37. kīṭālūtādiviṣapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH (1) · Śloka 1

|1|

విషప్రక్రమాత్ కీటలూతాదిచికిత్సితం వక్తి-

Adhikarana kITalUtAdiviShapratShedhAdhyAyaH ------ kITAH sarpANAM viNmutrAdijAH kITAnAM caturvidhatvam (2-1) · Śloka 1

అథాతః కీటలూతాదివిషప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే|2| ) సర్పాణామేవ విణ్మూత్రశుక్రాండశవకోథజాః| దోషైర్వ్యస్తైః సమస్తైశ్చ యుక్తాః కీటాశ్చతుర్విధాః||1||

స0- సర్పాణాం-పూర్వోక్తానాం, విణ్మూత్రాదిజాః కీటా దోషైః పృథగ్యుక్తాస్త్రిప్రకారాః సముదితైశ్చ యుక్తా ఇతి చతుః ప్రకారాః స్యుః|

Adhikarana vAyavyakITadaShTasya lakShaNam (2) · Śloka 2

దష్టస్య కీటైర్వాయవ్యైర్దంశస్తోదరుజోల్బణః| |2|

స0-తేషు మధ్యే వాయవ్యైః-వాతలైః కీటైః, దష్టస్య దంశస్తోదరుజాధికో భవేత్|

Adhikarana AgneyakITadaShTasya lakShaNam (2-3) · Śloka 3

| ఆగ్నేయైరల్పసంస్రావో దాహరాగవిసర్పవాన్||2|| పక్వపీలుఫలప్రఖ్యః ఖర్జూరసదృశోఽథవా| |3|

స0-ఆగ్నేయైః కీటైర్దష్టస్య దంశోఽల్పస్రావాదిమాన్ స్యాత్| పక్వపీలుఫలనిభః ఖర్జూరసదృశో వా స్యాత్|

Adhikarana kaphAdhikakITadaShTasya lakShaNam (3) · Śloka 3

| కఫాధికరిమందరుజః పక్వోదుంబరసన్నిభః||3||

స0-కఫాధికైః కీటైర్దష్టస్య దంశో మందరుజః పక్వోదుంబరసదృశః|

Adhikarana sAnnipAtikakITadaShTasya lakShaNam (4) · Śloka 4

స్రావాఢ్యః సర్వలింగస్తు వివర్జ్యః సాన్నిపాతికైః| |4|

స0-సాన్నిపాతికైః-త్రిదోషాధికైః కీటైః, దష్టస్య దంశః స్రుత్యధికః సర్వలింగః| స చ వర్జ్యో-నోపక్రమణీయః|

Adhikarana kITeShu sarpavat vegAH shophAdishca (4-5) · Śloka 5

| వేగాశ్చ సర్పవచ్ఛోఫో వర్ధిష్ణుర్విస్రరక్తతా||4|| శిరోక్షిగౌరవం మూర్చ్ఛా భ్రమః శ్వాసోఽతివేదనా| |5|

స0-వేగాశ్చ సర్పవత్కీటేషు స్యుః| తథా శ్వయథుర్వర్ధనస్వభావో విస్రశోణితత్వం చ మూర్ధనేత్రగురుత్వం మూర్చ్ఛాద్యాశ్చ స్యుః|

Adhikarana sarvakITakadaShTAnAM sAmAnyalakShaNam (5) · Śloka 5

| సర్వేషాం కర్ణికా శోఫో జ్వరః కండూరరోచకః||5||

స0-కర్ణికాద్యాశ్చ సర్వేషాం దంశానాం స్యుః|

Adhikarana vRushcikadaShTasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7

వృశ్చికస్య విషం తీక్ష్ణమాదౌ దహతి వహ్నివత్| ఊర్ధ్వమారోహతి క్షిప్రం దంశే పశ్చాత్తు తిష్ఠతి||6|| దంశః సద్యోఽతిరుక్ శ్యావస్తుద్యతే స్ఫుటతీవ చ| |7|

స0- వృశ్చికస్య తీక్ష్ణం విషం భవతి| తచ్చ ప్రథమమగ్నిరివ దహతి| ఉపరిష్టాదాశ్వేవారోహతి| పశ్చాచ్చ దంశే తిష్ఠతి| దంశో వృశ్చికసంబంధీ సద్యోఽతిరుగాదిః స్యాత్| తుద్యతే స్ఫుటతీవ చ| తుద్యత ఇతి కర్మకర్తరి తఙ్|

Adhikarana vRushcikAstriprakArAH (7-8) · Śloka 8

| తే గవాదిశకృత్కోథాద్దిగ్ధదష్టాదికోథతః||7|| సర్పకోథాచ్చ సంభూతా మందమధ్యమహావిషాః| |8|

స0-తే-వృశ్చికాః, గవాదిశకృత్కోథాత్ విషదిగ్ధదష్టాది కోథాత్ సర్పకోథాచ్చ సంభూతా యథాసంఖ్యం మందవిశా మధ్యవిషా మహావిషాశ్చ స్యుః|

Adhikarana mandaviShavRushcikAnAM lakShaNam (8-9) · Śloka 9

| మందాః పీతాః సితాః శ్యావాః రూక్షాః కర్బురమేచకాః||8|| రోమశా బహుపర్వాణో లోహితాః పాండురోదరాః| |9|

స0- మందవిషాః కీటాః పీతాదిగుణాః| రోమశా ఇతి "లోమాది" ఇత్యాదినా శః|

Adhikarana madhyaviShavRushcikAnAM lakShaNam (9-10) · Śloka 10

| ధూమ్రోదరాస్త్రిపర్వాణో మధ్యాస్తు కపిలారుణాః||9|| పిశంగాః శబలాశ్చిత్రాః శోణితాభా| |10|

స0-మధ్యవిషాస్తు కపిలాదిగుణాః|

Adhikarana mahAviShavRushcikAnAM lakShaNam (10) · Śloka 10

మహావిషాః| అగ్న్యాభా-ద్వ్యేకపర్వాణో రక్తాసితసితోదరాః||10||

స0-మహావిషా దర్భదూర్వాసదృశా ద్విపర్వాణ ఏకపర్వాణో వా| రక్తోదరాః కేచిత్కృష్ణోదరాః కేచిత్సితోదరాశ్చ|

Adhikarana mahAviShavRushcikadaShTasya lakShaNam (11-12) · Śloka 12

తైర్దష్టః శూనరసనః స్తబ్ధగాత్రో జ్వరార్దితః| ఖైర్వమన్ శోణితం కృష్ణమింద్రియార్థానసంవిదన్||11|| స్విద్యన్ మూర్చ్ఛన్ విశుష్కాస్యో విహ్వలో వేదనాతురః| విశీర్యమాణమాంసశ్చ ప్రాయశో విజహాత్యసూన్||12||

స0- తైః-మహావిషైః, దష్టః సన్ శూనజిహ్వాదిః స్యాత్| తథేదమిదం కుర్వన్నీదృశః సన్ ప్రాయశో జీవితం త్యజతి|

Adhikarana uShTradhUmasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14

ఉచ్చిటింగస్తు వక్త్రేణ దశత్యభ్యధికవ్యథః| సాధ్యతో వృశ్చికాత్ స్తంభం శేఫసో హృష్టరోమతాం||13|| కరోతి సేకమంగానాం దంశః శీతాంబునేవ చ| ఉష్ట్రధూమః స ఏవోక్తో రాత్రిచారాచ్చ రాత్రికః||14||

స0-ఉచ్చిటింగాఖ్యో వృశ్చికో వక్త్రేణ దశతి| సాధ్యాద్దృశ్చికాదతిరిక్తవ్యథః| తథా స్తంభం కరోతి మేఢ్రస్య| తథా హృష్టరోమతాం-రోమహర్షం, కరోతి| తథా దంశశ్చ శిశిరజలేనేవ సేకమంగానాం విధత్తే| స ఏవోష్ట్రధూమకః కథితః| రాత్రిచరణాచ్చ రాత్రికః స ఏవోక్తః|

Adhikarana kITAdInAM doShAdhikatvam (15) · Śloka 15

వాతపిత్తోత్తరాః కీటాః, శ్లైశ్మికాః కణభోందురాః| ప్రాయో వాతోల్బణవిషా వృశ్చికాః సోష్ట్రధూమకాః||15||

స0-కీటా వాతపిత్తాధికాః| కణభోందురాః శ్లేష్మోల్బణాః| ప్రాయేణ వృశ్చికా వాతోల్బణవిషా ఉష్ట్రధూమకాశ్చ|

Adhikarana yathAdoShodayaM kriyA (16) · Śloka 16

యస్య యస్యైవ దోషస్య లింగాధిక్యం ప్రతర్కయేత్| తస్య తస్యౌషధైః కుర్యాద్విపరీతగుణైః క్రియాం||16||

స0-యస్య యస్యైవ దోషస్య లింగాధిక్యం జ్ఞాయతే, తస్య తస్య దోషస్య భేషజైర్విపరీతగుణైః క్రియాం విదధీత|

Adhikarana vAtikaviShasya lakShaNam (17) · Śloka 17

హృత్పీడోర్ధ్వానిలస్తంభః శిరాయామోఽస్థిపర్వరుక్| ఘూర్ణనోద్వేష్టనం గాత్రశ్యావతా వాతికే విషే||17||

స0-వాతికే విషే హృత్పీడాదయః స్యుః|

Adhikarana paittikaviShasya lakShaNam (18) · Śloka 18

సంజ్ఞానాశోష్ణనిశ్వాసౌ హృద్దాహః కటుకాస్యతా| మాంసావదరణం శోఫో రక్తపీతశ్చ పైత్తికే||18||

స0-పిత్తోల్బణే సంజ్ఞానాశాదయః స్యుః|

Adhikarana shlaiShmikaviShasya lakShaNam (19) · Śloka 19

ఛర్ద్యరోచకహృల్లాసప్రసేకోత్క్లేశపీనసైః| సశైత్యముఖమాధుర్యైర్విద్యాచ్ఛ్లేష్మాధికం విషం||19||

స0-కఫాధికం విషం ఛర్ద్యాదిభిర్జానీయాత్|

Adhikarana vAtikaviShe piNyAkalepAdi (20) · Śloka 20

పిణ్యాకేన వ్రణాలేపస్తైలాభ్యంగశ్చ వాతికే| స్వేదో నాడీపులాకాద్యైర్బృంహణశ్చ విధిర్హితః||20||

స0-వాతికే విషే పిణ్యాకేన వ్రణలేపో యోజ్యః, తైలాభ్యంగశ్చ నాడ్యాదిభిశ్చ స్వేదో బృంహణశ్చ విధిః స్మృతః|

Adhikarana paittikaviShe shItalasekAdi (21) · Śloka 21

పైత్తికం స్తంభయేత్సేకైః ప్రదేహైశ్చాతిశీతలైః| |21|

స0-పిత్తాధికం విషం సేకాదిభిరతిశిశిరైః స్తంభయేత్|

Adhikarana shlaiShmikaviShe lekhanAdi (21) · Śloka 21

| లేఖనచ్ఛేదనస్వేదవమనైః శ్లైష్మికం జయేత్||21||

స0-శ్లైష్మికం లేఖనాద్యైర్జయేత్|

Adhikarana trividhAnAM kITAnAM yathAdoShaM cikitsA, svedAlepanasekAH prAyaH koShNAH kAryAH (22-23) · Śloka 23

కీటానాం త్రిప్రకారాణాం త్రైవిధ్యేన క్రియా హితా| స్వేదాలేపనసేకాంస్తు కోష్ణాన్ ప్రాయోఽవచారయేత్||22|| అన్యత్ర మూర్చ్ఛితాద్దంశపాకతః కోథతోఽథవా| |23|

స0- కీటానాం త్రివిధానాం యథాస్వం త్రివిధైవ చికిత్సా హితా| స్వేదాదీంశ్చ ప్రాయేణ కోష్ణాన్ కుర్యాత్| మూర్చ్ఛితం నరం దంశపాకం చ వర్జయిత్వా తథా దంశకోథం చ హిత్వా|

Adhikarana sarvasya viShadaMshasya nRukeshAdayo dhUpanam (23-24) · Śloka 24

| నృకేశాః సర్షపాః పీతా గుడో జీర్ణశ్చ ధూపనం||23|| విషదంశస్య సర్వస్య కాశ్యపః పరమబ్రవీత్| |24|

స0-నరకచాదయో ధూపనం సర్వస్య విషదంశస్య పరం హితమితి భగవాన్ కాశ్యపోఽవాదీత్|

Adhikarana sarvasya sarvo viShaghno vidhiH saMshodhanAni ca (24) · Śloka 24

| విషఘ్నం చ విధిం సర్వం కుర్యాత్సంశోధనాని చ||24||

స0- తథా విషఘ్నం విధిం సకలం విదధ్యాత్| సంశోధనాని చ కుర్యాత్|

Adhikarana viShograkITavRushcikadaShTeShu sarpavat sAdhanam (25) · Śloka 25

సాధయేత్సర్పవద్దష్టాన్ విషోగ్రైః కీటవృశ్చికైః| |25|

స0- విషోగ్రైః కీటవృశ్చికైర్దష్టాన్ సర్పవత్సాధయేత్|

Adhikarana kITaviSheShu tandulIyalAdipAnam (25-26) · Śloka 26

| తందులీయకతుల్యాంశాం త్రివృతాం సర్పిషా పిబేత్||25|| యాతి కీటవిషైః కంపం న కైలాస ఇవానిలైః| |26|

స0-త్రివృతాం తందులీయకసమాం ఘృతేన నరః పిబేత్| ఏవం కీటవిషైశ్చ కంపం-క్షోభం, న యాతి| కైలాస ఇవ వాయుభిః|

Adhikarana kITavisheShu shuddhe kShIrivRukShatvagAlepaH (26) · Śloka 26

| క్షీరివృక్షత్వగాలేపః శుద్ధే కీటవిషాపహః||26||

స0- శుద్ధే సతి క్షీరివృక్షత్వగాలేపః కీటవిషఘ్నః|

Adhikarana kITavisheShu muktAlepaH shophAdighnaH (27) · Śloka 27

ముక్తాలేపో వరః శోఫతోదదాహజ్వరప్రణుత్| |27|

స0- మౌక్తికలేపః శ్రేష్ఠః శోఫాదిఘ్నః|

Adhikarana kITavisheShu dashA~ggAgadapAnam (27-28) · Śloka 28

| వచా హింగు విడంగాని సైంధవం గజపిప్పలీ||27|| పాఠా ప్రతివిషా వ్యోషం కాశ్యపేన వినిర్మితం| దశాంగమగదం పీత్వా సర్వకీటవిషం జయేత్||28||

స0- వచాదికదశద్రవ్యనిర్మితత్వాత్ దశాంగమగదం కాశ్యపేన నిర్మితం పీత్వా సర్వం కీటవిషం హంతి|

Adhikarana vRushcikadaMshe cakratailAdinA secanam (29-30) · Śloka 30

సద్యో వృశ్చికజం దంశం చక్రతైలేన సేచయేత్| విదారిగంధాసిద్ధేన కవోష్ణేనేతరేణ వా||29|| లవణోత్తమయుక్తేన సర్పిషా వా పునః పునః| సించేత్కోష్ణారనాలేన సక్షీరలవణేన వా||30||

స0-వృశ్చికోత్థం దంశం సద్య ఏవ చక్రతైలేన సేచయేత్| శాలిపర్ణీసిద్ధేన వా ఇతరేణ-చక్రతైలేన, కోష్ణేన వా సేచయేత్| సైంధవాన్వితేన వాఽఽజ్యేన ముహుర్ముహుః సించేత్| కవోష్ణేన కాంజికేన దుగ్ధసైంధవాన్వితేన వా సించేత్|

Adhikarana vRushcikadaMshe ajAjIkalkenopanAhaH (31) · Śloka 31

ఉపనాహో ఘృతే భృష్టః కల్కోఽజాజ్యాః ససైంధవః| |31|

జీరకకల్కః సైంధవయుక్తో ఘృతేన భృష్ట ఉపనాహః స్యాత్|

Adhikarana vRushcikadaMshe svedaH pracchAnaM rajanyAdi cUrNaiH pratisAraNaM ca (31-32) · Śloka 32

| ఆదంశం స్వేదితం చూర్ణైః ప్రచ్ఛాయ ప్రతిసారయేత్||31|| రజనీసైంధవవ్యోషశిరీషఫలపుష్పజైః| |32|

స0-ఆ- సమంతతో, దంశం స్వేదితం ప్రచ్ఛాయ చూర్ణై రజన్యాదిజైర్ఘర్షయేత్|

Adhikarana vRushcikadaMshe surasApuShpAdilepAH (32-33) · Śloka 33

| మాతులుంగామ్లగోమూత్రపిష్టం చ సురసాగ్రజం||32|| లేపః సుఖోష్ణశ్చ హితః పిణ్యాకో గోమయోఽపి వా| |33|

స0-బీజపూరామ్లగోమూత్రపిష్టం సురసాపుష్పం లేపః స్యాత్| తథా సుఖోష్ణః పిణ్యాకో గోమయో వా లేపో హితః|

Adhikarana vRushcikadaMshe ghRutAdipAnam (33) · Śloka 33

| పానే సర్పిర్మధుయుతం క్షీరం వా భూరిశర్కరం||33||

స0-పానే హైయంగవీనం క్షౌద్రయుక్తం, దుగ్ధం వా ప్రభూతసితం, హితం|

Adhikarana vRuScikadaMshe pArApatashakRutAdyagadaH (34) · Śloka 34

పారాపతశకృత్ పథ్యా తగరం విశ్వభేషజం| బీజపూరరసోన్మిశ్రః పరమో వృశ్చికాగదః||34||

స0-పారాపతశకృతాదిభిః ఫలపూరరససంయుక్తః శ్రేష్ఠో వృశ్చికాగదః|

Adhikarana vRushcikadaMshe uShTradaMShTrAdi (35) · Śloka 35

సశైవలోష్ట్రదంష్ట్రా చ హంతి వృశ్చికజం విషం| |35|

స0- కరభదంష్ట్రా శైవాలయుతా వృశ్చికవిషఘ్నీ| ["ససైంధవోష్ట్రదంష్ట్రా చ హంతి వృశ్చికజం విషం| మనోహ్వా సైంధవం హింగు మాలతీ పల్లవాని చ|| గోశకృద్రసపిష్టేయం గులికా వృశ్చికార్దితే| లశునో మరిచం హింగు సురసం విశ్వభేషజం|| అర్కక్షీరేణ గుటికా వృశ్చికార్దితశంకరీ|" వృద్ధవాగ్భటాత్ (సం. ఉ. అ. 43)| ]

Adhikarana vRushcikadaMshe hiMgvAdiguTikA (35-36) · Śloka 36

| హింగునా హరితాలేన మాతులుంగరసేన చ||35|| లేపాంజనాభ్యాం గుటికా పరమం వృశ్చికాపహా| |36|

స0- హింగుహరితాలే సబీజపూరరసే లేపాంజనాభ్యాం గులికా పరం వృశ్చికవిషహృత్|

Adhikarana vRushcikadaMshe kara~jjAdipuShpalepaH (36-37) · Śloka 37

| కరంజార్జునశేలూనాం కటభ్యాః కుటజస్య చ||36|| శిరీషస్య చ పుష్పాణి మస్తునా దంశలేపనం| |37|

స0- కరంజాదీనాం పుష్పాణి మస్తునా దంశలేపః|

Adhikarana vRushcikadaMshe mohAdiyukte pathyAdilepaH (37-38) · Śloka 38

| యో ముహ్యతి ప్రశ్వసితి ప్రలపత్యుగ్రవేదనః||37|| తస్య పథ్యానిశాకృష్ణామంజిష్ఠాతివిషోషణం| సాలాబువృంతం వార్తాకరసపిష్టం ప్రలేపనం||38||

స0-యో నరో ముహ్యత్యాదీన్ విధత్తే, తథా దారుణపీడః, తస్య పథ్యాదికం వార్తాకరసపిష్టం ప్రలేపనం కార్యం|

Adhikarana vRushcikadaMshe sudAruNe dadhisarpiShpAnAdikam (39) · Śloka 39

సర్వత్ర చోగ్రాలివిషే పాయయేద్దధిసర్పిషీ| విధ్యేత్సిరాం విదధ్యాచ్చ వమనాంజననావనం| ఉష్ణస్నిగ్ధామ్లమధురం భోజనం చానిలాపహం||39||

స0- సర్వస్మిన్ సుదారుణే వృశ్చికవిషే దధిసర్పిషీ పాయయేత్| సిరాం చ విధ్యేత్| వమనాదికం చ కుర్యాత్| ఉష్ణగుణాదికం చ భోజనం వాతఘ్నం హితం|

Adhikarana vRushcikadaMshe nAgarAdyagadaH (40) · Śloka 40

నాగరం గృహకపోతపురీషం బీజపూరకరసో హరితాలం| సైంధవం చ వినిహంత్యగదోఽయం లేపతోఽలికులజం విషమాశు||40||

స0- నాగరాదికమయమగదో లేపేన వృశ్చికవిషం శీఘ్రం పరాకరోతి| స్వాగతావృత్తం|

Adhikarana vRushcikadaMshe samudIrNe viShe viShalepaH (41) · Śloka 41

అంతే వృశ్చికదష్టానాం సముదీర్ణే భృషం విషే| విషేణాలేపయేద్దంశముచ్చిటింగేఽప్యయం విధిః||41||

సం-వృశ్చికదష్టానామంతే భృశం సముదీర్ణే విషే విషేణ దంశమాలేపయేత్| ఉచ్చిటింగసంజ్ఞేఽప్యేషైవ చికిత్సా|

Adhikarana vRushcikadaMshe nAgapurIShacchatrAdiguTikA (42) · Śloka 42

నాగపురీషచ్ఛత్రం రోహిషమూలం చ శేలుతోయేన| కుర్యాద్గుటికాం లేపాదియమలివిషనాశనీ శ్రేష్ఠా||42||

స0- గజపురీషచ్ఛత్రం కత్తృణమూలం చ శ్లేష్మాతకజలేన గుటికాం విదధీత| ఏషా చ లేపేన పరం వృశ్చికవిషఘ్నీ| [ఆర్యా}

Adhikarana vRushcikadaMshe shirIShabIjAdyagadaH kITAdiviShaghnaH (43) · Śloka 43

అర్కస్య దుగ్ధేన శిరీషబీజం త్రిర్భావితం పిప్పలీచూర్ణమిశ్రం| ఏషోఽగదో హంతి విషాణి కీటభుజంగలూతోందురవృశ్చికానాం||43||

స0- అర్కక్షీరేణ శిరీషబీజం త్రీన్ వారాన్ భావితం పిప్పలీరజోయుతమగదః కీటాదీనాం విషాణి హంతి|

Adhikarana vRushcikadaMshe shirIShabIjAdyagado rAtrikavRushcikaviShaghnaH (44) · Śloka 44

శిరీషపుష్పం సకరంజబీజం కాశ్మీరజం కుష్ఠమనఃశిలే చ| ఏషోఽగదో రాత్రికవృశ్చికానాం సంక్రాంతికారీ కథితో జినేన||44||

స0- శిరీషకుసుమాదికమేషోఽగదో రాత్రికవృశ్చికానాం విషక్రాంతికృద్ భగవతా జినేనోక్తః| ఉపజాతివృత్తే|

Adhikarana lUtAnAM sa~gkhyAviShaye matAni tatra hetushca (45-46) · Śloka 46

కీటేభ్యో దారుంతరా లూతాః షోడశ తా జగుః| అష్టావింశతిరిత్యేకే తతోఽప్యన్యే తు భూయసీః||45|| సహస్రరశ్మ్యనుచరా వదంత్యన్యే సహస్రశః| బహూపద్రవరుపా తు లూతైకైవ విషాత్మికా||46||

స0- కీటేభ్యోఽపి ఘోరా లూతాః| తాశ్చ మునయః షోడశసంఖ్యా అధ్యగీషన్| అన్యే అష్టావింశతిరులూతా ఇత్యవోచన్| తతోఽప్యపరే బహుతరా ఆచఖ్యుః| అన్యే తు రవేరనుచరాః సహస్రశో వదంతి| ఇతి నానామతముక్త్వా స్వమతం యుక్త్యా సర్వమతానుగ్రాహి వక్తి| అనేకోపద్రవస్వభావత్వేనైకైవ లూతా విషాత్మికా|

Adhikarana lUtAnAM doShato nirupaNam (47) · Śloka 47

రూపాణి నామతస్తస్యా దుర్జ్ఞేయాన్యతిసంకరాత్| నాస్తి స్థానవ్యవస్థా చ దోషతోఽతః ప్రచక్షతే||47||

స0-నామ్నా యాని రూపాణి, తాని తస్యా అతిసంకరాద్ధేతోర్దుర్జ్ఞానాని| స్థానవ్యవస్థాఽపి నాస్తి| తస్మాద్దోషవశేన భణిష్యతే|

Adhikarana lUtAnAM sAdhyAsAdhyatvam (48) · Śloka 48

కృచ్ఛ్రసాధ్యా పృథగ్దోషైరసాధ్యా నిచయేన సా| |48|

స0-పృథగ్దోషైర్లూతా కృచ్ఛ్రసాధ్యా, సన్నిపాతేన చాసాధ్యా|

Adhikarana paittikasya lUtAdaMshasya lakShaNam (48-49) · Śloka 49

| తద్దంశః పైత్తికో దాహతృట్స్ఫోటజ్వరమోహవాన్||48|| భృశోష్మా రక్తపీతాభః క్లేదీ ద్రాక్షాఫలోపమః| |49|

స0-తస్యా దంశః పైత్తికో దాహాదిమాన్ భృశోష్మా పీతరక్తాభః క్లేదవాన్ ద్రాక్షాఫలాకారః స్యాత్|

Adhikarana shlaiShmikasya lUtAdaMshasya lakShaNam (49-50) · Śloka 50

| శ్లైష్మికః కఠినః పాండుః పరూషకఫలాకృతిః||49|| నిద్రాం శీతజ్వరం కాసం కండూం చ కురుతే భృశం| |50|

స0- శ్లైష్మికో లూతాదంశః కఠినః పాండువర్ణః పరూషకఫలనిభో నిద్రాదీనతిశయేన కరోతి|

Adhikarana vAtikasya lUtAdaMshasya lakShaNam (50) · Śloka 50

| వాతికః పరుషః శ్యావః పర్వభేదజ్వరప్రదః||50||

స0-వాతికో దంశః పరుషస్పర్శః స్యావస్తథా పర్వభేదజ్వరకృత్|

Adhikarana doShali~ggairyathAsvaM tadvibhAgaH (51) · Śloka 51

తద్విభాగం యథాస్వం చ దోషలింగైర్విభావయేత్| |51|

స0-తాసాం విభాగం దోషాణాం లక్షణైర్యథాయోగం లక్షయేత్|

Adhikarana asAdhyalUtAyAH lakShaNam (51-54) · Śloka 54

| అసాధ్యాయాం తు హృన్మోహశ్వాసహిధ్మాశిరోగ్రహాః||51|| శ్వేతపీతాసితారక్తాః పిటికాః శ్వయథూద్భవః| వేపథుర్వమథుర్దాహస్తృడాంధ్యం వక్రనాసతా||52|| శ్యావౌష్ఠవక్త్రదంతత్వం పృష్ఠగ్రీవావభంజనం| పక్వజంబూసవర్ణం చ దంశాత్స్రవతి శోణితం||53|| సర్వాఽపి సర్వజా ప్రాయో వ్యపదేశస్తు భూయసా| |54|

స0-ఆసాధ్యాయాం లూతాయాం హృన్మోహాద్యాః స్యుః| శ్వేతాదిగుణాః పిటికాస్తథా శ్వయథ్వాద్యాశ్చ| దంశాద్ రక్తం పక్వజంబూనిభం స్రవతి| సం-సర్వా చ లూతా త్రిదోషజైవ| బాహుల్యేన తు వ్యపదేశః|

Adhikarana lUtAyAstriprakAratvam (54-55) · Śloka 55

| తీక్ష్ణమధ్యావరత్వేన సా త్రిధా హంత్యుపేక్షితా||54|| సప్తాహేన దశాహేన పక్షేణ చ పరం క్రమాత్| |55|

స0-సా చ లూతా తీక్ష్ణాదిభేదేన త్రిప్రకారా| ఉపేక్షితా చ సతీ యథాసంఖ్యం దశాహేన పక్షేణ చ హంతి|

Adhikarana sarvasya lUtAdaMshasya lakShaNam (55-58) · Śloka 58

| లూతాదంశశ్చ సర్వోఽపి దద్రుమండలసన్నిభః||55|| సితోఽసితోఽరుణః పీతః శ్యావో వా మృదురున్నతః| మధ్యే కృష్ణోఽథవా శ్యావః పర్యంతే జాలకావృతః||56|| విసర్పవాంస్ఛోఫయుతస్తప్యతే బహువేదనః| జ్వరాశుపాకవిక్లేదకోథావదరణాన్వితః||57|| క్లేదేన యత్స్పృశత్యంగం తత్రాపి కురుతే వ్రణం| |58|

స0- సర్వశ్చ లూతాదంశో దద్రుమండలాకారః సితాదివర్ణో మృదురున్నతో మధ్యే కృష్ణవర్ణః శ్యావవర్ణో వా పరితో జాలకవృతో విసర్పాదిమాన్ స్యాత్| తథా తప్యతేఽనేకరుజః| తథా జ్వరాదియుతః| తథా చ దంశః క్లేదేన యద్యదంగం స్పృశేత్ తత్ర తత్ర చ వ్రణం విదధాతి|

Adhikarana lUtAyAH shvAsAdibhirviShodvamanam (58-59) · Śloka 59

| శ్వాసదంష్ట్రాశకృన్మూత్రశుక్రలాలానఖార్తవైః||58|| అష్టాభిరుద్వమత్యేషా విషం వక్త్రాద్విశేషతః| |59|

స0-శ్వాసాదిభిరష్టాభిరేషా లూతా విషముద్వమతి| వక్త్రేణ విశేషేణ|

Adhikarana lUtAyAH kITAnAM ca daMsha sthAnam (59-60) · Śloka 60

| లూతా నాభేర్దశత్యూర్ధ్వమూర్ధ్వం చాధశ్చ కీటకాః||59|| తద్దూషితం చ వస్త్రాది దేహే పృక్తం వికారకృత్| |60|

స0- నాభేరూర్ధ్వం లూతా దశతి| ఊర్ధ్వమధస్తాచ్చ కీటా దశంతి| దశతీతి "దంశసంజస్వంజాం శపి" ఇతి నలోపః| తయా-లూతయా దూషితం, వస్త్రాసనాది శరీరే లగ్నం వికారకృత్|

Adhikarana prathame~ahani lUtAdaMshasya lakShaNam (60-61) · Śloka 61

| దినార్ధం లక్ష్యతే నైవ దంశో లూతావిషోద్భవః||60|| సూచీవ్యధవదాభాతి తతోఽసౌ ప్రథమేఽహని| అవ్యక్తవర్ణః ప్రచలః కించిత్కండూరుజాన్వితః||61||

స0-లూతావిషజో దంశో దినార్ధం న లక్ష్యత ఏవ| తతః-అనంతరం, అసౌ-దంశః, ప్రథమే దినే సూచీవ్యధతుల్య ఆభాతి| అవ్యక్తవర్ణః ప్రకర్షేణ చలో మనాక్కండూరుగ్యుతశ్చ|

Adhikarana dvitIye~ahani lUtAdaMshasya lakShaNam (62) · Śloka 62

ద్వితీయేఽభ్యున్నతోఽంతేషు పిటికైరివ వాఽఽచితః| వ్యక్తవర్ణో నతో మధ్యే కండూమాన్ గ్రంథిసన్నిభః||62||

ద్వీతీయేఽహన్యభ్యున్నతోఽంతేషు పిటికైరివ వాఽఽచితో వ్యక్తవర్ణో మధ్యే నతః సకండూర్గ్రంథినిభః|

Adhikarana tRutIye~ahani lUtAdaMshasya lakShaNam (63) · Śloka 63

తృతీయే సజ్వరో రోమహర్షకృద్రక్తమండలః| శరావరూపస్తోదాఢ్యో రోమకూపేషు సాస్రవః||63||

స0- తృతీయేఽహని జ్వరాన్వితో రోమాంచకృద్రక్తమండలః శరావాకారోఽధికవ్యథో రోమకూపేషు స్రావవాన్|

Adhikarana caturthe~ahani lUtAdaMshasya lakShaNam (64) · Śloka 64

మహాంశ్చతుర్థే శ్వయథుస్తాపశ్వాసభ్రమప్రదః| |64|

స0-చతుర్థే వాసరే మహాంశ్ఛోఫస్తాపాదికృత్|

Adhikarana pa~jcame~ahani lUtAdaMshasya lakShaNam (64) · Śloka 64

| వికారాన్ కురుతే తాంస్తాన్ పంచమే విషకోపజాన్||64||

స0-పంచమే దినే తాంస్తాన్-పూర్వోక్తాన్, విషకోపజాన్ వికారాన్ విధత్తే|

Adhikarana ShaShThe~ahani lUtAdaMshasya lakShaNam (65) · Śloka 65

షష్ఠే వ్యాప్నోతి మర్మాణి| |65|

స0-షష్ఠే దినే మర్మాణ్యశ్నుతే|

Adhikarana saptame~ahani lUtAdaMshasya lakShaNam (65) · Śloka 65

సప్తమే హంతి జీవితం| |65|

స0-సప్తమే దివసే జీవితం హంతి|

Adhikarana iti tIkShNaviShasvarUpam madhyaM hInaM cAto viBajet (65) · Śloka 65

| ఇతి తీక్ష్ణం విషం, మధ్యం హీనం చ విభజేదతః||65||

స0- ఇతి-ఏవంరూపం, తీక్ష్ణం విషం| మధ్యం హీనం వాఽతో నిరూప్య లక్షయేత్|

Adhikarana ekaviMshatirAtreNa sarvathA viShashamaH (66) · Śloka 66

ఏకవింశతిరాత్రేణ విషం శామ్యతి సర్వథా| |66|

సం-సర్వథా ఏకవింశతిరాత్రేణ విషం శమం యాతి|

Adhikarana lUtAdaMshasyoddharaNaM dAhaSca (66-67) · Śloka 67

| అథాశు లూతాదష్టస్య శస్త్రేణాదంశముద్ధరేత్||66|| దహేచ్చ జాంబవౌష్ఠాద్యైర్న తు పిత్తోత్తరం దహేత్| |67|

సం-అథేతి మంగలే| కృతమంగలస్య లూతాదష్టస్య, ఆ-సమంతాత్, దంశం క్షిప్రం శస్త్రేణోద్ధరేత్| జాంబ్వౌష్ఠాదిభిశ్చ దహేత్, పిత్తాధికం వర్జయిత్వా|

Adhikarana karkashAdidaMshasya chedadAha niShedhaH (67-68) · Śloka 68

| కర్కశం భిన్నరోమాణం మర్మసంధ్యాదిసంశ్రితం||67|| ప్రసృతం సర్వతో దంశం న ఛిందీత దహేన్న చ| |68|

సం-కర్కశాదిగుణం దంశం దంశం న ఛింద్యాత్ న చ దహేత్|

Adhikarana dagdhadaMshasyAgadairlepaH kShIrivRukShakaShAyaiH sekashca (68-69) · Śloka 69

| లేపయేద్దగ్ధమగదైర్మధుసైంధవసంయుతైః||68|| సుశీతైః సేచయేచ్చాను కషాయైః క్షీరివృక్షజైః| |69|

స0-దగ్ధం దంశమగదైర్మాక్షికసైంధవాన్వితైర్లేపయేత్| పశ్చాత్ క్షీరివృక్షజైః కషాయైరతిశిశిరైః సేచయేచ్చ|

Adhikarana lUtAdaMshasya sarvato raktApaharaNaM, tataH shItAH sekalepAH (69-70) · Śloka 70

| సర్వతోఽపహరేద్రక్తం శృంగాద్యైః సిరయాఽపి వా||69|| సేకలేపాస్తతః శీతా బోధిశ్లేష్మాతకాక్షకైః| |70|

స0- సర్వతో రక్తం విస్రావయేచ్ఛృంగాదిభిః| అనంతరం సేకాలేపాశ్చ శిశిరా హితాః పిప్పలాదిభిః|

Adhikarana sarvalUtAkITeShu padmako~agadaH (70-71) · Śloka 71

| ఫలినీద్వినిశాక్షౌద్రసర్పిర్భిః పద్మకాహ్వయః||70|| అశేషలూతాకీటానామగదః సార్వకార్మికః| |71|

స0-ఫలిన్యాదికోఽయం పద్మకసంజ్ఞోఽగదః సార్వకార్మికః| అశేషక్రియాసు(?) లూతాకీటానాం హితః|