31. kṣudrarōgavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

Adhikarana kShudrarogavij~jAnIyAdhyAyaH 1 ajagallikAyAH lakShaNam (2-1) · Śloka 1

ಕ್ಷುದ್ರರೋಗವಿಜ್ಞಾನಂ ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಮಾಚಿಖ್ಯಾಸುರಾಹ ಅಥಾತಃ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ)|೨| ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಸವರ್ಣಾ ಗ್ರಥಿತಾ ನೀರುಜಾ ಮುದ್ಗಸನ್ನಿಭಾ| ಪಿಟಿಕಾ ಕಫವಾತಾಭ್ಯಾಂ ಬಾಲಾನಾಮಜಗಲ್ಲಿಕಾ||೧||

ಸ೦ - ಬಾಲಾನಾಂ ಕಫವಾತಾಭ್ಯಾಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಾ ಪಿಟಿಕಾಽಜಗಲ್ಲಿಕಾಖ್ಯಾ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 2 . yavaprakhyAyAH lakShaNam (2) · Śloka 2

ಯವಪ್ರಖ್ಯಾ ಯವಪ್ರಖ್ಯಾ ತಾಭ್ಯಾಂ ಮಾಂಸಾಶ್ರಿತಾ ಘನಾ| |೨|

ಸ೦- ತಾಭ್ಯಾಂ-ವಾತಕಫಾಭ್ಯಾಂ, ಯವಪ್ರಖ್ಯಾ-ಯವಸಂಜ್ಞಾ| ಸಾ ಯವಪ್ರಖ್ಯಾ-ಯವಾಕಾರಾ, ಮಂಸಾಶ್ರಿತಾ ಘನಾ ಕಠಿನಾ ಚ|

Adhikarana 3 . alajyAH lakShaNam 4 . kacchapyAH lakShaNam (2-3) · Śloka 3

| ಅವಕ್ತ್ರಾ ಚಾಲಜೀ ವೃತ್ತಾ ಸ್ತೋಕಪೂಯಾ ಘನೋನ್ನತಾ||೨|| ಗ್ರನ್ಥಯಃ ಪಞ್ಚ ವಾ ಷಡ್ವಾ ಕಚ್ಛಪೀ ಕಚ್ಛಪೋನ್ನತಾಃ| |೩|

ಸ೦ - ಗ್ರನ್ಥಯಃ ಪಞ್ಚ ವಾ ಷಡ್ವಾ, ಕಿಮ್ಭೂತಾಃ ? ಅಮುಖಾಸ್ತಥಾಽಲಜೀವ ವೃತ್ತಾಃ-ವರ್ತುಲಾಃ, ಸ್ತೋಕಪೂಯಾ ಘನಾ ಉನ್ನತಾಶ್ಚ ಕಚ್ಛಪೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಸಾ ಚ ಕಚ್ಛಪೋನ್ನತಾ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 5 . panasikAyAH lakShaNam (3-4) · Śloka 4

| ಕರ್ಣಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಂ ಸಮನ್ತಾದ್ವಾ ಪಿಟಿಕಾ ಕಠಿನೋಗ್ರರುಕ್||೩|| ಶಾಲೂಕಾಭಾ ಪನಸಿಕಾ| |೪|

ಸ೦-ಕರ್ಣಸ್ಯೋಪರಿಷ್ಟಾತ್ ಪರಿತೋ ವಾ ಪಿಟಿಕಾ ಕಠಿನಾ ತೀವ್ರರುಜಾ ಶಾಲೂಕನಿಭಾ ಪನಸಿಕಾಸಂಜ್ಞಾ|

Adhikarana 6 . pAShANagardabhasya lakShaNam (4) · Śloka 4

ಶೋಫಸ್ತ್ವಲ್ಪರುಜಃ ಸ್ಥಿರಃ| ಹನುಸನ್ಧಿಸಮುದ್ಭೂತಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಪಾಷಾಣಗರ್ದಭಃ||೪||

ಸ೦-ಶೋಫೋಽಲ್ಪರುಜಃ ಸ್ಥಿರೋ ಹನುಸನ್ಧಿಸಮಾಶ್ರಿತೋ ವಾತಕಫಾಭ್ಯಾಂ ಪಾಷಾಣಗರ್ದಭಃ|

Adhikarana 7 . mukhadUShikAnAM lakShaNam (5) · Śloka 5

ಶಾಲ್ಮಲೀಕಣ್ಟಕಾಕಾರಾಃ ಪಿಟಿಕಾಃ ಸರುಜೋ ಘನಾಃ| ಮೇದೋಗರ್ಭಾ ಮುಖೇ ಯೂನಾಂ ತಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಮುಖದೂಷಿಕಾಃ||೫||

ಸ೦-ವಾತಕಫಾಭ್ಯಾಂ ಶಾಲ್ಮಲೀಕಣ್ಟಕಸದೃಶಾಃ ಪಿಟಿಕಾ ರುಜಾನ್ವಿತಾ ಘನಾ ಮೇದೋಗರ್ಭಾಸ್ತರುಣಾನಾಂ ಮುಖೇ ಸ್ಯುಃ| ತಾಶ್ಚ ಮುಖದೂಷಿಕಾಃ|

Adhikarana 8 . padmakaNTakAnAM lakShaNam (6) · Śloka 6

ತೇ ಪದ್ಮಕಣ್ಟಕಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಯೈಃ ಪದ್ಮಮಿವ ಕಣ್ಟಕೈಃ| ಚೀಯತೇ ನೀರುಜೈಃ ಶ್ವೇತೈಃ ಶರೀರಂ ಕಫವಾತಜೈಃ||೬||

ಸ೦-ಪದ್ಮಕಣ್ಟಕಸಂಜ್ಞಾಸ್ತೇ ವೇದ್ಯಾಃ, ಯೈಃ ಕಣ್ಟಕೈರ್ನೀರುಜೈಃ ಶ್ವೇತವರ್ಣೈರ್ವಾತಕಫಜೈಃ ಪದ್ಮಮಿವ ಶರೀರಂ ಚೀಯತೇ|

Adhikarana 9 . vivRutAyAH lakShaNam (7) · Śloka 7

ಪಿತ್ತೇನ ಪಿಟಿಕಾ ವೃತ್ತಾ ಪಕ್ವೋದುಮ್ಬರಸನ್ನಿಭಾ| ಮಹಾದಾಹಜ್ವರಕರೀ ವಿವೃತಾ ವಿವೃತಾನನಾ||೭||

ಸ೦-ಪಿತ್ತೇನ ಯಾ ಪಿಟಿಕಾ ವರ್ತುಲಾ ಪಕ್ವೋದುಮ್ಬರಫಲನಿಭಾಮಹಾದಾಹಜ್ವರಕೃಚ್ಚ, ಸಾ ವಿವೃತಾಖ್ಯಾ ವಿವೃತಮುಖಾ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 10 . masUrikAnAM lakShaNam (8) · Śloka 8

ಗಾತ್ರೇಷ್ವನ್ತಶ್ಚ ವಕ್ತ್ರಸ್ಯ ದಾಹಜ್ವರರುಜಾನ್ವಿತಾಃ| ಮಸೂರಮಾತ್ರಾಸ್ತದ್ವರ್ಣಾಸ್ತತ್ಸಂಜ್ಞಾಃ ಪಿಟಿಕಾ ಘನಾಃ||೮||

ಸ೦-ಗಾತ್ರೇಷು-ಅವಯವೇಷು, ವಕ್ತ್ರಸ್ಯ ಚಾನ್ತರೇ ದಾಹಾದಿಯುತಾ ಮಸೂರಪ್ರಮಾಣಾಸ್ತದ್ವರ್ಣಾಸ್ತತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಮಸೂರಿಕಾ ಘನಾಃ ಪಿಟಿಕಾಃ|

Adhikarana 11 . visphoTAnAM lakShaNam (9) · Śloka 9

ತತಃ ಕಷ್ಟತರಾಃ ಸ್ಫೋಟಾ ವಿಸ್ಫೋಟಾಖ್ಯಾ ಮಹಾರುಜಾಃ| |೯|

ಸ೦-ತಾಭ್ಯೋ ಮಸೂರಿಕಾಭ್ಯೋ ದಾರುಣತಮಾಃ ಸ್ಫೋಟಾ ಮಹಾರುಜಾ ವಿಸ್ಫೋಟಾಸಂಜ್ಞಾಃ|

Adhikarana 12 viddhAyAH lakShaNam (9-10) · Śloka 10

| ಯಾ ಪದ್ಮಕರ್ಣಿಕಾಕಾರಾ ಪಿಟಿಕಾ ಪಿಟಿಕಾಚಿತಾ||೯|| ಸಾ ವಿದ್ಧಾ ವಾತಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ| |೧೦|

ಸ೦-ಪದ್ಮಕರ್ಣಿಕಾನಿಭಾ ಯಾ ಪಿಟಿಕಾ ಪಿಟಕೈರಾಚಿತಾ, ಸಾ ವಾತಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ವಿದ್ಧಾಖ್ಯಾ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 13 gardabhyAH lakShaNam (10) · Śloka 10

ತಾಭ್ಯಾಮೇವ ಚ ಗರ್ದಭೀ| ಮಣ್ಡಲಾ ವಿಪುಲೋತ್ಸನ್ನಾ ಸರಾಗಪಿಟಿಕಾಚಿತಾ||೧೦||

ಸ೦-ತಾಭ್ಯಾಮೇವ-ವಾತಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ, ಗರ್ದಭೀಸಂಜ್ಞಾ ಮಣ್ಡಲಾಕಾರಾ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾ ತಥೋತ್ಸನ್ನಾ ಸರಾಗಪಿಟಕೈರಾಚಿತಾ|

Adhikarana 14 kakShAyAH lakShaNam (11) · Śloka 11

ಕಕ್ಷೇತಿ ಕಕ್ಷಾಸನ್ನೇಷು ಪ್ರಾಯೋ ದೇಶೇಷು ಸಾಽನಿಲಾತ್| ಪಿತ್ತಾದ್ಭವನ್ತಿ ಪಿಟಿಕಾಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಲಾಜೋಪಮಾ ಘನಾಃ||೧೧||

ಸ೦-ಕಕ್ಷಾನಿಕಟೇಷು ಪ್ರದೇಶೇಷು ಸಾ ಗರ್ದಭೀ ಕಕ್ಷೇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಸಾ ಚ ವಾತಾತ್ ಸ್ಯಾತ್| ತಸ್ಯಾಮೇವ ಪಿತ್ತೇನ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಃ ಪಿಟಿಕಾ ಲಾಜಾಕಾರಾ ಘನಾಃ ಕಕ್ಷಾಸಂಜ್ಞಾ ಏವ ಸ್ಯುಃ|

Adhikarana 15 gandhanAmAyAH lakShaNam (12) · Śloka 12

ತಾದೃಶೀ ಮಹತೀ ತ್ವೇಕಾ ಗನ್ಧನಾಮೇತಿ ಕೀರ್ತಿತಾ| |೧೨|

ಸ೦-ತಾದೃಶೀ-ಲಾಜಸದೃಶೀ, ಮಹತೀ ಪಿಟಿಕೈಕಾ ಗನ್ಧನಾಮೇತಿ ಸ್ಮೃತಾ|

Adhikarana 16 rAjikAnAM lakShaNam (12-13) · Śloka 13

| ಘರ್ಮಸ್ವೇದಪರೀತೇಽಙ್ಗೇ ಪಿಟಿಕಾಃ ಸರುಜೋ ಘನಾಃ||೧೨|| ರಾಜಿಕಾವರ್ಣಸಂಸ್ಥಾನಪ್ರಮಾಣಾ ರಾಜಿಕಾಹ್ವಯಾಃ| |೧೩|

ಸ೦- ಘರ್ಮಸ್ವೇದಯುಕ್ತೇ ಶರೀರೇ ಪಿಟಿಕಾ ರುಜಾಯುತಾ ಘನಾ ರಾಜಿಕಾವರ್ಣಾ ರಾಜಿಕಾಕಾರಾ ರಾಜಿಕಾಪ್ರಮಾಣಾ ರಾಜಿಕಾಸಂಜ್ಞಾಃ|

Adhikarana 17 jAlagardabhasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14

| ದೋಷೈಃ ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣೈರ್ಮನ್ದೈರ್ವಿಸರ್ಪಿತಿ ವಿಸರ್ಪವತ್||೧೩|| ಶೋಫೋಽಪಾಕಸ್ತನುಸ್ತಾಮ್ರೋ ಜ್ವರಕೃಜ್ಜಾಲಗರ್ದಭಃ| |೧೪|

ಸ೦- ಪಿತ್ತಾಧಿಕೈರ್ದೋಷೈರ್ಮನ್ದೈರ್ಯಃ ಶೋಫೋ ವಿಸರ್ಪ ಇವ ವಿಸರ್ಪತಿ, ತಥಾಽಪಾಕಸ್ತನುಸ್ತಾಮ್ರವರ್ಣೋ ಜ್ವರಕಾರೀ ಚ, ಸ ಜಾಲಗರ್ದಭಃ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 18 agnirohiNyA lakShaNam (14-15) · Śloka 15

| ಮಲೈಃ ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣೈಃ ಸ್ಫೋಟಾ ಜ್ವರಿಣೋ ಮಾಂಸದಾರಣಾಃ||೧೪|| ಕಕ್ಷಾಭಾಗೇಷು ಜಾಯನ್ತೇ ಯೇಽಗ್ನ್ಯಾಭಾಃ ಸಾಽಗ್ನಿರೋಹಿಣೀ| ಪಞ್ಚಾಹಾತ್ಸಪ್ತರಾತ್ರಾದ್ವಾ ಪಕ್ಷಾದ್ವಾ ಹನ್ತಿಜೀವಿತಮ್||೧೫||

ಸ೦-ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣೈರ್ಮಲೈರ್ಜ್ವರವತೋ ಮಾಂಸದಾರಣಾಃ ಸ್ಫೋಟಾಃ ಕಕ್ಷಾಪ್ರದೇಶೇಷು ಯೇಽಗ್ನಿಸದೃಶಾ ಜಾಯನ್ತೇ, ಸಾಽಗ್ನಿರೋಹಿಣೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಪಞ್ಚಾಹೇನ ಸಪ್ತರಾತ್ರೇಣ ಪಕ್ಷೇಣ ವಾ ಜೀವಿತಂ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana 19 irivellikAyAH lakShaNam (16) · Śloka 16

ತ್ರಿಲಿಙ್ಗಾ ಪಿಟಿಕಾ ವೃತ್ತಾ ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಮಿರಿವೇಲ್ಲಿಕಾ| |೧೬|

ಸ೦-ತ್ರಿದೋಷಲಕ್ಷಣಾ ಪಿಟಿಕಾ ವರ್ತುಲಾ ಜತ್ರುಣ ಊರ್ಧ್ವಮಿರಿವೇಲ್ಲಿಕಾಖ್ಯಾ|

Adhikarana 20 vidAryAH lakShaNam (16) · Śloka 16

| ವಿದಾರೀಕನ್ದಕಠಿನಾ ವಿದಾರೀ ಕಕ್ಷವಙ್ಕ್ಷಣೇ||೧೬||

ಸ೦- ವಿದಾರೀಕನ್ದವತ್ ಕಠಿನಾ ಕಕ್ಷಾಯಾಂ ವಙ್ಕ್ಷಣೇ ಚ ವಿದಾರೀ ಸ್ಯಾತ್| ಕಕ್ಷಾ ಚ ವಙ್ಕ್ಷಣಂ ಚ ಕಕ್ಷಾವಙ್ಕ್ಷಣಂ ತಸ್ಮಿನ್| "ಪಾಣ್ಯೋಃ"(?) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಹ್ರಸ್ವಃ|

Adhikarana 21 sharkarArbudasya lakShaNam (17-19) · Śloka 19

ಮೇದೋನಿಲಕಫೈರ್ಗ್ರನ್ಥಿಃ ಸ್ನಾಯುಮಾಂಸಸಿರಾಶ್ರಯೈಃ| ಭಿನ್ನೋ ವಸಾಜ್ಯಮಧ್ವಾಭಂ ಸ್ರವೇತ್ತತ್ರೋಲ್ಬಣೋಽನಿಲಃ||೧೭|| ಮಾಂಸಂ ವಿಶೋಷ್ಯ ಗ್ರಥಿತಾಂ ಶರ್ಕರಾಮುಪಪಾದಯೇತ್| ದುರ್ಗನ್ಧಂ ರುಧಿರಂ ಕ್ಲಿನ್ನಂ ನಾನಾವರ್ಣಂ ತತೋ ಮಲಾಃ||೧೮|| ತಾಂ ಸ್ರಾವಯನ್ತಿ ನಿಚಿತಾಂ ವಿದ್ಯಾತ್ತಚ್ಛರ್ಕರಾರ್ಬುದಮ್| |೧೯|

ಸ೦-ಮೇದಃಪವನಕಫೈಃ ಸ್ನಾಯುಮಾಂಸಸಿರಾಶ್ರಯೈರ್ಗ್ರನ್ಥಿಃ ಸ್ಯಾತ್| ಸ ಚ ಭಿನ್ನೋ ವಸಾಘೃತಮಧುನಿಭಂ ಸ್ರವೇತ್| ತಸ್ಮಿನ್ ಪವನೋಽಧಿಕೋ ಮಾಂಸಂ ವಿಶೋಷ್ಯ ಗ್ರಥಿತಾಂ ಶರ್ಕರಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ತತೋ ದೋಷಾಸ್ತಾಂ-ಶರ್ಕರಾಂ, ನಿಚಿತಾಂ ದುರ್ಗನ್ಧಂ ಲೋಹಿತಂ ಕ್ಲಿನ್ನಂ ವಿವಿಧವರ್ಣಂ ಸ್ರಾವಯನ್ತಿ| ತತ್ ಏವಂವಿಧಂ, ಶರ್ಕರಾರ್ಬುದಂ ವಿದ್ಯಾತ್|

Adhikarana 22 valmIkasya lakShaNam (19-20) · Śloka 20

| ಪಾಣಿಪಾದತಲೇ ಸನ್ಧೌ ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಂ ವೋಪಚೀಯತೇ||೧೯|| ವಲ್ಮೀಕವಚ್ಛನೈರ್ಗ್ರನ್ಥಿಸ್ತದ್ವದ್ಬಹ್ವಣುಭಿರ್ಮುಖೈಃ| ರುಗ್ದಾಹಕಣ್ಡೂಕ್ಲೇದಾಢ್ಯೈರ್ವಲ್ಮೀಕೋಽಸೌ ಸಮಸ್ತಜಃ||೨೦||

ಸ೦- ಪಾಣಿತಲೇ ಪಾದತಲೇ ಸನ್ಧೌ ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಂ ವಾ ಗ್ರನ್ಥಿರ್ವಲ್ಮೀಕ ಇವ ಶನೈರುಪಚೀಯತೇ| ತದ್ವತ್ವಲ್ಮೀಕವತ್, ಬಹೂನಿ ಚ ತಾನ್ಯಣೂನಿ ಚ, ತೈರ್ಭೂರಿಸೂಕ್ಷ್ಮೈರ್ವದನೈರುಪಲಕ್ಷಿತೋ ರುಗ್ದಾಹಕಣ್ಡೂಕ್ಲೇದಬಹುಲೋ ವಲ್ಮೀಕಾಖ್ಯೋಽಸೌ ತ್ರಿದೋಷಜಃ|

Adhikarana 23 kadarasya lakShaNam (21) · Śloka 21

ಶರ್ಕರೋನ್ಮಥಿತೇ ಪಾದೇ ಕ್ಷತೇ ವಾ ಕಣ್ಟಕಾದಿಭಿಃ| ಗ್ರನ್ಥಿಃ ಕೀಲವದುತ್ಸನ್ನೋ ಜಾಯತೇ ಕದರಂ ತು ತತ್||೨೧||

ಸ೦-ಶರ್ಕರಾದಿಭಿರುನ್ಮಥಿತೇ ಪಾದೇ ಕಣ್ಟಕಾದಿಭಿರ್ವಾ ಕ್ಷತೇ ಕೀಲಸದೃಶೋ ಗ್ರನ್ಥಿರುತ್ಸನ್ನೋ ಜಾಯತೇ, ತತ್ಕದರಂ ನಾಮ|

Adhikarana 24 ruddhagudasya lakShaNam (22-23) · Śloka 23

ವೇಗಸನ್ಧಾರಣಾದ್ವಾಯುರಪಾನೋಽಪಾನಸಂಶ್ರಯಮ್| ಅಣೂಕರೋತಿ ಬಾಹ್ಯಾನ್ತರ್ಮಾರ್ಗಸ್ಯ ತತಃ ಶಕೃತ್||೨೨|| ಕೃಚ್ಛ್ರಾನ್ನಿರ್ಗಚ್ಛತಿ ವ್ಯಾಧಿರಯಂ ರುದ್ಧಗುದೋ ಮತಃ| |೨೩|

ಸ೦- ಅಪಾನಾಖ್ಯೋ ವಾಯುರ್ವೇಗಸನ್ಧಾರಣಾದಪಾನಾಶ್ರಯಂ ಮಾರ್ಗಂ ಬಾಹ್ಯಾನ್ತರಣೂಕರೋತಿ| ತತೋಽಸ್ಯ-ಆತುರಸ್ಯ, ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಶಕೃನ್ನಿರ್ಯಾತಿ| ಅಯಂ ರೋಗೋ ರುದ್ಧಗುದೋ ಮತಃ|

Adhikarana 25 cippasya lakShaNam (23-24) · Śloka 24

| ಕುರ್ಯಾತ್ಪಿತ್ತಾನಿಲಂ ಪಾಕಂ ನಖಮಾಂಸೇ ಸರುಗ್ಜ್ವರಮ್||೨೩|| ಚಿಪ್ಯಮಕ್ಷತರೋಗಂ ಚ ವಿದ್ಯಾದುಪನಖಂ ಚ ತಮ್| |೨೪|

ಸ೦-ಪಿತ್ತಾನಿಲಂ ಕರ್ತೃ ನಖಮಾಂಸೇ ಸರುಗ್ಜ್ವರಂ ಪಾಕಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಂ ಚಿಪ್ಯಂ ತಥಾಽಕ್ಷತರೋಗಮುಪನಖಂ ಚ ವಿದ್ಯಾತ್|

Adhikarana 26 kunakhasya lakShaNam (24) · Śloka 24

| ಕೃಷ್ಣೋಽಭಿಘಾತಾದ್ರೂಕ್ಷಶ್ಚ ಖರಶ್ಚ ಕುನಖೋ ನಖಃ||೨೪||

ಸ೦-ಅಭಿಘಾತಾತ್ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣೋ ರೂಕ್ಷಶ್ಚ ಖರಶ್ಚ ನಖಃ ಕುನಖಾಖ್ಯಃ|

Adhikarana 27 alasasya lakShaNam (25) · Śloka 25

ದುಷ್ಟಕರ್ದಮಸಂಸ್ಪರ್ಶಾತ್ ಕಣ್ಡೂಕ್ಲೇದಾನ್ವಿತಾನ್ತರಾಃ| ಅಙ್ಗುಲ್ಯೋಽಲಸಮಿತ್ಯಾಹುಃ|೨೫|

ಸ೦- ದುಷ್ಟಕರ್ದಮಸಂಸ್ಪರ್ಶಾತ್ ಕಣ್ಡೂಕ್ಲೇದಯುತಾನ್ತರಾ ಅಙ್ಗುಲ್ಯೋಽಲಸಮಿತಿ ವದನ್ತಿ|

Adhikarana 28 tilakAlakAnAM lakShaNam (25-26) · Śloka 26

| ತಿಲಾಭಾಂಸ್ತಿಲಕಾಲಕಾನ್||೨೫|| ಕೃಷ್ಣಾನವೇದನಾಂಸ್ತ್ವಕ್ಸ್ಥಾನ್| |೨೬|

ಸ೦-ತಿಲಸದೃಶಾನ್ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣಾನರುಜಾಂಸ್ತ್ವಕ್ಸ್ಥಾಂಸ್ತಿಲಕಾಲಕಾನಾಹುಃ|

Adhikarana 29 maShANAM lakShaNam (26) · Śloka 26

ಮಷಾಂಸ್ತಾನೇವ ಚೋನ್ನತಾನ್| |೨೬|

ಸ೦-ತಾನೇವ ತಿಲಕಾಲಕಾನುನ್ನತಾನ್ ಮಷಾನಾಹುಃ|

Adhikarana 30 carmakIlAnAM lakShaNam (26) · Śloka 26

| ಮಷೇಭ್ಯಸ್ತೂನ್ನತತರಾಂಶ್ಚರ್ಮಕೀಲಾನ್ ಸಿತಾಸಿತಾನ್||೨೬||

ಸ೦-ಮಷೇಭ್ಯಃ ಸಕಾಶಾದುನ್ನತತರಾನ್ ವರ್ಣತಃ ಸಿತಾಸಿತಾನ್ ಚರ್ಮಕೀಲಾಂಸ್ತಾನಾಹುಃ|

Adhikarana 31 jatumaNeH lakShaNam (27) · Śloka 27

ತಥಾವಿಧೋ ಜತುಮಣಿಃ ಸಹಜೋ ಲೋಹಿತಸ್ತು ಸಃ| |೨೭|

ಸ೦- ತತ್ಪ್ರಮಾಣೋ ಜತುಮಣಿಃ ಸಹಜೋ ಲೋಹಿತವರ್ಣಶ್ಚಾಸೌ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 32 lA~jchanasya lakShaNam (27) · Śloka 27

| ಕೃಷ್ಣಂ ಸಿತಂ ವಾ ಸಹಜಂ ಮಣ್ಡಲಂ ಲಾಞ್ಛನಂ ಸಮಮ್||೨೭||

ಸ೦-ಶುಕ್ಲಂ ಕೃಷ್ಣಂ ವಾ ಸಹಜಂ ಮಣ್ಡಲಾಕಾರಂ ಶರೀರಸಮಂ ಲಾಞ್ಛನಮಾಹುಃ|

Adhikarana 33 vya~ggasya lakShaNam (28-30) · Śloka 30

ಶೋಕಕ್ರೋಧಾದಿಕುಪಿತಾದ್ವಾತಪಿತ್ತಾನ್ಮುಖೇ ತನು| ಶ್ಯಾಮಲಂ ಮಣ್ಡಲಂ ವ್ಯಙ್ಗಂ, ವಕ್ತ್ರಾದನ್ಯತ್ರ ನೀಲಿಕಾ||೨೮|| ಪರುಷಂ ಪರುಷಸ್ಪರ್ಶಂ ವ್ಯಙ್ಗಂ ಶ್ಯಾವಂ ಚ ಮಾರುತಾತ್| ಪಿತ್ತಾತ್ತಾಮ್ರಾನ್ತಮಾನೀಲಂ, ಶ್ವೇತಾನ್ತಂ ಕಣ್ಡುಮತ್ಕಫಾತ್||೨೯|| ರಕ್ತಾದ್ರಕ್ತಾನ್ತಮಾತಾಮ್ರ ಸೌಷಂ ಚಿಮಿಚಿಮಾಯತೇ| |೩೦|

ಸ೦- ವಾತಪಿತ್ತಾಚ್ಛೋಕಾದಿಕ್ರುದ್ಧಾತ್ ತನು ಶ್ಯಾಮವರ್ಣಂ ಮಣ್ಡಲಾಕಾರಂ ಮುಖೇ ವ್ಯಙ್ಗಂ ವದನ್ತಿ| ಮುಕಾದನ್ಯತ್ರ ನೀಲಿಕಾ| ಪರುಷಚ್ಛವಿಸ್ತಥಾ ಪರುಷಸ್ಪರ್ಶಂ ಶ್ಯಾಮವರ್ಣಂ ಚ ವ್ಯಙ್ಗಂ ವಾತಾತ್ ಸ್ಯಾತ್| ಪಿತ್ತೇನ ತಾಮ್ರಾನ್ತಂ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನೀಲಮ್| ಕಫೇನ ಶ್ವೇತಾನ್ತಂ ಸಕಣ್ಡು ಚ ಸ್ಯಾತ್| ರಕ್ತಾದ್ರಕ್ತಾನ್ತಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ತಾಮ್ರಮೋಷಯುತಂ ಚಿಮಿಚಿಮಾಯತೇ ಚ|

Adhikarana 34 prasupteH lakShaNam (30-31) · Śloka 31

| ವಾಯುನೋದೀರಿತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ತ್ವಚಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಿಶುಷ್ಯತಿ||೩೦|| ತತಸ್ತ್ವಗ್ಜಾಯತೇ ಪಾಣ್ಡುಃ ಕ್ರಮೇಣ ಚ ವಿಚೇತನಾ| ಅಲ್ಪಕಣ್ಡೂರವಿಕ್ಲೇದಾ ಸಾ ಪ್ರಸುಪ್ತಿಃ ಪ್ರಸುಪ್ತಿತಃ||೩೧||

ಸ೦-ಪವನೇನ ಕಫಃ ಪ್ರೇರಿತಸ್ತ್ವಚಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಿಶುಷ್ಯತಿ| ಅನನ್ತರಂ ತ್ವಕ್ ಪಾಣ್ಡುಃ ಕ್ರಮೇಣ ಚ ವಿಚೇತನಾ ಅಲ್ಪಕಣ್ಡೂರ್ವಿಕ್ಲೇದರಹಿತಾ ಚ ಜಾಯತೇ| ಸಾ ಪ್ರಸುಪ್ತಿತಃ ಪ್ರಸುಪ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 35 uktoThasya lakShaNam (32-33) · Śloka 33

ಅಸಮ್ಯಗ್ವಮನೋದೀರ್ಣಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾನ್ನನಿಗ್ರಹೈಃ| ಮಣ್ಡಲಾನ್ಯತಿಕಣ್ಡೂನಿ ರಾಗವನ್ತಿ ಬಹೂನಿ ಚ||೩೨|| ಉತ್ಕೋಠಃ| |೩೩|

ಸ೦-ಅಸಮ್ಯಗ್ವಮನೇನ ಪ್ರೇರಿತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾನ್ನನಿಗ್ರಹೈರ್ಮಣ್ಡಲಾನ್ಯತಿಶಯಕಣ್ಡೂನಿ ಲೋಹಿತಾನಿ ಬಹೂನಿ ಚ ಉತ್ಕೋಠಃ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 36 koThasya lakShaNam (33) · Śloka 33

ಸೋಽನುಬದ್ಧಸ್ತು ಕೋಠ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ| |೩೩|

ಸ೦-ಸ ಏವಾನುಬದ್ಧಃ ಕೋಠ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ|

Adhikarana ete ShaTatriMshat kShudrarogAH (31) · Śloka 31

| ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದಿತ್ಯೇತೇ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಾ ವಿಭಾಗಶಃ||೩೩|| |ಯಾನವಿಜ್ಞಾಯ ಮುಹ್ಯೇತ ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಕಃ| ] ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ನಾಮೈಕತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೧||

ಸ೦- ಇತಿ-ಅನೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಾ ವಿಭಾಗೇನೋಕ್ತಾ ಇತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯ ಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗ ವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ನಾಮೈಕತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೩೧||