Adhikarana vartmarogapratiShedhAdhyAyaH||9|| (2-3) · Śloka 3
vartmarōgavijñānādanantaraṁ vartmarōgapratiṣēdha ārabhyata ityāha athātō vartmarōgapratiṣēdhaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ| (gadyasūtrē||2|| )||3||
वर्त्मरोगविज्ञानादनन्तरं वर्त्मरोगप्रतिषेध आरभ्यत इत्याह अथातो वर्त्मरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे||२|| )||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRucchronmIle purANAjyamkRucchronmIle nasyadhUmAdi (1) · Śloka 1
kr̥cchrōnmīlē purāṇājyaṁ drākṣākalkāmbusādhitam| sasiraṁ yōjayētsnigdhaṁ nasyadhūmāñjanādi ca||1||
कृच्छ्रोन्मीले पुराणाज्यं द्राक्षाकल्काम्बुसाधितम्| ससिरं योजयेत्स्निग्धं नस्यधूमाञ्जनादि च||१||
🔊 Audio coming soon
sa0-kr̥cchrōnmīlē vartmarōgē purāṇaṁ ghr̥taṁ drākṣākalkāmbupakvaṁ samaśarkaraṁ yōjayēt| snigdhaṁ ca nasyādikam|
Adhikarana kumbhIkAvartmani lekhanAdi (2) · Śloka 2
kumbhīkāvartmōpakramamāha kumbhīkāvartma likhitaṁ saindhavapratisāritam| yaṣṭīdhātrīpaṭōlīnāṁ kvāthēna pariṣēcayēt||2||
कुम्भीकावर्त्मोपक्रममाह कुम्भीकावर्त्म लिखितं सैन्धवप्रतिसारितम्| यष्टीधात्रीपटोलीनां क्वाथेन परिषेचयेत्||२||
🔊 Audio coming soon
sa0-kumbhīkāvartma likhitaṁ vr̥ddhipatrādinā saindhavalavaṇēna pratisāritaṁ sat madhuyaṣṭikādikvāthēna pariṣēcayēt|
Adhikarana kumbhIkAvartmani lekhanavidhiH (3-9) · Śloka 9
kathaṁ vartma lēkhanīyam ? ityāha nivātē'dhiṣṭhitasyāptaiḥ śuddhasyōttānaśāyinaḥ| bahiḥ kōṣṇāmbutaptēna svēditaṁ vartma vāsasā||3|| nirbhujya vastrāntaritaṁ vāmāṅguṣṭhāṅgulīdhr̥tam| na sraṁsatē calati vā vartmaivaṁ sarvatastataḥ||4|| maṇḍalāgrēṇa tattiryak kr̥tvā śastrapadāṅkitam| likhēttēnaiva patrairvā śākaśōphālikādijaiḥ||5|| phēnēna tōyarāśērvā picunā pramr̥jannasr̥k| sthitē raktē sulikhitaṁ sakṣaudraiḥ pratisārayēt||6|| yathāsvamuktairanu ca prakṣālyōṣṇēna vāriṇā| ghr̥tēna siktamabhyaktaṁ badhnīyānmadhusarpiṣā||7|| ūrdhvādhaḥ karṇayōrdattvā piṇḍīṁ ca yavasaktubhiḥ| dvitīyē'hani muktasya pariṣēkaṁ yathāyatham||8|| kuryāccaturthē nasyādīn muñcēdēvāhni pañcamē| |9|
कथं वर्त्म लेखनीयम् ? इत्याह निवातेऽधिष्ठितस्याप्तैः शुद्धस्योत्तानशायिनः| बहिः कोष्णाम्बुतप्तेन स्वेदितं वर्त्म वाससा||३|| निर्भुज्य वस्त्रान्तरितं वामाङ्गुष्ठाङ्गुलीधृतम्| न स्रंसते चलति वा वर्त्मैवं सर्वतस्ततः||४|| मण्डलाग्रेण तत्तिर्यक् कृत्वा शस्त्रपदाङ्कितम्| लिखेत्तेनैव पत्रैर्वा शाकशोफालिकादिजैः||५|| फेनेन तोयराशेर्वा पिचुना प्रमृजन्नसृक्| स्थिते रक्ते सुलिखितं सक्षौद्रैः प्रतिसारयेत्||६|| यथास्वमुक्तैरनु च प्रक्षाल्योष्णेन वारिणा| घृतेन सिक्तमभ्यक्तं बध्नीयान्मधुसर्पिषा||७|| ऊर्ध्वाधः कर्णयोर्दत्त्वा पिण्डीं च यवसक्तुभिः| द्वितीयेऽहनि मुक्तस्य परिषेकं यथायथम्||८|| कुर्याच्चतुर्थे नस्यादीन् मुञ्चेदेवाह्नि पञ्चमे| |९|
🔊 Audio coming soon
sa0-nivātē sthānē āptairadhiṣṭhitasya-kr̥tāśrayasya, tathā śuddhasya-vamanavirēcanādinā, uttānaṁ nityaṁ śētē tasya vartma vāsasā kōṣṇāmbunā taptēna svēditaṁ sannirbhujya-kuṭilīkr̥tya, vastrāntaritaṁ vāmāṅguṣṭhāṅgulībhyāṁ dhr̥tamēvaṁ na sraṁsatē| na vā calati sarvataḥ| anantaraṁ tadvartma tiryaṅ maṇḍalāgrēṇa śastrapadāṅkitaṁ kr̥tvā tēnaiva śastrēṇa śākādipatrairvā samudraphēnēna vā likhēt| kiṁ kurvan ? picunā-karpaṭādiyōjitēna, raktaṁ pramr̥jan| raktē sthitē-avahati, sulikhitaṁ tadvartma jñātvā sakṣaudrairyathāsvaṁ kathitaiḥ saindhavādibhiḥ pratisārayēt| paścāccōṣṇēna vāriṇā prakṣālya sarpiṣā siktamanantaramabhyaktaṁ madhusarpiṣā ūrdhvādhaḥ karṇayōryavasaktubhiḥ piṇḍīṁ ca dattvā'vabadhnīyāt| dvitīyē divasē muktasya vartmanō yathāsvaṁ pariṣēkaṁ kuryāt| caturthē divasē nasyādīn kuryāt| pañcamē divasē muñcēdēva-nānyatkiñcitkuryāt|
Adhikarana kumbhIkAvartmani sulikhitasya lakShaNam (9-10) · Śloka 10
| samaṁ nakhanibhaṁ śōphakaṇḍūghārṣādyapīḍitam||9|| vidyātsulikhitaṁ vartma likhēd bhūyō viparyayē| |10|
| समं नखनिभं शोफकण्डूघार्षाद्यपीडितम्||९|| विद्यात्सुलिखितं वर्त्म लिखेद् भूयो विपर्यये| |१०|
🔊 Audio coming soon
sa0-samaṁ nakhasadr̥śaṁ śōphādyapīḍitaṁ sulikhitaṁ vartma jānīyāt| viparyayē-asmāllakṣaṇādvaiparītyē sati, tadvartma punarlikhēt|
Adhikarana kumbhIkAvartmani atilikhitasya lakShaNam (10-11) · Śloka 11
| rukpakṣmavartmasadanasraṁsanānyatilēkhanāt||10|| snēhasvēdādikastasminniṣṭō vātaharaḥ kramaḥ| |11|
| रुक्पक्ष्मवर्त्मसदनस्रंसनान्यतिलेखनात्||१०|| स्नेहस्वेदादिकस्तस्मिन्निष्टो वातहरः क्रमः| |११|
🔊 Audio coming soon
sa0-atilēkhanādrujādīni syuḥ| tasmin-atilēkhanē, snēhasvēdādikō vātaghnō vidhiḥ kāryaḥ|
Adhikarana kumbhIkAvartmani atilikhitasya cikitsA (11-13) · Śloka 13
| abhyajya navanītēna śvētarōdhraṁ pralēpayēt||11|| ēraṇḍamūlakalkēna puṭapākē pacēttataḥ| svinnaṁ prakṣālitaṁ śuṣkaṁ cūrṇitaṁ pōṭalīkr̥tam||12|| striyāḥ kṣīrē chagalyā vā mr̥ditaṁ nētrasēcanam| |13|
| अभ्यज्य नवनीतेन श्वेतरोध्रं प्रलेपयेत्||११|| एरण्डमूलकल्केन पुटपाके पचेत्ततः| स्विन्नं प्रक्षालितं शुष्कं चूर्णितं पोटलीकृतम्||१२|| स्त्रियाः क्षीरे छगल्या वा मृदितं नेत्रसेचनम्| |१३|
🔊 Audio coming soon
sa0-śvētarōdhraṁ navanītēnābhyajya ēraṇḍamūlakalkēna pralēpayēt| anantaraṁ puṭapākē pacēt| svinnaṁ prakṣālitaṁ śuṣkaṁ cūrṇitaṁ pōṭalīkr̥taṁ sat yuvatīkṣīrēṇa chagalyā vā kṣīrēṇa marditaṁ nētrē sēcanaṁ hitam|
Adhikarana kumbhIkAvartmani atilikhitasya pralepo netrasecanAdi ca (13-14) · Śloka 14
| śālitandulakalkēna liptaṁ tadvat pariṣkr̥tam||13|| kuryānnētrē'tilikhitē mr̥ditaṁ dadhimastunā| kēvalēnāpi vā sēkaṁ mastunā jāṅgalāśinaḥ||14||
| शालितन्दुलकल्केन लिप्तं तद्वत् परिष्कृतम्||१३|| कुर्यान्नेत्रेऽतिलिखिते मृदितं दधिमस्तुना| केवलेनापि वा सेकं मस्तुना जाङ्गलाशिनः||१४||
🔊 Audio coming soon
sa0-atilikhitē vartmani navanītēnāktaṁ śvētarōdhraṁ śālitandulakalkēna liptaṁ baddhaṁ pariṣkr̥taṁ-pūrvavatparikalpitaṁ puṭapākīkr̥taṁ svinnaṁ prakṣālitaṁ śuṣkaṁ cūrṇitaṁ pōṭalīkr̥taṁ cētyarthaḥ, tat dadhimastunā mr̥ditaṁ sēkaṁ kuryāt| dadhigrahaṇaṁ takramastvādinivr̥ttyai| athavā kēvalēna-kalkarōdhrarahitēna, mastunā jāṅgalamāṁsāśinō narasya sēkaṁ kuryāt| apiḥ svēdanādisamudāyavikalpārthaḥ|
Adhikarana kumbhIkAvartmani atilikhitasya piTikAbhedanaM pIDanaM ca (15) · Śloka 15
piṭikā vrīhivakrēṇa bhittvā tu kaṭhinōnnatāḥ| niṣpīḍayēdanu vidhiḥ pariśēṣastu pūrvavat||15||
पिटिका व्रीहिवक्रेण भित्त्वा तु कठिनोन्नताः| निष्पीडयेदनु विधिः परिशेषस्तु पूर्ववत्||१५||
🔊 Audio coming soon
sa0-kaṭhinōnnatāḥ piṭikāḥ vrīhivakrēṇa bhittvā'nu niṣpīḍayēt| pariśēṣō vidhiḥ-pralēpanakṣālanabandhanasēcanādiḥ, pūrvavatkāryaḥ|
Adhikarana kumbhIkAvartmani lekhane bhedane cAyaM kramaH (16) · Śloka 16
lēkhanē bhēdanē cāyaṁ kramaḥ sarvatra vartmani| |16|
लेखने भेदने चायं क्रमः सर्वत्र वर्त्मनि| |१६|
🔊 Audio coming soon
sa0-lēkhanē bhēdanē ca ēṣa ēva kramaḥ sarvatra vartmani kāryaḥ|
Adhikarana pittaraktotkliShTayoH sirvimokShaNAd (16-18) · Śloka 18
| pittāsrōtkliṣṭayōḥ svāduskandhasiddhēna sarpiṣā||16|| sirāvimōkṣaḥ snigdhasya trivr̥cchrēṣṭhaṁ virēcanam| likhitē srutaraktē ca vartmani kṣālanaṁ hitam||17|| yaṣṭīkaṣāyaḥ, sēkastu kṣīraṁ candanasādhitam| |18|
| पित्तास्रोत्क्लिष्टयोः स्वादुस्कन्धसिद्धेन सर्पिषा||१६|| सिराविमोक्षः स्निग्धस्य त्रिवृच्छ्रेष्ठं विरेचनम्| लिखिते स्रुतरक्ते च वर्त्मनि क्षालनं हितम्||१७|| यष्टीकषायः, सेकस्तु क्षीरं चन्दनसाधितम्| |१८|
🔊 Audio coming soon
sa0-pittōtkliṣṭē raktōtkliṣṭē ca madhuraskandhaśr̥tēna ghr̥tēna snigdhasya puṁsaḥ sirāvimōkṣaḥ kāryaḥ| tathā trivr̥tātriphalē virēcanam| likhitē vartmani srutalōhitē ca sati madhuyaṣṭikākvāthaḥ kṣālanaṁ hitam| kṣīraṁ candanasādhitaṁ tu sēkō hitaḥ|
Adhikarana pakShmasadane vikuTTanAdi (18-19) · Śloka 19
| pakṣmaṇāṁ sadanē sūcyā rōmakūpān vikuṭṭayēt||18|| grāhayēdvā jalaukōbhiḥ payasēkṣurasēna vā| vamanaṁ, nāvanaṁ sarpiḥ śr̥taṁ madhuraśītalaiḥ||19||
| पक्ष्मणां सदने सूच्या रोमकूपान् विकुट्टयेत्||१८|| ग्राहयेद्वा जलौकोभिः पयसेक्षुरसेन वा| वमनं, नावनं सर्पिः शृतं मधुरशीतलैः||१९||
🔊 Audio coming soon
sa0-pakṣmaṇāṁ sadanē sati rōmakūpān-rōmamūlāni, sucyā vikuṭṭayēt| jalaukōbhirvā grāhayēt| kṣīrēṇēkṣurasēna vā vamanaṁ hitam| madhuraśītalaiḥ-drākṣādibhiḥ, pakvaṁ ghr̥taṁ nāvanaṁ hitam|
Adhikarana pakShmasadane shreShThama~jjanam (20) · Śloka 20
sañcūrṇya puṣpakāsīsaṁ bhāvayētsurasārasaiḥ| tāmrē daśāhaṁ paramaṁ pakṣmaśātē tadañjanam||20||
सञ्चूर्ण्य पुष्पकासीसं भावयेत्सुरसारसैः| ताम्रे दशाहं परमं पक्ष्मशाते तदञ्जनम्||२०||
🔊 Audio coming soon
sa0-puṣpakāsīsaṁ cūrṇayitvā tāmrapātrē daśāhaṁ surasārasaiḥ-samūrvārasaiḥ, bhāvayēt| tat-ētat, pakṣmaśātē śrēṣṭhamañjanam
Adhikarana pothakyAM lekhanapratisAraNAdi (21-22) · Śloka 22
pōthakīrlikhitāḥ śuṇṭhīsaindhavapratisāritāḥ| uṣṇāmbukṣālitāḥ siñcēt khadirāḍhakiśigrubhiḥ||21|| apsiddhairdviniśāśrēṣṭhāmadhukairvā samākṣikaiḥ| |22|
पोथकीर्लिखिताः शुण्ठीसैन्धवप्रतिसारिताः| उष्णाम्बुक्षालिताः सिञ्चेत् खदिराढकिशिग्रुभिः||२१|| अप्सिद्धैर्द्विनिशाश्रेष्ठामधुकैर्वा समाक्षिकैः| |२२|
🔊 Audio coming soon
sa0-pōthakīrlikhitā vr̥ddhipatrādibhiḥ, śuṇṭhīsaindhavābhyāṁ pratisāritāḥ, tathōṣṇāmbunā kṣālitāḥ, jalakvathitaiḥ khadirādibhiḥ siñcēt| dviniśādibhirvā jalakvathitaiḥ samākṣikaiḥ siñcēt|
Adhikarana kaphotkliShTe lekhanapratisAraNAdi (22-23) · Śloka 23
| kaphōtkliṣṭē vilikhitē sakṣaudraiḥ pratisāraṇam||22|| sūkṣmaiḥ saindhavakāsīsamanōhvākaṇatārkṣyajaiḥ| vamanāñjananasyādi sarvaṁ ca kaphajiddhitam||23||
| कफोत्क्लिष्टे विलिखिते सक्षौद्रैः प्रतिसारणम्||२२|| सूक्ष्मैः सैन्धवकासीसमनोह्वाकणतार्क्ष्यजैः| वमनाञ्जननस्यादि सर्वं च कफजिद्धितम्||२३||
🔊 Audio coming soon
sa0-kaphōtkliṣṭē vartmani śastrēṇa vilikhitē saindhavādibhiḥ sūkṣmarajīkr̥tairmākṣikasahitaiḥ pratisāraṇaṁ hitam| tathā vamanādi hitam| sarvaṁ ca yatkaphajit tacca hitam|
Adhikarana lagaNe lekhanapratisAraNAdi (24) · Śloka 24
kartavyaṁ lagaṇē'pyētadaśāntāvagninā dahēt| |24|
कर्तव्यं लगणेऽप्येतदशान्तावग्निना दहेत्| |२४|
🔊 Audio coming soon
sa0-lagaṇē'pīdaṁ kāryam| ēvamapyaśamē sati jvalanēna dahēt|
Adhikarana utsa~ggA~jjanayorbhedanAdi (1-25) · Śloka 25
|svinnāṁ bhittvā viniṣpīḍya bhiṣaga(ḍyōtsaṅgāṁ cā)_ ñjananāmikām| śilailāsaindhavanataiḥ sakṣaudraiḥ pratisārayēt||1|| | kukūṇē khadiraśrēṣṭhānimbapatraśr̥taṁ ghr̥tam||24|| pītvā dhātrī vamētkr̥ṣṇāyaṣṭīsarṣapasaindhavaiḥ| |25|
|स्विन्नां भित्त्वा विनिष्पीड्य भिषग(ड्योत्सङ्गां चा)_ ञ्जननामिकाम्| शिलैलासैन्धवनतैः सक्षौद्रैः प्रतिसारयेत्||१|| | कुकूणे खदिरश्रेष्ठानिम्बपत्रशृतं घृतम्||२४|| पीत्वा धात्री वमेत्कृष्णायष्टीसर्षपसैन्धवैः| |२५|
🔊 Audio coming soon
sa0-kukūṇē khadirādibhiḥ pakvaṁ ghr̥taṁ dhātrī-stanadāyinī, pītvā kr̥ṣṇādibhirvamēt|
Adhikarana kukUNe dhAtryAH khadirAdighRutam (25) · Śloka 25
| abhayāpippalīdrākṣākvāthēnaināṁ virēcayēt||25||
| अभयापिप्पलीद्राक्षाक्वाथेनैनां विरेचयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
sa0-abhayādikvāthēnaināṁ-stanadāyinīṁ, virēcayēt|
Adhikarana kukUNe dhAtryAH vamanarecanAdi (26) · Śloka 26
mustādvirajanīkr̥ṣṇākalkēnālēpayētstanau| dhūpayētsarṣapaiḥ sājyaiḥ|26|
मुस्ताद्विरजनीकृष्णाकल्केनालेपयेत्स्तनौ| धूपयेत्सर्षपैः साज्यैः|२६|
🔊 Audio coming soon
sa0-mustādikalkēna kucāvālēpayēt| sājyaiḥ sarṣapaiḥ stanau dhūpayēt|
Adhikarana kukUNe dhAtryAH stAlepanAdi (26-27) · Śloka 27
| śuddhāṁ kvāthaṁ ca pāyayēt||26|| paṭōlamustamr̥dvīkāguḍūcītriphalōdbhavam| |27|
| शुद्धां क्वाथं च पाययेत्||२६|| पटोलमुस्तमृद्वीकागुडूचीत्रिफलोद्भवम्| |२७|
🔊 Audio coming soon
sa0-śuddhāṁ ca-vamanavirēcanādinā, paṭōlādikaṁ kvāthaṁ tāṁ pāyayēt|
Adhikarana kukUNe shishorvartmalekhanAdi (27-28) · Śloka 28
| śiśōstu likhitaṁ vartma srutāsr̥gvā'mbujanmabhiḥ||27|| dhātryaśmantakajambūtthapatrakvāthēna sēcayēt| |28|
| शिशोस्तु लिखितं वर्त्म स्रुतासृग्वाऽम्बुजन्मभिः||२७|| धात्र्यश्मन्तकजम्बूत्थपत्रक्वाथेन सेचयेत्| |२८|
🔊 Audio coming soon
sa0-śiśōḥ punarvartma likhitaṁ jalaukābhirvā srutaraktaṁ dhātryādipatrakvāthēna sēcayēt|
Adhikarana kukUNe shishoH vamane hetuH (28-29) · Śloka 29
| prāyaḥ kṣīraghr̥tāśitvādbālānāṁ ślēṣmajā gadāḥ||28|| tasmādvamanamēvāgrē sarvavyādhiṣu pūjitam| |29|
| प्रायः क्षीरघृताशित्वाद्बालानां श्लेष्मजा गदाः||२८|| तस्माद्वमनमेवाग्रे सर्वव्याधिषु पूजितम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
sa0-prāyō-bāhulyēna, kṣīraghr̥tabhōjanatvācchiśūnāṁ kaphajā rōgāḥ syuḥ| tasmādvamanamēva pūrvaṁ tēṣāṁ sarvavyādhiṣu pūjitam|
Adhikarana kukUNe shishoH vamanayogAH (29-31) · Śloka 31
tadēha vamanamāha | sindhūtthakr̥ṣṇāpāmārgabījājyastanyamākṣikam||29|| cūrṇō vacāyāḥ sakṣaudrō madanaṁ madhukānvitam| kṣīraṁ kṣīrānnamannaṁ ca bhajataḥ kramataḥ śiśōḥ||30|| vamanaṁ sarvarōgēṣu viśēṣēṇa kukūṇakē| |31|
तदेह वमनमाह | सिन्धूत्थकृष्णापामार्गबीजाज्यस्तन्यमाक्षिकम्||२९|| चूर्णो वचायाः सक्षौद्रो मदनं मधुकान्वितम्| क्षीरं क्षीरान्नमन्नं च भजतः क्रमतः शिशोः||३०|| वमनं सर्वरोगेषु विशेषेण कुकूणके| |३१|
🔊 Audio coming soon
sa0-sindhūtthētyādi vamanaṁ dadyāt, vacācūrṇaḥ sakṣaudrō vā, madanaphalaṁ madhuyaṣṭīyuktaṁ vā| kṣīraṁ kṣīrānnaṁ tathā'nnaṁ bhajataḥ śiśōryathākramaṁ vamanatrayamētat yōjyam| vamanaṁ sarvēṣvēvāmayēṣu śiśōḥ śrēṣṭham| viśēṣēṇa kukūṇakē hitam|
Adhikarana kukUNe shishoH ubhayashodhanayogaH (31) · Śloka 31
| saptalārasasiddhājyaṁ yōjyaṁ cōbhayaśōdhanam||31||
| सप्तलारससिद्धाज्यं योज्यं चोभयशोधनम्||३१||
🔊 Audio coming soon
sa0-saptalārasēna vā siddhaṁ ghr̥tamūrdhvādhaḥ śōdhanaṁ hitam|
Adhikarana kukUNe shishoH dvinishAdivartiH (32-33) · Śloka 33
dviniśārōdhrayaṣṭyāhvarōhiṇīnimbapallavaiḥ| kukūṇakē hitā vartiḥ piṣṭaistāmrarajōnvitaiḥ||32|| kṣīrakṣaudraghr̥tōpētaṁ dagdhaṁ vā lōhajaṁ rajaḥ| |33|
द्विनिशारोध्रयष्ट्याह्वरोहिणीनिम्बपल्लवैः| कुकूणके हिता वर्तिः पिष्टैस्ताम्ररजोन्वितैः||३२|| क्षीरक्षौद्रघृतोपेतं दग्धं वा लोहजं रजः| |३३|
🔊 Audio coming soon
sa0-kukūṇakē dviharidrādibhistāmracūrṇayuktairjalapiṣṭairvartirhitā| kṣīrādiyuktaṁ dagdhaṁ lōhōtthaṁ vā cūrṇaṁ hitam| kēcittu samudraphēnacūrṇaṁ dagdhaṁ dugdhamākṣikayuktamityāhuḥ|
Adhikarana kukUNe shishoH lohabhasma (33-34) · Śloka 34
| ēlārasōnakatakaśaṅkhōṣaṇaphaṇijjakaiḥ||33|| vartiḥ kukūṇapōthakyōḥ surapiṣṭaiḥ sakaṭphalaiḥ| |34|
| एलारसोनकतकशङ्खोषणफणिज्जकैः||३३|| वर्तिः कुकूणपोथक्योः सुरपिष्टैः सकट्फलैः| |३४|
🔊 Audio coming soon
sa0-ēlādibhiḥ kaṭphalayuktaḥ kukūṇapōthakyōḥ surāpiṣṭairvatirhitā|
Adhikarana kukUNe shishoH elAdivartiHpakShmarodhe chedanasIvanAdi (34-39) · Śloka 39
| pakṣmarōdhē pravr̥ddhēṣu śuddhadēhasya rōmasu||34|| utsr̥jya dvau bhruvō'dhastādbhāgau bhāgaṁ ca pakṣmataḥ| yavamātraṁ yavākāraṁ tiryak chitvā''rdravāsasā||35|| apanēyamasr̥k tasminnalpībhavati śōṇitē| sīvyētkuṭilayā sūcyā mudgamātrāntaraiḥ padaiḥ||36|| badhvā lalāṭē paṭṭaṁ ca tatra sīvanasūtrakam| nātigāḍhaślathaṁ sūcyā nikṣipēdatha yōjayēt||37|| madhusarpiḥkavalikāṁ na cāsmin bandhamācarēt| nyagrōdhādikaṣāyaiśca sakṣīraiḥ sēcayēdruji||38|| pañcamē divasē sūtramapanīyāvacūrṇayēt| gairikēṇa vraṇaṁ yuñjyāttīkṣṇaṁ nasyāñjanādi ca||39||
| पक्ष्मरोधे प्रवृद्धेषु शुद्धदेहस्य रोमसु||३४|| उत्सृज्य द्वौ भ्रुवोऽधस्ताद्भागौ भागं च पक्ष्मतः| यवमात्रं यवाकारं तिर्यक् छित्वाऽऽर्द्रवाससा||३५|| अपनेयमसृक् तस्मिन्नल्पीभवति शोणिते| सीव्येत्कुटिलया सूच्या मुद्गमात्रान्तरैः पदैः||३६|| बध्वा ललाटे पट्टं च तत्र सीवनसूत्रकम्| नातिगाढश्लथं सूच्या निक्षिपेदथ योजयेत्||३७|| मधुसर्पिःकवलिकां न चास्मिन् बन्धमाचरेत्| न्यग्रोधादिकषायैश्च सक्षीरैः सेचयेद्रुजि||३८|| पञ्चमे दिवसे सूत्रमपनीयावचूर्णयेत्| गैरिकेण व्रणं युञ्ज्यात्तीक्ष्णं नस्याञ्जनादि च||३९||
🔊 Audio coming soon
sa0-pakṣmarōdhē rōmasu prakarṣēṇa vr̥ddhēṣu śuddhaśarīrasya narasya bhravō'dhastādvōu bhāgāvutsr̥jya-vihāya, pakṣmatō bhāgaṁ hitvā yavamātraṁ-yavasaṁsthānaṁ, tiryak chittvā klinnavastrēṇa raktamapanayēt| raktē cālpībhavati sati vakrayā sūcyā mudgamātrāntaraiḥ padaiḥ sīvyēt| tatō lalāṭē paṭṭaṁ badhvā tatra ca paṭṭē sīvanasūtrakaṁ nātigāḍhaślathaṁ sūcyā vinikṣipēt| anantaraṁ mākṣīkaghr̥takavalikāṁ yōjayēt| na cātra bandhaṁ kuryāt| pīḍāyāṁ satyāṁ nyagrōdhādi kaṣāyaiḥ kṣīrayutaiḥ sēcayēt| pañchamē divasē sūtramapanīya vraṇaṁ gairikēṇāvacūrṇayēt| tīkṣṇaṁ ca nasyādi yuñjyāt|
Adhikarana pakShmarodhe evamashAntau dAhAdial ajyArbudayoH dAhAdi ghRutam (9) · Śloka 9
dahēdaśāntau nirbhujya vartmadōṣāśrayāṁ valīm| saṁdaṁśōnādhikaṁ pakṣma hr̥tvā tasyāśrayaṁ dahēt||40|| sūcyagrēṇāgnivarṇēna, dāhō bāhyālajēḥ punaḥ| bhinnasya kṣāravahnibhyāṁ succhinnasyārbudasya ca||41|| iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭavira- citāyāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ ṣaṣṭhē uttara- sthānē vartmarōgapratiṣēdhō nāma navamō'dhyāyaḥ||9||
दहेदशान्तौ निर्भुज्य वर्त्मदोषाश्रयां वलीम्| संदंशोनाधिकं पक्ष्म हृत्वा तस्याश्रयं दहेत्||४०|| सूच्यग्रेणाग्निवर्णेन, दाहो बाह्यालजेः पुनः| भिन्नस्य क्षारवह्निभ्यां सुच्छिन्नस्यार्बुदस्य च||४१|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविर- चितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने वर्त्मरोगप्रतिषेधो नाम नवमोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon
sa0-ēvamapyaśāntau vartmadōṣāśrayāṁ valīṁ nirbhujya dahēt| adhikaṁ pakṣma saṁdaṁśēna hr̥tvā tasya pakṣmaṇa āśrayaṁ dahēt| kēna ? sūcyagrēṇāgnivarṇēna| bāhyālajēstu bhinnasya dāhaḥ kāryaḥ| alajīśabdaḥ puṁsyapi dr̥ṣṭaḥ| arbudasya kṣāravahnibhyāṁ suṣṭu cchinnasya dāhaḥ kārya iti| iti śrīmr̥gāṅkadattaputraśrīmadaruṇadattaviracitāyāmaṣṭāṅgahr̥daya- ṭīkāyāṁ sarvāṅgasundarakhyāyāṁ ṣaṣṭhē uttarasthānē vartma- rōgapratiṣēdhō nāma navamō'dhyāyaḥ samāptaḥ|| 9||