்ரதேஶத்வாத்ஸீவநஂ ப்ராப்தஂ தந்நிஷித்யதே| மாஂஸலேஷு ஸ்திரேஷு ச வ்ரணாந் ஸீவ்யேதித்யுக்த்யைவால்பமாஂஸே சலே ஸ்தாநே வ்ரணாந்ந ஸீவ்யேதித்யர்தே லப்தே, அல்பமாஂஸாஂஶ்சலாஂஶ்ச வ்ரணாந் ந ஸீவ்யேதிதி வசநமதிஶயார்தம்| ஜாதுசிதபிகாதஜாந் விவதாநப்யேவஂவிதாந் வ்ரணாந் ந ஸீவ்யேதிதி கமயதி| ததா, வாயுஂ நிர்வஹந்தி-நிஃஶ்வஸந்தி, தாந் வாயுநிர்வாஹிணோ ந ஸீவ்யேத்| ததா ஶல்யஂ கர்பே யேஷாஂ தாந் ஶல்யகர்பாந், ததா க்ஷாரவிஷாக்நிப்யோ ஜாதாந் வ்ரணாந் ந ஸீவ்யேத்| ஸீவநாத்பூர்வஂ யத்க்ரியதே தத்தர்ஶயதி-

Adhikarana sIvanasya vidhiH (52-54) · Śloka 54

| ஸீவ்யேச்சலாஸ்திஶுஷ்காஸ்ரதணரோமாபநீய து||௫௨|| ப்ரலம்பி மாஂஸஂ விச்சிந்நஂ நிவேஶ்ய ஸ்வநிவேஶநே| ஸந்த்யஸ்தி ச ஸ்திதே ரக்தே ஸ்நாய்வா ஸூத்ரேண வல்கலைஃ||௫௩|| ஸீவ்யேந்ந தூரே நாஸந்நே கஹ்ணந்நால்பஂ ந வா பஹு| |௫௪|

ஸ௦-ஸ்தாநாச்சலிதமஸ்த்யபநீய-நிரஸ்ய, ததா ஶுஷ்கரக்தஂ தணாநி ரோமாணி சாபாஸ்ய, ததா ஶஸ்த்ராதிநா ப்ரகர்ஷேண லம்பி வ்ரணே யத்வித்யதே மாஂஸஂ தத் ஸ்வநிவேஶநே-ஆத்மீயே ஸ்தாநே, நிவேஶ்ய-ஸஂஸ்தாப்ய, ததா ஸந்த்யஸ்தி ஸ்வே ஸ்தாநே ஸஂஸ்தாப்ய, ஸ்திதே ரக்தே அஸ்த்ரவத்ரூபத்வஂ ப்ராப்தே ஸதி, வ்ரணஂ ஸீவ்யேத்| கேந ? ஸ்நாய்வாதிநா, ததா வல்கலைஃ| வல்கலாநி-ஶணாஶ்மந்தகாதித்வகுத்பவாநி, தைஃ| கதஂ ஸீவ்யேத் ? ந தூரே-ந விப்ரகஷ்டே, ந சாஸந்நே-நாதிநிகடே நால்பஂ வ்ரணாஂஶஂ ந ச பஹு கஹ்ணந்|

Adhikarana sIvanAnantaraM kartavyam (54-55) · Śloka 55

| ஸாந்த்வயித்வா ததஶ்சார்தஂ வ்ரணே மதுகதத்ருதைஃ||௫௪|| அஞ்ஜநக்ஷௌ மஜமஷீபலிநீஶல்லகீபலைஃ| ஸரோத்ரமதுகைர்திக்தே யுஞ்ஜ்யாத்பந்தாதி பூர்வவத்||௫௫||

ஸ௦-ததஃ-தஸ்மாத்ஸீவநாதநந்தரஂ, ஆதுரஂ ஸாந்த்வயித்வா- ஸமாஶ்வாஸ்ய ஶீதாம்புஸ்பர்ஶவ்யஜநாதிபிஃ, அநந்தரமுக்தைர்லிப்தே வ்ரணே ஸதி| கைஃ ? அஞ்ஜநாதிபிஃ| கிம்பூதைஃ ? மதுகதாப்யாஂ த்ருதைஃ-ஆலோடிதைஃ| பூர்வவத்பந்தாதி யுஞ்ஜ்யாத்,- ததீயாந்தாத்வதிஃ, பூர்வோத்திஷ்டேந கர்மணா துல்யஂ கஷாயக்ஷாலநாதி கவலிகாதிகஂ ச யோஜ்யமித்யர்தஃ|

Adhikarana shuShkaM vraNamArdaM kRutvA sIvyet (56) · Śloka 56

வ்ரணே நிஃஶோணிதௌஷ்டோ யஃ கிஞ்சிதேவாவலிக்ய தம்| ஸஞ்ஜாதருதிரஂ ஸீவ்யேத்ஸந்தாநஂ ஹ்யஸ்ய ஶோணிதம்||௫௬||

ஸ௦-அவித்யமாநஶோணிதௌ ஓஷ்டௌ-பார்ஶ்வௌ, யஸ்ய தமேவஂபூதஂ வ்ரணஂ கிஞ்சிதேவ-ஈஷந்மாத்ரமேவ ஶஸ்த்ரேணாவலிக்ய, தஂ ஸஞ்ஜாதருதிரஂ ஸந்தஂ ஸீவ்யேத், ந த்வேவமேவ| யஸ்மாதஸ்ய-வ்ரணஸ்ய, ஸந்தாநஂ ஶோணிதமேவ|

Adhikarana bandhanasya sAdhanAni (57-59) · Śloka 59

பந்தநாநி து தேஶாதீந் வீக்ஷ்ய யுஞ்ஜீத தேஷு ச| ஆவிகாஜிநகௌஶேயமுஷ்ணம், க்ஷௌ மஂ து ஶீதலம்||௫௭|| ஶீதோஷ்ணம் தூலஸந்தாநகார்பாஸஸ்நாயுவல்கஜம்| தாம்ராயஸ்த்ரபுஸீஸாநி வ்ரணே மேதஃகபாதிகே||௫௮|| பங்கே ச யுஞ்ஜ்யாத்பலகஂ சர்மவல்ககுஶாதி ச| |௫௯|

ஸ௦-பத்யதே வ்ரண ஏபிரிதி பந்தநாநி,- ஆவிகாஜிநாதீநி, தேஷு-வ்ரணேஷு, தேஶகாலஸாத்ம்யாதீந் வீக்ஷ்ய-நிரூப்ய, யதாயோகமாவிகாத்யந்யதமஂ யுஞ்ஜ்யாத்| தேஷாஂ ச பந்தநாநாஂ ஸ்வரூபமாஹ-ஆவிகேத்யாதி| அவிரேவாவிகஃ, தஸ்யேதமாவிகம்| "அவேஃ கஃ" இதி கஃ, "தஸ்யேதம்" இத்யண்| அஜிநஂ-சர்ம| கோஶாத்ஸம்பூதஂ-கௌஶேயம்| "கோஷாட்டஞ்" இதி டஞ்| ஆவிகாதிகஂ பந்தநத்ரயமுஷ்ணஂ-உஷ்ணவீர்யம்| க்ஷௌ மஂ து பந்தநஂ ஶீதலஂ-ஶீதவீர்யம்| தூலஸந்தாநாதிஜஂ ஶீதோஷ்ணஂ-உபயஸ்வபாவம்| தூலஂ ஶால்மல்யாதிஜஂ தஸ்ய ஸந்தாநஃ-ஸந்ததிஃ ஸூத்ரரூபதா, தேந நிஷ்பாதிதம்| மேதஃகபாதிகே வ்ரணே தாம்ராதீநி பந்தநார்தஂ யுஞ்ஜ்யாத்| பங்கே-அஸ்திபங்கே| ந கேவலஂ தாம்ராதீநி மேதஃகபாதிகே வ்ரணே யுஞ்ஜயாத், யாவச்சஶப்தாத்தாநி பங்கேऽபி யுஞ்ஜ்யாத்| ந ச கேவலஂ பங்கே தாம்ராதீநி யுஞ்ஜ்யாத், யாவத்பலகாதி ச யுஞ்ஜ்யாத்| குஶாஶப்தேந வஂஶாதிகம்பிகோச்யதே| அதுநா பந்தப்ரகாராந்நிர்திஶதி-

Adhikarana bandhanaprakArAH (59-61) · Śloka 61

ஸ்வநாமாநுகதாகாரா பந்தாஸ்து தஶ பஞ்ச ச||௫௯|| கோஶஸ்வஸ்திகமுத்தோலீசீநதாமாநுவேல்லிதம்| கட்வாவிபந்தஸ்தகிகாவிதாநோத்ஸங்கதோஷ்பணாஃ||௬௦|| யமகஂ மண்டலாக்யஂ ச பஞ்சாங்கீ சேதி யோஜயேத்| (விதத்யாத்தேஷு தேஷ்வேவ கோஶமங்குலிபர்வஸு| ஸ்வஸ்திகஂ கர்ணகக்ஷாதிஸ்தநேஷூக்தஂ ச ஸந்திஷு||௧|| முத்தோலீஂ மேட்ரக்ரீவாதௌ யுஞ்ஜ்யாச்சீநமபாங்கயோஃ| ஸம்பாதேऽஙே ததா தாம, ஶாகாஸ்வேவாநுவேல்லிதம்||௨|| கட்டாஂ கண்டே ஹநௌ ஶங்கே, விபந்தஂ பஷ்டகோதரே| அங்குஷ்டாங்குலிமேட்ராக்ரே ஸ்தகிகாமந்த்ரவத்திஷு||௩|| விதாநஂ பதுலாங்காதௌ ததா ஶிரஸி சேரயேத்| விலம்பிநி ததோத்ஸங்கஂ, நாஸௌஷ்டசிபுகாதிஷு||௪|| கோஷ்பணஂ ஸந்திஷு ததா, யமகஂ யமிகே வ்ரணே| வத்தேऽங்கே மண்டலாக்யஂ, ச பஞ்சாங்கீ சோர்த்வஜத்ருஷு||௫|| ) யோ யத்ர ஸுநிவிஷ்டஃ ஸ்யாத்தஂ தேஷாஂ தத்ரே புத்திமாந்||௬௧||

ஸ௦-ஸ்வஂ ச தந்நாம ச ஸ்வநாம, தேநாநுகதஃ-அநுபத்தஃ, ஆகாரஃ-ஸஂஸ்தாநவிஶேஷோ, யேஷாஂ தே பஞ்சதஶ பந்தா வக்ஷ்யமாணாஃ| துஶப்தோऽவதாரணார்தஃ| அர்தாத் பஞ்சதஶைவேதி, ந ந்யூநாஃ| கோஶாதயஃ பஞ்சாங்க்யந்தாஃ| தேஷாஂ-பந்தாநாஂ மத்யே, யோ-பந்தவிஶேஷோ, யத்ர-யஸ்மிந்தேஹதேஶே, ஸுநிவிஷ்டோ பவேத், தஂ-பந்தஂ கோஶாதிகஂ, தத்ர-தஸ்மிந்தேஶே, யோஜயேத்| தத்ர கோஶோऽங்குலீபர்வஸு சர்மாதிகதஃ| ஸ்வஸ்திகஂ ஸந்திகூர்சப்ரூஸ்தநாந்தரக்ஷாக்ஷிகபோலகர்ணேஷு| முத்தோலீ க்ரீவாமேட்ரயோஃ| சீநமபாங்கயோஃ| தாம ஸம்பாதேऽங்கே வங்க்ஷணாதௌ| அநுவேல்லிதஂ ஶாகாஸு| கட்வா ஹநுஸந்திகண்டேஷு| விபந்தமுதரோருபஷ்டேஷு| ஸ்தகிகாऽங்குஷ்டாங்குலீமட்ராந்த்ரமூத்ரவத்திஷு| விதாநஂ மூர்த்தாதௌ பதுலேऽங்கே| உத்ஸங்கமங்கவிஶேஷே லம்பிநி பாஹ்வாதௌ| கோஷ்பணஂ நாஸௌஷ்டசிபுகஸக்திஷு| யமகஂ யமலவ்ரணயோஃ| மண்டலஂ வத்தேऽங்கே| பஞ்சாங்கீ ஜத்ரூர்த்வமிதி யோஜநா கார்யா| ஸம்ப்ரத்யேஷாஂ பந்தாநாஂ காடஶிதிலாதிபந்தத்வஂ தேஶாத்யநுரோதாந்நிரூபயதி-

Adhikarana pradeshavisheSheNa bandhanavisheShaH (62-66) · Śloka 66

பத்நீயாத்காடமூருஸ்பிக்கக்ஷாவங்க்ஷணமூர்தஸு| ஶாகாவதநகர்ணாரஃபஷ்டபார்ஶ்வகலோதரே||௬௨|| ஸமஂ மேஹநமுஷ்கே ச, நேத்ரே ஸந்திஷு ச ஶ்லதம்| பத்நீயாச்ச்ஹிதிலஸ்தாநே வாதஶ்லேஷ்மோத்பவே ஸமம்||௬௩|| காடமேவ ஸமஸ்தாநே, பஶஂ காடஂ ததாஶயே| ஶீதே வஸந்தேऽபி ச தௌ மோக்ஷணீயௌ த்ர்யஹாத்ர்யஹாத்||௬௪|| பித்தரக்தோத்தயோர்பந்தோ காடஸ்தாநே ஸமோ மதஃ| ஸமஸ்தாநே ஶ்லதோ, நைவ ஶிதிலஸ்யாஶயே ததா||௬௫|| ஸாயஂப்ராதஸ்தயோர்மோக்ஷோ க்ரீஷ்மே ஶரதி சேஷ்யதே| |௬௬|

ஸ௦-ஊருஸ்பிகாதிஷு தேஶேஷு காடஂ பந்தஂ பத்நீயாத், ந து ஶ்லதம்| ஶாகாவதநாதிஷு ஸமஂ பந்தஂ பத்நீயாத்| சஶப்தாந்மேஹநே முஷ்கயோஶ்ச ஸமமேவ| நேத்ரே-நயநே, ததாऽஸ்திஸந்திஷு ஶிதிலஂ பந்தஂ பத்நீயாத்| ஶிதிலஸ்தாநே ஶிதிலோ பந்த உபதிஷ்டஃ தத்ர ஸ்தாநே யௌ வ்ரணௌ வாதஶ்லேஷ்மோத்பவௌ தௌ ஸமஂ கத்வா பத்நீயாத், ந காடஂ ந ஶிதிலம்| ஸமஸ்தாநே ஸமோ பந்த உபதிஷ்டஃ, தத்ர ஸ்தாநே வாதஶ்லேஷ்மோத்பவௌ வ்ரணௌ காடமேவ பத்நீயாத்| பஶமித்யாதி| ததித்யநேந காடாஶயஃ பராமஶ்யதே| காடபந்தோத்திஷ்டே ஸ்தாநே வாதஶ்லேஷ்மோத்பவௌ வ்ரணௌ பஶஂ-ஸுதராஂ, காடஂ பத்நீயாத்| தௌ-வாதஶ்லேஷ்மோத்பவௌ வ்ரணௌ, ஶீதே-ஹேமந்தஶிஶிராக்யே காலே, வஸந்தே ச த்ர்யஹாத்த்ர்யஹாத்-த்ரிதிநஂ த்ரிதிநமந்தரீகத்ய, மோக்ஷணியௌ-மோக்ஷணார்ஹௌ பவதஃ| பித்தரக்தோத்தயோர்வ்ரணயோர்காடபந்தஸ்தாநே ஸமோ பந்தோ மதஃ, ந ஶிதிலஃ| ஸமஸ்தாநே யத்ர ஸமோ பந்தஃ உபதிஷ்டஃ ஶாகாவதநாதௌ, தத்ரஸ்தயோஃ பித்தரக்தோத்தயோர்வ்ரணயோஃ ஶிதிலோ பந்தஃ கார்யஃ| ஶிதிலஸ்ய பந்தஸ்யாஶயே யத்ர ஶிதிலோ பந்தஃ கார்ய இத்யுக்தஂ, தத்ர நைவ பந்தஃ கார்ய இதி| ஏவகாரோऽவதாரணார்தஃ கதஃ| தயோஃ-பித்தரக்தோத்தயோஃ, ஸாயஂப்ராதர்த்வௌ காலௌ மோக்ஷ இஷ்யதே| க்ரீஷ்மே ஶரதி சாந்யதோஷோத்தவ்ரணஸ்யாபி ஸாயஂப்ராதர்மோக்ஷ இஷ்யதே| ந து பந்தேந விநா வ்ரணோ தார்ய இத்யாஹ-

Adhikarana bandhAkaraNe doShaH (66-67) · Śloka 67

| அபத்தோ தஂஶமஶகஶீதவாதாதிபீடிதஃ||௬௬|| துஷ்டிபவேச்சிரஂ சாத்ர ந திஷ்டேத்ஸ்நேஹபேஷஜம்| கச்ச்ஹ்ரேண ஶுத்திஂ ரூடிஂ வா யாதி ரூடோ விவர்ணதாம்||௬௭||

ஸ௦-அபத்தோ வ்ரணோ தஂஶாதிபிஃ பீடிதோ-வ்யதிதஃ, ததாऽऽதிஶப்தாத் ரஜோதூமாதிபிஶ்ச வ்யதிதஃ, அதுஷ்டோऽபி துஷ்டீபவதி| அத்ர ச-வ்ரணே, பந்தமந்தரேண வ்ரணக்நஃ ஸ்நேஹ உபயோஜிதோ பேஷஜஂ சோபயோஜிதஂ சிரஂ ந திஷ்டேத்| பந்தஂ ச விநா ஸம்யகுபசர்யமாணோऽபி வ்ரணஃ கஷ்டேந ஶுத்திஂ யாதி| ரூடிஂ ச கச்ச்ரேண யாதி| ரூடோऽபி ஸந் விவர்ணதாஂ யாதி, ந ஶரீரவர்ணதாம்| இத்யபந்தநாத்தோஷாஃ| இதாநீஂ பந்தநாத்குணாநாஹ-

Adhikarana bandhakaraNe guNaH (68-70) · Śloka 70

பத்தஸ்து சூர்ணிதோ பக்நோ விஶ்லஷ்டஃ பாடிதோऽபி வா| சிந்நஸ்நாயுஸிரோऽப்யாஶு ஸுகஂ ஸஂரோஹதி வ்ரணஃ||௬௮|| உத்தாநஶயநாத்யாஸு ஸர்வேஹாஸு ந பீட்யதே| உத்வத்தௌஷ்டஃ ஸமுத்ஸந்நோ விஷமஃ கடிநோऽதிருக்||௬௯|| ஸமோ மதுரருக் ஶீக்ரஂ வ்ரணஃ ஶுத்யதி ரோஹதி| |௭௦|

ஸ௦-துரவதாரணே| பத்த ஏவ வ்ரணோ பந்தமாஹாத்ம்யாத், சூர்ணிதஃ-அஸ்திஸமாஶ்ரிதோ வ்ரணஃ, ததா பக்நஃ-அஸ்திஸமாஶ்ரித ஏவ வ்ரணஃ, ததா விஶ்லஷ்டஃ-ஸந்திஸ்தாநாதந்யஸ்தாநகதோ வ்ரணோ நேத்ராதிஸ்தஃ, ததா பாடிதஃ-ஸர்வதேஶஸ்திதோऽபி, ததா சிந்நஸ்நாயுஸிரோऽப்யாஶு வ்ரணஃ ஸுகஂ ஸம்யக்ரோஹதி| ததோத்தாநஶயநாத்யாஸு ஸர்வாஸ்வீஹாஸு-சேஷ்டாஸு, ந பீட்யதே-ந வ்யததே| ஊர்த்வஂ வத்தௌ-வர்துலௌ, ஓஷ்டௌ யஸ்ய ஸ உத்வத்தௌஷ்டஃ, ந ஸமஃ| ததா, ஸமுத்ஸந்நஃ-ஸமாந்தாதுச்சூநரூபோ யோ வ்ரணோ ந ஸமஃ| ததா, விஷமஃ உத்வத்தௌஷ்டஸமுத்ஸந்நாப்யாஂ வ்யதிரிக்தோ விஷமஸஂஸ்தாநஃ| ததா, கடிநோ-யோ வ்ரணோ ந மதுஃ| ததா, அதிருக் ச யோ வ்ரணஃ| ஸ ஸர்வ உத்வத்தௌஷ்டாதிஃ பஞ்சப்ரகாரோऽபி பந்தமாஹாத்ம்யாத் அஶுபரூபதாஂ ஹித்வா வ்ரணஃ { ஸமோ மதுரருக் ச பவதி, ததா } ஶீக்ரஂ ஶுத்திஂ யாதி ரோஹதி| நநு, உத்வத்தௌஷ்டஸமுத்ஸந்நாவபி விஷமகடிநஶப்தேநைவ (ப்தாப்யாமேவ) க்ரஹீஷ்யேதே, கிமேதாப்யாமுபாத்தாப்யாஂ ? அஸ்த்யேவைதத்| கிந்த்வநயோஃ பதங்நிர்தேஶேநாதிதுஶ்சிகித்ஸ்யதரத்வஂ கமயதி|

Adhikarana vraNavisheShe lepasya patrAcCAdanam (70-72) · Śloka 72

| ஸ்திராணாமல்பமாஂஸாநாஂ ரௌக்ஷ்யாதநுபரோஹதாம்||௭௦|| ப்ரச்ச்ஹாத்யமௌஷதஂ பத்ரைர்யதாதோஷஂ யதர்து ச| அஜீர்ணதருணாச்ச்ஹித்ரைஃ ஸமந்தாத்ஸுநிவேஶிதைஃ||௭௧|| தௌதைரகர்கஶைஃ க்ஷீரிபூர்ஜார்ஜுநகதம்பஜைஃ| |௭௨|

ஸ௦-ஸ்திராணாஂ வ்ரணாநாஂ தீர்ககாலாநுஷங்கிணாஂ, ததாऽல்பமாஂஸாநாஂ-அநுபசிதபலலாநாஂ, அத ஏவ ஹேதோஃ, ததா ரௌக்ஷ்யாதநுபரோஹதாஂ-ரூடிமகச்சதாஂ, ஔஷதஂ-கல்கஸ்நேஹாதிகஂ யதுபயுஜ்யதே, தத் பத்ரைஃ க்ஷீரிபூர்ஜார்ஜுநகதம்பஜைஃ ப்ரச்சத்யஂ-ஸ்தகிதவ்யம்| யதாதோஷஂ-தோஷாநதிக்ரமேண, யதர்து-த்வநதிக்ரமேண ச, தத்வஶாத்யதாயோகம்| யதா-வாதவ்ரணே ஶீததா ஸ்நிக்தோஷ்ணைஃ பத்ரைஃ, பித்தவ்ரணே கர்மகாலே ஶீதஸ்வபாவைஃ, கபவ்ரணே உஷ்ணகாலே ரூக்ஷோஷ்ணப்ராயைஃ ஏவஂ ச ப்ராவஷி காலே மிஶ்ரதோஷே ச கல்பநீயம்| கிம்பூதைஃ பத்ரைஃ ? அஜீர்ணாநி-அஜர்ஜராணி, தருணாநி-ப்ரத்யக்ராணி, அச்சித்ராணி-சித்ரரஹிதாநி, தைரஜீர்ணதருணாச்சித்ரைஃ| ததா, ஸமந்தாத்-ஸர்வதஃ ஸுஷ்டு நிவேஶிதைஃ| ததா, தௌதைஃ-ஜலாதிநா நிர்மலீகதைஃ| ததா, அகர்கஶைஃ-அகடிநைஃ|

Adhikarana vraNavisheShe bandhananiShedhaH (72-74) · Śloka 74

| குஷ்டிநாமக்நிதக்தாநாஂ பிடிகாமதுமேஹிநாம்||௭௨|| கர்ணிகாஶ்சோந்துருவிஷே க்ஷாரதக்தா விஷாந்விதாஃ| பந்தநீயா ந மாஂஸ்பாகே குதபாகே ச தாருணே||௭௩|| ஶீர்யமாணாஃ ஸருக்தாஹாஃ ஶோபாவஸ்தாவிஸர்பிணஃ| |௭௪|

ஸ௦-குஷ்ட்யாதீநாஂ யே வ்ரணாஸ்தே ந பந்தநீயாஃ| ததா, உந்துருவிஷே யாஃ கர்ணிகாஃ கோடரூபாஃ, தாஶ்ச ந பந்தநீயாஃ| ததா, க்ஷாரதக்தா யே வ்ரணாஸ்ததா விஷதக்தா யே வ்ரணாஸ்தே ச ந பந்தநீயாஃ| ததா, மாஂஸ்பாகே வ்ரணாஸ்ததா தாருணே ச குதபாகே-ந குதபாகமாத்ரே, வ்ரணாஸ்தே ச ந பந்தநீயாஃ| மாஂஸ்பாக இதி "மாஂஸஸ்ய பசியுட்கஞோஃ" இத்யலோபஃ| ததா, ஶீர்யமாணாஃ-ஶதநாவஸ்தாஂ பஜமாநாஃ, ததா ஸருக்தாஹாஃ ததா ஶோபாவஸ்தாஃ-அநேகாவஸ்தா பஜந்தோऽபி யே ஶோபாவஸ்தாவஸ்திதாஃ, ததா விஸர்பிணோ-விஸர்பாவஸ்தாஸ்திதாஃ தே ச ந பந்தநீயாஃ| இதாநீஂ ஸகமீணாஂ வ்ரணாநாஂ சிகித்ஸாமாஹ-

Adhikarana vraNe kRumipratIkAraH (74-77) · Śloka 77

| அரக்ஷயா வ்ரணே யஸ்மிந் மக்ஷிகா நிக்ஷிபேத்கமீந்||௭௪|| தே பக்ஷயந்தஃ குர்வந்தி ருஜாஶோபாஸ்ரஸஂஸ்ரவாந்| ஸுரஸாதிஂ ப்ரயுஞ்ஜீத தத்ர தாவநபூரணே||௭௫|| ஸப்தபர்ணகரஞ்ஜார்கநிம்பராஜாதநத்வசஃ| கோமூத்ரகல்கிதோ லேபஃ ஸேகஃ க்ஷாராம்புநா ஹிதஃ||௭௬|| ப்ரச்ச்ஹாத்ய மாஂஸபேஶ்யா வா வ்ரணஂ தாநாஶு நிர்ஹரேத்| |௭௭|

ஸ௦-அரக்ஷயா-அபாலநேந. யஸ்மிந் வ்ரணே மக்ஷிகா கமீந்நிக்ஷிபேத்| தே-தத்ரஸ்தாஃ கமயோ, வ்ரணஂ பக்ஷயந்தோ ருஜாதீந் குர்வந்தி| தத்ர-ஸகமௌ வ்ரணே, ஸுரஸாதிகணஂ தாவநபூரணே-தந்நிமித்தஂ, ப்ரயுஞ்ஜீத| தாவநஂ ச பூரணஂ ச தஸ்மிந்| ததா தஸ்மிந்வ்ரணே ஸப்தபர்ணாதீநாஂ த்வசோ கோமூத்ரகல்கிதாஃ-பிஷ்டாஃ, லேபோ ஹிதஃ| ததா, க்ஷாராம்புநா ஸேகோ ஹிதஃ| அதவா மாஂஸபேஶ்யா வ்ரணஂ ப்ரச்சத்ய, தாந்-கமீந், ஆஶு நிர்ஹரேத்|

Adhikarana ashuddhasya ropaNaniShedhaH (77-78) · Śloka 78

| ந சைநஂ த்வரமாணோऽந்தஃ ஸதோஷமுபரோஹயேத்||௭௭|| ஸோऽல்பேநாப்யபசாரேண பூயோ விகுருதே யதஃ| |௭௮|

ஸ௦-ந சைநஂ-வ்ரணமந்தஃ ஸதோஷஂ த்வரமாணோ வைத்ய உபரோஹயேத்| கஸ்மாத் ? இத்யாஹ-ஸ இத்யாதி| யதோ-யஸ்மாத், ஸஃ-அந்தஃ ஸ்திததோஷோ வ்ரணோ, ரூடோऽபி பூயஃ-புநஃ, ஸ்தோகேநாப்யபசாரேண விகதிஂ யாதி|

Adhikarana rUDhavraNasya saptamAsAvadhirniyamaH (78-79) · Śloka 79

| ரூடேऽப்யஜீர்ணவ்யாயாமவ்யவாயாதீந் விவர்ஜயேத்||௭௮|| ஹர்ஷஂ க்ரோதஂ பயஂ சாபி யாவதாஸ்தைர்யஸம்பவாத்| ஆதரேணாநுவர்த்யோऽயஂ மாஸாந் ஷட் ஸப்த வா விதிஃ||௭௯||

ஸ௦-ரூடேऽபி ஸத்யஜீர்ணாதீந் விவர்ஜயேத்| { ஸ்தைர்யஂ யாவத் ஹர்ஷாதீந் வர்ஜயேத்| } அயஂ-அஜீர்ணவ்யாயாமவ்யவாயாதிபரிவர்ஜநலக்ஷணோ, விதிஃ ஷட் ஸப்த வா மாஸாந் ஆதரேண-யத்நவதா, அநுவர்த்யஃ-அநுஷ்டாதவ்யஃ|

Adhikarana anuktaM svayamUhanIyam (29) · Śloka 29

உத்பத்யமாநாஸு ச தாஸு தாஸு வார்தாஸு தோஷாதிபலாநுஸாரீ| தைஸ்தைருபாயைஃ ப்ரயதஶ்சிகித்ஸே தாலோசயந் விஸ்தரமுத்தரோக்தம்||௮௦|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஶஸ்த்ரகர்மவிதிர்நாமைகோநத்ரிஂஶோऽத்யாயஃ||௨௯||

ஸ௦- யதா,- மக்ஷிகாபிஃ கமிநிக்ஷேபாத் கமிப்ராபல்யே ஜாதே சிகித்ஸா விஹிதா| ததா, அந்யாஸ்வபி தாஸு தாஸு வார்தாஸு அவஸ்தாஸ்வநிர்திஷ்டஸ்வரூபாபிதாநாஸு, உத்பத்யமாநாஸு, தைஸ்தைஃ- உக்தாநுக்தைஃ, உபாயைஃ- ஸாதநைஃ, சிகித்ஸேத்வைத்யஃ| கிம்பூதோ வைத்யஃ ? தோஷாதிபலாநுஸாரீ,-தோஷாதீநாஂ பலஂ தோஷாதிபலம், ஆதிஶப்தாத்தேஶகாலாதயோ கஹ்யந்தே, ததநுஸரத்யேவஂவிதோ யோ வைத்யஃ ஸஃ| ததா, ப்ரயதி-யத்நபரஃ| ததா, உத்தரே- உத்தரதந்த்ரே வ்ரணபங்கவிதாநே, உக்தஂ-நிர்திஷ்டஂ, விஸ்தரமாலோசயந்-நிரூபயந், ந து யதச்சயேதி பாவஃ| இந்த்ரவஜ்ராவத்தம்| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஶஸ்த்ரகர்மவிதிர்நாமைகோநத்ரிஂஶோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௨௯||