Adhikarana athA~arshasA~jcikitsitannAma dashamo~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతోఽర్శసాం చికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातोऽर्शसां चिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
క్రమప్రాప్తానామర్శసాం చికిత్సాప్రదర్శనార్థమధ్యాయ ఆరభ్యతే ||1||
Adhikarana utpIDya dahanam (2) · Śloka 2
అథ ఖలు బలవంతమర్శోభిరుపద్రుతం యథార్హస్నేహోపస్నిగ్ధస్విన్నమనిలవేదనావృద్ధిశమనార్థం స్నిగ్ధముష్ణమల్పమన్నం ద్రవప్రాయం భుక్తవంతం శుచిం కృతస్వస్త్యయనం ముక్తవిణ్మూత్రమవ్యథం సమే శుచౌ వివిక్తే దేశే సాధారణే వ్యభ్రే కాలేశయ్యాయాం సమే ఫలకే వా ప్రత్యాదిత్యగుదమన్యస్యోత్సంగే నిషణ్ణపర్వ- కాయముత్తానమున్నతకటీదేశం యంత్రణశాటకేన పరిక్షిప్తగ్రీవాసక్థిసంధిమలజ్జార్హైరాప్తపరిచారకైః సుపరిగృహీతం కృత్వా తతోఽస్మై ఘృతాభ్యక్తగుదాయ ఘృతాభ్యక్తం యంత్రమృజ్వనుసుఖం శనైః పాయౌ ప్రణిదధ్యాత్| ప్రవాహణప్రవిష్టం చార్శోఽభి- వీక్ష్య పిచుప్లోతకయోరన్యతరేణావగుంఠితయా శలాకయోత్పీడ్య యథోక్తవిధినాఽగ్నిక్షారాభ్యాముపాచరేత్సమ్యఙ్నిర్వాపయేచ్చ||2||
अथ खलु बलवन्तमर्शोभिरुपद्रुतं यथार्हस्नेहोपस्निग्धस्विन्नमनिलवेदनावृद्धिशमनार्थं स्निग्धमुष्णमल्पमन्नं द्रवप्रायं भुक्तवन्तं शुचिं कृतस्वस्त्ययनं मुक्तविण्मूत्रमव्यथं समे शुचौ विविक्ते देशे साधारणे व्यभ्रे कालेशय्यायां समे फलके वा प्रत्यादित्यगुदमन्यस्योत्सङ्गे निषण्णपर्व- कायमुत्तानमुन्नतकटीदेशं यन्त्रणशाटकेन परिक्षिप्तग्रीवासक्थिसन्धिमलज्जार्हैराप्तपरिचारकैः सुपरिगृहीतं कृत्वा ततोऽस्मै घृताभ्यक्तगुदाय घृताभ्यक्तं यन्त्रमृज्वनुसुखं शनैः पायौ प्रणिदध्यात्| प्रवाहणप्रविष्टं चार्शोऽभि- वीक्ष्य पिचुप्लोतकयोरन्यतरेणावगुण्ठितया शलाकयोत्पीड्य यथोक्तविधिनाऽग्निक्षाराभ्यामुपाचरेत्सम्यङ्निर्वापयेच्च||२||
🔊 Audio coming soon
అథేత్యాది గద్యం సంకీర్ణవస్తుసుఖావబోధాయ | బలవంతమిత్యబలస్య క్షారప్రతిషేధప్రదర్శనం | యథార్హస్నేహో దోషాద్యపేక్షయా | ప్రత్యాదిత్యగుదమాదిత్యాభిముఖముపవిష్టం సంతముత్తానం నిషణ్ణస్య గ్రీవాం సక్థినీ చైకేన యంత్రణశాటకేన పరివేష్టితం | సర్వం సుబోధత్వాన్న వ్యాఖ్యాయతే | అనుసుఖం సుఖానుగుణ్యేన యంత్రకముభయపార్శ్వచ్ఛిద్రం యంత్రవిధావుక్తం | ప్రవాహణేన తస్మిన్ యంత్రే పార్శ్వచ్ఛిద్రేణ ప్రవిష్టమర్శోఽభిసమీక్ష్య దహేదితి సంబంధః | పిచుః కార్పాసలేశః | ప్రోతకశ్చైలఖండం | యథోక్తేన సూత్రస్థానప్రదర్శితేన విధినా | నిర్వాపయేత్ సంశమయేత్ | అగ్నిదగ్ధాని స్నిగ్ధశీతేన | క్షారదగ్ధాన్యమ్లేన || 2 ||
Adhikarana saMsthAnaBedAnusAraM vidhiBedaH (3) · Śloka 3
మహాంతి ప్రాణవతశ్ఛిత్వా దహేత్| ఛత్రాకారాణ్యూర్ధ్వవిస్తృతాని క్షారసూత్రేణ బద్ధ్వా||3||
महान्ति प्राणवतश्छित्वा दहेत्| छत्राकाराण्यूर्ध्वविस्तृतानि क्षारसूत्रेण बद्ध्वा||३||
🔊 Audio coming soon
మహాంత్యర్శాంసి ప్రాణవతః పురుషస్య ప్రథమం శస్త్రేణ ఛింద్యాత్తతో దహేత్ | క్షారలిప్తసూత్రేణ బధ్యాదితి సంబంధః || 3 ||
Adhikarana dAhottaraM karma (4) · Śloka 4
తతో యంత్రమపనీయోత్థాప్యాతురం స్వభ్యక్తగుదజఘనవంక్షణం యథాకాలముష్ణోదకకోష్ఠేఽవగాహయేత్| తతో నివాతమగారం ప్రవేశ్యాచారికముపదిశేత్||4||
ततो यन्त्रमपनीयोत्थाप्यातुरं स्वभ्यक्तगुदजघनवङ्क्षणं यथाकालमुष्णोदककोष्ठेऽवगाहयेत्| ततो निवातमगारं प्रवेश्याचारिकमुपदिशेत्||४||
🔊 Audio coming soon
తత ఇతి దగ్ధేష్వర్శఃసు శీతే కాలే ఉష్ణేనోష్ణే శీతేనోదకేన| కోష్ఠో జలాధారః| తత ఇత్యవగాహనస్య పశ్చాత్| ఆచారికముష్ణోదకోపచారీ స్యాదిత్యాది||4||
Adhikarana dahanavikalpAH (5) · Śloka 5
సావశేషం పునర్దహేత్| ఏవం సప్తరాత్రాత్ సప్తరాత్రాదేకైకముపక్రమేత్| బహుషు తు ప్రాగ్దక్షిణం తతో వామం వామాత్పృష్ఠాగ్రజం| ఏకాహాత్తు సర్వాణి దహతోఽతియోగోక్తో దోషః| తత్ర శుష్కాణ్యగ్నినా క్షారేణ వా సాధయేత్| క్షారేణైవ మృదునాఽఽర్ద్రాణి| ఏష సర్వప్రదేశేష్వర్శసాం దహనవికల్పః| తృతీయే తు గుదబలౌ ప్రత్యాఖ్యాయోపచరేన్న వేత్యేకే||5||
सावशेषं पुनर्दहेत्| एवं सप्तरात्रात् सप्तरात्रादेकैकमुपक्रमेत्| बहुषु तु प्राग्दक्षिणं ततो वामं वामात्पृष्ठाग्रजम्| एकाहात्तु सर्वाणि दहतोऽतियोगोक्तो दोषः| तत्र शुष्काण्यग्निना क्षारेण वा साधयेत्| क्षारेणैव मृदुनाऽऽर्द्राणि| एष सर्वप्रदेशेष्वर्शसां दहनविकल्पः| तृतीये तु गुदबलौ प्रत्याख़्यायोपचरेन्न वेत्येके||५||
🔊 Audio coming soon
సావశేషమర్శః| వామాదను పృష్ఠజం తత అగ్రజం| అగ్నిక్షారయోరతియోగః సూత్రోక్తః| మృదుః క్షారః సూత్రోక్తః| సర్వప్రదేషు నాసాకర్ణాదిషు| తృతీయా బలీ ప్రవాహిణీ| ఏకే ఆచార్యా నోపచరేదిత్యాహుః||5||
Adhikarana samyagdAhAdilakShaNAni (6) · Śloka 6
అథ సమ్యగ్దగ్ధే వాతానులోమ్యమన్నాభిరుచిరగ్నేర్దీప్తిర్లాఘవమింద్రియప్రసాదో యథోక్తోపద్రవనివృత్తిర్బలవర్ణోపపత్తిశ్చ| అసమ్యగ్దాహే తు క్షారగ్నికర్మణోర్విధిమీక్షేత||6||
अथ सम्यग्दग्धे वातानुलोम्यमन्नाभिरुचिरग्नेर्दीप्तिर्लाघवमिन्द्रियप्रसादो यथोक्तोपद्रवनिवृत्तिर्बलवर्णोपपत्तिश्च| असम्यग्दाहे तु क्षारग्निकर्मणोर्विधिमीक्षेत||६||
🔊 Audio coming soon
వాతానులోమ్యాది సమ్యగ్యోగలక్షణం | ఉపద్రవాః కాసపిపాసాదయః | అసమ్యగ్దాహో హీనాదిలక్షణః సూత్రస్థానాత్ జ్ఞాతవ్యః |
Adhikarana bastivedanAdyupadravANAM cikitsA (7) · Śloka 7
బస్తివేదనాయాం కుష్ఠశతపుష్పాదేవదారూసురభిపునర్నవాగరుకల్కేన నాభేరధః సర్వమాలింపేత్| మూత్రపురీషప్రతీఘాతే వరణాలంబుసైరండపునర్నవాశ్వదంష్ట్రాసురభీసుషవీకషాయం సుఖోష్ణం స్వభ్యక్తపృష్ఠకటీవంక్షణగుదస్య పరిషేకేఽవగాహే వా యోజయేత్| క్షీరం సస్నేహం తైలమేవ వా| దగ్ధేషు చార్శః సు శకృత్ ఛైథిల్యార్థం త్రివృద్వాస్తుకోపోదకాచంచుపర్ణీశాకయుక్త- మన్నమశ్నీయాత్||7||
बस्तिवेदनायां कुष्ठशतपुष्पादेवदारूसुरभिपुनर्नवागरुकल्केन नाभेरधः सर्वमालिम्पेत्| मूत्रपुरीषप्रतीघाते वरणालम्बुसैरण्डपुनर्नवाश्वदंष्ट्रासुरभीसुषवीकषायं सुखोष्णं स्वभ्यक्तपृष्ठकटीवंक्षणगुदस्य परिषेकेऽवगाहे वा योजयेत्| क्षीरं सस्नेहं तैलमेव वा| दग्धेषु चार्शः सु शकृत् छैथिल्यार्थं त्रिवृद्वास्तुकोपोदकाचञ्चुपर्णीशाकयुक्त- मन्नमश्नीयात्||७||
🔊 Audio coming soon
బస్తివేదనాయాం కుష్ఠాదికల్కేన నాభేరధో లేపః | సురభిర్గంధసురా | సుబోధం || 7 ||
Adhikarana sArvadaihikI cikitsA (8) · Śloka 8
అనిలానలరక్షణోత్తేజనార్థం దేహపుష్టయే చ స్నేహాదీన్ సమ్యగాసేవేత| సంశోధనాః ప్రలేపాద్యాః కషాయాస్తైలయుక్తయః| వ్రణాధికారమాలోచ్య యోక్తవ్యా హతనామసు||8||
अनिलानलरक्षणोत्तेजनार्थं देहपुष्टये च स्नेहादीन् सम्यगासेवेत| संशोधनाः प्रलेपाद्याः कषायास्तैलयुक्तयः| व्रणाधिकारमालोच्य योक्तव्या हतनामसु||८||
🔊 Audio coming soon
అనిలస్య రక్షార్థం కోపాత్ | అగ్నేరుత్తేజనార్థం | సంశోధనాదికం వ్రణప్రతిషేధోక్తప్రకారేణ యథాయోగ్యం ప్రయుంజీత | హతనామ దుర్నామ |
Adhikarana anavacaraNIyashastrakShArAgneH karma (9) · Śloka 9
అథానవచారణీయశస్త్రక్షారాగ్నేర్వాతకఫోల్బణాని దోషసంపూర్ణత్వాన్నిర్గతాని సస్తంభకండూశోఫశూలాని క్షారచిత్రకకుష్ఠబిల్వమూలకసిద్ధేన తైలేన వా కృష్ణాహిబిడాలౌష్ఠజలౌకః సూకరవసాభిర్వాభ్యజ్య పిండేన స్వేదయేద్ ద్రవస్వేదేన వా| ధూపయేచ్చ సఘృతశమీ పత్రార్కమూలమానుషకేశాహినిర్మోకబిడాలచర్మభిః| కుంజరవరాహవృషశకృత్సక్తుసర్జరసైర్వా| సురసాబృహతీపిప్పల్యశ్వగంధాభిర్వా సఘృతాభిః| అరిష్టశిగ్రుపత్రకులత్థవచాభిర్వా| ప్రదిహ్యాచ్చస్నుహీక్షీరయుక్తేన హరిద్రాచూర్ణేన| గోమూత్రపిష్టైర్వా కుక్కుటశకృన్నిశాపిప్పలీగుంజామూలైః| గోపిత్తపిష్టాభిర్వా దంతీచిత్రకసువర్చికాభిః| సుధాక్షీరపిష్టైర్వా గుడకృష్ణాసైంధవకుష్ఠశిరీషబీజైః| తద్వచ్చ గజాస్థితుత్థభల్లాతకలాంగలీకులీరశృంగీవచాభయాహింగుకుష్ఠబిల్వశిగ్రుమూలకబీజనింబాశ్వమారపత్రపీలుమూలైః బస్తమూత్రపిష్టైర్వా సుధాకాండార్కక్షీరతుంబప్రసవకరంజైః| పిప్పల్యాదిభిర్వానువాసానద్రవ్యైః| ఏభిర్హి ప్రదిగ్ధాన్యర్శాంసి దుష్టమసృక్సంచితం పిచ్ఛాం చ విముచ్య ప్రశామ్యంతి| ఏభిశ్చ తైలాన్యభ్యంగార్థముపకల్పయేత్||9||
अथानवचारणीयशस्त्रक्षाराग्नेर्वातकफोल्बणानि दोषसम्पूर्णत्वान्निर्गतानि सस्तम्भकण्डूशोफशूलानि क्षारचित्रककुष्ठबिल्वमूलकसिद्धेन तैलेन वा कृष्णाहिबिडालौष्ठजलौकः सूकरवसाभिर्वाभ्यज्य पिण्डेन स्वेदयेद् द्रवस्वेदेन वा| धूपयेच्च सघृतशमी पत्रार्कमूलमानुषकेशाहिनिर्मोकबिडालचर्मभिः| कुञ्जरवराहवृषशकृत्सक्तुसर्जरसैर्वा| सुरसाबृहतीपिप्पल्यश्वगन्धाभिर्वा सघृताभिः| अरिष्टशिग्रुपत्रकुलत्थवचाभिर्वा| प्रदिह्याच्चस्नुहीक्षीरयुक्तेन हरिद्राचूर्णेन| गोमूत्रपिष्टैर्वा कुक्कुटशकृन्निशापिप्पलीगुञ्जामूलैः| गोपित्तपिष्टाभिर्वा दन्तीचित्रकसुवर्चिकाभिः| सुधाक्षीरपिष्टैर्वा गुडकृष्णासैन्धवकुष्ठशिरीषबीजैः| तद्वच्च गजास्थितुत्थभल्लातकलाङ्गलीकुलीरशृङ्गीवचाभयाहिङ्गुकुष्ठबिल्वशिग्रुमूलकबीजनिम्बाश्वमारपत्रपीलुमूलैः बस्तमूत्रपिष्टैर्वा सुधाकाण्डार्कक्षीरतुम्बप्रसवकरञ्जैः| पिप्पल्यादिभिर्वानुवासानद्रव्यैः| एभिर्हि प्रदिग्धान्यर्शांसि दुष्टमसृक्सञ्चितं पिच्छां च विमुच्य प्रशाम्यन्ति| एभिश्च तैलान्यभ्यङ्गार्थमुपकल्पयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
అథేర్త్యాది సుబోధం | పిండస్వేదః సూత్రే ప్రదర్శితః | తద్వద్ ద్రవస్వేదః | సుబోధం | హరిద్రాచూర్ణస్నుహీక్షీరాభ్యాం ప్రదేహః | గజాస్థిప్రభృతీని సుధాక్షీరేణ పిష్టాని | గుడా సుధా పిచ్ఛా మండప్రాయం | ఏభిరితి గుడకృష్ణాసైంధవాదిభిర్యథాలాభం || 9 ||
Adhikarana kAsIsAditailam (10) · Śloka 10
తథా కాసీససైంధవాలపిప్పలీకుష్ఠశుంఠీవిడంగవిదారీలాంగలీకరవీరార్ద్రకస్వర్ణక్షీరీదంతీచిత్రకాలర్కసుధాపయోభిస్తైలంచతుర్గుణమూత్రవిపక్వమప్రదూషయద్గుదమభ్యంగాత్ క్షారవదర్శాంసి శాతయతి||10||
तथा कासीससैन्धवालपिप्पलीकुष्ठशुण्ठीविडङ्गविदारीलाङ्गलीकरवीरार्द्रकस्वर्णक्षीरीदन्तीचित्रकालर्कसुधापयोभिस्तैलञ्चतुर्गुणमूत्रविपक्वमप्रदूषयद्गुदमभ्यङ्गात् क्षारवदर्शांसि शातयति||१०||
🔊 Audio coming soon
కాసీసాదీనాం స్నేహాచ్చతుర్థాంశత్వం | లాంగలీ గర్భపాతనీ |
Adhikarana aBya~ggAdinA~arshaHshAtanam (11) · Śloka 11
తైలాభ్యక్తం వా పాయుప్రదేశం పక్వేష్టకాశకలైస్తీక్ష్ణకోటిభిరగ్నివర్ణైర్మహిషీమూత్రనిర్వాపితైర్నిష్పీడయన్ ద్వికాలం సప్తదినాని స్వేదయేత్| అనంతరంచ యథోక్తేనావగాహనేన| తతో గతే సప్తరాత్రే పూజీకరంజపల్లవకల్కేన ససైంధవేన స్నుహీపయసా వర్తిం కృత్వా నాతిశుష్కాం గుదో విదధ్యాత్| కృతవిణ్మూత్రం చావగాహే స్థాపయేత్| ప్రాతః సాయం చైష విధిః ప్రత్యహమేకాంతరం వా యావత్ త్రిరాత్రం| తతో దేవదాలీక్షారహరీతకీః శీలయేత్| ఏవమర్శాంసి శీర్యంతే||11||
तैलाभ्यक्तं वा पायुप्रदेशं पक्वेष्टकाशकलैस्तीक्ष्णकोटिभिरग्निवर्णैर्महिषीमूत्रनिर्वापितैर्निष्पीडयन् द्विकालं सप्तदिनानि स्वेदयेत्| अनन्तरञ्च यथोक्तेनावगाहनेन| ततो गते सप्तरात्रे पूजीकरञ्जपल्लवकल्केन ससैन्धवेन स्नुहीपयसा वर्तिं कृत्वा नातिशुष्कां गुदो विदध्यात्| कृतविण्मूत्रं चावगाहे स्थापयेत्| प्रातः सायं चैष विधिः प्रत्यहमेकान्तरं वा यावत् त्रिरात्रम्| ततो देवदालीक्षारहरीतकीः शीलयेत्| एवमर्शांसि शीर्यन्ते||११||
🔊 Audio coming soon
ద్వికాలమేవ మహిషీమూత్రనిర్వాపణాదుష్ణైః || 11 ||
Adhikarana harItakIpAkavidhiH (12) · Śloka 12
అథ హరీతకీపాకవిధిః| సజాలమూలం జీమూతకమంతర్ధూమం దహేత్| తస్య భస్మనోర్ద్ధాఢకం గోమూత్రపాత్రద్వయేనైకవింశతికృత్వో గాలయేత్| తతస్తేన క్షారమూత్రేణ కుటజచిత్రకవ్యాధిఘాతచూర్ణప్రసృతత్రయాన్వితేన పథ్యాశతద్వయమాఘనీభావాత్ పచేత్| అవతీర్ణంచ తమవలేహం వ్యోషరజఃప్రసృతయుక్తం ఘృతభావితే భాజనే నిదధ్యాత్| స లేహః సావలేహవిజయాద్వయోపయోగమభ్యస్యమానో గుదజజఠరజఘనవంక్షణశూలగరానాహగుల్మపాండురోగాశ్మరీశర్కరాశ్వాసకాసాన్ నియచ్ఛతి||12||
अथ हरीतकीपाकविधिः| सजालमूलं जीमूतकमन्तर्धूमं दहेत्| तस्य भस्मनोर्द्धाढकं गोमूत्रपात्रद्वयेनैकविंशतिकृत्वो गालयेत्| ततस्तेन क्षारमूत्रेण कुटजचित्रकव्याधिघातचूर्णप्रसृतत्रयान्वितेन पथ्याशतद्वयमाघनीभावात् पचेत्| अवतीर्णञ्च तमवलेहं व्योषरजःप्रसृतयुक्तं घृतभाविते भाजने निदध्यात्| स लेहः सावलेहविजयाद्वयोपयोगमभ्यस्यमानो गुदजजठरजघनवङ्क्षणशूलगरानाहगुल्मपाण्डुरोगाश्मरीशर्कराश्वासकासान् नियच्छति||१२||
🔊 Audio coming soon
ఏకవింశతికృత్వః ఏకవింశతివారాన్ ద్వే పలే ప్రసృతః | ప్రసృతత్రయం షట్పలాని | సహావలేహేన యద్వర్తతే హరీతకీద్వయం తత్తథోక్తం | తదుపయోగమితి క్రియావిశేషణం | అనేన పథ్యాశతద్వయమపి లేహేనాన్వితం ప్రయోజ్యమిత్యుక్తం భవతి || 12 ||
Adhikarana punaH punaH shodhanaM srAvaNa~jca (13) · Śloka 13
సదా చ పత్రభంగోదకేన కోష్ణేనాంబునా వా శౌచమాచరేత్| అప్రవర్త్తమానంచ రుధిరముచ్ఛూనకఠినేష్వర్శః సు జలౌకాభిః సూచీకూర్చేన వా ప్రవర్తయేత్||13||
सदा च पत्रभङ्गोदकेन कोष्णेनाम्बुना वा शौचमाचरेत्| अप्रवर्त्तमानञ्च रुधिरमुच्छूनकठिनेष्वर्शः सु जलौकाभिः सूचीकूर्चेन वा प्रवर्तयेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
సుబోధం | పత్రభంగం భంగపత్రమాహుః | ఉచ్ఛూనకఠినత్వం రక్తవిస్రావణహేతుః | సూచీకూర్చః శస్త్రవిధావుక్తః || 13 ||
Adhikarana agnisAdAdau vidhiH (14) · Śloka 14
అగ్నిసాదే గుదశోఫశూలార్తౌ చ హింగ్వర్ధకర్షం సౌవర్చలయవక్షారేంద్రయవపిప్పలీనాం పృథక్కర్ష మూర్వార్ధపలం పాఠాపలం శుంఠీద్విపలం చైకత్ర చూర్ణితముష్ణాంబుసర్పిర్మద్యాద్యైరుపయోజ్యం| త్రిలవణాదిచూర్ణం వా| హింగ్వతివిషావష్ఠస్వర్జి కాక్షారబిడ్లవణాని వా ద్విగుణోత్తరాణి ప్రయోజయేత్| ప్రాణదాం వా తక్రానుపానాం సగుడాం| ప్రాతః ప్రాగ్భక్తం వా నిరన్నో వా తక్రమహరహస్తస్మిన్ జీర్ణే తక్రే సాయం తక్రపేయాం ససైంధవాం పిబేత్| తక్రేణైవ వా లాజాసక్తూనవలిహ్యాత్| పీలూని వా తక్రానుపానాని ప్రాతః పక్షం పక్షార్ధం వా ప్రయోజయేత్| కటుకికామూలకల్కం వా ప్రాతస్తక్రేణ| శుంఠీచిత్రకపునర్నవాక్వాథసిద్ధం వా క్షీరం| గోమూత్రపరిస్రుతే వా బహుకృత్వో జీమూతకక్షార ఉషితా హరీతకీః| గోమూత్రార్ధద్రోణసిద్ధం వా క్షౌద్రవదభయాశతం| వాసిష్ఠహరీతకీర్వా| భల్లాతకాని వా రసాయనోపదేశేన పునర్నవాలంబుసాం వా శోఫోక్తవిధినా గుడార్ద్రకం వా||14||
अग्निसादे गुदशोफशूलार्तौ च हिङ्ग्वर्धकर्षं सौवर्चलयवक्षारेन्द्रयवपिप्पलीनां पृथक्कर्ष मूर्वार्धपलं पाठापलं शुण्ठीद्विपलं चैकत्र चूर्णितमुष्णाम्बुसर्पिर्मद्याद्यैरुपयोज्यम्| त्रिलवणादिचूर्णं वा| हिङ्ग्वतिविषावष्ठस्वर्जि काक्षारबिड्लवणानि वा द्विगुणोत्तराणि प्रयोजयेत्| प्राणदां वा तक्रानुपानां सगुडाम्| प्रातः प्राग्भक्तं वा निरन्नो वा तक्रमहरहस्तस्मिन् जीर्णे तक्रे सायं तक्रपेयां ससैन्धवां पिबेत्| तक्रेणैव वा लाजासक्तूनवलिह्यात्| पीलूनि वा तक्रानुपानानि प्रातः पक्षं पक्षार्धं वा प्रयोजयेत्| कटुकिकामूलकल्कं वा प्रातस्तक्रेण| शुण्ठीचित्रकपुनर्नवाक्वाथसिद्धं वा क्षीरम्| गोमूत्रपरिस्रुते वा बहुकृत्वो जीमूतकक्षार उषिता हरीतकीः| गोमूत्रार्धद्रोणसिद्धं वा क्षौद्रवदभयाशतम्| वासिष्ठहरीतकीर्वा| भल्लातकानि वा रसायनोपदेशेन पुनर्नवालम्बुसां वा शोफोक्तविधिना गुडार्द्रकं वा||१४||
🔊 Audio coming soon
హింగ్వాదికముష్ణాంబ్వాదీనామన్యతమేన యోజయేదగ్నిసాదాదిషు | త్రిలవణాదికం గుల్మే వక్ష్యతే | హింగ్వతివిషాదికమప్యుష్ణాంబ్వాదిభిరేవ | సగుడాం హరీతకీం తక్రానుపానాం కృత్వా | అహరహః కేవలం ప్రాతః ప్రాగ్భక్తం వా తక్రం | సుబోధం | కటుకికా ప్రసిద్ధా | శుంఠ్యాదిక్వాథేన సహ సిద్ధం క్షీరం | జీమూతకక్షారోదకే పూర్వవత్ స్రుతే ఉషితా హరీతక్యా మృదుభావాత్ | క్షౌద్రేణ యుక్తం క్షౌద్రవత్ | వాసిష్ఠహరీతక్యః కాసవిధావుక్తాః | పునర్నవాలంబుసే రసాయనోదేశేన ||
Adhikarana vividhAstakraprayogAH (15) · Śloka 15
సక్తుమంథం వా భల్లాతకచూర్ణయుక్తం నాతిలవణం తక్రేణ| తక్రేణ వాషాఢకార్తికమార్గశీర్షాణాం మాసానామన్యతమస్మిన్ పుష్యయోగే సముద్ధృతం చిత్రకమథవా మస్తుయూషక్షీరఘృతతైలాద్యన్యతమేన| చిత్రకమూలక్వాథం వా లేహతాం గతం సమధుగుడం తక్రాశీ శీలయేత్| కలశే వాన్నశ్చిత్రకమూలత్వక్లిప్తశుష్కే జాతం దధి కాలశేయం వా పానభోజనేషు| ఏవం భారంగ్యాస్ఫోతగుడూచీపంచకోలేషు తక్రకల్పః| ఘృతఘటే వా హపుషోపకుంచికాధానకాజమోదాజాజీశఠీకారవీయవానీచిత్రకపిప్పలీద్వయపిప్పలీమూలచూర్ణాసుతం జాతం తక్రం| తక్రమేవ వాతిమందవహ్నినః సత్తాహమర్ధమాసం వా మాసమపి వా కాలాద్యపేక్షయా రూక్షం సస్నేహమమ్లమనమ్లం వా సాన్నమనలం వా శీలయేత్| తతస్తక్రసిద్ధాని క్రమశోఽర్శోఘ్నలఘుదీపనీయద్రవ్యధాన్యపిశితశాకోపకల్పితాని పేయాయూషరసవ్యంజనాని| తక్రం హి పరమౌషధమనిలకఫార్తీనాం విశేషాజ్జఠరాశ్రితానాం| తత్రాపి విశేషేణ దుర్నామ్నాం| న హి తద్విహతాన్యర్శాంసి పునః ప్రరోహంతి| భూమావపి తన్నిషిచ్యమానమహరహః సమూలముచ్ఛినంతి తృణజాలమప్స్వపి చ శైవాలం| తద్విశోధితేషు పునర్దేహస్రోతః సూపచీయమానోఽన్నరసః పుష్టిబలవర్ణౌజసామాశు వృద్ధయే సంపద్యతే||15||
सक्तुमन्थं वा भल्लातकचूर्णयुक्तं नातिलवणं तक्रेण| तक्रेण वाषाढकार्तिकमार्गशीर्षाणां मासानामन्यतमस्मिन् पुष्ययोगे समुद्धृतं चित्रकमथवा मस्तुयूषक्षीरघृततैलाद्यन्यतमेन| चित्रकमूलक्वाथं वा लेहतां गतं समधुगुडं तक्राशी शीलयेत्| कलशे वान्नश्चित्रकमूलत्वक्लिप्तशुष्के जातं दधि कालशेयं वा पानभोजनेषु| एवं भार्ङ्ग्यास्फोतगुडूचीपञ्चकोलेषु तक्रकल्पः| घृतघटे वा हपुषोपकुञ्चिकाधानकाजमोदाजाजीशठीकारवीयवानीचित्रकपिप्पलीद्वयपिप्पलीमूलचूर्णासुतं जातं तक्रम्| तक्रमेव वातिमन्दवह्निनः सत्ताहमर्धमासं वा मासमपि वा कालाद्यपेक्षया रूक्षं सस्नेहमम्लमनम्लं वा सान्नमनलं वा शीलयेत्| ततस्तक्रसिद्धानि क्रमशोऽर्शोघ्नलघुदीपनीयद्रव्यधान्यपिशितशाकोपकल्पितानि पेयायूषरसव्यञ्जनानि| तक्रं हि परमौषधमनिलकफार्तीनां विशेषाज्जठराश्रितानाम्| तत्रापि विशेषेण दुर्नाम्नाम्| न हि तद्विहतान्यर्शांसि पुनः प्ररोहन्ति| भूमावपि तन्निषिच्यमानमहरहः समूलमुच्छिनन्ति तृणजालमप्स्वपि च शैवालम्| तद्विशोधितेषु पुनर्देहस्रोतः सूपचीयमानोऽन्नरसः पुष्टिबलवर्णौजसामाशु वृद्धये सम्पद्यते||१५||
🔊 Audio coming soon
తక్రేణ నాతిలవణం భల్లాతకచూర్ణయుక్తం సక్తుమంథం యోజయేత్ | తక్రేణ మస్త్వాదిభిర్వా ఆషాఢాదిగృహీతత్వాదియుక్తం చిత్రకం | చిత్రకమూలక్వాథోఽఘనో ఘనత్వాపాదనేనావలేహీభూతః | మధుగుడయుక్తః తక్రాశినో యోజ్యః | ఆదౌలిప్తః పశ్చాచ్ఛుష్కో లిప్తశుష్కః తథావిధే ఘటే జాతం దధిం తక్రం వా | చిత్రకమూలవత్ భారంగ్యాదిష్వపి కల్పః | ఆస్ఫోత అర్కః | హపుషాదిచూర్ణం దోషాద్యపేక్షం తక్రసంస్కారాదియోగ్యం ఘృతకుంభ ఆసుతం జాతం | కేవలమేవ వా తక్రం మందాగ్నేః కాలాపేక్షయా | ద్వివిధోఽపి కాలో వివక్షితః | తత ఇతి హపుషాదిక్రప్రయోగాత్ | కేవలాద్వా తక్రప్రయోగాదనంతరం | క్రమశ ఇతి పేయాదిక్రమేణ | అర్శోఘ్నత్వేనైవ తక్రమాహాత్మ్యం సుబోధం ||
Adhikarana madyapena sevyam (16) · Śloka 16
మద్యపశ్చ సేవేత చవ్యచిత్రకాజాజీచూర్ణానువిద్ధం సీధుం గౌడం వా| సౌవర్చలహపుషాన్వితాం వా సురాం||16||
मद्यपश्च सेवेत चव्यचित्रकाजाजीचूर्णानुविद्धं सीधुं गौडं वा| सौवर्चलहपुषान्वितां वा सुराम्||१६||
🔊 Audio coming soon
మద్యపశ్చ వక్ష్యమాణానాసవానపి సేవేత | చవ్యాదిచూర్ణానువిద్ధం గౌడం సీధుం వా | సురాం సౌవర్చలహపుషాన్వితాం || 16 ||
Adhikarana aBayAriShTaH (17) · Śloka 17
అభయాపలాష్టకం ద్విగుణామలకమింద్రవారుణీపలపంచకంచ ద్విగుణకపిత్థమధ్యం లోధ్రవిడంగైలవాలుకపిప్పలీమరిచాని ద్విపలాంశాని జర్జరితాన్యుదకభారే విపాచ్య పాదశేషం రసం పూతశీతం గుడతులాద్వయేన ధాతకీపలాష్టకేన సంయోజ్య ఘృతభాజనేఽర్ధమాసస్థం ప్రాతరన్నకాలే వోపయుంజీత| అయమభయారిష్టోఽర్శోగ్రహణీపాండుహృద్రోగకామిలాయక్ష్మవిషమజ్వరప్లీహగుల్మోదరశ్వయథుకుష్ఠకృమిగ్రంథ్యర్బుదఘ్నోఽగ్నిరుచివర్ణకరశ్చ||17||
अभयापलाष्टकं द्विगुणामलकमिन्द्रवारुणीपलपञ्चकञ्च द्विगुणकपित्थमध्यं लोध्रविडङ्गैलवालुकपिप्पलीमरिचानि द्विपलांशानि जर्जरितान्युदकभारे विपाच्य पादशेषं रसं पूतशीतं गुडतुलाद्वयेन धातकीपलाष्टकेन संयोज्य घृतभाजनेऽर्धमासस्थं प्रातरन्नकाले वोपयुञ्जीत| अयमभयारिष्टोऽर्शोग्रहणीपाण्डुहृद्रोगकामिलायक्ष्मविषमज्वरप्लीहगुल्मोदरश्वयथुकुष्ठकृमिग्रन्थ्यर्बुदघ्नोऽग्निरुचिवर्णकरश्च||१७||
🔊 Audio coming soon
అభయాద్యం సుబోధం | ఇంద్రవారుణీ గవాక్షీ | జర్జరితాని తాని సర్వాణి క్షుణ్ణాని | భారం పలశతాని వింశతిః | పాదశ్చతుర్థో భాగః ||
Adhikarana dantyariShTaH, durAlaBariShTaH (18) · Śloka 18
దంతీచిత్రకత్రిఫలాదశమూలాని పాలికాన్యుదకద్రోణే సాధయిత్వా పాదశేషే పూతశీతే తస్మిన్ గుడతులార్ధధాతకీకుడవంచ ప్రక్షిప్య ఘృతభాజనే మాసముషితో దంత్యరిష్టః సమానః పూర్వేణ| దురాలభాయాః ప్రస్థమభయామలకవృషపాఠాచిత్రకదంతీమహౌషధీనాం ప్రత్యేకం ద్విపలమంభసాం ద్రోణే పూర్వవత్సిద్ధం పూతశీతం శర్కరాతులయోన్మిశ్రం మధుఘృతప్రియంగుపిప్పలీచవికాకల్కలిప్తే ఘృతకుంభే పక్షం నిధాపయేత్| అయం దురాలభారిష్టః సమానః పూర్వేణ||18||
दन्तीचित्रकत्रिफलादशमूलानि पालिकान्युदकद्रोणे साधयित्वा पादशेषे पूतशीते तस्मिन् गुडतुलार्धधातकीकुडवञ्च प्रक्षिप्य घृतभाजने मासमुषितो दन्त्यरिष्टः समानः पूर्वेण| दुरालभायाः प्रस्थमभयामलकवृषपाठाचित्रकदन्तीमहौषधीनां प्रत्येकं द्विपलमम्भसां द्रोणे पूर्ववत्सिद्धं पूतशीतं शर्करातुलयोन्मिश्रं मधुघृतप्रियङ्गुपिप्पलीचविकाकल्कलिप्ते घृतकुम्भे पक्षं निधापयेत्| अयं दुरालभारिष्टः समानः पूर्वेण||१८||
🔊 Audio coming soon
దంత్యరిష్టః సుబోధం | దురాలభారిష్టశ్చ సుబోధః | కుంభలేపోఽర్ధాంగులమాత్రః పూర్వవదితి దంత్యరిష్టవత్ || 18 ||
Adhikarana AmalakAriShTaH (19) · Śloka 19
నవామలకపలశతం పిప్పలీనాగపుష్పకుడవద్వయం పాలికాని చవ్యచిత్రకక్రముకలోధ్రపాఠామరిచవిడంగమంజిష్ఠైలవాలుకపిప్పలీమూలాన్యర్ధపలాంశకాని దార్వీశతాహ్వేంద్రాహ్వాశారివాద్వయముస్తకుష్ఠాన్యైకధ్యంచ జలద్రోణద్వయేఽర్ధావశేషం సాధయేత్| స రసః పూతశీతః సమద్రాక్షాస్వరసః సితాపలశతద్వయేన క్షౌద్రార్ధప్రస్థేన పృథక్కార్షికేణ చ త్వగేలాలోధ్రకుటన్నటాంబుసేవ్యక్రముకరకేసరచూర్ణేన యుక్తో గుడ-శర్కరాధూపితే ఘృతభాండే ప్రక్షిప్య పక్షముపేక్షితోఽయమామలకారిష్టః సమానః పూర్వేణ| అకాలవలీపలితఖలతిశమనశ్ఛ||19||
नवामलकपलशतं पिप्पलीनागपुष्पकुडवद्वयं पालिकानि चव्यचित्रकक्रमुकलोध्रपाठामरिचविडङ्गमञ्जिष्ठैलवालुकपिप्पलीमूलान्यर्धपलांशकानि दार्वीशताह्वेन्द्राह्वाशारिवाद्वयमुस्तकुष्ठान्यैकध्यञ्च जलद्रोणद्वयेऽर्धावशेषं साधयेत्| स रसः पूतशीतः समद्राक्षास्वरसः सितापलशतद्वयेन क्षौद्रार्धप्रस्थेन पृथक्कार्षिकेण च त्वगेलालोध्रकुटन्नटाम्बुसेव्यक्रमुकरकेसरचूर्णेन युक्तो गुड-शर्कराधूपिते घृतभाण्डे प्रक्षिप्य पक्षमुपेक्षितोऽयमामलकारिष्टः समानः पूर्वेण| अकालवलीपलितखलतिशमनश्छ||१९||
🔊 Audio coming soon
ఆమలకారిష్టః సుబోధః | శుష్కస్య కుడవం చతుష్పలాం | మాక్షికస్యార్ధప్రస్థః షోడశపలాని || 19 ||
Adhikarana guggulvAsavaH (20) · Śloka 20
గుగ్గులుపలచతుష్టయమామలకప్రస్థం ధాతకీప్రస్థమభయా శతమక్షశతంచ గుడపలశతద్వయం పాలికాని పంచకోలాకాజాజమోదాచతుర్జాతకకట్ఫలముస్తమరిచాని దశపలికాని చ ఖండద్రాక్షాదాడిమాని సర్వమైకధ్యమంభసాప్లావ్యాలోడ్య చ పురాణే జతుసృతే ద్రోణక్షమే భాజనే నిఃక్షిప్య స్థాపయేత్| గంధవర్ణరసోపపన్నం చాసవమభిసమీక్ష్య తం కుంభమిక్షురసస్య పూరయేత్| ఏష షణ్మాసస్థితో గుగ్గుల్వాసవః సమానః పూర్వేణ||20||
गुग्गुलुपलचतुष्टयमामलकप्रस्थं धातकीप्रस्थमभया शतमक्षशतञ्च गुडपलशतद्वयं पालिकानि पञ्चकोलाकाजाजमोदाचतुर्जातककट्फलमुस्तमरिचानि दशपलिकानि च ख़ण्डद्राक्षादाडिमानि सर्वमैकध्यमम्भसाप्लाव्यालोड्य च पुराणे जतुसृते द्रोणक्षमे भाजने निःक्षिप्य स्थापयेत्| गन्धवर्णरसोपपन्नं चासवमभिसमीक्ष्य तं कुम्भमिक्षुरसस्य पूरयेत्| एष षण्मासस्थितो गुग्गुल्वासवः समानः पूर्वेण||२०||
🔊 Audio coming soon
గుగ్గుల్వాసవో నామ సుబోధః | ఆప్లావ్యేతి బహునాంభసా సంయోజ్యాలోడ్యేత్యూర్ధ్వమధశ్చ సమ్మిశ్ర్య | ద్రోణ ఇతీక్షురసేన పూరణాద్ ద్రోణో భాండో భవతి || 20 ||
Adhikarana amadyapena sevyam (21) · Śloka 21
అమద్యపో వా పిబేచ్చ శృతశీతమల్పముదకం శృతం ధాన్యనాగరాభ్యాం| లఘునా పంచమూలేన వా| పంచకోలకాజాజీకారవీగజశౌండీబిల్వశలాటుపాఠాతుంబురుధాన్యకైర్వా| ఏభిశ్చ ఫలామ్లాన్యమకస్నిగ్ధాంపేయా యూషరసాదీన్ కుర్యాత్| ఏభిరేవ ఘృతం సాధయేత్| పిబేద్వా మస్తుధాన్యామ్లం మధుశుక్తోదకం వా||21||
अमद्यपो वा पिबेच्च शृतशीतमल्पमुदकं शृतं धान्यनागराभ्याम्| लघुना पञ्चमूलेन वा| पञ्चकोलकाजाजीकारवीगजशौण्डीबिल्वशलाटुपाठातुम्बुरुधान्यकैर्वा| एभिश्च फलाम्लान्यमकस्निग्धान्पेया यूषरसादीन् कुर्यात्| एभिरेव घृतं साधयेत्| पिबेद्वा मस्तुधान्याम्लं मधुशुक्तोदकं वा||२१||
🔊 Audio coming soon
అమద్యప ఇత్యాది సుబోధం | పంచకోలాదిభిర్వా శృతమంబు పిబేత్ | కారవీ శతపుష్పా | గజశౌండీ హస్తిపిప్పలీ | బిల్వశలాటుర్బాలబిల్వం | ఏభిశ్చ ధాన్యనాగరకాదిభిరంభః | సాధనైరంభప్రయోగవత్ | పేయాదీనన్నప్రకారాన్ కుర్యాత్ | తాంశ్చ ఫలైర్దాడిమతింతిణీకాదిభిరమ్లాన్ యమకేన స్నేహద్వయేన యథాయోగ్యేన స్నిగ్ధాన్ | ఏభిరేవ చ ధాన్యనాగరకాదిభిర్ఘృతం సాధయేత్ | అథవార్శసో మస్త్వాదికం పిబేత్ | మధుశుక్తాభ్యాం సమ్మిశ్రముదకం తత్తథోక్తం || 21 ||
Adhikarana kara~jjashuktaH, pIlushuktaH (22) · Śloka 22
పూతీకరంజత్వక్పలశతద్వయం శుష్కముదకద్రోణే క్వాథయేత్| పాదశేషే చ తస్మిన్ పూతశీతే గుడపలాన్యశీతిం వ్యోషార్ధప్రస్థచూర్ ణంచదత్వా యవపల్లే ఘృతకుంభస్థం మాసం నిధాపయేత్| ఏతత్ కరంజశుక్తమభ్యస్యమానమలమనలజననమర్శోగుల్మానాహప్లీహగరోదరఘ్నంచ| పీలుతులాం తుల్యగుడాం మస్తునస్తక్రస్య వా ద్రోణేఽభిషుణుయాత్| తత్ర పాలికానామభయాతివిషాపాఠాముస్తకటుకాదేవదారూహింస్రాజీరకారూశ్కరచవ్యాజమోదైలాచిత్రకగజపిప్పలీవ్యోషవిడంగశతాహ్వాహరేణుచిరిబిల్వత్వక్కుష్ఠకుటజబీజ త్రివృత్ పిప్పలీమూలోపకుంచికానాం చూర్ణం క్షిప్త్వా పూర్వవన్నిధాపయేత్ తదధికగుణం పూర్వస్మాత్||22||
पूतीकरञ्जत्वक्पलशतद्वयं शुष्कमुदकद्रोणे क्वाथयेत्| पादशेषे च तस्मिन् पूतशीते गुडपलान्यशीतिं व्योषार्धप्रस्थचूर् णञ्चदत्वा यवपल्ले घृतकुम्भस्थं मासं निधापयेत्| एतत् करञ्जशुक्तमभ्यस्यमानमलमनलजननमर्शोगुल्मानाहप्लीहगरोदरघ्नञ्च| पीलुतुलां तुल्यगुडां मस्तुनस्तक्रस्य वा द्रोणेऽभिषुणुयात्| तत्र पालिकानामभयातिविषापाठामुस्तकटुकादेवदारूहिंस्राजीरकारूश्करचव्याजमोदैलाचित्रकगजपिप्पलीव्योषविडङ्गशताह्वाहरेणुचिरिबिल्वत्वक्कुष्ठकुटजबीज त्रिवृत् पिप्पलीमूलोपकुञ्चिकानां चूर्णं क्षिप्त्वा पूर्ववन्निधापयेत् तदधिकगुणं पूर्वस्मात्||२२||
🔊 Audio coming soon
కరంజశుక్తః సుబోధః | యవపల్లః యవరాశిః | పీలుఫలశుక్తః సుబోధః | పూర్వవదితి యవపల్లే ఘృతకుంభే మాసం నిధాపయేత్ || 22 ||
Adhikarana gaNDIrakA~jjikam (23) · Śloka 23
సుతక్షితానామిక్షుగండికానాం ద్రోణముదకద్రోణేన ఘృతభావితే భాజనేఽభిషుణుయాత్| ఆవపేచ్చాత్ర జర్జరీకృతా యవానీయవానకకుస్తుంబరీపృథ్వీకాః పృథక్కుడవాంశాస్తథా ద్విపలోన్మితాస్తేజోవతీపంచకోలకాజాజీరకద్వయకారవీః క్షౌద్రకుడవం చ ప్రక్షిప్య తతో దశరాత్రేణ సంజాతాన్ తస్మాన్మాత్రాం సౌవర్చలార్ద్రకభూస్తృణైః సురభీకృతం భుంజానః పిబేత్| పునః పునశ్చాత్ర పానీయం ప్రక్షిపేదిక్షుగండికాదికంచ సంభారం| తత్ గండీరాఖ్యం కాంజికం పరం రుచికరమగ్నిదీపనమర్శోగ్రహణీవికారోదరగరకృమిగుల్మమదాత్యయ పాండురోగఘ్నం||23||
सुतक्षितानामिक्षुगण्डिकानां द्रोणमुदकद्रोणेन घृतभाविते भाजनेऽभिषुणुयात्| आवपेच्चात्र जर्जरीकृता यवानीयवानककुस्तुम्बरीपृथ्वीकाः पृथक्कुडवांशास्तथा द्विपलोन्मितास्तेजोवतीपञ्चकोलकाजाजीरकद्वयकारवीः क्षौद्रकुडवं च प्रक्षिप्य ततो दशरात्रेण सञ्जातान् तस्मान्मात्रां सौवर्चलार्द्रकभूस्तृणैः सुरभीकृतं भुञ्जानः पिबेत्| पुनः पुनश्चात्र पानीयं प्रक्षिपेदिक्षुगण्डिकादिकञ्च सम्भारम्| तत् गण्डीराख्यं काञ्जिकं परं रुचिकरमग्निदीपनमर्शोग्रहणीविकारोदरगरकृमिगुल्ममदात्यय पाण्डुरोगघ्नम्||२३||
🔊 Audio coming soon
సుతక్షితానామిత్యాదినా గండీరాఖ్యం కాంజికం సుబోధం | సుతక్షితానాం జర్జరితానామిక్షుణాణికానాం ద్రోణః పంచపలశతాని ద్వాదశపలసహితాని | జర్జరీకృతాః క్షుణ్ణాః | యవానకం యవానీభేదః | పృథ్వీకా హింగుపత్రికా | కుస్తుంబరీ ధాతకీ | మాత్రాం స్తోకం | సూక్ష్మైః పత్రైర్భూస్తృణః | యథా యథా హీయతే తథా తథా పానీయమిక్షుగండికాదయశ్చ తత్రైవ ఘటే ప్రక్షేప్తవ్యాః || 23 ||
Adhikarana rUkShakoShThArshasi ghRutAni, pAThAdighRutam (24) · Śloka 24
రూక్షకోష్ఠశ్చార్శసో నగరక్షారకృష్ణాజాజీధాన్యకారవీగర్భం ఫలామ్లం సఫాణితం సర్పిః పిబేత్| గుల్మోక్తాని వా ఘృతాని| కింశుకక్షారోదకేన వా విపక్వం వ్యోషగర్భం| పాఠామరిచపంచకోలకక్షారయవానీకుస్తుంబరూహరీతకీబిల్వవిడంగసైంధవగర్భచతుర్గుణేన దధ్నా విపక్వం సర్పిః ప్రవాహికాగుదభ్రంశపిచ్ఛాస్రావానాహగుల్మపాయుపార్శ్వవంక్షణవేదనాగ్రహణీదోషహృద్రోగమూత్రకృచ్ఛ్రఘ్నం||24||
रूक्षकोष्ठश्चार्शसो नगरक्षारकृष्णाजाजीधान्यकारवीगर्भं फलाम्लं सफाणितं सर्पिः पिबेत्| गुल्मोक्तानि वा घृतानि| किंशुकक्षारोदकेन वा विपक्वं व्योषगर्भम्| पाठामरिचपञ्चकोलकक्षारयवानीकुस्तुम्बरूहरीतकीबिल्वविडङ्गसैन्धवगर्भचतुर्गुणेन दध्ना विपक्वं सर्पिः प्रवाहिकागुदभ्रंशपिच्छास्रावानाहगुल्मपायुपार्श्ववङ्क्षणवेदनाग्रहणीदोषहृद्रोगमूत्रकृच्छ्रघ्नम्||२४||
🔊 Audio coming soon
రూక్షకోష్ఠస్యార్శసస్య స్నేహప్రయోగః సుబోధః | నాగరాదిచూర్ణయుక్తం దాడిమాద్యమ్లం ఫాణితేన క్షుద్రగుడేన సంయుక్తం సర్పిః పిబేత్ | వ్యోషగర్భకింశుకక్షారోదకసిద్ధం ఘృతం | పాఠాదిగర్భం దధ్నా సహ సిద్ధం ఘృతం || 24 ||
Adhikarana cA~ggerIghRutam (25) · Śloka 25
పిప్పలీపాఠానాగరగోక్షురకాణాం త్రిపలికానాం నిర్యూహే గండీరమరిచపంచకోలకాన్యర్ధపలికాని కల్కీకృత్య షడ్గుణేన దధ్నా చత్వారింశత్ ఘృతపలాని తుల్యచాంగేరీరసాని పాచయేత్| తత్ సర్పిః సమానం పూర్వేణ| శోఫోదరశ్వాసకాసహిధ్మాఘ్నం చ||25||
पिप्पलीपाठानागरगोक्षुरकाणां त्रिपलिकानां निर्यूहे गण्डीरमरिचपञ्चकोलकान्यर्धपलिकानि कल्कीकृत्य षड्गुणेन दध्ना चत्वारिंशत् घृतपलानि तुल्यचाङ्गेरीरसानि पाचयेत्| तत् सर्पिः समानं पूर्वेण| शोफोदरश्वासकासहिध्माघ्नं च||२५||
🔊 Audio coming soon
పిప్పల్యాదిఘృతం పూర్వేణ పాఠాదినా సమానం | నిర్యూహః క్వాథః | గండీరో మహాన్ కందప్రాయః కార్తికేయపురాదౌ గిరిరాజభూమిషు ప్రసిద్ధః | చరకపాఠే తు గండీరాదికం పిష్ట్వా కషాయే వినయేత్ | షడ్గుణం దధి ఘృతాదితి || 25 ||
Adhikarana baddhavarcasAdau visheShaH (26) · Śloka 26
బద్ధవర్చాంసి చార్శాంస్యుదావర్తవదుపాచరేత్| భిన్నవర్చాంసి చార్శాంస్యతీసారవత్| అతిప్రవృత్తరక్తాని రక్తపిత్తాతిసారవత్| అశుద్ధంచ కాలబలాపేక్షీ స్రవద్రుధిరముపేక్షేత| ఉభౌ చ తత్రానుబధ్యేతే శ్లేష్మానిలో వా| తత్ర పిత్తశ్లేష్మోల్బణం పాచనదీపనద్రవ్యైరుపేక్షయా చ సంశోధ్య శమయేత్| పిత్తానిలోల్బణమంతర్బహిరూర్ధ్వమధశ్చ యథాగ్నిస్నేహైః| కేవలపిత్తోల్బణముష్ణకాలే విశేషతశ్చ దుర్బలస్య స్తంభనైః||26||
बद्धवर्चांसि चार्शांस्युदावर्तवदुपाचरेत्| भिन्नवर्चांसि चार्शांस्यतीसारवत्| अतिप्रवृत्तरक्तानि रक्तपित्तातिसारवत्| अशुद्धञ्च कालबलापेक्षी स्रवद्रुधिरमुपेक्षेत| उभौ च तत्रानुबध्येते श्लेष्मानिलो वा| तत्र पित्तश्लेष्मोल्बणं पाचनदीपनद्रव्यैरुपेक्षया च संशोध्य शमयेत्| पित्तानिलोल्बणमन्तर्बहिरूर्ध्वमधश्च यथाग्निस्नेहैः| केवलपित्तोल्बणमुष्णकाले विशेषतश्च दुर्बलस्य स्तम्भनैः||२६||
🔊 Audio coming soon
ఉదావర్తస్యోపచారోఽత్రైవ వక్ష్యతే | అతిప్రవర్త్తమానరక్తాన్యర్శాంసి రక్తపిత్తవద్రక్తాతిసారవచ్చోపాచరేత్ | అశుద్ధం స్రవద్రక్తముపేక్షేత న స్తంభయేత్ | సుబోధం | అంతరిత్యాదీనాం స్నేహైరితి సంబంధః | అంతఃపానాదినా బహిరభ్యంగాదినా | ఊర్ధ్వమితి ముఖేనాధ ఇతి గుదేన | కేవలేత్యాదికం స్తంభనైః |
Adhikarana shleShmolbaNe karma kuTajaprayogau, kuTajAvalehaH, kuTajAvalehaH ( aparaH ) (27) · Śloka 27
అథ శ్లేష్మోల్బణే కుటజత్వగ్విశ్వభేషజక్వాథం పిబేత్| తండులోదకేన వా కుటజత్వక్ఫలాతివిషారసాంజనాని సక్షౌద్రాణి| కుటజత్వక్పలశతమార్ద్రం దివ్యాంబునా క్వాథయేత్| ముక్తరసే చ పూతే తస్మిన్ పాలికాన్ సుశ్లక్ష్ణపిష్టాన్ ప్రియంగుసమంగామోచరసాన్ కుటజబీజత్రిపలంచ ప్రక్షిప్య మృద్వగ్నినా పునః సాధయేదాదర్వీలేపాత్| అయమవలేహశ్ఛగలీక్షీరేణ పేయామండేన వా సహాజక్షీరభుజః ప్రయుక్తో రక్తజాన్యర్శాంస్యతీసారం రక్తపిత్తంచోర్ధ్వమధో వా ప్రవృత్తమపహరతి| కుటజత్వక్పలశతముదకద్రోణే అష్టభాగశేషం సాధయేత్| పరిస్రావ్య తదుదకం కల్కీకృతైర్వ్యోషరసాంజనమోచరసముస్తాధాతకీఫలబిల్వశలాటుదాడిమశలాటుత్వక్సమంగాలోధ్రద్వయైః పలాశైః పలైశ్చ కుటజత్వచో దశభిస్తథా వింశత్యా ఘృతస్య గుడస్య చ త్రింశతా సంసృష్టమధిశ్రయేత్| అథావలేహతాం గతమవతారితం సప్తాహమర్ధమాసం మాసం వా ధాన్యమధ్యే సుగుప్తం నిహితముపయుక్తమాశు సర్వార్శోగ్రహణీదోషశ్వాసకాసానపోహతి||27||
अथ श्लेष्मोल्बणे कुटजत्वग्विश्वभेषजक्वाथं पिबेत्| तण्डुलोदकेन वा कुटजत्वक्फलातिविषारसाञ्जनानि सक्षौद्राणि| कुटजत्वक्पलशतमार्द्रं दिव्याम्बुना क्वाथयेत्| मुक्तरसे च पूते तस्मिन् पालिकान् सुश्लक्ष्णपिष्टान् प्रियङ्गुसमङ्गामोचरसान् कुटजबीजत्रिपलञ्च प्रक्षिप्य मृद्वग्निना पुनः साधयेदादर्वीलेपात्| अयमवलेहश्छगलीक्षीरेण पेयामण्डेन वा सहाजक्षीरभुजः प्रयुक्तो रक्तजान्यर्शांस्यतीसारं रक्तपित्तञ्चोर्ध्वमधो वा प्रवृत्तमपहरति| कुटजत्वक्पलशतमुदकद्रोणे अष्टभागशेषं साधयेत्| परिस्राव्य तदुदकं कल्कीकृतैर्व्योषरसाञ्जनमोचरसमुस्ताधातकीफलबिल्वशलाटुदाडिमशलाटुत्वक्समङ्गालोध्रद्वयैः पलाशैः पलैश्च कुटजत्वचो दशभिस्तथा विंशत्या घृतस्य गुडस्य च त्रिंशता संसृष्टमधिश्रयेत्| अथावलेहतां गतमवतारितं सप्ताहमर्धमासं मासं वा धान्यमध्ये सुगुप्तं निहितमुपयुक्तमाशु सर्वार्शोग्रहणीदोषश्वासकासानपोहति||२७||
🔊 Audio coming soon
అథేత్యాది సుబోధం | వత్సకత్వగాదీని తండులోదకేన సక్షౌద్రాణి | కుటజావలేహనం సుబోధం | అతీసారమితి రక్తాతీసారం | ద్వితీయోఽపి కుటజావలేహః సుబోధః || 27 ||
Adhikarana mocarasAdInAM pAnam (28) · Śloka 28
మోచరససమంగాతిలలోధ్రచందననీలోత్పలాని వా ఛాగపయసా పిబేత్| |28|
मोचरससमङ्गातिललोध्रचन्दननीलोत्पलानि वा छागपयसा पिबेत्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shUle pAThAyogaH (28) · Śloka 28
| శూలే తు బిల్వయవానీనాగరరసాంజనదురాలభావత్సకబీజానామన్యతమేనాపి యుక్తం పాఠాచూర్ణం శృతేన కోష్ణేనాంభసా తక్రేణ వా| |28|
| शूले तु बिल्वयवानीनागररसाञ्जनदुरालभावत्सकबीजानामन्यतमेनापि युक्तं पाठाचूर्णं शृतेन कोष्णेनाम्भसा तक्रेण वा| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shUle ghRutayogau (28) · Śloka 28
| శూలే రక్తాతిప్రవృత్తౌ చ లోధ్రధాతకీకుటజత్వగింద్రయవకేసరనీలోత్పలకల్కసిద్ధం సర్పిర్దుగ్ధికానిదిగ్ధికాకల్కసిద్ధం వా||28||
| शूले रक्तातिप्रवृत्तौ च लोध्रधातकीकुटजत्वगिन्द्रयवकेसरनीलोत्पलकल्कसिद्धं सर्पिर्दुग्धिकानिदिग्धिकाकल्कसिद्धं वा||२८||
🔊 Audio coming soon
| లోధ్రాదిసిద్ధం సర్పిరితి | దుగ్ధికానిదిగ్ధికాభ్యాం వా సిద్ధం సర్పిః శూలే రక్తాతిప్రవృత్తౌ చ పిబేత్ || 28 ||
Adhikarana vAtolbaNe raktArshasi visheShaH balAdiGRutam (29) · Śloka 29
వాతోల్బణే తు రక్తే బలాతిబలాబిల్వత్రిఫలాహస్తిపిప్పలీన్యగ్రోధకరంజపత్రమధుకతిందుకోత్పలైః కార్షికైర్ఘృతప్రస్థమజాక్షీరే దశగుణే పచేత్| తత్ పరం రక్తార్శోఘ్నం| |29|
वातोल्बणे तु रक्ते बलातिबलाबिल्वत्रिफलाहस्तिपिप्पलीन्यग्रोधकरञ्जपत्रमधुकतिन्दुकोत्पलैः कार्षिकैर्घृतप्रस्थमजाक्षीरे दशगुणे पचेत्| तत् परं रक्तार्शोघ्नम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAThAdikaM ghRutam (29) · Śloka 29
| పాఠాలోధ్రహ్రీబేరోత్పలచవ్యచందనసమంగాతివిషాబిల్వధాతకీమధుకదేవదారూదార్వీత్వఙ్ముస్తామాంసీనాగరయవక్షారచిత్రకకల్కేన చాంగేరీస్వరసేన చ సాధితం సర్పిర్దోషత్రయఘ్నమర్శోఽతిసరప్రవాహికాబస్త్యానాహగుదభ్రంశపిచ్ఛాస్రుతిగ్రహణీపాండ్వామయజ్వరమూత్రకృచ్ఛ్రారోచకదుర్నామశూలేషు యోజ్యం| |29|
| पाठालोध्रह्रीबेरोत्पलचव्यचन्दनसमङ्गातिविषाबिल्वधातकीमधुकदेवदारूदार्वीत्वङ्मुस्तामांसीनागरयवक्षारचित्रककल्केन चाङ्गेरीस्वरसेन च साधितं सर्पिर्दोषत्रयघ्नमर्शोऽतिसरप्रवाहिकाबस्त्यानाहगुदभ्रंशपिच्छास्रुतिग्रहणीपाण्ड्वामयज्वरमूत्रकृच्छ्रारोचकदुर्नामशूलेषु योज्यम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balAdisarpiH (29) · Śloka 29
| బలాదార్వ్యవాక్పుష్పీగోక్షురకపృశ్నిపర్ణీనామశ్వత్థోదుంబరన్యగ్రోధప్లక్షబదరీవేతసప్రవాలానాం చ ద్విపలోన్మితానాం కషాయేణ జీవంతీకటుకాపంచకోలేంద్రయవదేవదారూశాల్మలీపుష్పవీరాచందనాంజనకట్ఫలముస్తశ్యామాస్థిరాతివిషాసంగావ్యాఘ్రీమోచరసబిల్వకమలోత్పలకింజల్కానాం చార్ధకర్షోన్మితానాం కల్కేన చాంగేరీషు నిషణ్ణకస్వరసప్రస్థాభ్యాం చ ఘృతప్రస్థం పాయయేత్| తత్ సమానం పూర్వేణ||29||
| बलादार्व्यवाक्पुष्पीगोक्षुरकपृश्निपर्णीनामश्वत्थोदुम्बरन्यग्रोधप्लक्षबदरीवेतसप्रवालानां च द्विपलोन्मितानां कषायेण जीवन्तीकटुकापञ्चकोलेन्द्रयवदेवदारूशाल्मलीपुष्पवीराचन्दनाञ्जनकट्फलमुस्तश्यामास्थिरातिविषासङ्गाव्याघ्रीमोचरसबिल्वकमलोत्पलकिञ्जल्कानां चार्धकर्षोन्मितानां कल्केन चाङ्गेरीषु निषण्णकस्वरसप्रस्थाभ्यां च घृतप्रस्थं पाययेत्| तत् समानं पूर्वेण||२९||
🔊 Audio coming soon
| బలాదిసర్పిః సుబోధం || 29 ||
Adhikarana raktastamBanopacArAH (30) · Śloka 30
రక్తస్తంభనాయ చ శీతాభ్యంగప్రదేహసేకావగాహాదీన్ ప్రయుంజీత| తదశాంతౌ యథోదితాని ఘృతాని కవోష్ణాన్యవపీడకయోజనయా పాయయేత్| కవోష్ణానామేవ చ ఘృతతైలక్షీరరసకానథవా స్నిగ్ధోష్ణైర్మాంసరసైర్భోజయిత్వా ఘృతమండేన కోష్ణేనానువాసయేత్| శీతవీర్యద్రవ్యసిద్ధేన వా యథాస్వం స్నేహేన| శాల్మలీపుష్పయవాసకుశకాశమూలన్యగ్రోధోదుంబరాశ్వత్థశుంగాం ద్విపలాంశాత్ క్షీరప్రస్థేన త్రిగుణోదకేన సాధయిత్వా క్షీరావశేషమవతారయేత్| స నిర్యూహః శాల్మలీనిర్యాససమంగాచందనోత్పలేంద్రయవప్రియంగుపద్మకేసరకల్కగర్భో ఘృతక్షౌద్రశర్కరోపేతః పిచ్ఛాబస్తిర్గుదభ్రంశప్రవాహికారక్తస్రుతిజ్వరఘ్నః||30||
रक्तस्तम्भनाय च शीताभ्यङ्गप्रदेहसेकावगाहादीन् प्रयुञ्जीत| तदशान्तौ यथोदितानि घृतानि कवोष्णान्यवपीडकयोजनया पाययेत्| कवोष्णानामेव च घृततैलक्षीररसकानथवा स्निग्धोष्णैर्मांसरसैर्भोजयित्वा घृतमण्डेन कोष्णेनानुवासयेत्| शीतवीर्यद्रव्यसिद्धेन वा यथास्वं स्नेहेन| शाल्मलीपुष्पयवासकुशकाशमूलन्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थशुङ्गां द्विपलांशात् क्षीरप्रस्थेन त्रिगुणोदकेन साधयित्वा क्षीरावशेषमवतारयेत्| स निर्यूहः शाल्मलीनिर्याससमङ्गाचन्दनोत्पलेन्द्रयवप्रियङ्गुपद्मकेसरकल्कगर्भो घृतक्षौद्रशर्करोपेतः पिच्छाबस्तिर्गुदभ्रंशप्रवाहिकारक्तस्रुतिज्वरघ्नः||३०||
🔊 Audio coming soon
రక్తస్తంభనాయేత్యాద్యపి సుబోధం | అవపీడకసంజ్ఞం యోజనాద్వయం రోగానుత్పాదనీయే పూర్వయుక్తం | శీతవీర్యైః | సిద్ధేన యథాస్వం దోషాపేక్షయాన్యతమేన స్నేహేనానువాసయేదితి సంబంధః | శాల్మలీపుష్పాదినా పిచ్ఛాబస్తిః సుబోధః || 30 ||
Adhikarana peyAyogAH (31) · Śloka 31
అపి చ- లాజైః పేయా పీతా చుక్రీకాకేసరోత్పలైః సిద్ధా| హన్యాశు రక్తరోగం తథా బలాపృశ్నిపర్ణీభ్యాం| హ్రీబేరబిల్వనాగరనిర్యూహే సాధితాం సనవనీతాం| వృక్షామ్లదాడిమామ్లామమ్లీకామ్లాం సకోలామ్లాం| గృంజనకసురససిద్ధాం దద్యాద్యమకేన భర్జితాం పేయాం| రక్తాతిసారగ్రహణీప్రవాహికాశోఫనిగ్రహణీం||31||
अपि च- लाजैः पेया पीता चुक्रीकाकेसरोत्पलैः सिद्धा| हन्याशु रक्तरोगं तथा बलापृश्निपर्णीभ्याम्| ह्रीबेरबिल्वनागरनिर्यूहे साधितां सनवनीताम्| वृक्षाम्लदाडिमाम्लामम्लीकाम्लां सकोलाम्लाम्| गृञ्जनकसुरससिद्धां दद्याद्यमकेन भर्जितां पेयाम्| रक्तातिसारग्रहणीप्रवाहिकाशोफनिग्रहणीम्||३१||
🔊 Audio coming soon
లాజైరిత్యాదినా పేయాః సుబోధాః | తథేతి హరంత్యాశు రక్తరోగమిత్యర్థః | హ్నీబేరాదికషాయసాధితాయాం సనవనీతాయాం పేయాయాం వృక్షామ్లాదీనామమ్లత్వే వికల్పః | గృంజనకాదిపేయా రక్తాతీసారాదినిగ్రహణీ || 31 ||
Adhikarana KaDayogAH (32) · Śloka 32
కాశ్మర్యామలకానాం సకచ్ఛురాణాం ఖడాన్ ఫలామ్లాంశ్చ| గృంజనకశాల్మలీనాం దుగ్ధీకాచుక్రికాణాం చ| న్యగ్రోధశృంగికానాం ఖడాంస్తథా కోవిదారపుష్పాణాం| దధ్నః సరేణ సిద్ధాన్ దద్యాద్రక్తే ప్రవృత్తేఽపి||32||
काश्मर्यामलकानां सकच्छुराणां ख़डान् फलाम्लांश्च| गृञ्जनकशाल्मलीनां दुग्धीकाचुक्रिकाणां च| न्यग्रोधशृङ्गिकानां ख़डांस्तथा कोविदारपुष्पाणाम्| दध्नः सरेण सिद्धान् दद्याद्रक्ते प्रवृत्तेऽपि||३२||
🔊 Audio coming soon
కాశ్మర్యాదివిహితానాం ఖడానాం ఫలామ్లానాం ప్రయోగః | ఖడః ఫలయూషః || 32 ||
Adhikarana shAlyAdiBojanam (33) · Śloka 33
సిద్ధం పలాండుశాకం తక్రేణోపోదకాం సబదరాంచ| రుధిరస్రుతౌ ప్రదద్యాన్మసూరసూపం సతక్రామ్లం| పయసా శృతేన యూషైః సతీనముద్గాఢకీమసూరాణాం| భోజనమద్యాదమ్లైః శాలిశ్యామాకకోద్రవజం| శశహరిణలావమాంసైః సకపింజలయోగకైః సుసిద్ధైశ్చ| శాలీనద్యాన్మధురైరమ్లైరీషత్సమరిచైర్వా||33||
सिद्धं पलाण्डुशाकं तक्रेणोपोदकां सबदराञ्च| रुधिरस्रुतौ प्रदद्यान्मसूरसूपं सतक्राम्लम्| पयसा शृतेन यूषैः सतीनमुद्गाढकीमसूराणाम्| भोजनमद्यादम्लैः शालिश्यामाककोद्रवजम्| शशहरिणलावमांसैः सकपिञ्जलयोगकैः सुसिद्धैश्च| शालीनद्यान्मधुरैरम्लैरीषत्समरिचैर्वा||३३||
🔊 Audio coming soon
శాల్యాదికం భోజనం పయసా శృతేనాద్యాత్ | సతీనాదీనాం వా యూషైః శశాదీనాం మాంసైః సుసిద్ధైః శాలీనద్యాత్ || 33 ||
Adhikarana atisrAviShu dakSharasAdInAM prayogaH (34) · Śloka 34
దక్షశిఖితిత్తిరసైర్ద్వికకుల్లోపాకజైశ్చ మధురామ్లైః| అద్యాద్రసైరతివహేష్వర్శః స్వనిలోల్బణశరీరః| ఛగలీపయః ప్రయుక్తం నిహంతి రక్తం సవాస్తుకరసశ్చ| ధన్వవిహగమృగాణాం రసో నిరమ్లః కదమ్లో వా| రసఖడశాకయవాగూఘృతయుక్తః కేవలోఽథవా జయతి| రక్తమతివర్తమానం శృతం చ పలాండురుపయుక్తః| ఛాగాంతరాధితరుణం సరుధిరముపసాధితం బహుపలాండు||34||
दक्षशिखितित्तिरसैर्द्विककुल्लोपाकजैश्च मधुराम्लैः| अद्याद्रसैरतिवहेष्वर्शः स्वनिलोल्बणशरीरः| छगलीपयः प्रयुक्तं निहन्ति रक्तं सवास्तुकरसश्च| धन्वविहगमृगाणां रसो निरम्लः कदम्लो वा| रसखडशाकयवागूघृतयुक्तः केवलोऽथवा जयति| रक्तमतिवर्तमानं शृतं च पलाण्डुरुपयुक्तः| छागान्तराधितरुणं सरुधिरमुपसाधितं बहुपलाण्डु||३४||
🔊 Audio coming soon
అతివహేష్వర్శఃసు ద్వికకుల్లోపాకజై ససైర్మధురామ్లైరద్యాదనిలోల్బణశరీరః సన్ | సుబోధం | ద్వికకుదుష్ట్రః | లోపాకో లోమధునః | విహంగానాం మృగాణాం చ రసో నిరమ్ల ఈషదమ్లో వా రక్తం నిహంతి | కింభూతః పలాండురత ఆహ-రసఖడాదిభిర్యుక్తః కేవలో వా సుబోధం || 34 ||
Adhikarana viTshoNitasa~gkShaye visheShaH (35) · Śloka 35
వ్యత్యాసాన్మధురామ్లం విట్శోణితసంక్షయే యోజ్యం| నవనీతతిలాభ్యాసాత్ కేశరనవనీతశర్కరాభ్యాసాత్| దధిసరమథితాభ్యాసాద్గుదజాః శామ్యంతి రక్తవహాః| నవనీతఘృతం ఛాగం సపయోమాంసం సషష్టికః శాలిః| తరుణశ్చ సురామండస్తరుణీవ సురా జయత్యస్రం| ప్రాయేణ వాతబహులాన్యర్శాంసి భవత్యతిస్రుతే రక్తే| దృష్టేఽపి హి కఫపిత్తే తస్మాదనిలోఽధికం జేయః| దృష్ట్వా శోణితపిత్తం ప్రబలం కఫవాతరూపమల్పంచ| శీతాః క్రియాః ప్రయోజ్యా యథేరితాః పిత్తరోగేషు||35||
व्यत्यासान्मधुराम्लं विट्शोणितसङ्क्षये योज्यम्| नवनीततिलाभ्यासात् केशरनवनीतशर्कराभ्यासात्| दधिसरमथिताभ्यासाद्गुदजाः शाम्यन्ति रक्तवहाः| नवनीतघृतं छागं सपयोमांसं सषष्टिकः शालिः| तरुणश्च सुरामण्डस्तरुणीव सुरा जयत्यस्रम्| प्रायेण वातबहुलान्यर्शांसि भवत्यतिस्रुते रक्ते| दृष्टेऽपि हि कफपित्ते तस्मादनिलोऽधिकं जेयः| दृष्ट्वा शोणितपित्तं प्रबलं कफवातरूपमल्पञ्च| शीताः क्रियाः प्रयोज्या यथेरिताः पित्तरोगेषु||३५||
🔊 Audio coming soon
వ్యత్యాసః పర్యాయకరణం | నవనీతేత్యాది సుబోధం | పిత్తరోగాః సర్వ ఏవ జ్వరాదయః || 35 ||
Adhikarana udAvartacikitsA (36) · Śloka 36
ఉదావర్తే తు దోషవిలయనాయ శీతజ్వరఘ్నతైలాభ్యక్తస్విన్నస్య శ్యామాత్రివృత్పిప్పలీనికుంభనీలినీచూర్ణం గోమూత్రపరిపీతం ద్విగుణలవణగుడేన కరాంగుష్ఠాకారాం వర్తిం కృత్వా ఘృతాభ్యక్తగుదస్య గుదే వాతవిణ్మూత్రానులోమనార్థం నిదధ్యాత్| పిప్పలీమదనఫలసర్షపాగారధూమైర్వా సమూత్రగుడైః| తుంబీకరఘాటకణాసిద్ధార్థకసైంధవజీమూతకైర్వా ఏతేషామేవ వా చూర్ణం నాడ్యా ప్రధమేత్| తద్విఘాతే త్వానులోమికౌషధతైలమూత్రామ్లలవణక్షారయుక్తం సుతీక్ష్ణమాస్థాపనం దద్యాత్||36||
उदावर्ते तु दोषविलयनाय शीतज्वरघ्नतैलाभ्यक्तस्विन्नस्य श्यामात्रिवृत्पिप्पलीनिकुम्भनीलिनीचूर्णं गोमूत्रपरिपीतं द्विगुणलवणगुडेन कराङ्गुष्ठाकारां वर्तिं कृत्वा घृताभ्यक्तगुदस्य गुदे वातविण्मूत्रानुलोमनार्थं निदध्यात्| पिप्पलीमदनफलसर्षपागारधूमैर्वा समूत्रगुडैः| तुम्बीकरघाटकणासिद्धार्थकसैन्धवजीमूतकैर्वा एतेषामेव वा चूर्णं नाड्या प्रधमेत्| तद्विघाते त्वानुलोमिकौषधतैलमूत्राम्ललवणक्षारयुक्तं सुतीक्ष्णमास्थापनं दद्यात्||३६||
🔊 Audio coming soon
ఉదావర్త ఇత్యాదినోదావర్తచికిత్సా | శీతజ్వరనాశనైస్తైలైర్యోఽభ్యక్తః | పశ్చాచ్చ స్విన్నస్తస్య గోమూత్రపరిపీతం గోమూత్రం దత్వా పునః పునః శోషితం | పిప్పల్యాదిభిః | సమూత్రగుడైర్వా | నాడ్యా విధమేత్ గుద ఇతి ప్రకరణాల్లభ్యతే | తద్విఘాతే వర్త్యా మలస్యాప్రవృత్తావమ్లాని కాంజికాదీని || 36 ||
Adhikarana kalyANakakShAraH (37) · Śloka 37
త్రిఫలాత్రికటుత్రిలవణదంతీచిత్రకభల్లాతకాని జర్జరితాని సస్నేహమూత్రాణి శరావద్వయకోష్ఠే మృల్లిప్తే గోమయాగ్నినా విపచేత్| స కల్యాణకాఖ్యః క్షారః క్షీరమాంసరసాశినా ఘృతేన పీతోఽన్నపానే వా ప్రణీతోఽర్శోగుల్మపాండుహృద్రోగోదావర్తగ్రహణీమూత్రవిబంధాశ్మరీకృమిశ్వయథుహిధ్మాశ్వాసకాసశూలానాహప్లీహమేహాపహః||37||
त्रिफलात्रिकटुत्रिलवणदन्तीचित्रकभल्लातकानि जर्जरितानि सस्नेहमूत्राणि शरावद्वयकोष्ठे मृल्लिप्ते गोमयाग्निना विपचेत्| स कल्याणकाख्यः क्षारः क्षीरमांसरसाशिना घृतेन पीतोऽन्नपाने वा प्रणीतोऽर्शोगुल्मपाण्डुहृद्रोगोदावर्तग्रहणीमूत्रविबन्धाश्मरीकृमिश्वयथुहिध्माश्वासकासशूलानाहप्लीहमेहापहः||३७||
🔊 Audio coming soon
త్రిఫలాదికస్య క్షారః కల్యాణకాఖ్యః సుబోధః || 37 ||
Adhikarana vairecanikakShAraH (38) · Śloka 38
వైరేచనికమూత్రఫలాని సహింస్రార్కమూలదశమూలగుడాద్వీపిద్విపునర్నవాని సర్వైశ్చ తుల్యాని పంచలవణాని క్షారః పుర్వవత్ కృతః కాంకాయనోక్తోఽధికగుణః పూర్వస్మాత్||38||
वैरेचनिकमूत्रफलानि सहिंस्रार्कमूलदशमूलगुडाद्वीपिद्विपुनर्नवानि सर्वैश्च तुल्यानि पञ्चलवणानि क्षारः पुर्ववत् कृतः काङ्कायनोक्तोऽधिकगुणः पूर्वस्मात्||३८||
🔊 Audio coming soon
విరేచనౌషధాదీనాం క్షారః సుబోధః | కాంకాయననామ్నా మునినా ఉక్తః ||38||
Adhikarana hi~ggvAdimahAkShAraH (39) · Śloka 39
హింగుపాఠాత్ర్యూషణత్రిఫలాకటభీబిల్వమధయాయోరజః కటుకాపంచకోలకముస్తకుష్ఠక్షారద్వయముష్కకమధుకోగ్రగంధావిడంగమూర్వాజమోదేంద్రయవగుడూచీదేవదారూణి కార్షికాణి| పృథక్పలాంశాని పంచలవణాన్యైకధ్యమాపోథ్య ఘృతతైలకుడవేన దధికుడవేన చ సంయోజ్య కల్యాణకవిధినా దగ్ధో మహాక్షారస్తత్తుల్యః| సర్వగరవిషనిబర్హణశ్చ| ప్రాగ్భక్తం వా వితరేత్ ఘృతగుడయవక్షారాన్||39||
हिङ्गुपाठात्र्यूषणत्रिफलाकटभीबिल्वमधयायोरजः कटुकापञ्चकोलकमुस्तकुष्ठक्षारद्वयमुष्ककमधुकोग्रगन्धाविडङ्गमूर्वाजमोदेन्द्रयवगुडूचीदेवदारूणि कार्षिकाणि| पृथक्पलांशानि पञ्चलवणान्यैकध्यमापोथ्य घृततैलकुडवेन दधिकुडवेन च संयोज्य कल्याणकविधिना दग्धो महाक्षारस्तत्तुल्यः| सर्वगरविषनिबर्हणश्च| प्राग्भक्तं वा वितरेत् घृतगुडयवक्षारान्||३९||
🔊 Audio coming soon
హింగ్వాదికో మహాక్షారః సుబోధః | ఆపోథ్య జర్జరీకృత్య సుబోధం || 39 ||
Adhikarana BojanaM pAna~jca (40) · Śloka 40
దాడిమరసం వా సయవానీపాఠామహౌషధలవణగుడతక్రం| యమకస్నేహభృష్టాన్ వా సక్తుయుక్తాన్ కరంజప్రసవాన్| దధిదాడిమామ్లబదరతింతిణీకమాతులుంగలవణసురాం యమకసంస్కృతాం| త్రివృద్దంతీగుడచిత్రకచాంగేరీబాలములకలోణీకాసువర్చలోపోదకాచంచుపర్ణీవీరావాస్తుకపల్లవాస్తథా దక్షశిఖిశ్వావిడ్గోధామార్జారష్ట్రలోపాకకూర్మశల్యకమాంసాన్ మాంసరసాన్ యవప్రాయం చాన్నం భోజనార్థే| పానార్థే తు సపిప్పలీచూర్ణం గౌడమచ్ఛసురాం సలవణానాసవాంశ్చ దీపనీయవాతహరానారనాలం మస్తు వా సంస్కృతం||40||
दाडिमरसं वा सयवानीपाठामहौषधलवणगुडतक्रम्| यमकस्नेहभृष्टान् वा सक्तुयुक्तान् करञ्जप्रसवान्| दधिदाडिमाम्लबदरतिन्तिणीकमातुलुङ्गलवणसुरां यमकसंस्कृताम्| त्रिवृद्दन्तीगुडचित्रकचाङ्गेरीबालमुलकलोणीकासुवर्चलोपोदकाचञ्चुपर्णीवीरावास्तुकपल्लवास्तथा दक्षशिख़िश्वाविड्गोधामार्जारष्ट्रलोपाककूर्मशल्यकमांसान् मांसरसान् यवप्रायं चान्नं भोजनार्थे| पानार्थे तु सपिप्पलीचूर्णं गौडमच्छसुरां सलवणानासवांश्च दीपनीयवातहरानारनालं मस्तु वा संस्कृतम्||४०||
🔊 Audio coming soon
యవాన్యాదిభిస్తక్రాంతైర్యుక్తో దాడిమరసః | కరంజప్రసవః కరంజపత్రాంకురః | దధ్యాద్యన్యతమేన సంస్కృతాన్ త్రివృతాద్యన్యతమపల్లవాన్ | దక్షాదిమాంసాన్ మాంసరసాన్యవభూయిష్ఠం చాన్నముదావర్తినో భోజనార్థే శస్తం | పానార్థ ఇత్యాది సుబోధం || 40 ||
Adhikarana anubandhe cikitsA (41) · Śloka 41
అనుబంధే తు భూయో మదిరామస్తుమూత్రయుక్తం విరేకం| సపిప్పలీం వా ఘృతభృష్టాం సగుడాం హరీతకీం సకుంభనికుంభాం వా| ద్వివిధోపక్రమణీయోదితాన్ వా తర్పణప్రయోగాన్| త్రివృచ్చూర్ణం వా త్రిఫలారసానువిదధం| అభయామలకవిడంగాన్ వా సమత్రివృతాన్ సగుడాన్ మాణిభద్రకాఖ్యాన్| మిశ్రకస్నేహం సుకుమారకం నీలినీఘృతం వా కల్పోదితాని వా విరేచనాన్యవచారయేత్ గుదాశ్రయే హి దోషేఽపహృతే వ్యాధయోఽపి తజ్జాః ప్రశామ్యంతి||41||
अनुबन्धे तु भूयो मदिरामस्तुमूत्रयुक्तं विरेकम्| सपिप्पलीं वा घृतभृष्टां सगुडां हरीतकीं सकुम्भनिकुम्भां वा| द्विविधोपक्रमणीयोदितान् वा तर्पणप्रयोगान्| त्रिवृच्चूर्णं वा त्रिफलारसानुविदधम्| अभयामलकविडङ्गान् वा समत्रिवृतान् सगुडान् माणिभद्रकाख्यान्| मिश्रकस्नेहं सुकुमारकं नीलिनीघृतं वा कल्पोदितानि वा विरेचनान्यवचारयेत् गुदाश्रये हि दोषेऽपहृते व्याधयोऽपि तज्जाः प्रशाम्यन्ति||४१||
🔊 Audio coming soon
అనుబంధోఽనంతరోక్తయా చికిత్సయాఽనుపశమః | దంత్యా వా ద్రవంత్యా వా | పిప్పలీభిర్వా సహ హరీతకీఘృతేన భృష్టా విరేకే శస్యతే | తర్పణప్రయోగః సక్తుప్రయోగః సమత్రివృతం అభయాదీనామేకం | మాణిభద్రవటకాన్ కుష్ఠచికిత్సితే వక్ష్యమాణాన్ సగుడానవచారయేదితి సంబంధః | మిశ్రకస్నేహో గుల్మే వక్ష్యతే | గుదాశ్రయ ఇత్యాదినా విరేచనప్రయోగే హేతుమాహ || 41 ||
Adhikarana rUkShajeShu shUlAdiShUpakramaH (42) · Śloka 42
రూక్షతయా చ విడ్వాతవిబంధేన శూలోదావర్తసంభవః| తస్మాత్తత్రాశుతరం స్నేహనమనువాసనం విదధ్యాత్| పిప్పలీమదనబిల్వవచామధుకశతపుష్పాశఠీకుష్ఠపుష్కరమూలద్వీపిదేవదారుభిః శ్లక్ష్ణపిష్టైర్ద్విగుణపయస్తైలం సిద్ధమర్శోగుదభ్రంశయోనిశూలవంక్షణానాహగుదశోఫోత్థానప్రవాహికాపిచ్ఛాస్రావోరూకటీపృష్ఠదౌర్బల్యవైవర్ణ్యమూత్రకృచ్ఛ్రనిషూదనం వాతమూత్రశకృత్పిత్తశ్లేష్మానులోమకరం చ| వాతానులోమ్యే హి సతి ధ్రువమనలో యాతి దీప్తిమర్శాంసి చాతః సంకోచమితి||42||
रूक्षतया च विड्वातविबन्धेन शूलोदावर्तसम्भवः| तस्मात्तत्राशुतरं स्नेहनमनुवासनं विदध्यात्| पिप्पलीमदनबिल्ववचामधुकशतपुष्पाशठीकुष्ठपुष्करमूलद्वीपिदेवदारुभिः श्लक्ष्णपिष्टैर्द्विगुणपयस्तैलं सिद्धमर्शोगुदभ्रंशयोनिशूलवङ्क्षणानाहगुदशोफोत्थानप्रवाहिकापिच्छास्रावोरूकटीपृष्ठदौर्बल्यवैवर्ण्यमूत्रकृच्छ्रनिषूदनं वातमूत्रशकृत्पित्तश्लेष्मानुलोमकरं च| वातानुलोम्ये हि सति ध्रुवमनलो याति दीप्तिमर्शांसि चातः सङ्कोचमिति||४२||
🔊 Audio coming soon
ఉదావర్తస్య శూలస్య చ రూక్షతయా యో విడ్వాతవిబంధస్తేన సంభవో యతస్తతః శీఘ్రతరం స్నేహనమనువాసనం విదధ్యాత్ | పిప్పల్యాదికల్కః స్నేహాచ్చతుర్థాంశేన | తైలాద్ ద్విగుణం క్షీరం | వాతానులోమ్యేత్యాదినాన్యేషామప్యానులోమ్యకరణాత్ ప్రయోగమనుశాస్తి || 42 ||
Adhikarana saMkShepataH upakramAdik (43) · Śloka 43
భవంతి చాత్ర- అర్శాంసి శస్త్రక్షారాగ్నిలేపాభ్యంగైరుపాచరేత్| దృశ్యాన్యదృశ్యాని పునః సదాఽంతఃపరిమార్జనైః| అల్పకాలోత్థితేష్వల్పలింగదోషేషు చౌషధం| నాత్యుచ్ఛ్రితేషు మృదుషు క్షారోఽస్రస్రుతిమత్సు చ| ఉచ్ఛ్రితేష్వల్పమూలేషు శస్తం శస్త్రం కునామసు| యుక్తేషు స్థైర్యకాఠిన్యకార్కశ్యైః శస్త్రపావకౌ| యోజ్యో మహత్సు వా క్షారః పాటయిత్వా వికుట్య వా| సూచీకూర్చేన తద్వచ్చ బడిశం తేషు శస్త్రకం||43||
भवन्ति चात्र- अर्शांसि शस्त्रक्षाराग्निलेपाभ्यङ्गैरुपाचरेत्| दृश्यान्यदृश्यानि पुनः सदाऽन्तःपरिमार्जनैः| अल्पकालोत्थितेष्वल्पलिङ्गदोषेषु चौषधम्| नात्युच्छ्रितेषु मृदुषु क्षारोऽस्रस्रुतिमत्सु च| उच्छ्रितेष्वल्पमूलेषु शस्तं शस्त्रं कुनामसु| युक्तेषु स्थैर्यकाठिन्यकार्कश्यैः शस्त्रपावकौ| योज्यो महत्सु वा क्षारः पाटयित्वा विकुट्य वा| सूचीकूर्चेन तद्वच्च बडिशं तेषु शस्त्रकम्||४३||
🔊 Audio coming soon
దృశ్యాన్యర్శాంసి శస్త్రైరుపాచరేత్ | అదృశ్యాన్యంతఃపరిమార్జనైర్వమనాదిభిః | అల్పకాలోత్థితత్వాదికయుక్తేషు కునామస్వర్శఃసు ఔషధం | నాత్యుచ్ఛ్రితత్వాదియుక్తేషు క్షారః | ఉచ్ఛ్రితత్వాదియుక్తేషు శస్త్రం | స్థైర్యాదియుక్తేషు శస్త్రపావకౌ యోజ్యౌ | మహత్సు చ యదా క్షారో యోజ్యస్తదా విపాట్య సూచీకూర్చేన వికుట్య వా || 43 ||
Adhikarana yantradoShAsteShAM parihAryatvam (44) · Śloka 44
అతిస్థూలాదిదీర్ఘే తు యంత్రకే మర్మఘట్టనం| అణుచ్ఛిద్రే మహద్రూపమేకదేశేఽవశిష్యతే| అతిచ్ఛిద్రేఽధికం రూపాదవతీర్ణం ప్రవాహణాత్| స్థూలాంత్రమపి హింస్యాచ్చ యథోక్తం యోజయేదతః||44||
अतिस्थूलादिदीर्घे तु यन्त्रके मर्मघट्टनम्| अणुच्छिद्रे महद्रूपमेकदेशेऽवशिष्यते| अतिच्छिद्रेऽधिकं रूपादवतीर्णं प्रवाहणात्| स्थूलान्त्रमपि हिंस्याच्च यथोक्तं योजयेदतः||४४||
🔊 Audio coming soon
అతిస్థూలేత్యాదినా యంత్రదోషా ఉచ్యంతే | మర్మణో గుదస్య ఘట్టనం | అణుచ్ఛిద్రే యంత్రమహతోఽర్శస ఏకదేశోఽవశిష్యతే న దృశ్యత ఇత్యర్థః | అతిచ్ఛిద్రే పునః ప్రవాహణాత్ ప్రేరణాద్రూపాదర్శసోఽధికమప్యవతీర్ణం యతో భవత్యతస్తద్యంత్రం స్థూలాంత్రమపి హింస్యాదతో యథోక్తం యంత్రం శీలయేత్ || 44 ||
Adhikarana arshassu sadA hitadravyANi (45) · Śloka 45
శుష్కేషు భల్లాతకమగ్ర్యముక్తంభైషజ్యమార్ద్రేషు తు వత్సకత్వక్| సర్వేషు సర్వర్తుషు కాలశేయమర్శస్సు బల్యంచ మలాపహంచ| భిత్వా విబంధాననులోమనాయ యన్మారుతస్యాగ్నిబలాయ యచ్చ| తదన్నపానౌషధమర్శసేన సేవ్యం వివర్జ్యం విపరీతమస్మాత్||45||
शुष्केषु भल्लातकमग्र्यमुक्तम्भैषज्यमार्द्रेषु तु वत्सकत्वक्| सर्वेषु सर्वर्तुषु कालशेयमर्शस्सु बल्यञ्च मलापहञ्च| भित्वा विबन्धाननुलोमनाय यन्मारुतस्याग्निबलाय यच्च| तदन्नपानौषधमर्शसेन सेव्यं विवर्ज्यं विपरीतमस्मात्||४५||
🔊 Audio coming soon
శుష్కేష్విత్యాది సుబోధం | కాలశేయం తక్రం | విబంధాన్ భిత్వా యదనులోమనాయాన్నపానౌషధం స్యాత్తత్ సేవ్యం | తద్విపరీతం వర్జ్యం ||45||
Adhikarana arshAdInAM parasparanidAnabhUtatvam (46-47) · Śloka 47
అర్శోఽతిసారగ్రహణీవికారాః ప్రాయేణ చాన్యోన్యనిదానభూతాః| సన్నేఽనలే సంతి న సంతి దీప్తే రక్షేదతస్తేషు విశేషతోఽగ్నిం||46|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావ ష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం చికిత్సితస్థానేఽర్శసాం చికిత్సితన్నామ దశమోఽధ్యాయః||47||
अर्शोऽतिसारग्रहणीविकाराः प्रायेण चान्योन्यनिदानभूताः| सन्नेऽनले सन्ति न सन्ति दीप्ते रक्षेदतस्तेषु विशेषतोऽग्निम्||४६|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थानेऽर्शसां चिकित्सितन्नाम दशमोऽध्यायः||४७||
🔊 Audio coming soon
అర్శఃప్రభృతయః పరస్పరేణ నిదానభూతాః | రోగశ్చ రోగస్య హేతుర్భవతీత్యుక్తం | తే చ సర్వే మందేఽగ్నౌ యతో భవంత్యతో విశేషతోఽగ్నిం రక్షేదితి || 46 || ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయాం అష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం చికిత్సితస్థానే దశమోఽధ్యాయః