31. kṣudrarōgavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

Adhikarana kShudrarogavij~jAnIyAdhyAyaH 1 ajagallikAyAH lakShaNam (2-1) · Śloka 1

க்ஷுத்ரரோகவிஜ்ஞாநஂ க்ரமப்ராப்தமாசிக்யாஸுராஹ அதாதஃ க்ஷுத்ரரோகவிஜ்ஞாநீயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே)|௨| ஸ்நிக்தா ஸவர்ணா க்ரதிதா நீருஜா முத்கஸந்நிபா| பிடிகா கபவாதாப்யாஂ பாலாநாமஜகல்லிகா||௧||

ஸ௦ - பாலாநாஂ கபவாதாப்யாஂ ஸ்நிக்தாதிகுணயுக்தா பிடிகாऽஜகல்லிகாக்யா ஸ்யாத்|

Adhikarana 2 . yavaprakhyAyAH lakShaNam (2) · Śloka 2

யவப்ரக்யா யவப்ரக்யா தாப்யாஂ மாஂஸாஶ்ரிதா கநா| |௨|

ஸ௦- தாப்யாஂ-வாதகபாப்யாஂ, யவப்ரக்யா-யவஸஂஜ்ஞா| ஸா யவப்ரக்யா-யவாகாரா, மஂஸாஶ்ரிதா கநா கடிநா ச|

Adhikarana 3 . alajyAH lakShaNam 4 . kacchapyAH lakShaNam (2-3) · Śloka 3

| அவக்த்ரா சாலஜீ வத்தா ஸ்தோகபூயா கநோந்நதா||௨|| க்ரந்தயஃ பஞ்ச வா ஷட்வா கச்சபீ கச்சபோந்நதாஃ| |௩|

ஸ௦ - க்ரந்தயஃ பஞ்ச வா ஷட்வா, கிம்பூதாஃ ? அமுகாஸ்ததாऽலஜீவ வத்தாஃ-வர்துலாஃ, ஸ்தோகபூயா கநா உந்நதாஶ்ச கச்சபீத்யுச்யதே| ஸா ச கச்சபோந்நதா ஸ்யாத்|

Adhikarana 5 . panasikAyAH lakShaNam (3-4) · Śloka 4

| கர்ணஸ்யோர்த்வஂ ஸமந்தாத்வா பிடிகா கடிநோக்ரருக்||௩|| ஶாலூகாபா பநஸிகா| |௪|

ஸ௦-கர்ணஸ்யோபரிஷ்டாத் பரிதோ வா பிடிகா கடிநா தீவ்ரருஜா ஶாலூகநிபா பநஸிகாஸஂஜ்ஞா|

Adhikarana 6 . pAShANagardabhasya lakShaNam (4) · Śloka 4

ஶோபஸ்த்வல்பருஜஃ ஸ்திரஃ| ஹநுஸந்திஸமுத்பூதஸ்தாப்யாஂ பாஷாணகர்தபஃ||௪||

ஸ௦-ஶோபோऽல்பருஜஃ ஸ்திரோ ஹநுஸந்திஸமாஶ்ரிதோ வாதகபாப்யாஂ பாஷாணகர்தபஃ|

Adhikarana 7 . mukhadUShikAnAM lakShaNam (5) · Śloka 5

ஶால்மலீகண்டகாகாராஃ பிடிகாஃ ஸருஜோ கநாஃ| மேதோகர்பா முகே யூநாஂ தாப்யாஂ ச முகதூஷிகாஃ||௫||

ஸ௦-வாதகபாப்யாஂ ஶால்மலீகண்டகஸதஶாஃ பிடிகா ருஜாந்விதா கநா மேதோகர்பாஸ்தருணாநாஂ முகே ஸ்யுஃ| தாஶ்ச முகதூஷிகாஃ|

Adhikarana 8 . padmakaNTakAnAM lakShaNam (6) · Śloka 6

தே பத்மகண்டகா ஜ்ஞேயா யைஃ பத்மமிவ கண்டகைஃ| சீயதே நீருஜைஃ ஶ்வேதைஃ ஶரீரஂ கபவாதஜைஃ||௬||

ஸ௦-பத்மகண்டகஸஂஜ்ஞாஸ்தே வேத்யாஃ, யைஃ கண்டகைர்நீருஜைஃ ஶ்வேதவர்ணைர்வாதகபஜைஃ பத்மமிவ ஶரீரஂ சீயதே|

Adhikarana 9 . vivRutAyAH lakShaNam (7) · Śloka 7

பித்தேந பிடிகா வத்தா பக்வோதும்பரஸந்நிபா| மஹாதாஹஜ்வரகரீ விவதா விவதாநநா||௭||

ஸ௦-பித்தேந யா பிடிகா வர்துலா பக்வோதும்பரபலநிபாமஹாதாஹஜ்வரகச்ச, ஸா விவதாக்யா விவதமுகா ஸ்யாத்|

Adhikarana 10 . masUrikAnAM lakShaNam (8) · Śloka 8

காத்ரேஷ்வந்தஶ்ச வக்த்ரஸ்ய தாஹஜ்வரருஜாந்விதாஃ| மஸூரமாத்ராஸ்தத்வர்ணாஸ்தத்ஸஂஜ்ஞாஃ பிடிகா கநாஃ||௮||

ஸ௦-காத்ரேஷு-அவயவேஷு, வக்த்ரஸ்ய சாந்தரே தாஹாதியுதா மஸூரப்ரமாணாஸ்தத்வர்ணாஸ்தத்ஸஂஜ்ஞா மஸூரிகா கநாஃ பிடிகாஃ|

Adhikarana 11 . visphoTAnAM lakShaNam (9) · Śloka 9

ததஃ கஷ்டதராஃ ஸ்போடா விஸ்போடாக்யா மஹாருஜாஃ| |௯|

ஸ௦-தாப்யோ மஸூரிகாப்யோ தாருணதமாஃ ஸ்போடா மஹாருஜா விஸ்போடாஸஂஜ்ஞாஃ|

Adhikarana 12 viddhAyAH lakShaNam (9-10) · Śloka 10

| யா பத்மகர்ணிகாகாரா பிடிகா பிடிகாசிதா||௯|| ஸா வித்தா வாதபித்தாப்யாஂ| |௧௦|

ஸ௦-பத்மகர்ணிகாநிபா யா பிடிகா பிடகைராசிதா, ஸா வாதபித்தாப்யாஂ வித்தாக்யா ஸ்யாத்|

Adhikarana 13 gardabhyAH lakShaNam (10) · Śloka 10

தாப்யாமேவ ச கர்தபீ| மண்டலா விபுலோத்ஸந்நா ஸராகபிடிகாசிதா||௧௦||

ஸ௦-தாப்யாமேவ-வாதபித்தாப்யாஂ, கர்தபீஸஂஜ்ஞா மண்டலாகாரா விஸ்தீர்ணா ததோத்ஸந்நா ஸராகபிடகைராசிதா|

Adhikarana 14 kakShAyAH lakShaNam (11) · Śloka 11

கக்ஷேதி கக்ஷாஸந்நேஷு ப்ராயோ தேஶேஷு ஸாऽநிலாத்| பித்தாத்பவந்தி பிடிகாஃ ஸூக்ஷ்மா லாஜோபமா கநாஃ||௧௧||

ஸ௦-கக்ஷாநிகடேஷு ப்ரதேஶேஷு ஸா கர்தபீ கக்ஷேத்யுச்யதே| ஸா ச வாதாத் ஸ்யாத்| தஸ்யாமேவ பித்தேந ஸூக்ஷ்மாஃ பிடிகா லாஜாகாரா கநாஃ கக்ஷாஸஂஜ்ஞா ஏவ ஸ்யுஃ|

Adhikarana 15 gandhanAmAyAH lakShaNam (12) · Śloka 12

தாதஶீ மஹதீ த்வேகா கந்தநாமேதி கீர்திதா| |௧௨|

ஸ௦-தாதஶீ-லாஜஸதஶீ, மஹதீ பிடிகைகா கந்தநாமேதி ஸ்மதா|

Adhikarana 16 rAjikAnAM lakShaNam (12-13) · Śloka 13

| கர்மஸ்வேதபரீதேऽங்கே பிடிகாஃ ஸருஜோ கநாஃ||௧௨|| ராஜிகாவர்ணஸஂஸ்தாநப்ரமாணா ராஜிகாஹ்வயாஃ| |௧௩|

ஸ௦- கர்மஸ்வேதயுக்தே ஶரீரே பிடிகா ருஜாயுதா கநா ராஜிகாவர்ணா ராஜிகாகாரா ராஜிகாப்ரமாணா ராஜிகாஸஂஜ்ஞாஃ|

Adhikarana 17 jAlagardabhasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14

| தோஷைஃ பித்தோல்பணைர்மந்தைர்விஸர்பிதி விஸர்பவத்||௧௩|| ஶோபோऽபாகஸ்தநுஸ்தாம்ரோ ஜ்வரகஜ்ஜாலகர்தபஃ| |௧௪|

ஸ௦- பித்தாதிகைர்தோஷைர்மந்தைர்யஃ ஶோபோ விஸர்ப இவ விஸர்பதி, ததாऽபாகஸ்தநுஸ்தாம்ரவர்ணோ ஜ்வரகாரீ ச, ஸ ஜாலகர்தபஃ ஸ்யாத்|

Adhikarana 18 agnirohiNyA lakShaNam (14-15) · Śloka 15

| மலைஃ பித்தோல்பணைஃ ஸ்போடா ஜ்வரிணோ மாஂஸதாரணாஃ||௧௪|| கக்ஷாபாகேஷு ஜாயந்தே யேऽக்ந்யாபாஃ ஸாऽக்நிரோஹிணீ| பஞ்சாஹாத்ஸப்தராத்ராத்வா பக்ஷாத்வா ஹந்திஜீவிதம்||௧௫||

ஸ௦-பித்தோல்பணைர்மலைர்ஜ்வரவதோ மாஂஸதாரணாஃ ஸ்போடாஃ கக்ஷாப்ரதேஶேஷு யேऽக்நிஸதஶா ஜாயந்தே, ஸாऽக்நிரோஹிணீத்யுச்யதே| பஞ்சாஹேந ஸப்தராத்ரேண பக்ஷேண வா ஜீவிதஂ ஹந்தி|

Adhikarana 19 irivellikAyAH lakShaNam (16) · Śloka 16

த்ரிலிங்கா பிடிகா வத்தா ஜத்ரூர்த்வமிரிவேல்லிகா| |௧௬|

ஸ௦-த்ரிதோஷலக்ஷணா பிடிகா வர்துலா ஜத்ருண ஊர்த்வமிரிவேல்லிகாக்யா|

Adhikarana 20 vidAryAH lakShaNam (16) · Śloka 16

| விதாரீகந்தகடிநா விதாரீ கக்ஷவங்க்ஷணே||௧௬||

ஸ௦- விதாரீகந்தவத் கடிநா கக்ஷாயாஂ வங்க்ஷணே ச விதாரீ ஸ்யாத்| கக்ஷா ச வங்க்ஷணஂ ச கக்ஷாவங்க்ஷணஂ தஸ்மிந்| "பாண்யோஃ"(?) இத்யாதிநா ஹ்ரஸ்வஃ|

Adhikarana 21 sharkarArbudasya lakShaNam (17-19) · Śloka 19

மேதோநிலகபைர்க்ரந்திஃ ஸ்நாயுமாஂஸஸிராஶ்ரயைஃ| பிந்நோ வஸாஜ்யமத்வாபஂ ஸ்ரவேத்தத்ரோல்பணோऽநிலஃ||௧௭|| மாஂஸஂ விஶோஷ்ய க்ரதிதாஂ ஶர்கராமுபபாதயேத்| துர்கந்தஂ ருதிரஂ க்லிந்நஂ நாநாவர்ணஂ ததோ மலாஃ||௧௮|| தாஂ ஸ்ராவயந்தி நிசிதாஂ வித்யாத்தச்சர்கரார்புதம்| |௧௯|

ஸ௦-மேதஃபவநகபைஃ ஸ்நாயுமாஂஸஸிராஶ்ரயைர்க்ரந்திஃ ஸ்யாத்| ஸ ச பிந்நோ வஸாகதமதுநிபஂ ஸ்ரவேத்| தஸ்மிந் பவநோऽதிகோ மாஂஸஂ விஶோஷ்ய க்ரதிதாஂ ஶர்கராஂ குர்யாத்| ததோ தோஷாஸ்தாஂ-ஶர்கராஂ, நிசிதாஂ துர்கந்தஂ லோஹிதஂ க்லிந்நஂ விவிதவர்ணஂ ஸ்ராவயந்தி| தத் ஏவஂவிதஂ, ஶர்கரார்புதஂ வித்யாத்|

Adhikarana 22 valmIkasya lakShaNam (19-20) · Śloka 20

| பாணிபாததலே ஸந்தௌ ஜத்ரூர்த்வஂ வோபசீயதே||௧௯|| வல்மீகவச்சநைர்க்ரந்திஸ்தத்வத்பஹ்வணுபிர்முகைஃ| ருக்தாஹகண்டூக்லேதாட்யைர்வல்மீகோऽஸௌ ஸமஸ்தஜஃ||௨௦||

ஸ௦- பாணிதலே பாததலே ஸந்தௌ ஜத்ரூர்த்வஂ வா க்ரந்திர்வல்மீக இவ ஶநைருபசீயதே| தத்வத்வல்மீகவத், பஹூநி ச தாந்யணூநி ச, தைர்பூரிஸூக்ஷ்மைர்வதநைருபலக்ஷிதோ ருக்தாஹகண்டூக்லேதபஹுலோ வல்மீகாக்யோऽஸௌ த்ரிதோஷஜஃ|

Adhikarana 23 kadarasya lakShaNam (21) · Śloka 21

ஶர்கரோந்மதிதே பாதே க்ஷதே வா கண்டகாதிபிஃ| க்ரந்திஃ கீலவதுத்ஸந்நோ ஜாயதே கதரஂ து தத்||௨௧||

ஸ௦-ஶர்கராதிபிருந்மதிதே பாதே கண்டகாதிபிர்வா க்ஷதே கீலஸதஶோ க்ரந்திருத்ஸந்நோ ஜாயதே, தத்கதரஂ நாம|

Adhikarana 24 ruddhagudasya lakShaNam (22-23) · Śloka 23

வேகஸந்தாரணாத்வாயுரபாநோऽபாநஸஂஶ்ரயம்| அணூகரோதி பாஹ்யாந்தர்மார்கஸ்ய ததஃ ஶகத்||௨௨|| கச்ச்ராந்நிர்கச்சதி வ்யாதிரயஂ ருத்தகுதோ மதஃ| |௨௩|

ஸ௦- அபாநாக்யோ வாயுர்வேகஸந்தாரணாதபாநாஶ்ரயஂ மார்கஂ பாஹ்யாந்தரணூகரோதி| ததோऽஸ்ய-ஆதுரஸ்ய, கச்ச்ரேண ஶகந்நிர்யாதி| அயஂ ரோகோ ருத்தகுதோ மதஃ|

Adhikarana 25 cippasya lakShaNam (23-24) · Śloka 24

| குர்யாத்பித்தாநிலஂ பாகஂ நகமாஂஸே ஸருக்ஜ்வரம்||௨௩|| சிப்யமக்ஷதரோகஂ ச வித்யாதுபநகஂ ச தம்| |௨௪|

ஸ௦-பித்தாநிலஂ கர்த நகமாஂஸே ஸருக்ஜ்வரஂ பாகஂ குர்யாத்| தஂ சிப்யஂ ததாऽக்ஷதரோகமுபநகஂ ச வித்யாத்|

Adhikarana 26 kunakhasya lakShaNam (24) · Śloka 24

| கஷ்ணோऽபிகாதாத்ரூக்ஷஶ்ச கரஶ்ச குநகோ நகஃ||௨௪||

ஸ௦-அபிகாதாத் கஷ்ணவர்ணோ ரூக்ஷஶ்ச கரஶ்ச நகஃ குநகாக்யஃ|

Adhikarana 27 alasasya lakShaNam (25) · Śloka 25

துஷ்டகர்தமஸஂஸ்பர்ஶாத் கண்டூக்லேதாந்விதாந்தராஃ| அங்குல்யோऽலஸமித்யாஹுஃ|௨௫|

ஸ௦- துஷ்டகர்தமஸஂஸ்பர்ஶாத் கண்டூக்லேதயுதாந்தரா அங்குல்யோऽலஸமிதி வதந்தி|

Adhikarana 28 tilakAlakAnAM lakShaNam (25-26) · Śloka 26

| திலாபாஂஸ்திலகாலகாந்||௨௫|| கஷ்ணாநவேதநாஂஸ்த்வக்ஸ்தாந்| |௨௬|

ஸ௦-திலஸதஶாந் கஷ்ணவர்ணாநருஜாஂஸ்த்வக்ஸ்தாஂஸ்திலகாலகாநாஹுஃ|

Adhikarana 29 maShANAM lakShaNam (26) · Śloka 26

மஷாஂஸ்தாநேவ சோந்நதாந்| |௨௬|

ஸ௦-தாநேவ திலகாலகாநுந்நதாந் மஷாநாஹுஃ|

Adhikarana 30 carmakIlAnAM lakShaNam (26) · Śloka 26

| மஷேப்யஸ்தூந்நததராஂஶ்சர்மகீலாந் ஸிதாஸிதாந்||௨௬||

ஸ௦-மஷேப்யஃ ஸகாஶாதுந்நததராந் வர்ணதஃ ஸிதாஸிதாந் சர்மகீலாஂஸ்தாநாஹுஃ|

Adhikarana 31 jatumaNeH lakShaNam (27) · Śloka 27

ததாவிதோ ஜதுமணிஃ ஸஹஜோ லோஹிதஸ்து ஸஃ| |௨௭|

ஸ௦- தத்ப்ரமாணோ ஜதுமணிஃ ஸஹஜோ லோஹிதவர்ணஶ்சாஸௌ ஸ்யாத்|

Adhikarana 32 lA~jchanasya lakShaNam (27) · Śloka 27

| கஷ்ணஂ ஸிதஂ வா ஸஹஜஂ மண்டலஂ லாஞ்சநஂ ஸமம்||௨௭||

ஸ௦-ஶுக்லஂ கஷ்ணஂ வா ஸஹஜஂ மண்டலாகாரஂ ஶரீரஸமஂ லாஞ்சநமாஹுஃ|

Adhikarana 33 vya~ggasya lakShaNam (28-30) · Śloka 30

ஶோகக்ரோதாதிகுபிதாத்வாதபித்தாந்முகே தநு| ஶ்யாமலஂ மண்டலஂ வ்யங்கஂ, வக்த்ராதந்யத்ர நீலிகா||௨௮|| பருஷஂ பருஷஸ்பர்ஶஂ வ்யங்கஂ ஶ்யாவஂ ச மாருதாத்| பித்தாத்தாம்ராந்தமாநீலஂ, ஶ்வேதாந்தஂ கண்டுமத்கபாத்||௨௯|| ரக்தாத்ரக்தாந்தமாதாம்ர ஸௌஷஂ சிமிசிமாயதே| |௩௦|

ஸ௦- வாதபித்தாச்சோகாதிக்ருத்தாத் தநு ஶ்யாமவர்ணஂ மண்டலாகாரஂ முகே வ்யங்கஂ வதந்தி| முகாதந்யத்ர நீலிகா| பருஷச்சவிஸ்ததா பருஷஸ்பர்ஶஂ ஶ்யாமவர்ணஂ ச வ்யங்கஂ வாதாத் ஸ்யாத்| பித்தேந தாம்ராந்தஂ கிஞ்சிந்நீலம்| கபேந ஶ்வேதாந்தஂ ஸகண்டு ச ஸ்யாத்| ரக்தாத்ரக்தாந்தஂ கிஞ்சித்தாம்ரமோஷயுதஂ சிமிசிமாயதே ச|

Adhikarana 34 prasupteH lakShaNam (30-31) · Śloka 31

| வாயுநோதீரிதஃ ஶ்லேஷ்மா த்வசஂ ப்ராப்ய விஶுஷ்யதி||௩௦|| ததஸ்த்வக்ஜாயதே பாண்டுஃ க்ரமேண ச விசேதநா| அல்பகண்டூரவிக்லேதா ஸா ப்ரஸுப்திஃ ப்ரஸுப்திதஃ||௩௧||

ஸ௦-பவநேந கபஃ ப்ரேரிதஸ்த்வசஂ ப்ராப்ய விஶுஷ்யதி| அநந்தரஂ த்வக் பாண்டுஃ க்ரமேண ச விசேதநா அல்பகண்டூர்விக்லேதரஹிதா ச ஜாயதே| ஸா ப்ரஸுப்திதஃ ப்ரஸுப்திஃ ஸ்யாத்|

Adhikarana 35 uktoThasya lakShaNam (32-33) · Śloka 33

அஸம்யக்வமநோதீர்ணபித்தஶ்லேஷ்மாந்நநிக்ரஹைஃ| மண்டலாந்யதிகண்டூநி ராகவந்தி பஹூநி ச||௩௨|| உத்கோடஃ| |௩௩|

ஸ௦-அஸம்யக்வமநேந ப்ரேரிதபித்தஶ்லேஷ்மாந்நநிக்ரஹைர்மண்டலாந்யதிஶயகண்டூநி லோஹிதாநி பஹூநி ச உத்கோடஃ ஸ்யாத்|

Adhikarana 36 koThasya lakShaNam (33) · Śloka 33

ஸோऽநுபத்தஸ்து கோட இத்யபிதீயதே| |௩௩|

ஸ௦-ஸ ஏவாநுபத்தஃ கோட இத்யுச்யதே|

Adhikarana ete ShaTatriMshat kShudrarogAH (31) · Śloka 31

| ப்ரோக்தாஃ ஷட்த்ரிஂஶதித்யேதே க்ஷுத்ரரோகா விபாகஶஃ||௩௩|| |யாநவிஜ்ஞாய முஹ்யேத சிகித்ஸாயாஂ சிகித்ஸகஃ| ] இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஷஷ்டே உத்தரஸ்தாநே க்ஷுத்ரரோகவிஜ்ஞாநீயஂ நாமைகத்ரிஂஶோऽத்யாயஃ||௩௧||

ஸ௦- இதி-அநேந ப்ரகாரேண, ஷட்த்ரிஂஶத் க்ஷுத்ரரோகா விபாகேநோக்தா இதி| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதய டீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஷஷ்டே உத்தரஸ்தாநே க்ஷுத்ரரோக விஜ்ஞாநீயஂ நாமைகத்ரிஂஶோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௩௧||