Adhikarana apasmArapratiShedhAdhyAyaH||7|| (2-3) · Śloka 3
ਅਥਾਤੋਪਸ੍ਮਾਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| )|੩|
अथातोऽपस्मारप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| )|३|
🔊 Audio coming soon
ਅਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਰਮਪਸ੍ਮਾਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧ ਉਚ੍ਯਤੇ, ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana apasmArasya svarupamapasmArasya nidAnam apasmArasya samprAptiH apasmArasya sAmAnyaM lakShaNam (1-5) · Śloka 5
ਸ੍ਮਤ੍ਯਪਾਯੋ ਹ੍ਯਪੋਸ੍ਮਾਰਃ ਸ ਧੀਸਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਸਂਪ੍ਲਵਾਤ੍| ਜਾਯਤੇਭਿਹਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਚਿਨ੍ਤਾਸ਼ੋਕਭਯਾਦਿਭਿਃ||੧|| ਉਨ੍ਮਾਦਵਤ੍ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਦੇਹਗਤੈਰ੍ਮਲੈਃ| ਹਤੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇ ਹਦਿ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤੇ ਸਂਜ੍ਞਾਵਾਹਿਸੁ ਖੇਸੁ ਚ||੨|| ਤਮੋ ਵਿਸ਼ਨ੍ ਮੂਢਮਤਿਰ੍ਬੀਭਤ੍ਸਾਃ ਕੁਰੁਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾਃ| ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਖਾਦਨ੍ ਵਮਨ੍ ਫੇਨਂ ਹਸ੍ਤੌ ਪਾਦੌ ਚ ਵਿਕ੍ਸਿਪਨ੍||੩|| ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਸਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਣਿ ਪ੍ਰਸ੍ਖਲਨ੍ ਪਤਤਿ ਕ੍ਸਿਤੌ| ਵਿਜਿਹ੍ਯਕ੍ਸਿਭ੍ਰੁਵੋ ਦੋਸਵੇਗੇਤੀਤੇ ਵਿਬੁਧ੍ਯਤੇ||੪|| ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਣ ਸ ਪੁਨਸ਼੍ਚੈਵਮੇਵ ਵਿਚੇਸ੍ਟਤੇ| |੫|
स्मृत्यपायो ह्यपोस्मारः स धीसत्त्वाभिसंप्लवात्| जायतेऽभिहते चित्ते चिन्ताशोकभयादिभिः||१|| उन्मादवत्प्रकुपितैश्चित्तदेहगतैर्मलैः| हते सत्त्वे हृदि व्याप्ते संज्ञावाहिषु खेषु च||२|| तमो विशन् मूढमतिर्बीभत्साः कुरुते क्रियाः| दन्तान् खादन् वमन् फेनं हस्तौ पादौ च विक्षिपन्||३|| पश्यन्नसन्ति रूपाणि प्रस्खलन् पतति क्षितौ| विजिह्यक्षिभ्रुवो दोषवेगेऽतीते विबुध्यते||४|| कालान्तरेण स पुनश्चैवमेव विचेष्टते| |५|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਸ੍ਮਤੇਰਪਾਯੋ-ਵਿਨਾਸ਼ਃ, ਅਪਸ੍ਮਾਰ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਸ ਚ-ਸ੍ਮਤਿਵਿਨਾਸ਼ੋ, ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਵਿਨਾਸ਼ਾਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਚਿਨ੍ਤਾਦ੍ਯਭਿਹਤੇ, ਤਥੋਨ੍ਮਾਦਵਚ੍ਚਿਤ੍ਤਦੇਹਗਤੈਰ੍ਦੋਸੈਃ ਪ੍ਰਕਪਿਤੈਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇ ਹਤੇ, ਹਦਯੇ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤੇ, ਤਥਾ ਸਂਜ੍ਞਾਵਾਹਿਸੁ ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤੇਸੁ ਸਤ੍ਸੁ, ਜਾਯਤੇ| ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਜਾਤੇ ਸਤਿ ਮੂਢਮਤਿਃ ਸਨ੍ ਤਮੋ-ਮੋਹਂ, ਵਿਸ਼ਨ੍ ਬੀਭਤ੍ਸਾਃ-ਨਿਨ੍ਦਿਤਾਃ, ਕ੍ਰਿਯਾਃਕੁਰੁਤੇ| ਨ ਤੁ ਤਮੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸ ਇਹ ਗਹ੍ਯਤੇ, ਤਸ੍ਯ ਦਿਵਾਸਮ੍ਭਵਸ੍ਯਾਪਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯਤ ਏਵ, ਰੋਗਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍| ਅਤ ਏਵ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ,-"ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਸਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਣਿ" ਇਤਿ| ਤਾ ਏਵ ਕ੍ਰਿਯਾ ਵਕ੍ਤਿ-ਦਨ੍ਤਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ ਯਾਵਦ੍ਵਿਜਿਹ੍ਵਾਕ੍ਸਿਭ੍ਰੁਵ ਇਤਿ| ਵਿਜਿਹ੍ਯਮਕ੍ਸਿਭ੍ਰੁਵਂ ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਮ੍| ਅਕ੍ਸਿਭ੍ਰੁਵਸ਼ਬ੍ਦੋਚਤੁਰਾਦਿਨਿਪਾਤਃ| ਦੋਸਵੇਗੇ ਚਾਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਵਿਬੁਧ੍ਯਤੇ-ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਯਾਤਿ| ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੈਣ ਸਃ-ਅਪਸ੍ਮਰੀਮ੍ ਏਵਮੇਵ-ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍, ਕਰੋਤਿ|
Adhikarana apasmArasya caturvidhatvam (5) · Śloka 5
| ਅਪਸ੍ਮਾਰਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭੇਦੋ ਵਾਤਾਦ੍ਯੈਰ੍ਨਿਚਯੇਨ ਚ||੫||
| अपस्मारश्चतुर्भेदो वाताद्यैर्निचयेन च||५||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਅਪਸ੍ਮਾਰਸ਼੍ਚਤੁਃਪ੍ਰਕਾਰਃ| ਕਥਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਵਾਤਾਦਿਭਿਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਚ|
Adhikarana apasmArasya pUrvarUpam (6-8) · Śloka 8
ਰੂਪਮੁਤ੍ਪਤ੍ਸ੍ਯਮਾਨੇਸ੍ਮਿਨ੍ ਹਤ੍ਕਮ੍ਪਃ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ ਭ੍ਰਮਃ| ਤਮਸੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਭ੍ਰੂਵ੍ਯੁਦਾਸੋਕ੍ਸਿਵੈਕਤਮ੍||੬|| ਅਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਰਵਣਂ ਸ੍ਵੇਦੋ ਲਾਲਾਸਿਙ੍ਘਾਣਕਸ੍ਰੁਤਿਃ| ਅਵਿਪਾਕੋਰੁਚਿਰ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਕੁਕ੍ਸ੍ਯਾਟੋਪੋ ਬਲਕ੍ਸਯਃ||੭|| ਨਿਦ੍ਰਾਨਾਸ਼ੋਙ੍ਗਮਰ੍ਦਸ੍ਤਟ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਗਾਨਂ ਸਨਰ੍ਤਨਮ੍| ਪਾਨਂ ਤੈਲਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਤਯੋਰੇਵ ਚ ਮੇਹਨਮ੍||੮||
रूपमुत्पत्स्यमानेऽस्मिन् हृत्कम्पः शून्यता भ्रमः| तमसो दर्शनं ध्यानं भ्रूव्युदासोऽक्षिवैकृतम्||६|| अशब्दश्रवणं स्वेदो लालासिङ्घाणकस्रुतिः| अविपाकोऽरुचिर्मूर्च्छा कुक्ष्याटोपो बलक्षयः||७|| निद्रानाशोऽङ्गमर्दस्तृट् स्वप्ने गानं सनर्तनम्| पानं तैलस्य मद्यस्य तयोरेव च मेहनम्||८||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਸ੍ਮਾਰ ਉਦ੍ਬੁਭੂਸਤਿ ਸਤਿ ਹਤ੍ਕਮ੍ਪਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਗਾਨਾਦਿ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤੈਲਮਦ੍ਯਯੋਃ ਪਾਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਥਾ ਤਯੋਰੇਵ-ਤੈਲ ਮਦ੍ਯਯੋਃ, ਮੇਹਨਂ-ਮੂਤ੍ਰਣਂ, ਸ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana 1 vAtajasya lakShaNam (9-12) · Śloka 12
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਾਤ੍ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਸਕ੍ਥਿਃ ਪ੍ਰਪਤਂਸ਼੍ਚ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ| ਅਪਸ੍ਮਰਤਿ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਚ ਲਭਤੇ ਵਿਸ੍ਵਰਂ ਰੁਦਨ੍||੯|| ਉਤ੍ਪਿਣ੍ਡਿਤਾਕ੍ਸਃ ਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਫੇਨਂ ਵਮਤਿ ਕਮ੍ਪਤੇ| ਆਵਿਧ੍ਯਤਿ ਸ਼ਿਰੋਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਦਸ਼ਤ੍ਯਾਧ੍ਮਾਤਕਨ੍ਧਰਃ||੧੦|| ਪਰਿਤੋ ਵਿਕ੍ਸਿਪਤ੍ਯਙ੍ਗਂ ਵਿਸਮਂ ਵਿਨਤਾਙ੍ਗੁਲਿਃ| ਰੂਕ੍ਸ੍ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਾਕ੍ਸਿਤ੍ਵਙ੍ਨਖਾਸ੍ਯਃ ਕਸ੍ਣਮੀਕ੍ਸਤੇ||੧੧|| ਚਪਲਂ ਪਰੁਸਂ ਰੂਪਂ ਵਿਰੂਪਂ ਵਿਕਤਾਨਨਮ੍| |੧੨|
तत्र वातात्स्फुरत्सक्थिः प्रपतंश्च मुहुर्मुहुः| अपस्मरति संज्ञां च लभते विस्वरं रुदन्||९|| उत्पिण्डिताक्षः श्वसिति फेनं वमति कम्पते| आविध्यति शिरोदन्तान् दशत्याध्मातकन्धरः||१०|| परितो विक्षिपत्यङ्गं विषमं विनताङ्गुलिः| रूक्ष्श्यावारुणाक्षित्वङ्नखास्यः कृष्णमीक्षते||११|| चपलं परुषं रूपं विरूपं विकृताननम्| |१२|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਮਧ੍ਯਾਤ੍, ਵਾਤਾਦਪਸ੍ਮਾਰੇ ਸਤਿ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਸਕਥ੍ਯਾਦਿਕਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana 2 pittajasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13
| ਅਪਸ੍ਮਰਤਿ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਮੁਹੁਃ ਸਂਜ੍ਞਾ ਚ ਵਿਨ੍ਦਤਿ||੧੨|| ਪੀਤਫੇਨਾਕ੍ਸਿਵਕ੍ਤ੍ਰਤ੍ਵਗਾਸ੍ਪਾਲਯਤਿ ਮੇਦਿਨੀਮ੍| ਭੈਰਵਾਦੀਪ੍ਤਰੁਸਿਤਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ੀ ਤਸਾਨ੍ਵਿਤਃ||੧੩||
| अपस्मरति पित्तेन मुहुः संज्ञा च विन्दति||१२|| पीतफेनाक्षिवक्त्रत्वगास्पालयति मेदिनीम्| भैरवादीप्तरुषितरूपदर्शी तृषान्वितः||१३||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤੇਨਾਪਸ੍ਮਾਰੇ ਸਤਿ ਪੁਨਃਪੁਨਃ ਸਂਜ੍ਞਾਂ-ਚੇਤਨਾਂ ਚ ਲਭਤੇ| ਪੀਤਫੇਨਾਕ੍ਸਿਮੁਖਤ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਚ ਵਕ੍ਤ੍ਰਗ੍ਰਹਣੇਨੈਵਾਕ੍ਸਿਗ੍ਰਹਣੇ ਸਿਦ੍ਧੇਕ੍ਸਿਗ੍ਰਹਣਮਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਮ੍| ਤਥਾਸ੍ਫਾਲਯਤਿ ਮੇਦਿਨੀਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana 3 kaphajasya lakShaNam (14-15) · Śloka 15
ਕਫਾਚ੍ਚਿਰੇਣ ਗ੍ਰਹਣਂ ਚਿਰੇਣੈਵ ਵਿਬੋਧਨਮ੍| ਚੇਸ੍ਟਾਲ੍ਪਾ ਭੂਯਸੀ ਲਾਲਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਨੇਤ੍ਰਨਖਾਸ੍ਯਤਾ||੧੪|| ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਭਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਿਤ੍ਵਂ| |੧੫|
कफाच्चिरेण ग्रहणं चिरेणैव विबोधनम्| चेष्टाऽल्पा भूयसी लाला शुक्लनेत्रनखास्यता||१४|| शुक्लाभरूपदर्शित्वं| |१५|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਕਫਾਚ੍ਚਿਰੇਣ ਕਾਲੇਨ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਚਿਰੇਣੈਵ ਵਿਮੋਕ੍ਸਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਾਲ੍ਪੇਤ੍ਯਾਦਿ ਚ|
Adhikarana 4 tridoShajasya lakShaNam (15) · Śloka 15
ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਂ ਤੁ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| |੧੫|
सर्वलिङ्गं तु वर्जयेत्| |१५|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਮਪਸ੍ਮਾਰਂ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍-ਨੋਪਕ੍ਰਮੇਤ੍|
Adhikarana dhIcittahratkhAnAM prabodhanam (15-16) · Śloka 16
| ਅਥਾਵਤਾਨਾਂ ਧੀਚਿਤ੍ਤਹਤ੍ਖਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਪ੍ਰਬੋਧਨਮ੍||੧੫|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਅਪਸ੍ਮਾਰੇ ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਵਮਨਾਦਿਭਿਃ| |੧੬|
| अथाऽऽवृतानां धीचित्तहृत्खानां प्राक्प्रबोधनम्||१५|| तीक्ष्णैः कुर्यादिअपस्मारे कर्मभिर्वमनादिभिः| |१६|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਅਥ-ਏਵਮਪਸ੍ਮਾਰਸ੍ਵਰੂਪਮਵਗਮ੍ਯ, ਧੀਚਿਤ੍ਤਹਦਯਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਬੋਧਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਕੈਃ ? ਵਮਨਾਦਿਭਿਃ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਕਰ੍ਮਭਿਃ|
Adhikarana vAtAdijAnAM shodhanam (16-17) · Śloka 17
| ਵਾਤਿਕਂ ਬਸ੍ਤਿਭੂਯਿਸ੍ਠੈਃ, ਪੈਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਵਿਰੇਚਨੈਃ||੧੬|| ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਂ ਵਮਨਪ੍ਰਾਯੈਰਪਸ੍ਮਾਰਮੁਪਾਚਰੇਤ੍| |੧੭|
| वातिकं बस्तिभूयिष्ठैः, पैत्तं प्रायो विरेचनैः||१६|| श्लैष्मिकं वमनप्रायैरपस्मारमुपाचरेत्| |१७|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਵਾਤਿਕਮਪਸ੍ਮਾਰਂ ਬਸ੍ਤਿਪ੍ਰਾਯੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਪੈਤ੍ਤਂ ਵਿਰੇਚਨਪ੍ਰਾਯੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਂ ਵਮਨਪ੍ਰਾਯੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍|
Adhikarana apasmAraharAH shamanayogAH (17-18) · Śloka 18
| ਸਰ੍ਵਤਃ ਸੁਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗਾਸ਼੍ਵਾਸਿਤਸ੍ਯ ਚ||੧੭|| ਅਪਸ੍ਮਾਰਵਿਮੋਕ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਯੋਗਾਨ੍ ਸਂਸ਼ਮਨਾਨ੍ ਸ਼ਣੁ| |੧੮|
| सर्वतः सुविशुद्धस्य सम्यगाश्वासितस्य च||१७|| अपस्मारविमोक्षार्थं योगान् संशमनान् शृणु| |१८|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਸਰ੍ਵਤਃ-ਅਧ ਉਪਰਿਸ੍ਟਾਚ੍ਚ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ, ਤਥਾ ਸਮ੍ਯਗਾਸ਼੍ਵਾਸਿਤਸ੍ਯ ਚ-ਕਤਪੇਯਾਦ੍ਯਨ੍ਨਸਂਸਰ੍ਗਿਕਸ੍ਯ ਚ ਸਮ੍ਯਗਾਸ਼੍ਵਾਸਨਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਯਾਪਸ੍ਮਾਰਿਣਃ, ਅਪਸ੍ਮਾਰਵਿਸ਼ੋਧਨਾਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਨਿਮਾਨ੍ ਯੋਗਾਨਾਕਰ੍ਣਯ|
Adhikarana apasmAraharAH gomayasvarasAdighRutam (18-19) · Śloka 19
ਤਾਨੇਵਾਹ | ਗੋਮਯਸ੍ਵਰਸਕ੍ਸੀਰਦਧਿਮੂਤ੍ਰੈਃ ਸ਼ਤਂ ਹਵਿਃ||੧੮|| ਅਪਸ੍ਮਾਰਜ੍ਵਰੋਨ੍ਮਾਦਕਾਮਲਾਨ੍ਤਕਰਂ ਪਿਬੇਤ੍| |੧੯|
तानेवाह | गोमयस्वरसक्षीरदधिमूत्रैः शृतं हविः||१८|| अपस्मारज्वरोन्मादकामलान्तकरं पिबेत्| |१९|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਗੋਮਯਸ੍ਵਰਸਾਦਿਭਿਰ੍ਘ੍ਰੁਤਂ ਪਕ੍ਵਮਪਸ੍ਮਾਰਾਦਿਘ੍ਨਂ ਪਿਬੇਤ੍|
Adhikarana apasmAraharAH mahat pa~jcagavyaM ghRutam (19-24) · Śloka 24
| ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲਤ੍ਰਿਫਲਾਦ੍ਵਿਨਿਸ਼ਾਕੁਟਜਤ੍ਵਚਃ||੧੯|| ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਮਪਾਮਾਰ੍ਗਂ ਨੀਲਿਨੀਂ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀਮ੍| ਸ਼ਮ੍ਯਾਕਪੁਸ੍ਕਰਜਟਾਫਲ੍ਗੁਮੂਲਦੁਰਾਲਭਾਃ||੨੦|| ਦ੍ਵਿਪਲਾਃ ਸਲਿਲਦ੍ਰੋਣੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸਿਤੇ| ਭਾਰ੍ਗੀਪਾਠਾਢਕੀਕੁਮ੍ਭਨਿਕੁਮ੍ਭਵ੍ਯੋਸਰੋਹਿਸੈਃ||੨੧|| ਮੂਰ੍ਵਾਭੂਤੀਕਭੂਨਿਮ੍ਬਸ਼੍ਰੇਯਸੀਸਾਰਿਵਾਦ੍ਵਯੈਃ| ਮਦਯਨ੍ਤ੍ਯਗ੍ਨਿਨਿਚੁਲੈਰਕ੍ਸਾਂਸ਼ੈਃ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪਚੇਤ੍||੨੨|| ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਦ੍ਰਵੈਃ ਪੂਰ੍ਵੈਃ ਪਞ੍ਚਗਨ੍ਯਮਿਦਂ ਮਹਤ੍| ਜ੍ਵਰਾਪਸ੍ਮਾਰਜਠਰਭਗਨ੍ਦਰਹਰਂ ਪਰਮ੍||੨੩|| ਸ਼ੋਫਾਰ੍ਸ਼ਃਕਾਮਲਾਪਾਣ੍ਡੁਗੁਲ੍ਮਕਾਸਗ੍ਰਹਾਪਹਮ੍| |੨੪|
| द्विपञ्चमूलत्रिफलाद्विनिशाकुटजत्वचः||१९|| सप्तपर्णमपामार्गं नीलिनीं कटुरोहिणीम्| शम्याकपुष्करजटाफल्गुमूलदुरालभाः||२०|| द्विपलाः सलिलद्रोणे पक्त्वा पादावशेषिते| भार्गीपाठाढकीकुम्भनिकुम्भव्योषरोहिषैः||२१|| मूर्वाभूतीकभूनिम्बश्रेयसीसारिवाद्वयैः| मदयन्त्यग्निनिचुलैरक्षांशैः सर्पिषः पचेत्||२२|| प्रस्थं तद्वद् द्रवैः पूर्वैः पञ्चगन्यमिदं महत्| ज्वरापस्मारजठरभगन्दरहरं परम्||२३|| शोफार्शःकामलापाण्डुगुल्मकासग्रहापहम्| |२४|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲਾਦੀਨਿ ਪਥਗ੍ ਦ੍ਵਿਪਲਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਜਲਦ੍ਰੋਣੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸਿਤੇ ਕ੍ਵਾਥੇ ਭਾਰ੍ਗ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਕਰ੍ਸਾਸ਼ੈਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤੈਰ੍ਘਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪੂਰ੍ਵੈਃ-ਗੋਮਯਸ੍ਵਰਸਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵੈਃ, ਪਾਚਯੇਤ੍| ਮਹਦਿਦਂ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਂ ਪਰਂ ਜ੍ਵਰਾਦਿਹਰਮ੍, ਸ਼ੋਫਾਦਿਘ੍ਨਂ ਚ| ਬਹੁਦ੍ਰਵ੍ਯਯੋਗਾਚ੍ਚਾਸ੍ਯ ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਮ੍, ਯਥਾ ਮਹਾਕਲ੍ਯਾਣਕਾਦੇਃ|
Adhikarana apasmAraharAH brAhyAdighRutam (24-25) · Śloka 25
| ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਰਸਵਚਾਕੁਸ੍ਠਸ਼ਙ੍ਖਪੁਸ੍ਪੀਸ਼ਤਂ ਘਤਮ੍||੨੪|| ਪੁਰਾਣਂ ਮੇਧ੍ਯਮੁਨ੍ਮਾਦਾਲਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਪਸ੍ਮਾਰਪਾਓਮਜਿਤ੍| |੨੫|
| ब्राह्मीरसवचाकुष्ठशङ्खपुष्पीशृतं घृतम्||२४|| पुराणं मेध्यमुन्मादालक्ष्म्यपस्मारपाओमजित्| |२५|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਬ੍ਰਾਹ੍ਮ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪੁਰਾਣਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਕ੍ਵਂ ਮੇਧ੍ਯਮੁਨ੍ਮਾਦਾਦਿਜਿਤ੍|
Adhikarana apasmAraharAH siddhaM tailaghRutam (25-26) · Śloka 26
| ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਜੀਵਨੀਯੈਃ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤੈਃ||੨੫|| ਕ੍ਸੀਰਦ੍ਰੋਣੇ ਪਚੇਤ੍ਸਿਦ੍ਧਮਪਸ੍ਮਾਰਵਿਮੋਕ੍ਸਣਮ੍| |੨੬|
| तैलप्रस्थं घृतप्रस्थं जीवनीयैः पलोन्मितैः||२५|| क्षीरद्रोणे पचेत्सिद्धमपस्मारविमोक्षणम्| |२६|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਘ੍ਰੁਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਜੀਵਨਿਯੈਃ ਰਜੀਕਤੈਃ ਪਲਪ੍ਰਮਾਣੈਃ ਕ੍ਸੀਰਦ੍ਰੋਣੇ ਪਚੇਤ੍| ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਮਪਸ੍ਮਾਰਵਿਮੋਚਨਮ੍|
Adhikarana vAtapittApasmAraharaM kShIrAdighRutam (26-27) · Śloka 27
| ਕਂਸੇ ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਰਸਯੋਃ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯੇਸ੍ਟਗੁਣੇ ਰਸੇ||੨੬|| ਕਾੜ੍ਸਿਕੈਰ੍ਜੀਵਨੀਯੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਪਿਃਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਭਵਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮਪਸ੍ਮਾਰਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਤਤ੍||੨੭||
| कंसे क्षीरेक्षुरसयोः काश्मर्येऽष्टगुणे रसे||२६|| काऱ्षिकैर्जीवनीयैश्च सर्पिःप्रस्थं विपाचयेत्| वातपित्तोद्भवं क्षिप्रमपस्मारं निहन्ति तत्||२७||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਰਸਯੋਃ ਕਂਸੇ-ਆਢਕੇ, ਤਥਾ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਰਸੇਸ੍ਟਗੁਣੇ-ਅਸ੍ਟਪ੍ਰਸ੍ਥਪਰਿਮਾਣੇ, ਘਤਾਦਸ੍ਯਾਸ੍ਟਗੁਣਤ੍ਵਮ੍| ਜੀਵਨਿਯੈਃਕਾਰ੍ਸਿਕੈਰ੍ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਤਤ੍ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਮਪਸ੍ਮਾਰਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਨਨੁ, ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਸ੍ਯਾਪਸ੍ਮਾਰਸ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਾਤ੍ ਕਥਮੁਕ੍ਤਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਭਵਂ ਹਨ੍ਤੀਤਿ? ਉਚ੍ਯਤੇ| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰਪ੍ਯਪਸ੍ਮਾਰਯੋਰ੍ਹਨ੍ਤੀਤ੍ਯੇਤਦਿਹੋਕ੍ਤ ਮਿਤ੍ਯਦੋਸਃ|
Adhikarana vAtapittApasmAraharaM kAshAdikShIram (28) · Śloka 28
ਤਦ੍ਵਤ੍ ਕਾਸ਼ਵਿਦਾਰੀਕ੍ਸੁਕੁਸ਼ਕ੍ਵਾਥਸ਼ਤਂ ਪਯਃ| |੨੮|
तद्वत् काशविदारीक्षुकुशक्वाथशृतं पयः| |२८|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਤਦ੍ਵਤ੍-ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍, ਕਾਸ਼ਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇ ਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana apasmAraharaM kUShmANDAdighRutam (28-29) · Śloka 29
| ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਸ੍ਵਰਸੇ ਸਰ੍ਪਿਰਸ੍ਟਾਦਸ਼ਗੁਣੇ ਸ਼ਤਮ੍||੨੮|| ਯਸ੍ਟੀਕਲ੍ਕਮਪਸ੍ਮਾਰਹਰਂ ਧੀਵਾਕ੍ਸ੍ਵਰਪ੍ਰਦਮ੍| |੨੯|
| कूष्माण्डस्वरसे सर्पिरष्टादशगुणे शृतम्||२८|| यष्टीकल्कमपस्मारहरं धीवाक्स्वरप्रदम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਸ੍ਵਰਸੇਸ੍ਟਾਦਸ਼ਗੁਣੇ ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਾਕਲ੍ਕਂ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਕ੍ਵਮਪਸ੍ਮਾਰਜਿਤ੍ ਬੁਧ੍ਦ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਦਂ ਚ|
Adhikarana apasmAraharaM kapilagavAdinAM pittaM nasyam (29-30) · Śloka 30
| ਕਪਿਲਾਨਾਂ ਗਵਾਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਨਾਵਨੇ ਪਰਮਂ ਹਿਤਮ੍||੨੯|| ਸ਼੍ਵਸ਼ਗਾਲਬਿਡਾਲਾਨਂ ਸਿਂਹਾਦੀਨਾਂ ਚ ਪੂਜਿਤਮ੍| |੩੦|
| कपिलानां गवां पित्तं नावने परमं हितम्||२९|| श्वशृगालबिडालानं सिंहादीनां च पूजितम्| |३०|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਕਪਿਲਾਨਾਂ ਗਵਾਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਨਸ੍ਯੇ ਸੁਸ੍ਟ੍ਰੁ ਹਿਤਮ੍, ਨ ਕਸ੍ਣਾਨਾਮ੍ ਗਵਾਮ੍, ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਪ੍ਰਭਾਵਸ੍ਯ| ਸ਼੍ਵਾਦੀਨਾਮਪਿ ਪਿਤ੍ਤਂ ਹਿਤਮ੍|
Adhikarana apasmAraharaM godhAditailaM nasyam (30-31) · Śloka 31
| ਗੋਧਾਨਕੁਲਨਾਗਾਨਾਂ ਪਸਤਰ੍ਕ੍ਸਗਵਮਪਿ||੩੦|| ਪਿਤ੍ਤੇਸੁ ਸਾਧਿਤਂ ਤੈਲਂ ਨਸ੍ਯੇਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| |੩੧|
| गोधानकुलनागानां पृषतर्क्षगवमपि||३०|| पित्तेषु साधितं तैलं नस्येऽभ्यङ्गे च शस्यते| |३१|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਗੋਧਾਦੀਨਾਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤੇਸੁ ਸਾਧਿਤਂ ਤੈਲਂ ਨਸ੍ਯੇਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|
Adhikarana apasmAraharaM triphalAditailaM nasyam (31-32) · Śloka 32
| ਤ੍ਰਿਫਲਾਬ੍ਯੋਸਪੀਤਦ੍ਰੁਯਵਕ੍ਸਾਰਫਣਿਜ੍ਜਕੈਃ||੩੧|| ਸ਼੍ਰ੍ਯਾਹ੍ਵਾਪਾਮਾਰ੍ਗਕਾਰਞ੍ਜਬੀਜੈਸ੍ਤੈਲਂ ਵਿਪਾਚਿਤਮ੍| ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰੇ ਹਿਤਂ ਨਸ੍ਯਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਧ੍ਮਾਪਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍||੩੨||
| त्रिफलाब्योषपीतद्रुयवक्षारफणिज्जकैः||३१|| श्र्याह्वापामार्गकारञ्जबीजैस्तैलं विपाचितम्| बस्तमूत्रे हितं नस्यं चूर्णं वा ध्मापयेद्भिषक्||३२||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕਿਤੈਸ਼੍ਛਾਗਮੂਤ੍ਰੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਸਾਧਿਤਂ ਤੈਲਂ ਨਸ੍ਯਮੁਨ੍ਮਾਦਾਪਸ੍ਮਾਰਿਣੋਰ੍ਹਿਤਮ੍| ਚੂਰ੍ਣਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਦੇਰ੍ਵਾ ਵੈਦ੍ਯੋ ਨਾਸਾਯਾ ਮਧ੍ਯੇ ਧ੍ਮਾਪਯੇਤ੍|
Adhikarana apasmAraharaM nakulAdituNDAdinA dhUpaH (33) · Śloka 33
ਨਕੁਲੋਲੂਕਮਾਰ੍ਜਾਰਗਧ੍ਰਕੀਟਾਹਿਕਾਕਜੈਃ| ਤੁਣ੍ਡੈਃ ਪਕ੍ਸੈਃ ਪੁਰੀਸੈਸ਼੍ਚ ਧੂਪਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੩੩||
नकुलोलूकमार्जारगृध्रकीटाहिकाकजैः| तुण्डैः पक्षैः पुरीषैश्च धूपमस्य प्रयोजयेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਨਕੁਲਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਤੁਣ੍ਡਾਦਿਭਿਰਪਸ੍ਮਾਰਿਣੋ ਧੂਮਂ (ਪਂ) ਯੋਜਯੇਤ੍|
Adhikarana apasmAraharaM tailalashunAdishIlanam (34) · Śloka 34
ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍ਤੈਲਲਸ਼ੁਨਂ ਪਯਸ ਵਾ ਸ਼ਤਾਵਰੀਮ੍| ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਰਸਂ ਕੁਸ੍ਠਰਸਂ ਵਚਾਂ ਵਾ ਮਧੁਸਂਯੁਤਾਮ੍||੩੪||
शीलयेत्तैललशुनं पयस वा शतावरीम्| ब्राह्मीरसं कुष्ठरसं वचां वा मधुसंयुताम्||३४||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਤਥਾ ਤੈਲਲਸ਼ੁਨਂ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਾ ਸ਼ਤਾਵਰੀਮਦ੍ਯਾਤ੍| ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਰਸਂ ਵਾ ਕੁਸ੍ਠਰਸਂ ਮਧੁਨਾ ਸਮਭ੍ਯਸੇਤ੍, ਵਚਾਂ ਵਾ|
Adhikarana dushcikitsyasya rasAyanAni apasmArArtasyAgnitoyAdeH rakShaNam (35-36) · Śloka 36
ਸਮਂ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੈਰਪਸ੍ਮਾਰੋ ਦੋਸੈਃ ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਨਸੈਃ| ਯਜ੍ਜਾਯਤੇ ਯਤਸ਼੍ਚੈਸ ਮਹਾਮਰ੍ਮਸਮਾਸ਼੍ਰਯਃ||੩੫|| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਸਾਯਨੈਰੇਨਂ ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਮੁਪਾਚਰੇਨ੍| ਤਦਾਰ੍ਤਂ ਚਾਗ੍ਨਿਤੋਯਾਦੇਰ੍ਵਿਸਮਾਤ੍ਪਾਲਯੇਤ੍ਸਦਾ||੩੬||
समं क्रुद्धैरपस्मारो दोषैः शारीरमानसैः| यज्जायते यतश्चैष महामर्मसमाश्रयः||३५|| तस्माद्रसायनैरेनं दुश्चिकित्स्यमुपाचरेन्| तदार्तं चाग्नितोयादेर्विषमात्पालयेत्सदा||३६||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਯਤ੍-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਅਪਸ੍ਮਾਰੋ ਯੁਗਾਪਤ੍ਪ੍ਰਕੋਪਿਤੈਃ ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਨਸੈਰ੍ਦੋਸੈਰ੍ਜਾਯਤੇ, ਯਤਸ਼੍ਚੈਸ ਮਹਾਮਰ੍ਮਾਸ਼੍ਰਯਃ, ਤਤ ਏਨਂ-ਅਪਸ੍ਮਾਰਂ, ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਂ ਰਸਾਯਨੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਅਪਸ੍ਮਾਰਾਰ੍ਤਂ ਚਾਗ੍ਨਿਜਲਾਦੇਰ੍ਵਿਸਮਾਤ੍ ਸਦ ਪਾਲਯੇਤ੍|
Adhikarana tvamitthaM kRutamiti na brUyAt iShTairviShayairmanobRuMhaNam (37-7) · Śloka 7
ਮੁਕ੍ਤਂ ਮਨੋ ਵਿਕਾਰੇਣ ਤ੍ਵਮਿਤ੍ਥਂ ਕਤਵਾਨਿਤਿ| ਨ ਬ੍ਰੂਯਾਦ੍ਵਿਸਯੈਰਿਸ੍ਟੈਃ ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਚੇਤੋਸ੍ਯ ਬਂਹਯੇਤ੍||੩੭|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰ- ਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰ- ਸ੍ਥਾਨੇਪਸ੍ਮਾਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੭||
मुक्तं मनो विकारेण त्वमित्थं कृतवानिति| न ब्रूयाद्विषयैरिष्टैः क्लिष्टं चेतोऽस्य बृंहयेत्||३७|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविर- चितायामष्टाङहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थानेऽपस्मारप्रतिषेधो नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਮਨੋਵਿਕਾਰੇਣ ਚ ਮੁਕ੍ਤਂ ਸਨ੍ਤਂ ਤ੍ਵਮਿਤ੍ਥਂ ਕਤਵਾਨਿਤਿ ਨ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍| ਅਸ੍ਯ ਚ ਮਨਃ ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਮਿਸ੍ਟੈਰ੍ਵਿਸਯੈਰੁਪਬਂਹਯੇਦਿਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯ- ਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੇਪਸ੍ਮਾਰ- ਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੭|| ਇਤ੍ਯਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯੇ ਭੂਤਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਤਤੀਯਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍