7. apasmārapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana apasmArapratiShedhAdhyAyaH||7|| (2-3) · Śloka 3

அதாதோऽபஸ்மாரப்ரதிஷேதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே|௨| )|௩|

அஸ்மாதநந்தரமபஸ்மாரப்ரதிஷேத உச்யதே, சிகித்ஸாஸாமாந்யாத்|

Adhikarana apasmArasya svarupamapasmArasya nidAnam apasmArasya samprAptiH apasmArasya sAmAnyaM lakShaNam (1-5) · Śloka 5

ஸ்மத்யபாயோ ஹ்யபோஸ்மாரஃ ஸ தீஸத்த்வாபிஸஂப்லவாத்| ஜாயதேऽபிஹதே சித்தே சிந்தாஶோகபயாதிபிஃ||௧|| உந்மாதவத்ப்ரகுபிதைஶ்சித்ததேஹகதைர்மலைஃ| ஹதே ஸத்த்வே ஹதி வ்யாப்தே ஸஂஜ்ஞாவாஹிஷு கேஷு ச||௨|| தமோ விஶந் மூடமதிர்பீபத்ஸாஃ குருதே க்ரியாஃ| தந்தாந் காதந் வமந் பேநஂ ஹஸ்தௌ பாதௌ ச விக்ஷிபந்||௩|| பஶ்யந்நஸந்தி ரூபாணி ப்ரஸ்கலந் பததி க்ஷிதௌ| விஜிஹ்யக்ஷிப்ருவோ தோஷவேகேऽதீதே விபுத்யதே||௪|| காலாந்தரேண ஸ புநஶ்சைவமேவ விசேஷ்டதே| |௫|

ஸ௦-ஸ்மதேரபாயோ-விநாஶஃ, அபஸ்மார உச்யதே| ஸ ச-ஸ்மதிவிநாஶோ, புத்த்யாதிவிநாஶாச்சித்தே சிந்தாத்யபிஹதே, ததோந்மாதவச்சித்ததேஹகதைர்தோஷைஃ ப்ரகபிதைஃ ஸத்த்வே ஹதே, ஹதயே வ்யாப்தே, ததா ஸஂஜ்ஞாவாஹிஷு ஸ்ரோதஃஸு வ்யாப்தேஷு ஸத்ஸு, ஜாயதே| தஸ்மிஂஶ்ச ஜாதே ஸதி மூடமதிஃ ஸந் தமோ-மோஹஂ, விஶந் பீபத்ஸாஃ-நிந்திதாஃ, க்ரியாஃகுருதே| ந து தமோ த்ரவ்யவிஶேஷ இஹ கஹ்யதே, தஸ்ய திவாऽஸம்பவஸ்யாபி தர்ஶநஂ ஸம்பாவ்யத ஏவ, ரோகஸ்வபாவாத்| அத ஏவ வக்ஷ்யதி,-"பஶ்யந்நஸந்தி ரூபாணி" இதி| தா ஏவ க்ரியா வக்தி-தந்தாநித்யாதி யாவத்விஜிஹ்வாக்ஷிப்ருவ இதி| விஜிஹ்யமக்ஷிப்ருவஂ யஸ்ய ஸ ஏவம்| அக்ஷிப்ருவஶப்தோऽசதுராதிநிபாதஃ| தோஷவேகே சாதிக்ராந்தே விபுத்யதே-ப்ரகதிஂ யாதி| காலாந்தரைண ஸஃ-அபஸ்மரீம் ஏவமேவ-பூர்வவத், கரோதி|

Adhikarana apasmArasya caturvidhatvam (5) · Śloka 5

| அபஸ்மாரஶ்சதுர்பேதோ வாதாத்யைர்நிசயேந ச||௫||

ஸ௦-அபஸ்மாரஶ்சதுஃப்ரகாரஃ| கதம் ? இத்யாஹ-வாதாதிபிஃ ஸந்நிபாதேந ச|

Adhikarana apasmArasya pUrvarUpam (6-8) · Śloka 8

ரூபமுத்பத்ஸ்யமாநேऽஸ்மிந் ஹத்கம்பஃ ஶூந்யதா ப்ரமஃ| தமஸோ தர்ஶநஂ த்யாநஂ ப்ரூவ்யுதாஸோऽக்ஷிவைகதம்||௬|| அஶப்தஶ்ரவணஂ ஸ்வேதோ லாலாஸிங்காணகஸ்ருதிஃ| அவிபாகோऽருசிர்மூர்ச்சா குக்ஷ்யாடோபோ பலக்ஷயஃ||௭|| நித்ராநாஶோऽங்கமர்தஸ்தட் ஸ்வப்நே காநஂ ஸநர்தநம்| பாநஂ தைலஸ்ய மத்யஸ்ய தயோரேவ ச மேஹநம்||௮||

ஸ௦-அஸ்மிந்நபஸ்மார உத்புபூஷதி ஸதி ஹத்கம்பாதயஃ ஸ்யுஃ| காநாதி ஸ்யாத், தைலமத்யயோஃ பாநஂ ஸ்யாத், ததா தயோரேவ-தைல மத்யயோஃ, மேஹநஂ-மூத்ரணஂ, ஸ்யாத்|

Adhikarana 1 vAtajasya lakShaNam (9-12) · Śloka 12

தத்ர வாதாத்ஸ்புரத்ஸக்திஃ ப்ரபதஂஶ்ச முஹுர்முஹுஃ| அபஸ்மரதி ஸஂஜ்ஞாஂ ச லபதே விஸ்வரஂ ருதந்||௯|| உத்பிண்டிதாக்ஷஃ ஶ்வஸிதி பேநஂ வமதி கம்பதே| ஆவித்யதி ஶிரோதந்தாந் தஶத்யாத்மாதகந்தரஃ||௧௦|| பரிதோ விக்ஷிபத்யங்கஂ விஷமஂ விநதாங்குலிஃ| ரூக்ஷ்ஶ்யாவாருணாக்ஷித்வங்நகாஸ்யஃ கஷ்ணமீக்ஷதே||௧௧|| சபலஂ பருஷஂ ரூபஂ விரூபஂ விகதாநநம்| |௧௨|

ஸ௦-தத்ர-தேஷு மத்யாத், வாதாதபஸ்மாரே ஸதி ஸ்புரத்ஸகத்யாதிகஃ ஸ்யாத்|

Adhikarana 2 pittajasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13

| அபஸ்மரதி பித்தேந முஹுஃ ஸஂஜ்ஞா ச விந்ததி||௧௨|| பீதபேநாக்ஷிவக்த்ரத்வகாஸ்பாலயதி மேதிநீம்| பைரவாதீப்தருஷிதரூபதர்ஶீ தஷாந்விதஃ||௧௩||

ஸ௦-பித்தேநாபஸ்மாரே ஸதி புநஃபுநஃ ஸஂஜ்ஞாஂ-சேதநாஂ ச லபதே| பீதபேநாக்ஷிமுகத்வஂ ஸ்யாத்| அத்ர ச வக்த்ரக்ரஹணேநைவாக்ஷிக்ரஹணே ஸித்தேऽக்ஷிக்ரஹணமதிஶயார்தம்| ததாऽऽஸ்பாலயதி மேதிநீமித்யாதி ச ஸ்யாத்|

Adhikarana 3 kaphajasya lakShaNam (14-15) · Śloka 15

கபாச்சிரேண க்ரஹணஂ சிரேணைவ விபோதநம்| சேஷ்டாऽல்பா பூயஸீ லாலா ஶுக்லநேத்ரநகாஸ்யதா||௧௪|| ஶுக்லாபரூபதர்ஶித்வஂ| |௧௫|

ஸ௦-கபாச்சிரேண காலேந க்ரஹணம்| சிரேணைவ விமோக்ஷணஂ ஸ்யாத்| ஶ்சேஷ்டாऽல்பேத்யாதி ச|

Adhikarana 4 tridoShajasya lakShaNam (15) · Śloka 15

ஸர்வலிங்கஂ து வர்ஜயேத்| |௧௫|

ஸ௦-ஸர்வலிங்கமபஸ்மாரஂ வர்ஜயேத்-நோபக்ரமேத்|

Adhikarana dhIcittahratkhAnAM prabodhanam (15-16) · Śloka 16

| அதாऽऽவதாநாஂ தீசித்தஹத்காநாஂ ப்ராக்ப்ரபோதநம்||௧௫|| தீக்ஷ்ணைஃ குர்யாதிஅபஸ்மாரே கர்மபிர்வமநாதிபிஃ| |௧௬|

ஸ௦-அத-ஏவமபஸ்மாரஸ்வரூபமவகம்ய, தீசித்தஹதயஸ்ரோதஸாஂ பூர்வஂ ப்ரபோதநஂ குர்யாத்| கைஃ ? வமநாதிபிஃ தீக்ஷ்ணைஃ கர்மபிஃ|

Adhikarana vAtAdijAnAM shodhanam (16-17) · Śloka 17

| வாதிகஂ பஸ்திபூயிஷ்டைஃ, பைத்தஂ ப்ராயோ விரேசநைஃ||௧௬|| ஶ்லைஷ்மிகஂ வமநப்ராயைரபஸ்மாரமுபாசரேத்| |௧௭|

ஸ௦-வாதிகமபஸ்மாரஂ பஸ்திப்ராயைருபாசரேத்| பைத்தஂ விரேசநப்ராயைருபாசரேத்| ஶ்லைஷ்மிகஂ வமநப்ராயைருபாசரேத்|

Adhikarana apasmAraharAH shamanayogAH (17-18) · Śloka 18

| ஸர்வதஃ ஸுவிஶுத்தஸ்ய ஸம்யகாஶ்வாஸிதஸ்ய ச||௧௭|| அபஸ்மாரவிமோக்ஷார்தஂ யோகாந் ஸஂஶமநாந் ஶணு| |௧௮|

ஸ௦-ஸர்வதஃ-அத உபரிஷ்டாச்ச விஶுத்தஸ்ய, ததா ஸம்யகாஶ்வாஸிதஸ்ய ச-கதபேயாத்யந்நஸஂஸர்கிகஸ்ய ச ஸம்யகாஶ்வாஸநஂ ஸம்பத்யதே| தஸ்யாபஸ்மாரிணஃ, அபஸ்மாரவிஶோதநாய வக்ஷ்யமாணாநிமாந் யோகாநாகர்ணய|

Adhikarana apasmAraharAH gomayasvarasAdighRutam (18-19) · Śloka 19

தாநேவாஹ | கோமயஸ்வரஸக்ஷீரததிமூத்ரைஃ ஶதஂ ஹவிஃ||௧௮|| அபஸ்மாரஜ்வரோந்மாதகாமலாந்தகரஂ பிபேத்| |௧௯|

ஸ௦-கோமயஸ்வரஸாதிபிர்க்ருதஂ பக்வமபஸ்மாராதிக்நஂ பிபேத்|

Adhikarana apasmAraharAH mahat pa~jcagavyaM ghRutam (19-24) · Śloka 24

| த்விபஞ்சமூலத்ரிபலாத்விநிஶாகுடஜத்வசஃ||௧௯|| ஸப்தபர்ணமபாமார்கஂ நீலிநீஂ கடுரோஹிணீம்| ஶம்யாகபுஷ்கரஜடாபல்குமூலதுராலபாஃ||௨௦|| த்விபலாஃ ஸலிலத்ரோணே பக்த்வா பாதாவஶேஷிதே| பார்கீபாடாடகீகும்பநிகும்பவ்யோஷரோஹிஷைஃ||௨௧|| மூர்வாபூதீகபூநிம்பஶ்ரேயஸீஸாரிவாத்வயைஃ| மதயந்த்யக்நிநிசுலைரக்ஷாஂஶைஃ ஸர்பிஷஃ பசேத்||௨௨|| ப்ரஸ்தஂ தத்வத் த்ரவைஃ பூர்வைஃ பஞ்சகந்யமிதஂ மஹத்| ஜ்வராபஸ்மாரஜடரபகந்தரஹரஂ பரம்||௨௩|| ஶோபார்ஶஃகாமலாபாண்டுகுல்மகாஸக்ரஹாபஹம்| |௨௪|

ஸ௦-த்விபஞ்சமூலாதீநி பதக் த்விபலப்ரமாணாநி ஜலத்ரோணே பக்த்வா பாதாவஶேஷிதே க்வாதே பார்க்யாதிபிஃ கர்ஷாஶைஃ கல்கீகதைர்கதஸ்ய ப்ரஸ்தஂ தத்வத் பூர்வைஃ-கோமயஸ்வரஸாதிபிர்த்ரவைஃ, பாசயேத்| மஹதிதஂ பஞ்சகவ்யஂ பரஂ ஜ்வராதிஹரம், ஶோபாதிக்நஂ ச| பஹுத்ரவ்யயோகாச்சாஸ்ய மஹத்த்வம், யதா மஹாகல்யாணகாதேஃ|

Adhikarana apasmAraharAH brAhyAdighRutam (24-25) · Śloka 25

| ப்ராஹ்மீரஸவசாகுஷ்டஶங்கபுஷ்பீஶதஂ கதம்||௨௪|| புராணஂ மேத்யமுந்மாதாலக்ஷ்ம்யபஸ்மாரபாஓமஜித்| |௨௫|

ஸ௦-ப்ராஹ்ம்யாதிபிஃ புராணஂ ஸர்பிஃ பக்வஂ மேத்யமுந்மாதாதிஜித்|

Adhikarana apasmAraharAH siddhaM tailaghRutam (25-26) · Śloka 26

| தைலப்ரஸ்தஂ கதப்ரஸ்தஂ ஜீவநீயைஃ பலோந்மிதைஃ||௨௫|| க்ஷீரத்ரோணே பசேத்ஸித்தமபஸ்மாரவிமோக்ஷணம்| |௨௬|

ஸ௦-தைலப்ரஸ்தஂ க்ருதப்ரஸ்தஂ ஜீவநியைஃ ரஜீகதைஃ பலப்ரமாணைஃ க்ஷீரத்ரோணே பசேத்| தத்ஸித்தமபஸ்மாரவிமோசநம்|

Adhikarana vAtapittApasmAraharaM kShIrAdighRutam (26-27) · Śloka 27

| கஂஸே க்ஷீரேக்ஷுரஸயோஃ காஶ்மர்யேऽஷ்டகுணே ரஸே||௨௬|| காற்ஷிகைர்ஜீவநீயைஶ்ச ஸர்பிஃப்ரஸ்தஂ விபாசயேத்| வாதபித்தோத்பவஂ க்ஷிப்ரமபஸ்மாரஂ நிஹந்தி தத்||௨௭||

ஸ௦-க்ஷீரேக்ஷுரஸயோஃ கஂஸே-ஆடகே, ததா காஶ்மர்யரஸேऽஷ்டகுணே-அஷ்டப்ரஸ்தபரிமாணே, கதாதஸ்யாஷ்டகுணத்வம்| ஜீவநியைஃகார்ஷிகைர்கதப்ரஸ்தஂ விபாசயேத்| தத் வாதபித்தஜமபஸ்மாரஂ ஶீக்ரமேவ நிஹந்தி| நநு, த்வந்த்வஜஸ்யாபஸ்மாரஸ்யாஸம்பவாத் கதமுக்தஂ வாதபித்தோத்பவஂ ஹந்தீதி? உச்யதே| வாதபித்தோத்தயோர்த்வயோரப்யபஸ்மாரயோர்ஹந்தீத்யேததிஹோக்த மித்யதோஷஃ|

Adhikarana vAtapittApasmAraharaM kAshAdikShIram (28) · Śloka 28

தத்வத் காஶவிதாரீக்ஷுகுஶக்வாதஶதஂ பயஃ| |௨௮|

ஸ௦-தத்வத்-பூர்வவத், காஶாதிக்வாதே ஶதஂ க்ஷீரஂ ஸ்யாத்|

Adhikarana apasmAraharaM kUShmANDAdighRutam (28-29) · Śloka 29

| கூஷ்மாண்டஸ்வரஸே ஸர்பிரஷ்டாதஶகுணே ஶதம்||௨௮|| யஷ்டீகல்கமபஸ்மாரஹரஂ தீவாக்ஸ்வரப்ரதம்| |௨௯|

ஸ௦-கூஷ்மாண்டஸ்வரஸேऽஷ்டாதஶகுணே மதுயஷ்டிகாகல்கஂ கதப்ரஸ்தஂ பக்வமபஸ்மாரஜித் புத்த்யாதிப்ரதஂ ச|

Adhikarana apasmAraharaM kapilagavAdinAM pittaM nasyam (29-30) · Śloka 30

| கபிலாநாஂ கவாஂ பித்தஂ நாவநே பரமஂ ஹிதம்||௨௯|| ஶ்வஶகாலபிடாலாநஂ ஸிஂஹாதீநாஂ ச பூஜிதம்| |௩௦|

ஸ௦-கபிலாநாஂ கவாஂ பித்தஂ நஸ்யே ஸுஷ்ட்ரு ஹிதம், ந கஷ்ணாநாம் கவாம், அசிந்த்யத்வாத்ப்ரபாவஸ்ய| ஶ்வாதீநாமபி பித்தஂ ஹிதம்|

Adhikarana apasmAraharaM godhAditailaM nasyam (30-31) · Śloka 31

| கோதாநகுலநாகாநாஂ பஷதர்க்ஷகவமபி||௩௦|| பித்தேஷு ஸாதிதஂ தைலஂ நஸ்யேऽப்யங்கே ச ஶஸ்யதே| |௩௧|

ஸ௦-கோதாதீநாஂ ச பித்தேஷு ஸாதிதஂ தைலஂ நஸ்யேऽப்யங்கே ச ஶஸ்யதே|

Adhikarana apasmAraharaM triphalAditailaM nasyam (31-32) · Śloka 32

| த்ரிபலாப்யோஷபீதத்ருயவக்ஷாரபணிஜ்ஜகைஃ||௩௧|| ஶ்ர்யாஹ்வாபாமார்ககாரஞ்ஜபீஜைஸ்தைலஂ விபாசிதம்| பஸ்தமூத்ரே ஹிதஂ நஸ்யஂ சூர்ணஂ வா த்மாபயேத்பிஷக்||௩௨||

ஸ௦-த்ரிபலாதிபிஃ கல்கிதைஶ்சாகமூத்ரே சதுர்குணே ஸாதிதஂ தைலஂ நஸ்யமுந்மாதாபஸ்மாரிணோர்ஹிதம்| சூர்ணஂ த்ரிபலாதேர்வா வைத்யோ நாஸாயா மத்யே த்மாபயேத்|

Adhikarana apasmAraharaM nakulAdituNDAdinA dhUpaH (33) · Śloka 33

நகுலோலூகமார்ஜாரகத்ரகீடாஹிகாகஜைஃ| துண்டைஃ பக்ஷைஃ புரீஷைஶ்ச தூபமஸ்ய ப்ரயோஜயேத்||௩௩||

ஸ௦-நகுலாதீநாஂ யதாஸம்பவஂ துண்டாதிபிரபஸ்மாரிணோ தூமஂ (பஂ) யோஜயேத்|

Adhikarana apasmAraharaM tailalashunAdishIlanam (34) · Śloka 34

ஶீலயேத்தைலலஶுநஂ பயஸ வா ஶதாவரீம்| ப்ராஹ்மீரஸஂ குஷ்டரஸஂ வசாஂ வா மதுஸஂயுதாம்||௩௪||

ஸ௦-ததா தைலலஶுநஂ ஶீலயேத்| க்ஷீரேண வா ஶதாவரீமத்யாத்| ப்ராஹ்மீரஸஂ வா குஷ்டரஸஂ மதுநா ஸமப்யஸேத், வசாஂ வா|

Adhikarana dushcikitsyasya rasAyanAni apasmArArtasyAgnitoyAdeH rakShaNam (35-36) · Śloka 36

ஸமஂ க்ருத்தைரபஸ்மாரோ தோஷைஃ ஶாரீரமாநஸைஃ| யஜ்ஜாயதே யதஶ்சைஷ மஹாமர்மஸமாஶ்ரயஃ||௩௫|| தஸ்மாத்ரஸாயநைரேநஂ துஶ்சிகித்ஸ்யமுபாசரேந்| ததார்தஂ சாக்நிதோயாதேர்விஷமாத்பாலயேத்ஸதா||௩௬||

ஸ௦-யத்-யஸ்மாத், அபஸ்மாரோ யுகாபத்ப்ரகோபிதைஃ ஶாரீரமாநஸைர்தோஷைர்ஜாயதே, யதஶ்சைஷ மஹாமர்மாஶ்ரயஃ, தத ஏநஂ-அபஸ்மாரஂ, துஶ்சிகித்ஸ்யஂ ரஸாயநைருபாசரேத்| அபஸ்மாரார்தஂ சாக்நிஜலாதேர்விஷமாத் ஸத பாலயேத்|

Adhikarana tvamitthaM kRutamiti na brUyAt iShTairviShayairmanobRuMhaNam (37-7) · Śloka 7

முக்தஂ மநோ விகாரேண த்வமித்தஂ கதவாநிதி| ந ப்ரூயாத்விஷயைரிஷ்டைஃ க்லிஷ்டஂ சேதோऽஸ்ய பஂஹயேத்||௩௭|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிர- சிதாயாமஷ்டாஙஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஷஷ்டே உத்தர- ஸ்தாநேऽபஸ்மாரப்ரதிஷேதோ நாம ஸப்தமோऽத்யாயஃ||௭||

ஸ௦-மநோவிகாரேண ச முக்தஂ ஸந்தஂ த்வமித்தஂ கதவாநிதி ந ப்ரூயாத்| அஸ்ய ச மநஃ க்லிஷ்டமிஷ்டைர்விஷயைருபபஂஹயேதிதி| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதய- டீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஷஷ்டே உத்தரஸ்தாநேऽபஸ்மார- ப்ரதிஷேதோ நாம ஸப்தமோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௭|| இத்யஷ்டாங்கஹதயே பூததந்த்ரஂ ததீயஂ ஸமாப்தம்