Adhikarana athA~arshasA~jcikitsitannAma dashamo~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতোঽর্শসাং চিকিত্সিতং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातोऽर्शसां चिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ক্রমপ্রাপ্তানামর্শসাং চিকিত্সাপ্রদর্শনার্থমধ্যায আরভ্যতে ||১||
Adhikarana utpIDya dahanam (2) · Śloka 2
অথ খলু বলবন্তমর্শোভিরুপদ্রুতং যথার্হস্নেহোপস্নিগ্ধস্বিন্নমনিলবেদনাবৃদ্ধিশমনার্থং স্নিগ্ধমুষ্ণমল্পমন্নং দ্রবপ্রাযং ভুক্তবন্তং শুচিং কৃতস্বস্ত্যযনং মুক্তবিণ্মূত্রমব্যথং সমে শুচৌ বিবিক্তে দেশে সাধারণে ব্যভ্রে কালেশয্যাযাং সমে ফলকে বা প্রত্যাদিত্যগুদমন্যস্যোত্সঙ্গে নিষণ্ণপর্ব- কাযমুত্তানমুন্নতকটীদেশং যন্ত্রণশাটকেন পরিক্ষিপ্তগ্রীবাসক্থিসন্ধিমলজ্জার্হৈরাপ্তপরিচারকৈঃ সুপরিগৃহীতং কৃত্বা ততোঽস্মৈ ঘৃতাভ্যক্তগুদায ঘৃতাভ্যক্তং যন্ত্রমৃজ্বনুসুখং শনৈঃ পাযৌ প্রণিদধ্যাত্| প্রবাহণপ্রবিষ্টং চার্শোঽভি- বীক্ষ্য পিচুপ্লোতকযোরন্যতরেণাবগুণ্ঠিতযা শলাকযোত্পীড্য যথোক্তবিধিনাঽগ্নিক্ষারাভ্যামুপাচরেত্সম্যঙ্নির্বাপযেচ্চ||২||
अथ खलु बलवन्तमर्शोभिरुपद्रुतं यथार्हस्नेहोपस्निग्धस्विन्नमनिलवेदनावृद्धिशमनार्थं स्निग्धमुष्णमल्पमन्नं द्रवप्रायं भुक्तवन्तं शुचिं कृतस्वस्त्ययनं मुक्तविण्मूत्रमव्यथं समे शुचौ विविक्ते देशे साधारणे व्यभ्रे कालेशय्यायां समे फलके वा प्रत्यादित्यगुदमन्यस्योत्सङ्गे निषण्णपर्व- कायमुत्तानमुन्नतकटीदेशं यन्त्रणशाटकेन परिक्षिप्तग्रीवासक्थिसन्धिमलज्जार्हैराप्तपरिचारकैः सुपरिगृहीतं कृत्वा ततोऽस्मै घृताभ्यक्तगुदाय घृताभ्यक्तं यन्त्रमृज्वनुसुखं शनैः पायौ प्रणिदध्यात्| प्रवाहणप्रविष्टं चार्शोऽभि- वीक्ष्य पिचुप्लोतकयोरन्यतरेणावगुण्ठितया शलाकयोत्पीड्य यथोक्तविधिनाऽग्निक्षाराभ्यामुपाचरेत्सम्यङ्निर्वापयेच्च||२||
🔊 Audio coming soon
অথেত্যাদি গদ্যং সঙ্কীর্ণবস্তুসুখাববোধায | বলবন্তমিত্যবলস্য ক্ষারপ্রতিষেধপ্রদর্শনম্ | যথার্হস্নেহো দোষাদ্যপেক্ষযা | প্রত্যাদিত্যগুদমাদিত্যাভিমুখমুপবিষ্টং সন্তমুত্তানং নিষণ্ণস্য গ্রীবাং সক্থিনী চৈকেন যন্ত্রণশাটকেন পরিবেষ্টিতম্ | সর্বং সুবোধত্বান্ন ব্যাখ্যাযতে | অনুসুখং সুখানুগুণ্যেন যন্ত্রকমুভযপার্শ্বচ্ছিদ্রং যন্ত্রবিধাবুক্তম্ | প্রবাহণেন তস্মিন্ যন্ত্রে পার্শ্বচ্ছিদ্রেণ প্রবিষ্টমর্শোঽভিসমীক্ষ্য দহেদিতি সম্বন্ধঃ | পিচুঃ কার্পাসলেশঃ | প্রোতকশ্চৈলখণ্ডম্ | যথোক্তেন সূত্রস্থানপ্রদর্শিতেন বিধিনা | নির্বাপযেত্ সংশমযেত্ | অগ্নিদগ্ধানি স্নিগ্ধশীতেন | ক্ষারদগ্ধান্যম্লেন || ২ ||
Adhikarana saMsthAnaBedAnusAraM vidhiBedaH (3) · Śloka 3
মহান্তি প্রাণবতশ্ছিত্বা দহেত্| ছত্রাকারাণ্যূর্ধ্ববিস্তৃতানি ক্ষারসূত্রেণ বদ্ধ্বা||৩||
महान्ति प्राणवतश्छित्वा दहेत्| छत्राकाराण्यूर्ध्वविस्तृतानि क्षारसूत्रेण बद्ध्वा||३||
🔊 Audio coming soon
মহান্ত্যর্শাংসি প্রাণবতঃ পুরুষস্য প্রথমং শস্ত্রেণ ছিন্দ্যাত্ততো দহেত্ | ক্ষারলিপ্তসূত্রেণ বধ্যাদিতি সম্বন্ধঃ || ৩ ||
Adhikarana dAhottaraM karma (4) · Śloka 4
ততো যন্ত্রমপনীযোত্থাপ্যাতুরং স্বভ্যক্তগুদজঘনবঙ্ক্ষণং যথাকালমুষ্ণোদককোষ্ঠেঽবগাহযেত্| ততো নিবাতমগারং প্রবেশ্যাচারিকমুপদিশেত্||৪||
ततो यन्त्रमपनीयोत्थाप्यातुरं स्वभ्यक्तगुदजघनवङ्क्षणं यथाकालमुष्णोदककोष्ठेऽवगाहयेत्| ततो निवातमगारं प्रवेश्याचारिकमुपदिशेत्||४||
🔊 Audio coming soon
তত ইতি দগ্ধেষ্বর্শঃসু শীতে কালে উষ্ণেনোষ্ণে শীতেনোদকেন| কোষ্ঠো জলাধারঃ| তত ইত্যবগাহনস্য পশ্চাত্| আচারিকমুষ্ণোদকোপচারী স্যাদিত্যাদি||৪||
Adhikarana dahanavikalpAH (5) · Śloka 5
সাবশেষং পুনর্দহেত্| এবং সপ্তরাত্রাত্ সপ্তরাত্রাদেকৈকমুপক্রমেত্| বহুষু তু প্রাগ্দক্ষিণং ততো বামং বামাত্পৃষ্ঠাগ্রজম্| একাহাত্তু সর্বাণি দহতোঽতিযোগোক্তো দোষঃ| তত্র শুষ্কাণ্যগ্নিনা ক্ষারেণ বা সাধযেত্| ক্ষারেণৈব মৃদুনাঽঽর্দ্রাণি| এষ সর্বপ্রদেশেষ্বর্শসাং দহনবিকল্পঃ| তৃতীযে তু গুদবলৌ প্রত্যাখ্যাযোপচরেন্ন বেত্যেকে||৫||
सावशेषं पुनर्दहेत्| एवं सप्तरात्रात् सप्तरात्रादेकैकमुपक्रमेत्| बहुषु तु प्राग्दक्षिणं ततो वामं वामात्पृष्ठाग्रजम्| एकाहात्तु सर्वाणि दहतोऽतियोगोक्तो दोषः| तत्र शुष्काण्यग्निना क्षारेण वा साधयेत्| क्षारेणैव मृदुनाऽऽर्द्राणि| एष सर्वप्रदेशेष्वर्शसां दहनविकल्पः| तृतीये तु गुदबलौ प्रत्याख़्यायोपचरेन्न वेत्येके||५||
🔊 Audio coming soon
সাবশেষমর্শঃ| বামাদনু পৃষ্ঠজং তত অগ্রজম্| অগ্নিক্ষারযোরতিযোগঃ সূত্রোক্তঃ| মৃদুঃ ক্ষারঃ সূত্রোক্তঃ| সর্বপ্রদেষু নাসাকর্ণাদিষু| তৃতীযা বলী প্রবাহিণী| একে আচার্যা নোপচরেদিত্যাহুঃ||৫||
Adhikarana samyagdAhAdilakShaNAni (6) · Śloka 6
অথ সম্যগ্দগ্ধে বাতানুলোম্যমন্নাভিরুচিরগ্নের্দীপ্তির্লাঘবমিন্দ্রিযপ্রসাদো যথোক্তোপদ্রবনিবৃত্তির্বলবর্ণোপপত্তিশ্চ| অসম্যগ্দাহে তু ক্ষারগ্নিকর্মণোর্বিধিমীক্ষেত||৬||
अथ सम्यग्दग्धे वातानुलोम्यमन्नाभिरुचिरग्नेर्दीप्तिर्लाघवमिन्द्रियप्रसादो यथोक्तोपद्रवनिवृत्तिर्बलवर्णोपपत्तिश्च| असम्यग्दाहे तु क्षारग्निकर्मणोर्विधिमीक्षेत||६||
🔊 Audio coming soon
বাতানুলোম্যাদি সম্যগ্যোগলক্ষণম্ | উপদ্রবাঃ কাসপিপাসাদযঃ | অসম্যগ্দাহো হীনাদিলক্ষণঃ সূত্রস্থানাত্ জ্ঞাতব্যঃ |
Adhikarana bastivedanAdyupadravANAM cikitsA (7) · Śloka 7
বস্তিবেদনাযাং কুষ্ঠশতপুষ্পাদেবদারূসুরভিপুনর্নবাগরুকল্কেন নাভেরধঃ সর্বমালিম্পেত্| মূত্রপুরীষপ্রতীঘাতে বরণালম্বুসৈরণ্ডপুনর্নবাশ্বদংষ্ট্রাসুরভীসুষবীকষাযং সুখোষ্ণং স্বভ্যক্তপৃষ্ঠকটীবংক্ষণগুদস্য পরিষেকেঽবগাহে বা যোজযেত্| ক্ষীরং সস্নেহং তৈলমেব বা| দগ্ধেষু চার্শঃ সু শকৃত্ ছৈথিল্যার্থং ত্রিবৃদ্বাস্তুকোপোদকাচঞ্চুপর্ণীশাকযুক্ত- মন্নমশ্নীযাত্||৭||
बस्तिवेदनायां कुष्ठशतपुष्पादेवदारूसुरभिपुनर्नवागरुकल्केन नाभेरधः सर्वमालिम्पेत्| मूत्रपुरीषप्रतीघाते वरणालम्बुसैरण्डपुनर्नवाश्वदंष्ट्रासुरभीसुषवीकषायं सुखोष्णं स्वभ्यक्तपृष्ठकटीवंक्षणगुदस्य परिषेकेऽवगाहे वा योजयेत्| क्षीरं सस्नेहं तैलमेव वा| दग्धेषु चार्शः सु शकृत् छैथिल्यार्थं त्रिवृद्वास्तुकोपोदकाचञ्चुपर्णीशाकयुक्त- मन्नमश्नीयात्||७||
🔊 Audio coming soon
বস্তিবেদনাযাং কুষ্ঠাদিকল্কেন নাভেরধো লেপঃ | সুরভির্গন্ধসুরা | সুবোধম্ || ৭ ||
Adhikarana sArvadaihikI cikitsA (8) · Śloka 8
অনিলানলরক্ষণোত্তেজনার্থং দেহপুষ্টযে চ স্নেহাদীন্ সম্যগাসেবেত| সংশোধনাঃ প্রলেপাদ্যাঃ কষাযাস্তৈলযুক্তযঃ| ব্রণাধিকারমালোচ্য যোক্তব্যা হতনামসু||৮||
अनिलानलरक्षणोत्तेजनार्थं देहपुष्टये च स्नेहादीन् सम्यगासेवेत| संशोधनाः प्रलेपाद्याः कषायास्तैलयुक्तयः| व्रणाधिकारमालोच्य योक्तव्या हतनामसु||८||
🔊 Audio coming soon
অনিলস্য রক্ষার্থং কোপাত্ | অগ্নেরুত্তেজনার্থম্ | সংশোধনাদিকং ব্রণপ্রতিষেধোক্তপ্রকারেণ যথাযোগ্যং প্রযুঞ্জীত | হতনাম দুর্নাম |
Adhikarana anavacaraNIyashastrakShArAgneH karma (9) · Śloka 9
অথানবচারণীযশস্ত্রক্ষারাগ্নের্বাতকফোল্বণানি দোষসম্পূর্ণত্বান্নির্গতানি সস্তম্ভকণ্ডূশোফশূলানি ক্ষারচিত্রককুষ্ঠবিল্বমূলকসিদ্ধেন তৈলেন বা কৃষ্ণাহিবিডালৌষ্ঠজলৌকঃ সূকরবসাভির্বাভ্যজ্য পিণ্ডেন স্বেদযেদ্ দ্রবস্বেদেন বা| ধূপযেচ্চ সঘৃতশমী পত্রার্কমূলমানুষকেশাহিনির্মোকবিডালচর্মভিঃ| কুঞ্জরবরাহবৃষশকৃত্সক্তুসর্জরসৈর্বা| সুরসাবৃহতীপিপ্পল্যশ্বগন্ধাভির্বা সঘৃতাভিঃ| অরিষ্টশিগ্রুপত্রকুলত্থবচাভির্বা| প্রদিহ্যাচ্চস্নুহীক্ষীরযুক্তেন হরিদ্রাচূর্ণেন| গোমূত্রপিষ্টৈর্বা কুক্কুটশকৃন্নিশাপিপ্পলীগুঞ্জামূলৈঃ| গোপিত্তপিষ্টাভির্বা দন্তীচিত্রকসুবর্চিকাভিঃ| সুধাক্ষীরপিষ্টৈর্বা গুডকৃষ্ণাসৈন্ধবকুষ্ঠশিরীষবীজৈঃ| তদ্বচ্চ গজাস্থিতুত্থভল্লাতকলাঙ্গলীকুলীরশৃঙ্গীবচাভযাহিঙ্গুকুষ্ঠবিল্বশিগ্রুমূলকবীজনিম্বাশ্বমারপত্রপীলুমূলৈঃ বস্তমূত্রপিষ্টৈর্বা সুধাকাণ্ডার্কক্ষীরতুম্বপ্রসবকরঞ্জৈঃ| পিপ্পল্যাদিভির্বানুবাসানদ্রব্যৈঃ| এভির্হি প্রদিগ্ধান্যর্শাংসি দুষ্টমসৃক্সঞ্চিতং পিচ্ছাং চ বিমুচ্য প্রশাম্যন্তি| এভিশ্চ তৈলান্যভ্যঙ্গার্থমুপকল্পযেত্||৯||
अथानवचारणीयशस्त्रक्षाराग्नेर्वातकफोल्बणानि दोषसम्पूर्णत्वान्निर्गतानि सस्तम्भकण्डूशोफशूलानि क्षारचित्रककुष्ठबिल्वमूलकसिद्धेन तैलेन वा कृष्णाहिबिडालौष्ठजलौकः सूकरवसाभिर्वाभ्यज्य पिण्डेन स्वेदयेद् द्रवस्वेदेन वा| धूपयेच्च सघृतशमी पत्रार्कमूलमानुषकेशाहिनिर्मोकबिडालचर्मभिः| कुञ्जरवराहवृषशकृत्सक्तुसर्जरसैर्वा| सुरसाबृहतीपिप्पल्यश्वगन्धाभिर्वा सघृताभिः| अरिष्टशिग्रुपत्रकुलत्थवचाभिर्वा| प्रदिह्याच्चस्नुहीक्षीरयुक्तेन हरिद्राचूर्णेन| गोमूत्रपिष्टैर्वा कुक्कुटशकृन्निशापिप्पलीगुञ्जामूलैः| गोपित्तपिष्टाभिर्वा दन्तीचित्रकसुवर्चिकाभिः| सुधाक्षीरपिष्टैर्वा गुडकृष्णासैन्धवकुष्ठशिरीषबीजैः| तद्वच्च गजास्थितुत्थभल्लातकलाङ्गलीकुलीरशृङ्गीवचाभयाहिङ्गुकुष्ठबिल्वशिग्रुमूलकबीजनिम्बाश्वमारपत्रपीलुमूलैः बस्तमूत्रपिष्टैर्वा सुधाकाण्डार्कक्षीरतुम्बप्रसवकरञ्जैः| पिप्पल्यादिभिर्वानुवासानद्रव्यैः| एभिर्हि प्रदिग्धान्यर्शांसि दुष्टमसृक्सञ्चितं पिच्छां च विमुच्य प्रशाम्यन्ति| एभिश्च तैलान्यभ्यङ्गार्थमुपकल्पयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
অথের্ত্যাদি সুবোধম্ | পিণ্ডস্বেদঃ সূত্রে প্রদর্শিতঃ | তদ্বদ্ দ্রবস্বেদঃ | সুবোধম্ | হরিদ্রাচূর্ণস্নুহীক্ষীরাভ্যাং প্রদেহঃ | গজাস্থিপ্রভৃতীনি সুধাক্ষীরেণ পিষ্টানি | গুডা সুধা পিচ্ছা মণ্ডপ্রাযম্ | এভিরিতি গুডকৃষ্ণাসৈন্ধবাদিভির্যথালাভম্ || ৯ ||
Adhikarana kAsIsAditailam (10) · Śloka 10
তথা কাসীসসৈন্ধবালপিপ্পলীকুষ্ঠশুণ্ঠীবিডঙ্গবিদারীলাঙ্গলীকরবীরার্দ্রকস্বর্ণক্ষীরীদন্তীচিত্রকালর্কসুধাপযোভিস্তৈলঞ্চতুর্গুণমূত্রবিপক্বমপ্রদূষযদ্গুদমভ্যঙ্গাত্ ক্ষারবদর্শাংসি শাতযতি||১০||
तथा कासीससैन्धवालपिप्पलीकुष्ठशुण्ठीविडङ्गविदारीलाङ्गलीकरवीरार्द्रकस्वर्णक्षीरीदन्तीचित्रकालर्कसुधापयोभिस्तैलञ्चतुर्गुणमूत्रविपक्वमप्रदूषयद्गुदमभ्यङ्गात् क्षारवदर्शांसि शातयति||१०||
🔊 Audio coming soon
কাসীসাদীনাং স্নেহাচ্চতুর্থাংশত্বম্ | লাঙ্গলী গর্ভপাতনী |
Adhikarana aBya~ggAdinA~arshaHshAtanam (11) · Śloka 11
তৈলাভ্যক্তং বা পাযুপ্রদেশং পক্বেষ্টকাশকলৈস্তীক্ষ্ণকোটিভিরগ্নিবর্ণৈর্মহিষীমূত্রনির্বাপিতৈর্নিষ্পীডযন্ দ্বিকালং সপ্তদিনানি স্বেদযেত্| অনন্তরঞ্চ যথোক্তেনাবগাহনেন| ততো গতে সপ্তরাত্রে পূজীকরঞ্জপল্লবকল্কেন সসৈন্ধবেন স্নুহীপযসা বর্তিং কৃত্বা নাতিশুষ্কাং গুদো বিদধ্যাত্| কৃতবিণ্মূত্রং চাবগাহে স্থাপযেত্| প্রাতঃ সাযং চৈষ বিধিঃ প্রত্যহমেকান্তরং বা যাবত্ ত্রিরাত্রম্| ততো দেবদালীক্ষারহরীতকীঃ শীলযেত্| এবমর্শাংসি শীর্যন্তে||১১||
तैलाभ्यक्तं वा पायुप्रदेशं पक्वेष्टकाशकलैस्तीक्ष्णकोटिभिरग्निवर्णैर्महिषीमूत्रनिर्वापितैर्निष्पीडयन् द्विकालं सप्तदिनानि स्वेदयेत्| अनन्तरञ्च यथोक्तेनावगाहनेन| ततो गते सप्तरात्रे पूजीकरञ्जपल्लवकल्केन ससैन्धवेन स्नुहीपयसा वर्तिं कृत्वा नातिशुष्कां गुदो विदध्यात्| कृतविण्मूत्रं चावगाहे स्थापयेत्| प्रातः सायं चैष विधिः प्रत्यहमेकान्तरं वा यावत् त्रिरात्रम्| ततो देवदालीक्षारहरीतकीः शीलयेत्| एवमर्शांसि शीर्यन्ते||११||
🔊 Audio coming soon
দ্বিকালমেব মহিষীমূত্রনির্বাপণাদুষ্ণৈঃ || ১১ ||
Adhikarana harItakIpAkavidhiH (12) · Śloka 12
অথ হরীতকীপাকবিধিঃ| সজালমূলং জীমূতকমন্তর্ধূমং দহেত্| তস্য ভস্মনোর্দ্ধাঢকং গোমূত্রপাত্রদ্বযেনৈকবিংশতিকৃত্বো গালযেত্| ততস্তেন ক্ষারমূত্রেণ কুটজচিত্রকব্যাধিঘাতচূর্ণপ্রসৃতত্রযান্বিতেন পথ্যাশতদ্বযমাঘনীভাবাত্ পচেত্| অবতীর্ণঞ্চ তমবলেহং ব্যোষরজঃপ্রসৃতযুক্তং ঘৃতভাবিতে ভাজনে নিদধ্যাত্| স লেহঃ সাবলেহবিজযাদ্বযোপযোগমভ্যস্যমানো গুদজজঠরজঘনবঙ্ক্ষণশূলগরানাহগুল্মপাণ্ডুরোগাশ্মরীশর্করাশ্বাসকাসান্ নিযচ্ছতি||১২||
अथ हरीतकीपाकविधिः| सजालमूलं जीमूतकमन्तर्धूमं दहेत्| तस्य भस्मनोर्द्धाढकं गोमूत्रपात्रद्वयेनैकविंशतिकृत्वो गालयेत्| ततस्तेन क्षारमूत्रेण कुटजचित्रकव्याधिघातचूर्णप्रसृतत्रयान्वितेन पथ्याशतद्वयमाघनीभावात् पचेत्| अवतीर्णञ्च तमवलेहं व्योषरजःप्रसृतयुक्तं घृतभाविते भाजने निदध्यात्| स लेहः सावलेहविजयाद्वयोपयोगमभ्यस्यमानो गुदजजठरजघनवङ्क्षणशूलगरानाहगुल्मपाण्डुरोगाश्मरीशर्कराश्वासकासान् नियच्छति||१२||
🔊 Audio coming soon
একবিংশতিকৃত্বঃ একবিংশতিবারান্ দ্বে পলে প্রসৃতঃ | প্রসৃতত্রযং ষট্পলানি | সহাবলেহেন যদ্বর্ততে হরীতকীদ্বযং তত্তথোক্তম্ | তদুপযোগমিতি ক্রিযাবিশেষণম্ | অনেন পথ্যাশতদ্বযমপি লেহেনান্বিতং প্রযোজ্যমিত্যুক্তং ভবতি || ১২ ||
Adhikarana punaH punaH shodhanaM srAvaNa~jca (13) · Śloka 13
সদা চ পত্রভঙ্গোদকেন কোষ্ণেনাম্বুনা বা শৌচমাচরেত্| অপ্রবর্ত্তমানঞ্চ রুধিরমুচ্ছূনকঠিনেষ্বর্শঃ সু জলৌকাভিঃ সূচীকূর্চেন বা প্রবর্তযেত্||১৩||
सदा च पत्रभङ्गोदकेन कोष्णेनाम्बुना वा शौचमाचरेत्| अप्रवर्त्तमानञ्च रुधिरमुच्छूनकठिनेष्वर्शः सु जलौकाभिः सूचीकूर्चेन वा प्रवर्तयेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
সুবোধম্ | পত্রভঙ্গং ভঙ্গপত্রমাহুঃ | উচ্ছূনকঠিনত্বং রক্তবিস্রাবণহেতুঃ | সূচীকূর্চঃ শস্ত্রবিধাবুক্তঃ || ১৩ ||
Adhikarana agnisAdAdau vidhiH (14) · Śloka 14
অগ্নিসাদে গুদশোফশূলার্তৌ চ হিঙ্গ্বর্ধকর্ষং সৌবর্চলযবক্ষারেন্দ্রযবপিপ্পলীনাং পৃথক্কর্ষ মূর্বার্ধপলং পাঠাপলং শুণ্ঠীদ্বিপলং চৈকত্র চূর্ণিতমুষ্ণাম্বুসর্পির্মদ্যাদ্যৈরুপযোজ্যম্| ত্রিলবণাদিচূর্ণং বা| হিঙ্গ্বতিবিষাবষ্ঠস্বর্জি কাক্ষারবিড্লবণানি বা দ্বিগুণোত্তরাণি প্রযোজযেত্| প্রাণদাং বা তক্রানুপানাং সগুডাম্| প্রাতঃ প্রাগ্ভক্তং বা নিরন্নো বা তক্রমহরহস্তস্মিন্ জীর্ণে তক্রে সাযং তক্রপেযাং সসৈন্ধবাং পিবেত্| তক্রেণৈব বা লাজাসক্তূনবলিহ্যাত্| পীলূনি বা তক্রানুপানানি প্রাতঃ পক্ষং পক্ষার্ধং বা প্রযোজযেত্| কটুকিকামূলকল্কং বা প্রাতস্তক্রেণ| শুণ্ঠীচিত্রকপুনর্নবাক্বাথসিদ্ধং বা ক্ষীরম্| গোমূত্রপরিস্রুতে বা বহুকৃত্বো জীমূতকক্ষার উষিতা হরীতকীঃ| গোমূত্রার্ধদ্রোণসিদ্ধং বা ক্ষৌদ্রবদভযাশতম্| বাসিষ্ঠহরীতকীর্বা| ভল্লাতকানি বা রসাযনোপদেশেন পুনর্নবালম্বুসাং বা শোফোক্তবিধিনা গুডার্দ্রকং বা||১৪||
अग्निसादे गुदशोफशूलार्तौ च हिङ्ग्वर्धकर्षं सौवर्चलयवक्षारेन्द्रयवपिप्पलीनां पृथक्कर्ष मूर्वार्धपलं पाठापलं शुण्ठीद्विपलं चैकत्र चूर्णितमुष्णाम्बुसर्पिर्मद्याद्यैरुपयोज्यम्| त्रिलवणादिचूर्णं वा| हिङ्ग्वतिविषावष्ठस्वर्जि काक्षारबिड्लवणानि वा द्विगुणोत्तराणि प्रयोजयेत्| प्राणदां वा तक्रानुपानां सगुडाम्| प्रातः प्राग्भक्तं वा निरन्नो वा तक्रमहरहस्तस्मिन् जीर्णे तक्रे सायं तक्रपेयां ससैन्धवां पिबेत्| तक्रेणैव वा लाजासक्तूनवलिह्यात्| पीलूनि वा तक्रानुपानानि प्रातः पक्षं पक्षार्धं वा प्रयोजयेत्| कटुकिकामूलकल्कं वा प्रातस्तक्रेण| शुण्ठीचित्रकपुनर्नवाक्वाथसिद्धं वा क्षीरम्| गोमूत्रपरिस्रुते वा बहुकृत्वो जीमूतकक्षार उषिता हरीतकीः| गोमूत्रार्धद्रोणसिद्धं वा क्षौद्रवदभयाशतम्| वासिष्ठहरीतकीर्वा| भल्लातकानि वा रसायनोपदेशेन पुनर्नवालम्बुसां वा शोफोक्तविधिना गुडार्द्रकं वा||१४||
🔊 Audio coming soon
হিঙ্গ্বাদিকমুষ্ণাম্ব্বাদীনামন্যতমেন যোজযেদগ্নিসাদাদিষু | ত্রিলবণাদিকং গুল্মে বক্ষ্যতে | হিঙ্গ্বতিবিষাদিকমপ্যুষ্ণাম্ব্বাদিভিরেব | সগুডাং হরীতকীং তক্রানুপানাং কৃত্বা | অহরহঃ কেবলং প্রাতঃ প্রাগ্ভক্তং বা তক্রম্ | সুবোধম্ | কটুকিকা প্রসিদ্ধা | শুণ্ঠ্যাদিক্বাথেন সহ সিদ্ধং ক্ষীরম্ | জীমূতকক্ষারোদকে পূর্ববত্ স্রুতে উষিতা হরীতক্যা মৃদুভাবাত্ | ক্ষৌদ্রেণ যুক্তং ক্ষৌদ্রবত্ | বাসিষ্ঠহরীতক্যঃ কাসবিধাবুক্তাঃ | পুনর্নবালম্বুসে রসাযনোদেশেন ||
Adhikarana vividhAstakraprayogAH (15) · Śloka 15
সক্তুমন্থং বা ভল্লাতকচূর্ণযুক্তং নাতিলবণং তক্রেণ| তক্রেণ বাষাঢকার্তিকমার্গশীর্ষাণাং মাসানামন্যতমস্মিন্ পুষ্যযোগে সমুদ্ধৃতং চিত্রকমথবা মস্তুযূষক্ষীরঘৃততৈলাদ্যন্যতমেন| চিত্রকমূলক্বাথং বা লেহতাং গতং সমধুগুডং তক্রাশী শীলযেত্| কলশে বান্নশ্চিত্রকমূলত্বক্লিপ্তশুষ্কে জাতং দধি কালশেযং বা পানভোজনেষু| এবং ভার্ঙ্গ্যাস্ফোতগুডূচীপঞ্চকোলেষু তক্রকল্পঃ| ঘৃতঘটে বা হপুষোপকুঞ্চিকাধানকাজমোদাজাজীশঠীকারবীযবানীচিত্রকপিপ্পলীদ্বযপিপ্পলীমূলচূর্ণাসুতং জাতং তক্রম্| তক্রমেব বাতিমন্দবহ্নিনঃ সত্তাহমর্ধমাসং বা মাসমপি বা কালাদ্যপেক্ষযা রূক্ষং সস্নেহমম্লমনম্লং বা সান্নমনলং বা শীলযেত্| ততস্তক্রসিদ্ধানি ক্রমশোঽর্শোঘ্নলঘুদীপনীযদ্রব্যধান্যপিশিতশাকোপকল্পিতানি পেযাযূষরসব্যঞ্জনানি| তক্রং হি পরমৌষধমনিলকফার্তীনাং বিশেষাজ্জঠরাশ্রিতানাম্| তত্রাপি বিশেষেণ দুর্নাম্নাম্| ন হি তদ্বিহতান্যর্শাংসি পুনঃ প্ররোহন্তি| ভূমাবপি তন্নিষিচ্যমানমহরহঃ সমূলমুচ্ছিনন্তি তৃণজালমপ্স্বপি চ শৈবালম্| তদ্বিশোধিতেষু পুনর্দেহস্রোতঃ সূপচীযমানোঽন্নরসঃ পুষ্টিবলবর্ণৌজসামাশু বৃদ্ধযে সম্পদ্যতে||১৫||
सक्तुमन्थं वा भल्लातकचूर्णयुक्तं नातिलवणं तक्रेण| तक्रेण वाषाढकार्तिकमार्गशीर्षाणां मासानामन्यतमस्मिन् पुष्ययोगे समुद्धृतं चित्रकमथवा मस्तुयूषक्षीरघृततैलाद्यन्यतमेन| चित्रकमूलक्वाथं वा लेहतां गतं समधुगुडं तक्राशी शीलयेत्| कलशे वान्नश्चित्रकमूलत्वक्लिप्तशुष्के जातं दधि कालशेयं वा पानभोजनेषु| एवं भार्ङ्ग्यास्फोतगुडूचीपञ्चकोलेषु तक्रकल्पः| घृतघटे वा हपुषोपकुञ्चिकाधानकाजमोदाजाजीशठीकारवीयवानीचित्रकपिप्पलीद्वयपिप्पलीमूलचूर्णासुतं जातं तक्रम्| तक्रमेव वातिमन्दवह्निनः सत्ताहमर्धमासं वा मासमपि वा कालाद्यपेक्षया रूक्षं सस्नेहमम्लमनम्लं वा सान्नमनलं वा शीलयेत्| ततस्तक्रसिद्धानि क्रमशोऽर्शोघ्नलघुदीपनीयद्रव्यधान्यपिशितशाकोपकल्पितानि पेयायूषरसव्यञ्जनानि| तक्रं हि परमौषधमनिलकफार्तीनां विशेषाज्जठराश्रितानाम्| तत्रापि विशेषेण दुर्नाम्नाम्| न हि तद्विहतान्यर्शांसि पुनः प्ररोहन्ति| भूमावपि तन्निषिच्यमानमहरहः समूलमुच्छिनन्ति तृणजालमप्स्वपि च शैवालम्| तद्विशोधितेषु पुनर्देहस्रोतः सूपचीयमानोऽन्नरसः पुष्टिबलवर्णौजसामाशु वृद्धये सम्पद्यते||१५||
🔊 Audio coming soon
তক্রেণ নাতিলবণং ভল্লাতকচূর্ণযুক্তং সক্তুমন্থং যোজযেত্ | তক্রেণ মস্ত্বাদিভির্বা আষাঢাদিগৃহীতত্বাদিযুক্তং চিত্রকম্ | চিত্রকমূলক্বাথোঽঘনো ঘনত্বাপাদনেনাবলেহীভূতঃ | মধুগুডযুক্তঃ তক্রাশিনো যোজ্যঃ | আদৌলিপ্তঃ পশ্চাচ্ছুষ্কো লিপ্তশুষ্কঃ তথাবিধে ঘটে জাতং দধিং তক্রং বা | চিত্রকমূলবত্ ভার্ঙ্গ্যাদিষ্বপি কল্পঃ | আস্ফোত অর্কঃ | হপুষাদিচূর্ণং দোষাদ্যপেক্ষং তক্রসংস্কারাদিযোগ্যং ঘৃতকুম্ভ আসুতং জাতম্ | কেবলমেব বা তক্রং মন্দাগ্নেঃ কালাপেক্ষযা | দ্বিবিধোঽপি কালো বিবক্ষিতঃ | তত ইতি হপুষাদিক্রপ্রযোগাত্ | কেবলাদ্বা তক্রপ্রযোগাদনন্তরম্ | ক্রমশ ইতি পেযাদিক্রমেণ | অর্শোঘ্নত্বেনৈব তক্রমাহাত্ম্যং সুবোধম্ ||
Adhikarana madyapena sevyam (16) · Śloka 16
মদ্যপশ্চ সেবেত চব্যচিত্রকাজাজীচূর্ণানুবিদ্ধং সীধুং গৌডং বা| সৌবর্চলহপুষান্বিতাং বা সুরাম্||১৬||
मद्यपश्च सेवेत चव्यचित्रकाजाजीचूर्णानुविद्धं सीधुं गौडं वा| सौवर्चलहपुषान्वितां वा सुराम्||१६||
🔊 Audio coming soon
মদ্যপশ্চ বক্ষ্যমাণানাসবানপি সেবেত | চব্যাদিচূর্ণানুবিদ্ধং গৌডং সীধুং বা | সুরাং সৌবর্চলহপুষান্বিতাম্ || ১৬ ||
Adhikarana aBayAriShTaH (17) · Śloka 17
অভযাপলাষ্টকং দ্বিগুণামলকমিন্দ্রবারুণীপলপঞ্চকঞ্চ দ্বিগুণকপিত্থমধ্যং লোধ্রবিডঙ্গৈলবালুকপিপ্পলীমরিচানি দ্বিপলাংশানি জর্জরিতান্যুদকভারে বিপাচ্য পাদশেষং রসং পূতশীতং গুডতুলাদ্বযেন ধাতকীপলাষ্টকেন সংযোজ্য ঘৃতভাজনেঽর্ধমাসস্থং প্রাতরন্নকালে বোপযুঞ্জীত| অযমভযারিষ্টোঽর্শোগ্রহণীপাণ্ডুহৃদ্রোগকামিলাযক্ষ্মবিষমজ্বরপ্লীহগুল্মোদরশ্বযথুকুষ্ঠকৃমিগ্রন্থ্যর্বুদঘ্নোঽগ্নিরুচিবর্ণকরশ্চ||১৭||
अभयापलाष्टकं द्विगुणामलकमिन्द्रवारुणीपलपञ्चकञ्च द्विगुणकपित्थमध्यं लोध्रविडङ्गैलवालुकपिप्पलीमरिचानि द्विपलांशानि जर्जरितान्युदकभारे विपाच्य पादशेषं रसं पूतशीतं गुडतुलाद्वयेन धातकीपलाष्टकेन संयोज्य घृतभाजनेऽर्धमासस्थं प्रातरन्नकाले वोपयुञ्जीत| अयमभयारिष्टोऽर्शोग्रहणीपाण्डुहृद्रोगकामिलायक्ष्मविषमज्वरप्लीहगुल्मोदरश्वयथुकुष्ठकृमिग्रन्थ्यर्बुदघ्नोऽग्निरुचिवर्णकरश्च||१७||
🔊 Audio coming soon
অভযাদ্যং সুবোধম্ | ইন্দ্রবারুণী গবাক্ষী | জর্জরিতানি তানি সর্বাণি ক্ষুণ্ণানি | ভারং পলশতানি বিংশতিঃ | পাদশ্চতুর্থো ভাগঃ ||
Adhikarana dantyariShTaH, durAlaBariShTaH (18) · Śloka 18
দন্তীচিত্রকত্রিফলাদশমূলানি পালিকান্যুদকদ্রোণে সাধযিত্বা পাদশেষে পূতশীতে তস্মিন্ গুডতুলার্ধধাতকীকুডবঞ্চ প্রক্ষিপ্য ঘৃতভাজনে মাসমুষিতো দন্ত্যরিষ্টঃ সমানঃ পূর্বেণ| দুরালভাযাঃ প্রস্থমভযামলকবৃষপাঠাচিত্রকদন্তীমহৌষধীনাং প্রত্যেকং দ্বিপলমম্ভসাং দ্রোণে পূর্ববত্সিদ্ধং পূতশীতং শর্করাতুলযোন্মিশ্রং মধুঘৃতপ্রিযঙ্গুপিপ্পলীচবিকাকল্কলিপ্তে ঘৃতকুম্ভে পক্ষং নিধাপযেত্| অযং দুরালভারিষ্টঃ সমানঃ পূর্বেণ||১৮||
दन्तीचित्रकत्रिफलादशमूलानि पालिकान्युदकद्रोणे साधयित्वा पादशेषे पूतशीते तस्मिन् गुडतुलार्धधातकीकुडवञ्च प्रक्षिप्य घृतभाजने मासमुषितो दन्त्यरिष्टः समानः पूर्वेण| दुरालभायाः प्रस्थमभयामलकवृषपाठाचित्रकदन्तीमहौषधीनां प्रत्येकं द्विपलमम्भसां द्रोणे पूर्ववत्सिद्धं पूतशीतं शर्करातुलयोन्मिश्रं मधुघृतप्रियङ्गुपिप्पलीचविकाकल्कलिप्ते घृतकुम्भे पक्षं निधापयेत्| अयं दुरालभारिष्टः समानः पूर्वेण||१८||
🔊 Audio coming soon
দন্ত্যরিষ্টঃ সুবোধং | দুরালভারিষ্টশ্চ সুবোধঃ | কুম্ভলেপোঽর্ধাঙ্গুলমাত্রঃ পূর্ববদিতি দন্ত্যরিষ্টবত্ || ১৮ ||
Adhikarana AmalakAriShTaH (19) · Śloka 19
নবামলকপলশতং পিপ্পলীনাগপুষ্পকুডবদ্বযং পালিকানি চব্যচিত্রকক্রমুকলোধ্রপাঠামরিচবিডঙ্গমঞ্জিষ্ঠৈলবালুকপিপ্পলীমূলান্যর্ধপলাংশকানি দার্বীশতাহ্বেন্দ্রাহ্বাশারিবাদ্বযমুস্তকুষ্ঠান্যৈকধ্যঞ্চ জলদ্রোণদ্বযেঽর্ধাবশেষং সাধযেত্| স রসঃ পূতশীতঃ সমদ্রাক্ষাস্বরসঃ সিতাপলশতদ্বযেন ক্ষৌদ্রার্ধপ্রস্থেন পৃথক্কার্ষিকেণ চ ত্বগেলালোধ্রকুটন্নটাম্বুসেব্যক্রমুকরকেসরচূর্ণেন যুক্তো গুড-শর্করাধূপিতে ঘৃতভাণ্ডে প্রক্ষিপ্য পক্ষমুপেক্ষিতোঽযমামলকারিষ্টঃ সমানঃ পূর্বেণ| অকালবলীপলিতখলতিশমনশ্ছ||১৯||
नवामलकपलशतं पिप्पलीनागपुष्पकुडवद्वयं पालिकानि चव्यचित्रकक्रमुकलोध्रपाठामरिचविडङ्गमञ्जिष्ठैलवालुकपिप्पलीमूलान्यर्धपलांशकानि दार्वीशताह्वेन्द्राह्वाशारिवाद्वयमुस्तकुष्ठान्यैकध्यञ्च जलद्रोणद्वयेऽर्धावशेषं साधयेत्| स रसः पूतशीतः समद्राक्षास्वरसः सितापलशतद्वयेन क्षौद्रार्धप्रस्थेन पृथक्कार्षिकेण च त्वगेलालोध्रकुटन्नटाम्बुसेव्यक्रमुकरकेसरचूर्णेन युक्तो गुड-शर्कराधूपिते घृतभाण्डे प्रक्षिप्य पक्षमुपेक्षितोऽयमामलकारिष्टः समानः पूर्वेण| अकालवलीपलितखलतिशमनश्छ||१९||
🔊 Audio coming soon
আমলকারিষ্টঃ সুবোধঃ | শুষ্কস্য কুডবং চতুষ্পলাম্ | মাক্ষিকস্যার্ধপ্রস্থঃ ষোডশপলানি || ১৯ ||
Adhikarana guggulvAsavaH (20) · Śloka 20
গুগ্গুলুপলচতুষ্টযমামলকপ্রস্থং ধাতকীপ্রস্থমভযা শতমক্ষশতঞ্চ গুডপলশতদ্বযং পালিকানি পঞ্চকোলাকাজাজমোদাচতুর্জাতককট্ফলমুস্তমরিচানি দশপলিকানি চ খণ্ডদ্রাক্ষাদাডিমানি সর্বমৈকধ্যমম্ভসাপ্লাব্যালোড্য চ পুরাণে জতুসৃতে দ্রোণক্ষমে ভাজনে নিঃক্ষিপ্য স্থাপযেত্| গন্ধবর্ণরসোপপন্নং চাসবমভিসমীক্ষ্য তং কুম্ভমিক্ষুরসস্য পূরযেত্| এষ ষণ্মাসস্থিতো গুগ্গুল্বাসবঃ সমানঃ পূর্বেণ||২০||
गुग्गुलुपलचतुष्टयमामलकप्रस्थं धातकीप्रस्थमभया शतमक्षशतञ्च गुडपलशतद्वयं पालिकानि पञ्चकोलाकाजाजमोदाचतुर्जातककट्फलमुस्तमरिचानि दशपलिकानि च ख़ण्डद्राक्षादाडिमानि सर्वमैकध्यमम्भसाप्लाव्यालोड्य च पुराणे जतुसृते द्रोणक्षमे भाजने निःक्षिप्य स्थापयेत्| गन्धवर्णरसोपपन्नं चासवमभिसमीक्ष्य तं कुम्भमिक्षुरसस्य पूरयेत्| एष षण्मासस्थितो गुग्गुल्वासवः समानः पूर्वेण||२०||
🔊 Audio coming soon
গুগ্গুল্বাসবো নাম সুবোধঃ | আপ্লাব্যেতি বহুনাম্ভসা সংযোজ্যালোড্যেত্যূর্ধ্বমধশ্চ সম্মিশ্র্য | দ্রোণ ইতীক্ষুরসেন পূরণাদ্ দ্রোণো ভাণ্ডো ভবতি || ২০ ||
Adhikarana amadyapena sevyam (21) · Śloka 21
অমদ্যপো বা পিবেচ্চ শৃতশীতমল্পমুদকং শৃতং ধান্যনাগরাভ্যাম্| লঘুনা পঞ্চমূলেন বা| পঞ্চকোলকাজাজীকারবীগজশৌণ্ডীবিল্বশলাটুপাঠাতুম্বুরুধান্যকৈর্বা| এভিশ্চ ফলাম্লান্যমকস্নিগ্ধান্পেযা যূষরসাদীন্ কুর্যাত্| এভিরেব ঘৃতং সাধযেত্| পিবেদ্বা মস্তুধান্যাম্লং মধুশুক্তোদকং বা||২১||
अमद्यपो वा पिबेच्च शृतशीतमल्पमुदकं शृतं धान्यनागराभ्याम्| लघुना पञ्चमूलेन वा| पञ्चकोलकाजाजीकारवीगजशौण्डीबिल्वशलाटुपाठातुम्बुरुधान्यकैर्वा| एभिश्च फलाम्लान्यमकस्निग्धान्पेया यूषरसादीन् कुर्यात्| एभिरेव घृतं साधयेत्| पिबेद्वा मस्तुधान्याम्लं मधुशुक्तोदकं वा||२१||
🔊 Audio coming soon
অমদ্যপ ইত্যাদি সুবোধম্ | পঞ্চকোলাদিভির্বা শৃতমম্বু পিবেত্ | কারবী শতপুষ্পা | গজশৌণ্ডী হস্তিপিপ্পলী | বিল্বশলাটুর্বালবিল্বম্ | এভিশ্চ ধান্যনাগরকাদিভিরম্ভঃ | সাধনৈরম্ভপ্রযোগবত্ | পেযাদীনন্নপ্রকারান্ কুর্যাত্ | তাংশ্চ ফলৈর্দাডিমতিন্তিণীকাদিভিরম্লান্ যমকেন স্নেহদ্বযেন যথাযোগ্যেন স্নিগ্ধান্ | এভিরেব চ ধান্যনাগরকাদিভির্ঘৃতং সাধযেত্ | অথবার্শসো মস্ত্বাদিকং পিবেত্ | মধুশুক্তাভ্যাং সম্মিশ্রমুদকং তত্তথোক্তম্ || ২১ ||
Adhikarana kara~jjashuktaH, pIlushuktaH (22) · Śloka 22
পূতীকরঞ্জত্বক্পলশতদ্বযং শুষ্কমুদকদ্রোণে ক্বাথযেত্| পাদশেষে চ তস্মিন্ পূতশীতে গুডপলান্যশীতিং ব্যোষার্ধপ্রস্থচূর্ ণঞ্চদত্বা যবপল্লে ঘৃতকুম্ভস্থং মাসং নিধাপযেত্| এতত্ করঞ্জশুক্তমভ্যস্যমানমলমনলজননমর্শোগুল্মানাহপ্লীহগরোদরঘ্নঞ্চ| পীলুতুলাং তুল্যগুডাং মস্তুনস্তক্রস্য বা দ্রোণেঽভিষুণুযাত্| তত্র পালিকানামভযাতিবিষাপাঠামুস্তকটুকাদেবদারূহিংস্রাজীরকারূশ্করচব্যাজমোদৈলাচিত্রকগজপিপ্পলীব্যোষবিডঙ্গশতাহ্বাহরেণুচিরিবিল্বত্বক্কুষ্ঠকুটজবীজ ত্রিবৃত্ পিপ্পলীমূলোপকুঞ্চিকানাং চূর্ণং ক্ষিপ্ত্বা পূর্ববন্নিধাপযেত্ তদধিকগুণং পূর্বস্মাত্||২২||
पूतीकरञ्जत्वक्पलशतद्वयं शुष्कमुदकद्रोणे क्वाथयेत्| पादशेषे च तस्मिन् पूतशीते गुडपलान्यशीतिं व्योषार्धप्रस्थचूर् णञ्चदत्वा यवपल्ले घृतकुम्भस्थं मासं निधापयेत्| एतत् करञ्जशुक्तमभ्यस्यमानमलमनलजननमर्शोगुल्मानाहप्लीहगरोदरघ्नञ्च| पीलुतुलां तुल्यगुडां मस्तुनस्तक्रस्य वा द्रोणेऽभिषुणुयात्| तत्र पालिकानामभयातिविषापाठामुस्तकटुकादेवदारूहिंस्राजीरकारूश्करचव्याजमोदैलाचित्रकगजपिप्पलीव्योषविडङ्गशताह्वाहरेणुचिरिबिल्वत्वक्कुष्ठकुटजबीज त्रिवृत् पिप्पलीमूलोपकुञ्चिकानां चूर्णं क्षिप्त्वा पूर्ववन्निधापयेत् तदधिकगुणं पूर्वस्मात्||२२||
🔊 Audio coming soon
করঞ্জশুক্তঃ সুবোধঃ | যবপল্লঃ যবরাশিঃ | পীলুফলশুক্তঃ সুবোধঃ | পূর্ববদিতি যবপল্লে ঘৃতকুম্ভে মাসং নিধাপযেত্ || ২২ ||
Adhikarana gaNDIrakA~jjikam (23) · Śloka 23
সুতক্ষিতানামিক্ষুগণ্ডিকানাং দ্রোণমুদকদ্রোণেন ঘৃতভাবিতে ভাজনেঽভিষুণুযাত্| আবপেচ্চাত্র জর্জরীকৃতা যবানীযবানককুস্তুম্বরীপৃথ্বীকাঃ পৃথক্কুডবাংশাস্তথা দ্বিপলোন্মিতাস্তেজোবতীপঞ্চকোলকাজাজীরকদ্বযকারবীঃ ক্ষৌদ্রকুডবং চ প্রক্ষিপ্য ততো দশরাত্রেণ সঞ্জাতান্ তস্মান্মাত্রাং সৌবর্চলার্দ্রকভূস্তৃণৈঃ সুরভীকৃতং ভুঞ্জানঃ পিবেত্| পুনঃ পুনশ্চাত্র পানীযং প্রক্ষিপেদিক্ষুগণ্ডিকাদিকঞ্চ সম্ভারম্| তত্ গণ্ডীরাখ্যং কাঞ্জিকং পরং রুচিকরমগ্নিদীপনমর্শোগ্রহণীবিকারোদরগরকৃমিগুল্মমদাত্যয পাণ্ডুরোগঘ্নম্||২৩||
सुतक्षितानामिक्षुगण्डिकानां द्रोणमुदकद्रोणेन घृतभाविते भाजनेऽभिषुणुयात्| आवपेच्चात्र जर्जरीकृता यवानीयवानककुस्तुम्बरीपृथ्वीकाः पृथक्कुडवांशास्तथा द्विपलोन्मितास्तेजोवतीपञ्चकोलकाजाजीरकद्वयकारवीः क्षौद्रकुडवं च प्रक्षिप्य ततो दशरात्रेण सञ्जातान् तस्मान्मात्रां सौवर्चलार्द्रकभूस्तृणैः सुरभीकृतं भुञ्जानः पिबेत्| पुनः पुनश्चात्र पानीयं प्रक्षिपेदिक्षुगण्डिकादिकञ्च सम्भारम्| तत् गण्डीराख्यं काञ्जिकं परं रुचिकरमग्निदीपनमर्शोग्रहणीविकारोदरगरकृमिगुल्ममदात्यय पाण्डुरोगघ्नम्||२३||
🔊 Audio coming soon
সুতক্ষিতানামিত্যাদিনা গণ্ডীরাখ্যং কাঞ্জিকং সুবোধম্ | সুতক্ষিতানাং জর্জরিতানামিক্ষুণাণিকানাং দ্রোণঃ পঞ্চপলশতানি দ্বাদশপলসহিতানি | জর্জরীকৃতাঃ ক্ষুণ্ণাঃ | যবানকং যবানীভেদঃ | পৃথ্বীকা হিঙ্গুপত্রিকা | কুস্তুম্বরী ধাতকী | মাত্রাং স্তোকম্ | সূক্ষ্মৈঃ পত্রৈর্ভূস্তৃণঃ | যথা যথা হীযতে তথা তথা পানীযমিক্ষুগণ্ডিকাদযশ্চ তত্রৈব ঘটে প্রক্ষেপ্তব্যাঃ || ২৩ ||
Adhikarana rUkShakoShThArshasi ghRutAni, pAThAdighRutam (24) · Śloka 24
রূক্ষকোষ্ঠশ্চার্শসো নগরক্ষারকৃষ্ণাজাজীধান্যকারবীগর্ভং ফলাম্লং সফাণিতং সর্পিঃ পিবেত্| গুল্মোক্তানি বা ঘৃতানি| কিংশুকক্ষারোদকেন বা বিপক্বং ব্যোষগর্ভম্| পাঠামরিচপঞ্চকোলকক্ষারযবানীকুস্তুম্বরূহরীতকীবিল্ববিডঙ্গসৈন্ধবগর্ভচতুর্গুণেন দধ্না বিপক্বং সর্পিঃ প্রবাহিকাগুদভ্রংশপিচ্ছাস্রাবানাহগুল্মপাযুপার্শ্ববঙ্ক্ষণবেদনাগ্রহণীদোষহৃদ্রোগমূত্রকৃচ্ছ্রঘ্নম্||২৪||
रूक्षकोष्ठश्चार्शसो नगरक्षारकृष्णाजाजीधान्यकारवीगर्भं फलाम्लं सफाणितं सर्पिः पिबेत्| गुल्मोक्तानि वा घृतानि| किंशुकक्षारोदकेन वा विपक्वं व्योषगर्भम्| पाठामरिचपञ्चकोलकक्षारयवानीकुस्तुम्बरूहरीतकीबिल्वविडङ्गसैन्धवगर्भचतुर्गुणेन दध्ना विपक्वं सर्पिः प्रवाहिकागुदभ्रंशपिच्छास्रावानाहगुल्मपायुपार्श्ववङ्क्षणवेदनाग्रहणीदोषहृद्रोगमूत्रकृच्छ्रघ्नम्||२४||
🔊 Audio coming soon
রূক্ষকোষ্ঠস্যার্শসস্য স্নেহপ্রযোগঃ সুবোধঃ | নাগরাদিচূর্ণযুক্তং দাডিমাদ্যম্লং ফাণিতেন ক্ষুদ্রগুডেন সংযুক্তং সর্পিঃ পিবেত্ | ব্যোষগর্ভকিংশুকক্ষারোদকসিদ্ধং ঘৃতম্ | পাঠাদিগর্ভং দধ্না সহ সিদ্ধং ঘৃতম্ || ২৪ ||
Adhikarana cA~ggerIghRutam (25) · Śloka 25
পিপ্পলীপাঠানাগরগোক্ষুরকাণাং ত্রিপলিকানাং নির্যূহে গণ্ডীরমরিচপঞ্চকোলকান্যর্ধপলিকানি কল্কীকৃত্য ষড্গুণেন দধ্না চত্বারিংশত্ ঘৃতপলানি তুল্যচাঙ্গেরীরসানি পাচযেত্| তত্ সর্পিঃ সমানং পূর্বেণ| শোফোদরশ্বাসকাসহিধ্মাঘ্নং চ||২৫||
पिप्पलीपाठानागरगोक्षुरकाणां त्रिपलिकानां निर्यूहे गण्डीरमरिचपञ्चकोलकान्यर्धपलिकानि कल्कीकृत्य षड्गुणेन दध्ना चत्वारिंशत् घृतपलानि तुल्यचाङ्गेरीरसानि पाचयेत्| तत् सर्पिः समानं पूर्वेण| शोफोदरश्वासकासहिध्माघ्नं च||२५||
🔊 Audio coming soon
পিপ্পল্যাদিঘৃতং পূর্বেণ পাঠাদিনা সমানম্ | নির্যূহঃ ক্বাথঃ | গণ্ডীরো মহান্ কন্দপ্রাযঃ কার্তিকেযপুরাদৌ গিরিরাজভূমিষু প্রসিদ্ধঃ | চরকপাঠে তু গণ্ডীরাদিকং পিষ্ট্বা কষাযে বিনযেত্ | ষড্গুণং দধি ঘৃতাদিতি || ২৫ ||
Adhikarana baddhavarcasAdau visheShaH (26) · Śloka 26
বদ্ধবর্চাংসি চার্শাংস্যুদাবর্তবদুপাচরেত্| ভিন্নবর্চাংসি চার্শাংস্যতীসারবত্| অতিপ্রবৃত্তরক্তানি রক্তপিত্তাতিসারবত্| অশুদ্ধঞ্চ কালবলাপেক্ষী স্রবদ্রুধিরমুপেক্ষেত| উভৌ চ তত্রানুবধ্যেতে শ্লেষ্মানিলো বা| তত্র পিত্তশ্লেষ্মোল্বণং পাচনদীপনদ্রব্যৈরুপেক্ষযা চ সংশোধ্য শমযেত্| পিত্তানিলোল্বণমন্তর্বহিরূর্ধ্বমধশ্চ যথাগ্নিস্নেহৈঃ| কেবলপিত্তোল্বণমুষ্ণকালে বিশেষতশ্চ দুর্বলস্য স্তম্ভনৈঃ||২৬||
बद्धवर्चांसि चार्शांस्युदावर्तवदुपाचरेत्| भिन्नवर्चांसि चार्शांस्यतीसारवत्| अतिप्रवृत्तरक्तानि रक्तपित्तातिसारवत्| अशुद्धञ्च कालबलापेक्षी स्रवद्रुधिरमुपेक्षेत| उभौ च तत्रानुबध्येते श्लेष्मानिलो वा| तत्र पित्तश्लेष्मोल्बणं पाचनदीपनद्रव्यैरुपेक्षया च संशोध्य शमयेत्| पित्तानिलोल्बणमन्तर्बहिरूर्ध्वमधश्च यथाग्निस्नेहैः| केवलपित्तोल्बणमुष्णकाले विशेषतश्च दुर्बलस्य स्तम्भनैः||२६||
🔊 Audio coming soon
উদাবর্তস্যোপচারোঽত্রৈব বক্ষ্যতে | অতিপ্রবর্ত্তমানরক্তান্যর্শাংসি রক্তপিত্তবদ্রক্তাতিসারবচ্চোপাচরেত্ | অশুদ্ধং স্রবদ্রক্তমুপেক্ষেত ন স্তম্ভযেত্ | সুবোধম্ | অন্তরিত্যাদীনাং স্নেহৈরিতি সম্বন্ধঃ | অন্তঃপানাদিনা বহিরভ্যঙ্গাদিনা | ঊর্ধ্বমিতি মুখেনাধ ইতি গুদেন | কেবলেত্যাদিকং স্তম্ভনৈঃ |
Adhikarana shleShmolbaNe karma kuTajaprayogau, kuTajAvalehaH, kuTajAvalehaH ( aparaH ) (27) · Śloka 27
অথ শ্লেষ্মোল্বণে কুটজত্বগ্বিশ্বভেষজক্বাথং পিবেত্| তণ্ডুলোদকেন বা কুটজত্বক্ফলাতিবিষারসাঞ্জনানি সক্ষৌদ্রাণি| কুটজত্বক্পলশতমার্দ্রং দিব্যাম্বুনা ক্বাথযেত্| মুক্তরসে চ পূতে তস্মিন্ পালিকান্ সুশ্লক্ষ্ণপিষ্টান্ প্রিযঙ্গুসমঙ্গামোচরসান্ কুটজবীজত্রিপলঞ্চ প্রক্ষিপ্য মৃদ্বগ্নিনা পুনঃ সাধযেদাদর্বীলেপাত্| অযমবলেহশ্ছগলীক্ষীরেণ পেযামণ্ডেন বা সহাজক্ষীরভুজঃ প্রযুক্তো রক্তজান্যর্শাংস্যতীসারং রক্তপিত্তঞ্চোর্ধ্বমধো বা প্রবৃত্তমপহরতি| কুটজত্বক্পলশতমুদকদ্রোণে অষ্টভাগশেষং সাধযেত্| পরিস্রাব্য তদুদকং কল্কীকৃতৈর্ব্যোষরসাঞ্জনমোচরসমুস্তাধাতকীফলবিল্বশলাটুদাডিমশলাটুত্বক্সমঙ্গালোধ্রদ্বযৈঃ পলাশৈঃ পলৈশ্চ কুটজত্বচো দশভিস্তথা বিংশত্যা ঘৃতস্য গুডস্য চ ত্রিংশতা সংসৃষ্টমধিশ্রযেত্| অথাবলেহতাং গতমবতারিতং সপ্তাহমর্ধমাসং মাসং বা ধান্যমধ্যে সুগুপ্তং নিহিতমুপযুক্তমাশু সর্বার্শোগ্রহণীদোষশ্বাসকাসানপোহতি||২৭||
अथ श्लेष्मोल्बणे कुटजत्वग्विश्वभेषजक्वाथं पिबेत्| तण्डुलोदकेन वा कुटजत्वक्फलातिविषारसाञ्जनानि सक्षौद्राणि| कुटजत्वक्पलशतमार्द्रं दिव्याम्बुना क्वाथयेत्| मुक्तरसे च पूते तस्मिन् पालिकान् सुश्लक्ष्णपिष्टान् प्रियङ्गुसमङ्गामोचरसान् कुटजबीजत्रिपलञ्च प्रक्षिप्य मृद्वग्निना पुनः साधयेदादर्वीलेपात्| अयमवलेहश्छगलीक्षीरेण पेयामण्डेन वा सहाजक्षीरभुजः प्रयुक्तो रक्तजान्यर्शांस्यतीसारं रक्तपित्तञ्चोर्ध्वमधो वा प्रवृत्तमपहरति| कुटजत्वक्पलशतमुदकद्रोणे अष्टभागशेषं साधयेत्| परिस्राव्य तदुदकं कल्कीकृतैर्व्योषरसाञ्जनमोचरसमुस्ताधातकीफलबिल्वशलाटुदाडिमशलाटुत्वक्समङ्गालोध्रद्वयैः पलाशैः पलैश्च कुटजत्वचो दशभिस्तथा विंशत्या घृतस्य गुडस्य च त्रिंशता संसृष्टमधिश्रयेत्| अथावलेहतां गतमवतारितं सप्ताहमर्धमासं मासं वा धान्यमध्ये सुगुप्तं निहितमुपयुक्तमाशु सर्वार्शोग्रहणीदोषश्वासकासानपोहति||२७||
🔊 Audio coming soon
অথেত্যাদি সুবোধম্ | বত্সকত্বগাদীনি তণ্ডুলোদকেন সক্ষৌদ্রাণি | কুটজাবলেহনং সুবোধম্ | অতীসারমিতি রক্তাতীসারম্ | দ্বিতীযোঽপি কুটজাবলেহঃ সুবোধঃ || ২৭ ||
Adhikarana mocarasAdInAM pAnam (28) · Śloka 28
মোচরসসমঙ্গাতিললোধ্রচন্দননীলোত্পলানি বা ছাগপযসা পিবেত্| |২৮|
मोचरससमङ्गातिललोध्रचन्दननीलोत्पलानि वा छागपयसा पिबेत्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shUle pAThAyogaH (28) · Śloka 28
| শূলে তু বিল্বযবানীনাগররসাঞ্জনদুরালভাবত্সকবীজানামন্যতমেনাপি যুক্তং পাঠাচূর্ণং শৃতেন কোষ্ণেনাম্ভসা তক্রেণ বা| |২৮|
| शूले तु बिल्वयवानीनागररसाञ्जनदुरालभावत्सकबीजानामन्यतमेनापि युक्तं पाठाचूर्णं शृतेन कोष्णेनाम्भसा तक्रेण वा| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shUle ghRutayogau (28) · Śloka 28
| শূলে রক্তাতিপ্রবৃত্তৌ চ লোধ্রধাতকীকুটজত্বগিন্দ্রযবকেসরনীলোত্পলকল্কসিদ্ধং সর্পির্দুগ্ধিকানিদিগ্ধিকাকল্কসিদ্ধং বা||২৮||
| शूले रक्तातिप्रवृत्तौ च लोध्रधातकीकुटजत्वगिन्द्रयवकेसरनीलोत्पलकल्कसिद्धं सर्पिर्दुग्धिकानिदिग्धिकाकल्कसिद्धं वा||२८||
🔊 Audio coming soon
| লোধ্রাদিসিদ্ধং সর্পিরিতি | দুগ্ধিকানিদিগ্ধিকাভ্যাং বা সিদ্ধং সর্পিঃ শূলে রক্তাতিপ্রবৃত্তৌ চ পিবেত্ || ২৮ ||
Adhikarana vAtolbaNe raktArshasi visheShaH balAdiGRutam (29) · Śloka 29
বাতোল্বণে তু রক্তে বলাতিবলাবিল্বত্রিফলাহস্তিপিপ্পলীন্যগ্রোধকরঞ্জপত্রমধুকতিন্দুকোত্পলৈঃ কার্ষিকৈর্ঘৃতপ্রস্থমজাক্ষীরে দশগুণে পচেত্| তত্ পরং রক্তার্শোঘ্নম্| |২৯|
वातोल्बणे तु रक्ते बलातिबलाबिल्वत्रिफलाहस्तिपिप्पलीन्यग्रोधकरञ्जपत्रमधुकतिन्दुकोत्पलैः कार्षिकैर्घृतप्रस्थमजाक्षीरे दशगुणे पचेत्| तत् परं रक्तार्शोघ्नम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAThAdikaM ghRutam (29) · Śloka 29
| পাঠালোধ্রহ্রীবেরোত্পলচব্যচন্দনসমঙ্গাতিবিষাবিল্বধাতকীমধুকদেবদারূদার্বীত্বঙ্মুস্তামাংসীনাগরযবক্ষারচিত্রককল্কেন চাঙ্গেরীস্বরসেন চ সাধিতং সর্পির্দোষত্রযঘ্নমর্শোঽতিসরপ্রবাহিকাবস্ত্যানাহগুদভ্রংশপিচ্ছাস্রুতিগ্রহণীপাণ্ড্বামযজ্বরমূত্রকৃচ্ছ্রারোচকদুর্নামশূলেষু যোজ্যম্| |২৯|
| पाठालोध्रह्रीबेरोत्पलचव्यचन्दनसमङ्गातिविषाबिल्वधातकीमधुकदेवदारूदार्वीत्वङ्मुस्तामांसीनागरयवक्षारचित्रककल्केन चाङ्गेरीस्वरसेन च साधितं सर्पिर्दोषत्रयघ्नमर्शोऽतिसरप्रवाहिकाबस्त्यानाहगुदभ्रंशपिच्छास्रुतिग्रहणीपाण्ड्वामयज्वरमूत्रकृच्छ्रारोचकदुर्नामशूलेषु योज्यम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balAdisarpiH (29) · Śloka 29
| বলাদার্ব্যবাক্পুষ্পীগোক্ষুরকপৃশ্নিপর্ণীনামশ্বত্থোদুম্বরন্যগ্রোধপ্লক্ষবদরীবেতসপ্রবালানাং চ দ্বিপলোন্মিতানাং কষাযেণ জীবন্তীকটুকাপঞ্চকোলেন্দ্রযবদেবদারূশাল্মলীপুষ্পবীরাচন্দনাঞ্জনকট্ফলমুস্তশ্যামাস্থিরাতিবিষাসঙ্গাব্যাঘ্রীমোচরসবিল্বকমলোত্পলকিঞ্জল্কানাং চার্ধকর্ষোন্মিতানাং কল্কেন চাঙ্গেরীষু নিষণ্ণকস্বরসপ্রস্থাভ্যাং চ ঘৃতপ্রস্থং পাযযেত্| তত্ সমানং পূর্বেণ||২৯||
| बलादार्व्यवाक्पुष्पीगोक्षुरकपृश्निपर्णीनामश्वत्थोदुम्बरन्यग्रोधप्लक्षबदरीवेतसप्रवालानां च द्विपलोन्मितानां कषायेण जीवन्तीकटुकापञ्चकोलेन्द्रयवदेवदारूशाल्मलीपुष्पवीराचन्दनाञ्जनकट्फलमुस्तश्यामास्थिरातिविषासङ्गाव्याघ्रीमोचरसबिल्वकमलोत्पलकिञ्जल्कानां चार्धकर्षोन्मितानां कल्केन चाङ्गेरीषु निषण्णकस्वरसप्रस्थाभ्यां च घृतप्रस्थं पाययेत्| तत् समानं पूर्वेण||२९||
🔊 Audio coming soon
| বলাদিসর্পিঃ সুবোধম্ || ২৯ ||
Adhikarana raktastamBanopacArAH (30) · Śloka 30
রক্তস্তম্ভনায চ শীতাভ্যঙ্গপ্রদেহসেকাবগাহাদীন্ প্রযুঞ্জীত| তদশান্তৌ যথোদিতানি ঘৃতানি কবোষ্ণান্যবপীডকযোজনযা পাযযেত্| কবোষ্ণানামেব চ ঘৃততৈলক্ষীররসকানথবা স্নিগ্ধোষ্ণৈর্মাংসরসৈর্ভোজযিত্বা ঘৃতমণ্ডেন কোষ্ণেনানুবাসযেত্| শীতবীর্যদ্রব্যসিদ্ধেন বা যথাস্বং স্নেহেন| শাল্মলীপুষ্পযবাসকুশকাশমূলন্যগ্রোধোদুম্বরাশ্বত্থশুঙ্গাং দ্বিপলাংশাত্ ক্ষীরপ্রস্থেন ত্রিগুণোদকেন সাধযিত্বা ক্ষীরাবশেষমবতারযেত্| স নির্যূহঃ শাল্মলীনির্যাসসমঙ্গাচন্দনোত্পলেন্দ্রযবপ্রিযঙ্গুপদ্মকেসরকল্কগর্ভো ঘৃতক্ষৌদ্রশর্করোপেতঃ পিচ্ছাবস্তির্গুদভ্রংশপ্রবাহিকারক্তস্রুতিজ্বরঘ্নঃ||৩০||
रक्तस्तम्भनाय च शीताभ्यङ्गप्रदेहसेकावगाहादीन् प्रयुञ्जीत| तदशान्तौ यथोदितानि घृतानि कवोष्णान्यवपीडकयोजनया पाययेत्| कवोष्णानामेव च घृततैलक्षीररसकानथवा स्निग्धोष्णैर्मांसरसैर्भोजयित्वा घृतमण्डेन कोष्णेनानुवासयेत्| शीतवीर्यद्रव्यसिद्धेन वा यथास्वं स्नेहेन| शाल्मलीपुष्पयवासकुशकाशमूलन्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थशुङ्गां द्विपलांशात् क्षीरप्रस्थेन त्रिगुणोदकेन साधयित्वा क्षीरावशेषमवतारयेत्| स निर्यूहः शाल्मलीनिर्याससमङ्गाचन्दनोत्पलेन्द्रयवप्रियङ्गुपद्मकेसरकल्कगर्भो घृतक्षौद्रशर्करोपेतः पिच्छाबस्तिर्गुदभ्रंशप्रवाहिकारक्तस्रुतिज्वरघ्नः||३०||
🔊 Audio coming soon
রক্তস্তম্ভনাযেত্যাদ্যপি সুবোধম্ | অবপীডকসংজ্ঞং যোজনাদ্বযং রোগানুত্পাদনীযে পূর্বযুক্তম্ | শীতবীর্যৈঃ | সিদ্ধেন যথাস্বং দোষাপেক্ষযান্যতমেন স্নেহেনানুবাসযেদিতি সম্বন্ধঃ | শাল্মলীপুষ্পাদিনা পিচ্ছাবস্তিঃ সুবোধঃ || ৩০ ||
Adhikarana peyAyogAH (31) · Śloka 31
অপি চ- লাজৈঃ পেযা পীতা চুক্রীকাকেসরোত্পলৈঃ সিদ্ধা| হন্যাশু রক্তরোগং তথা বলাপৃশ্নিপর্ণীভ্যাম্| হ্রীবেরবিল্বনাগরনির্যূহে সাধিতাং সনবনীতাম্| বৃক্ষাম্লদাডিমাম্লামম্লীকাম্লাং সকোলাম্লাম্| গৃঞ্জনকসুরসসিদ্ধাং দদ্যাদ্যমকেন ভর্জিতাং পেযাম্| রক্তাতিসারগ্রহণীপ্রবাহিকাশোফনিগ্রহণীম্||৩১||
अपि च- लाजैः पेया पीता चुक्रीकाकेसरोत्पलैः सिद्धा| हन्याशु रक्तरोगं तथा बलापृश्निपर्णीभ्याम्| ह्रीबेरबिल्वनागरनिर्यूहे साधितां सनवनीताम्| वृक्षाम्लदाडिमाम्लामम्लीकाम्लां सकोलाम्लाम्| गृञ्जनकसुरससिद्धां दद्याद्यमकेन भर्जितां पेयाम्| रक्तातिसारग्रहणीप्रवाहिकाशोफनिग्रहणीम्||३१||
🔊 Audio coming soon
লাজৈরিত্যাদিনা পেযাঃ সুবোধাঃ | তথেতি হরন্ত্যাশু রক্তরোগমিত্যর্থঃ | হ্নীবেরাদিকষাযসাধিতাযাং সনবনীতাযাং পেযাযাং বৃক্ষাম্লাদীনামম্লত্বে বিকল্পঃ | গৃঞ্জনকাদিপেযা রক্তাতীসারাদিনিগ্রহণী || ৩১ ||
Adhikarana KaDayogAH (32) · Śloka 32
কাশ্মর্যামলকানাং সকচ্ছুরাণাং খডান্ ফলাম্লাংশ্চ| গৃঞ্জনকশাল্মলীনাং দুগ্ধীকাচুক্রিকাণাং চ| ন্যগ্রোধশৃঙ্গিকানাং খডাংস্তথা কোবিদারপুষ্পাণাম্| দধ্নঃ সরেণ সিদ্ধান্ দদ্যাদ্রক্তে প্রবৃত্তেঽপি||৩২||
काश्मर्यामलकानां सकच्छुराणां ख़डान् फलाम्लांश्च| गृञ्जनकशाल्मलीनां दुग्धीकाचुक्रिकाणां च| न्यग्रोधशृङ्गिकानां ख़डांस्तथा कोविदारपुष्पाणाम्| दध्नः सरेण सिद्धान् दद्याद्रक्ते प्रवृत्तेऽपि||३२||
🔊 Audio coming soon
কাশ্মর্যাদিবিহিতানাং খডানাং ফলাম্লানাং প্রযোগঃ | খডঃ ফলযূষঃ || ৩২ ||
Adhikarana shAlyAdiBojanam (33) · Śloka 33
সিদ্ধং পলাণ্ডুশাকং তক্রেণোপোদকাং সবদরাঞ্চ| রুধিরস্রুতৌ প্রদদ্যান্মসূরসূপং সতক্রাম্লম্| পযসা শৃতেন যূষৈঃ সতীনমুদ্গাঢকীমসূরাণাম্| ভোজনমদ্যাদম্লৈঃ শালিশ্যামাককোদ্রবজম্| শশহরিণলাবমাংসৈঃ সকপিঞ্জলযোগকৈঃ সুসিদ্ধৈশ্চ| শালীনদ্যান্মধুরৈরম্লৈরীষত্সমরিচৈর্বা||৩৩||
सिद्धं पलाण्डुशाकं तक्रेणोपोदकां सबदराञ्च| रुधिरस्रुतौ प्रदद्यान्मसूरसूपं सतक्राम्लम्| पयसा शृतेन यूषैः सतीनमुद्गाढकीमसूराणाम्| भोजनमद्यादम्लैः शालिश्यामाककोद्रवजम्| शशहरिणलावमांसैः सकपिञ्जलयोगकैः सुसिद्धैश्च| शालीनद्यान्मधुरैरम्लैरीषत्समरिचैर्वा||३३||
🔊 Audio coming soon
শাল্যাদিকং ভোজনং পযসা শৃতেনাদ্যাত্ | সতীনাদীনাং বা যূষৈঃ শশাদীনাং মাংসৈঃ সুসিদ্ধৈঃ শালীনদ্যাত্ || ৩৩ ||
Adhikarana atisrAviShu dakSharasAdInAM prayogaH (34) · Śloka 34
দক্ষশিখিতিত্তিরসৈর্দ্বিককুল্লোপাকজৈশ্চ মধুরাম্লৈঃ| অদ্যাদ্রসৈরতিবহেষ্বর্শঃ স্বনিলোল্বণশরীরঃ| ছগলীপযঃ প্রযুক্তং নিহন্তি রক্তং সবাস্তুকরসশ্চ| ধন্ববিহগমৃগাণাং রসো নিরম্লঃ কদম্লো বা| রসখডশাকযবাগূঘৃতযুক্তঃ কেবলোঽথবা জযতি| রক্তমতিবর্তমানং শৃতং চ পলাণ্ডুরুপযুক্তঃ| ছাগান্তরাধিতরুণং সরুধিরমুপসাধিতং বহুপলাণ্ডু||৩৪||
दक्षशिखितित्तिरसैर्द्विककुल्लोपाकजैश्च मधुराम्लैः| अद्याद्रसैरतिवहेष्वर्शः स्वनिलोल्बणशरीरः| छगलीपयः प्रयुक्तं निहन्ति रक्तं सवास्तुकरसश्च| धन्वविहगमृगाणां रसो निरम्लः कदम्लो वा| रसखडशाकयवागूघृतयुक्तः केवलोऽथवा जयति| रक्तमतिवर्तमानं शृतं च पलाण्डुरुपयुक्तः| छागान्तराधितरुणं सरुधिरमुपसाधितं बहुपलाण्डु||३४||
🔊 Audio coming soon
অতিবহেষ্বর্শঃসু দ্বিককুল্লোপাকজৈ সসৈর্মধুরাম্লৈরদ্যাদনিলোল্বণশরীরঃ সন্ | সুবোধম্ | দ্বিককুদুষ্ট্রঃ | লোপাকো লোমধুনঃ | বিহঙ্গানাং মৃগাণাং চ রসো নিরম্ল ঈষদম্লো বা রক্তং নিহন্তি | কিম্ভূতঃ পলাণ্ডুরত আহ-রসখডাদিভির্যুক্তঃ কেবলো বা সুবোধম্ || ৩৪ ||
Adhikarana viTshoNitasa~gkShaye visheShaH (35) · Śloka 35
ব্যত্যাসান্মধুরাম্লং বিট্শোণিতসঙ্ক্ষযে যোজ্যম্| নবনীততিলাভ্যাসাত্ কেশরনবনীতশর্করাভ্যাসাত্| দধিসরমথিতাভ্যাসাদ্গুদজাঃ শাম্যন্তি রক্তবহাঃ| নবনীতঘৃতং ছাগং সপযোমাংসং সষষ্টিকঃ শালিঃ| তরুণশ্চ সুরামণ্ডস্তরুণীব সুরা জযত্যস্রম্| প্রাযেণ বাতবহুলান্যর্শাংসি ভবত্যতিস্রুতে রক্তে| দৃষ্টেঽপি হি কফপিত্তে তস্মাদনিলোঽধিকং জেযঃ| দৃষ্ট্বা শোণিতপিত্তং প্রবলং কফবাতরূপমল্পঞ্চ| শীতাঃ ক্রিযাঃ প্রযোজ্যা যথেরিতাঃ পিত্তরোগেষু||৩৫||
व्यत्यासान्मधुराम्लं विट्शोणितसङ्क्षये योज्यम्| नवनीततिलाभ्यासात् केशरनवनीतशर्कराभ्यासात्| दधिसरमथिताभ्यासाद्गुदजाः शाम्यन्ति रक्तवहाः| नवनीतघृतं छागं सपयोमांसं सषष्टिकः शालिः| तरुणश्च सुरामण्डस्तरुणीव सुरा जयत्यस्रम्| प्रायेण वातबहुलान्यर्शांसि भवत्यतिस्रुते रक्ते| दृष्टेऽपि हि कफपित्ते तस्मादनिलोऽधिकं जेयः| दृष्ट्वा शोणितपित्तं प्रबलं कफवातरूपमल्पञ्च| शीताः क्रियाः प्रयोज्या यथेरिताः पित्तरोगेषु||३५||
🔊 Audio coming soon
ব্যত্যাসঃ পর্যাযকরণম্ | নবনীতেত্যাদি সুবোধম্ | পিত্তরোগাঃ সর্ব এব জ্বরাদযঃ || ৩৫ ||
Adhikarana udAvartacikitsA (36) · Śloka 36
উদাবর্তে তু দোষবিলযনায শীতজ্বরঘ্নতৈলাভ্যক্তস্বিন্নস্য শ্যামাত্রিবৃত্পিপ্পলীনিকুম্ভনীলিনীচূর্ণং গোমূত্রপরিপীতং দ্বিগুণলবণগুডেন করাঙ্গুষ্ঠাকারাং বর্তিং কৃত্বা ঘৃতাভ্যক্তগুদস্য গুদে বাতবিণ্মূত্রানুলোমনার্থং নিদধ্যাত্| পিপ্পলীমদনফলসর্ষপাগারধূমৈর্বা সমূত্রগুডৈঃ| তুম্বীকরঘাটকণাসিদ্ধার্থকসৈন্ধবজীমূতকৈর্বা এতেষামেব বা চূর্ণং নাড্যা প্রধমেত্| তদ্বিঘাতে ত্বানুলোমিকৌষধতৈলমূত্রাম্ললবণক্ষারযুক্তং সুতীক্ষ্ণমাস্থাপনং দদ্যাত্||৩৬||
उदावर्ते तु दोषविलयनाय शीतज्वरघ्नतैलाभ्यक्तस्विन्नस्य श्यामात्रिवृत्पिप्पलीनिकुम्भनीलिनीचूर्णं गोमूत्रपरिपीतं द्विगुणलवणगुडेन कराङ्गुष्ठाकारां वर्तिं कृत्वा घृताभ्यक्तगुदस्य गुदे वातविण्मूत्रानुलोमनार्थं निदध्यात्| पिप्पलीमदनफलसर्षपागारधूमैर्वा समूत्रगुडैः| तुम्बीकरघाटकणासिद्धार्थकसैन्धवजीमूतकैर्वा एतेषामेव वा चूर्णं नाड्या प्रधमेत्| तद्विघाते त्वानुलोमिकौषधतैलमूत्राम्ललवणक्षारयुक्तं सुतीक्ष्णमास्थापनं दद्यात्||३६||
🔊 Audio coming soon
উদাবর্ত ইত্যাদিনোদাবর্তচিকিত্সা | শীতজ্বরনাশনৈস্তৈলৈর্যোঽভ্যক্তঃ | পশ্চাচ্চ স্বিন্নস্তস্য গোমূত্রপরিপীতং গোমূত্রং দত্বা পুনঃ পুনঃ শোষিতম্ | পিপ্পল্যাদিভিঃ | সমূত্রগুডৈর্বা | নাড্যা বিধমেত্ গুদ ইতি প্রকরণাল্লভ্যতে | তদ্বিঘাতে বর্ত্যা মলস্যাপ্রবৃত্তাবম্লানি কাঞ্জিকাদীনি || ৩৬ ||
Adhikarana kalyANakakShAraH (37) · Śloka 37
ত্রিফলাত্রিকটুত্রিলবণদন্তীচিত্রকভল্লাতকানি জর্জরিতানি সস্নেহমূত্রাণি শরাবদ্বযকোষ্ঠে মৃল্লিপ্তে গোমযাগ্নিনা বিপচেত্| স কল্যাণকাখ্যঃ ক্ষারঃ ক্ষীরমাংসরসাশিনা ঘৃতেন পীতোঽন্নপানে বা প্রণীতোঽর্শোগুল্মপাণ্ডুহৃদ্রোগোদাবর্তগ্রহণীমূত্রবিবন্ধাশ্মরীকৃমিশ্বযথুহিধ্মাশ্বাসকাসশূলানাহপ্লীহমেহাপহঃ||৩৭||
त्रिफलात्रिकटुत्रिलवणदन्तीचित्रकभल्लातकानि जर्जरितानि सस्नेहमूत्राणि शरावद्वयकोष्ठे मृल्लिप्ते गोमयाग्निना विपचेत्| स कल्याणकाख्यः क्षारः क्षीरमांसरसाशिना घृतेन पीतोऽन्नपाने वा प्रणीतोऽर्शोगुल्मपाण्डुहृद्रोगोदावर्तग्रहणीमूत्रविबन्धाश्मरीकृमिश्वयथुहिध्माश्वासकासशूलानाहप्लीहमेहापहः||३७||
🔊 Audio coming soon
ত্রিফলাদিকস্য ক্ষারঃ কল্যাণকাখ্যঃ সুবোধঃ || ৩৭ ||
Adhikarana vairecanikakShAraH (38) · Śloka 38
বৈরেচনিকমূত্রফলানি সহিংস্রার্কমূলদশমূলগুডাদ্বীপিদ্বিপুনর্নবানি সর্বৈশ্চ তুল্যানি পঞ্চলবণানি ক্ষারঃ পুর্ববত্ কৃতঃ কাঙ্কাযনোক্তোঽধিকগুণঃ পূর্বস্মাত্||৩৮||
वैरेचनिकमूत्रफलानि सहिंस्रार्कमूलदशमूलगुडाद्वीपिद्विपुनर्नवानि सर्वैश्च तुल्यानि पञ्चलवणानि क्षारः पुर्ववत् कृतः काङ्कायनोक्तोऽधिकगुणः पूर्वस्मात्||३८||
🔊 Audio coming soon
বিরেচনৌষধাদীনাং ক্ষারঃ সুবোধঃ | কাঙ্কাযননাম্না মুনিনা উক্তঃ ||৩৮||
Adhikarana hi~ggvAdimahAkShAraH (39) · Śloka 39
হিঙ্গুপাঠাত্র্যূষণত্রিফলাকটভীবিল্বমধযাযোরজঃ কটুকাপঞ্চকোলকমুস্তকুষ্ঠক্ষারদ্বযমুষ্ককমধুকোগ্রগন্ধাবিডঙ্গমূর্বাজমোদেন্দ্রযবগুডূচীদেবদারূণি কার্ষিকাণি| পৃথক্পলাংশানি পঞ্চলবণান্যৈকধ্যমাপোথ্য ঘৃততৈলকুডবেন দধিকুডবেন চ সংযোজ্য কল্যাণকবিধিনা দগ্ধো মহাক্ষারস্তত্তুল্যঃ| সর্বগরবিষনিবর্হণশ্চ| প্রাগ্ভক্তং বা বিতরেত্ ঘৃতগুডযবক্ষারান্||৩৯||
हिङ्गुपाठात्र्यूषणत्रिफलाकटभीबिल्वमधयायोरजः कटुकापञ्चकोलकमुस्तकुष्ठक्षारद्वयमुष्ककमधुकोग्रगन्धाविडङ्गमूर्वाजमोदेन्द्रयवगुडूचीदेवदारूणि कार्षिकाणि| पृथक्पलांशानि पञ्चलवणान्यैकध्यमापोथ्य घृततैलकुडवेन दधिकुडवेन च संयोज्य कल्याणकविधिना दग्धो महाक्षारस्तत्तुल्यः| सर्वगरविषनिबर्हणश्च| प्राग्भक्तं वा वितरेत् घृतगुडयवक्षारान्||३९||
🔊 Audio coming soon
হিঙ্গ্বাদিকো মহাক্ষারঃ সুবোধঃ | আপোথ্য জর্জরীকৃত্য সুবোধম্ || ৩৯ ||
Adhikarana BojanaM pAna~jca (40) · Śloka 40
দাডিমরসং বা সযবানীপাঠামহৌষধলবণগুডতক্রম্| যমকস্নেহভৃষ্টান্ বা সক্তুযুক্তান্ করঞ্জপ্রসবান্| দধিদাডিমাম্লবদরতিন্তিণীকমাতুলুঙ্গলবণসুরাং যমকসংস্কৃতাম্| ত্রিবৃদ্দন্তীগুডচিত্রকচাঙ্গেরীবালমুলকলোণীকাসুবর্চলোপোদকাচঞ্চুপর্ণীবীরাবাস্তুকপল্লবাস্তথা দক্ষশিখিশ্বাবিড্গোধামার্জারষ্ট্রলোপাককূর্মশল্যকমাংসান্ মাংসরসান্ যবপ্রাযং চান্নং ভোজনার্থে| পানার্থে তু সপিপ্পলীচূর্ণং গৌডমচ্ছসুরাং সলবণানাসবাংশ্চ দীপনীযবাতহরানারনালং মস্তু বা সংস্কৃতম্||৪০||
दाडिमरसं वा सयवानीपाठामहौषधलवणगुडतक्रम्| यमकस्नेहभृष्टान् वा सक्तुयुक्तान् करञ्जप्रसवान्| दधिदाडिमाम्लबदरतिन्तिणीकमातुलुङ्गलवणसुरां यमकसंस्कृताम्| त्रिवृद्दन्तीगुडचित्रकचाङ्गेरीबालमुलकलोणीकासुवर्चलोपोदकाचञ्चुपर्णीवीरावास्तुकपल्लवास्तथा दक्षशिख़िश्वाविड्गोधामार्जारष्ट्रलोपाककूर्मशल्यकमांसान् मांसरसान् यवप्रायं चान्नं भोजनार्थे| पानार्थे तु सपिप्पलीचूर्णं गौडमच्छसुरां सलवणानासवांश्च दीपनीयवातहरानारनालं मस्तु वा संस्कृतम्||४०||
🔊 Audio coming soon
যবান্যাদিভিস্তক্রান্তৈর্যুক্তো দাডিমরসঃ | করঞ্জপ্রসবঃ করঞ্জপত্রাঙ্কুরঃ | দধ্যাদ্যন্যতমেন সংস্কৃতান্ ত্রিবৃতাদ্যন্যতমপল্লবান্ | দক্ষাদিমাংসান্ মাংসরসান্যবভূযিষ্ঠং চান্নমুদাবর্তিনো ভোজনার্থে শস্তম্ | পানার্থ ইত্যাদি সুবোধম্ || ৪০ ||
Adhikarana anubandhe cikitsA (41) · Śloka 41
অনুবন্ধে তু ভূযো মদিরামস্তুমূত্রযুক্তং বিরেকম্| সপিপ্পলীং বা ঘৃতভৃষ্টাং সগুডাং হরীতকীং সকুম্ভনিকুম্ভাং বা| দ্বিবিধোপক্রমণীযোদিতান্ বা তর্পণপ্রযোগান্| ত্রিবৃচ্চূর্ণং বা ত্রিফলারসানুবিদধম্| অভযামলকবিডঙ্গান্ বা সমত্রিবৃতান্ সগুডান্ মাণিভদ্রকাখ্যান্| মিশ্রকস্নেহং সুকুমারকং নীলিনীঘৃতং বা কল্পোদিতানি বা বিরেচনান্যবচারযেত্ গুদাশ্রযে হি দোষেঽপহৃতে ব্যাধযোঽপি তজ্জাঃ প্রশাম্যন্তি||৪১||
अनुबन्धे तु भूयो मदिरामस्तुमूत्रयुक्तं विरेकम्| सपिप्पलीं वा घृतभृष्टां सगुडां हरीतकीं सकुम्भनिकुम्भां वा| द्विविधोपक्रमणीयोदितान् वा तर्पणप्रयोगान्| त्रिवृच्चूर्णं वा त्रिफलारसानुविदधम्| अभयामलकविडङ्गान् वा समत्रिवृतान् सगुडान् माणिभद्रकाख्यान्| मिश्रकस्नेहं सुकुमारकं नीलिनीघृतं वा कल्पोदितानि वा विरेचनान्यवचारयेत् गुदाश्रये हि दोषेऽपहृते व्याधयोऽपि तज्जाः प्रशाम्यन्ति||४१||
🔊 Audio coming soon
অনুবন্ধোঽনন্তরোক্তযা চিকিত্সযাঽনুপশমঃ | দন্ত্যা বা দ্রবন্ত্যা বা | পিপ্পলীভির্বা সহ হরীতকীঘৃতেন ভৃষ্টা বিরেকে শস্যতে | তর্পণপ্রযোগঃ সক্তুপ্রযোগঃ সমত্রিবৃতং অভযাদীনামেকম্ | মাণিভদ্রবটকান্ কুষ্ঠচিকিত্সিতে বক্ষ্যমাণান্ সগুডানবচারযেদিতি সম্বন্ধঃ | মিশ্রকস্নেহো গুল্মে বক্ষ্যতে | গুদাশ্রয ইত্যাদিনা বিরেচনপ্রযোগে হেতুমাহ || ৪১ ||
Adhikarana rUkShajeShu shUlAdiShUpakramaH (42) · Śloka 42
রূক্ষতযা চ বিড্বাতবিবন্ধেন শূলোদাবর্তসম্ভবঃ| তস্মাত্তত্রাশুতরং স্নেহনমনুবাসনং বিদধ্যাত্| পিপ্পলীমদনবিল্ববচামধুকশতপুষ্পাশঠীকুষ্ঠপুষ্করমূলদ্বীপিদেবদারুভিঃ শ্লক্ষ্ণপিষ্টৈর্দ্বিগুণপযস্তৈলং সিদ্ধমর্শোগুদভ্রংশযোনিশূলবঙ্ক্ষণানাহগুদশোফোত্থানপ্রবাহিকাপিচ্ছাস্রাবোরূকটীপৃষ্ঠদৌর্বল্যবৈবর্ণ্যমূত্রকৃচ্ছ্রনিষূদনং বাতমূত্রশকৃত্পিত্তশ্লেষ্মানুলোমকরং চ| বাতানুলোম্যে হি সতি ধ্রুবমনলো যাতি দীপ্তিমর্শাংসি চাতঃ সঙ্কোচমিতি||৪২||
रूक्षतया च विड्वातविबन्धेन शूलोदावर्तसम्भवः| तस्मात्तत्राशुतरं स्नेहनमनुवासनं विदध्यात्| पिप्पलीमदनबिल्ववचामधुकशतपुष्पाशठीकुष्ठपुष्करमूलद्वीपिदेवदारुभिः श्लक्ष्णपिष्टैर्द्विगुणपयस्तैलं सिद्धमर्शोगुदभ्रंशयोनिशूलवङ्क्षणानाहगुदशोफोत्थानप्रवाहिकापिच्छास्रावोरूकटीपृष्ठदौर्बल्यवैवर्ण्यमूत्रकृच्छ्रनिषूदनं वातमूत्रशकृत्पित्तश्लेष्मानुलोमकरं च| वातानुलोम्ये हि सति ध्रुवमनलो याति दीप्तिमर्शांसि चातः सङ्कोचमिति||४२||
🔊 Audio coming soon
উদাবর্তস্য শূলস্য চ রূক্ষতযা যো বিড্বাতবিবন্ধস্তেন সম্ভবো যতস্ততঃ শীঘ্রতরং স্নেহনমনুবাসনং বিদধ্যাত্ | পিপ্পল্যাদিকল্কঃ স্নেহাচ্চতুর্থাংশেন | তৈলাদ্ দ্বিগুণং ক্ষীরম্ | বাতানুলোম্যেত্যাদিনান্যেষামপ্যানুলোম্যকরণাত্ প্রযোগমনুশাস্তি || ৪২ ||
Adhikarana saMkShepataH upakramAdik (43) · Śloka 43
ভবন্তি চাত্র- অর্শাংসি শস্ত্রক্ষারাগ্নিলেপাভ্যঙ্গৈরুপাচরেত্| দৃশ্যান্যদৃশ্যানি পুনঃ সদাঽন্তঃপরিমার্জনৈঃ| অল্পকালোত্থিতেষ্বল্পলিঙ্গদোষেষু চৌষধম্| নাত্যুচ্ছ্রিতেষু মৃদুষু ক্ষারোঽস্রস্রুতিমত্সু চ| উচ্ছ্রিতেষ্বল্পমূলেষু শস্তং শস্ত্রং কুনামসু| যুক্তেষু স্থৈর্যকাঠিন্যকার্কশ্যৈঃ শস্ত্রপাবকৌ| যোজ্যো মহত্সু বা ক্ষারঃ পাটযিত্বা বিকুট্য বা| সূচীকূর্চেন তদ্বচ্চ বডিশং তেষু শস্ত্রকম্||৪৩||
भवन्ति चात्र- अर्शांसि शस्त्रक्षाराग्निलेपाभ्यङ्गैरुपाचरेत्| दृश्यान्यदृश्यानि पुनः सदाऽन्तःपरिमार्जनैः| अल्पकालोत्थितेष्वल्पलिङ्गदोषेषु चौषधम्| नात्युच्छ्रितेषु मृदुषु क्षारोऽस्रस्रुतिमत्सु च| उच्छ्रितेष्वल्पमूलेषु शस्तं शस्त्रं कुनामसु| युक्तेषु स्थैर्यकाठिन्यकार्कश्यैः शस्त्रपावकौ| योज्यो महत्सु वा क्षारः पाटयित्वा विकुट्य वा| सूचीकूर्चेन तद्वच्च बडिशं तेषु शस्त्रकम्||४३||
🔊 Audio coming soon
দৃশ্যান্যর্শাংসি শস্ত্রৈরুপাচরেত্ | অদৃশ্যান্যন্তঃপরিমার্জনৈর্বমনাদিভিঃ | অল্পকালোত্থিতত্বাদিকযুক্তেষু কুনামস্বর্শঃসু ঔষধম্ | নাত্যুচ্ছ্রিতত্বাদিযুক্তেষু ক্ষারঃ | উচ্ছ্রিতত্বাদিযুক্তেষু শস্ত্রম্ | স্থৈর্যাদিযুক্তেষু শস্ত্রপাবকৌ যোজ্যৌ | মহত্সু চ যদা ক্ষারো যোজ্যস্তদা বিপাট্য সূচীকূর্চেন বিকুট্য বা || ৪৩ ||
Adhikarana yantradoShAsteShAM parihAryatvam (44) · Śloka 44
অতিস্থূলাদিদীর্ঘে তু যন্ত্রকে মর্মঘট্টনম্| অণুচ্ছিদ্রে মহদ্রূপমেকদেশেঽবশিষ্যতে| অতিচ্ছিদ্রেঽধিকং রূপাদবতীর্ণং প্রবাহণাত্| স্থূলান্ত্রমপি হিংস্যাচ্চ যথোক্তং যোজযেদতঃ||৪৪||
अतिस्थूलादिदीर्घे तु यन्त्रके मर्मघट्टनम्| अणुच्छिद्रे महद्रूपमेकदेशेऽवशिष्यते| अतिच्छिद्रेऽधिकं रूपादवतीर्णं प्रवाहणात्| स्थूलान्त्रमपि हिंस्याच्च यथोक्तं योजयेदतः||४४||
🔊 Audio coming soon
অতিস্থূলেত্যাদিনা যন্ত্রদোষা উচ্যন্তে | মর্মণো গুদস্য ঘট্টনম্ | অণুচ্ছিদ্রে যন্ত্রমহতোঽর্শস একদেশোঽবশিষ্যতে ন দৃশ্যত ইত্যর্থঃ | অতিচ্ছিদ্রে পুনঃ প্রবাহণাত্ প্রেরণাদ্রূপাদর্শসোঽধিকমপ্যবতীর্ণং যতো ভবত্যতস্তদ্যন্ত্রং স্থূলান্ত্রমপি হিংস্যাদতো যথোক্তং যন্ত্রং শীলযেত্ || ৪৪ ||
Adhikarana arshassu sadA hitadravyANi (45) · Śloka 45
শুষ্কেষু ভল্লাতকমগ্র্যমুক্তম্ভৈষজ্যমার্দ্রেষু তু বত্সকত্বক্| সর্বেষু সর্বর্তুষু কালশেযমর্শস্সু বল্যঞ্চ মলাপহঞ্চ| ভিত্বা বিবন্ধাননুলোমনায যন্মারুতস্যাগ্নিবলায যচ্চ| তদন্নপানৌষধমর্শসেন সেব্যং বিবর্জ্যং বিপরীতমস্মাত্||৪৫||
शुष्केषु भल्लातकमग्र्यमुक्तम्भैषज्यमार्द्रेषु तु वत्सकत्वक्| सर्वेषु सर्वर्तुषु कालशेयमर्शस्सु बल्यञ्च मलापहञ्च| भित्वा विबन्धाननुलोमनाय यन्मारुतस्याग्निबलाय यच्च| तदन्नपानौषधमर्शसेन सेव्यं विवर्ज्यं विपरीतमस्मात्||४५||
🔊 Audio coming soon
শুষ্কেষ্বিত্যাদি সুবোধম্ | কালশেযং তক্রম্ | বিবন্ধান্ ভিত্বা যদনুলোমনাযান্নপানৌষধং স্যাত্তত্ সেব্যম্ | তদ্বিপরীতং বর্জ্যম্ ||৪৫||
Adhikarana arshAdInAM parasparanidAnabhUtatvam (46-47) · Śloka 47
অর্শোঽতিসারগ্রহণীবিকারাঃ প্রাযেণ চান্যোন্যনিদানভূতাঃ| সন্নেঽনলে সন্তি ন সন্তি দীপ্তে রক্ষেদতস্তেষু বিশেষতোঽগ্নিম্||৪৬|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাব ষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং চিকিত্সিতস্থানেঽর্শসাং চিকিত্সিতন্নাম দশমোঽধ্যাযঃ||৪৭||
अर्शोऽतिसारग्रहणीविकाराः प्रायेण चान्योन्यनिदानभूताः| सन्नेऽनले सन्ति न सन्ति दीप्ते रक्षेदतस्तेषु विशेषतोऽग्निम्||४६|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थानेऽर्शसां चिकित्सितन्नाम दशमोऽध्यायः||४७||
🔊 Audio coming soon
অর্শঃপ্রভৃতযঃ পরস্পরেণ নিদানভূতাঃ | রোগশ্চ রোগস্য হেতুর্ভবতীত্যুক্তম্ | তে চ সর্বে মন্দেঽগ্নৌ যতো ভবন্ত্যতো বিশেষতোঽগ্নিং রক্ষেদিতি || ৪৬ || ইতি শ্রীমন্মহামহোপাধ্যাযেন্দুবিরচিতাযাম্ অষ্টাঙ্গসংগ্রহব্যাখ্যাযাং শশিলেখাযাং চিকিত্সিতস্থানে দশমোঽধ্যাযঃ