Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਕਾਮਲਾਸ਼ੋਫਵਿਸਰ੍ਪਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮਾ- ਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातः पाण्डुरोगकामलाशोफविसर्पनिदानं नामा- ध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਮਾਂਸਾਦ੍ਯੁਪਘਾਤਦੋਸਕੋਪਸਾਦਸ਼੍ਯਾਦੁਦਰਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਨਿਰ੍ਣਯਾਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਃ || ੧ ||
Adhikarana pANDuroganidAnaM samprAptiniruktIni (2) · Śloka 2
ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ਕੁਪਿਤਾਃ ਯਥੋਕ੍ਤੈਃ ਕੋਪਨੈਰ੍ਮਲਾਃ| ਤਤ੍ਰਾਨਿਲੇਨ ਬਲਿਨਾ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਹਦਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਧਮਨੀਰ੍ਦਸ਼ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੁਵਤ੍ਸਕਲਾਂ ਤਨੁਮ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਤ੍ਵਗ੍ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਾਨਿ ਪ੍ਰਦੂਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਯੋਸ੍ਤਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਤ੍ਵਚਿ ਵਰ੍ਣਾਨ੍ ਪਥਗ੍ਵਿਧਾਨ੍| ਪਾਣ੍ਡੁਹਾਰਿਦ੍ਰਹਰਿਤਾਨ੍ ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਂ ਤੇਸੁ ਚਾਧਿਕਮ੍| ਯਤੋਤਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਰੋਗਃ................||੨||
पित्तप्रधानाः कुपिताः यथोक्तैः कोपनैर्मलाः| तत्रानिलेन बलिना क्षिप्तं पित्तं हृदि स्थितम्| धमनीर्दश सम्प्राप्य व्याप्नुवत्सकलां तनुम्| श्लेष्मत्वग्रक्तमांसानि प्रदूष्यान्तरमाश्रितम्| त्वङ्मांसयोस्तत्कुरुते त्वचि वर्णान् पृथग्विधान्| पाण्डुहारिद्रहरितान् पाण्डुत्वं तेषु चाधिकम्| यतोऽतः पाण्डुरित्युक्तः स रोगः................||२||
🔊 Audio coming soon
ਮਲਾ ਦੁਸ੍ਟਾ ਵਾਤਾਦਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਥੋਕ੍ਤੈਸ੍ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾਦਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵਰੋਗਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤੈਃ (ਅ. ਸਂ. ਨਿ. ਸੂ. - ੨੬-੩੦) ਕੋਪਨੈਃ ਕੁਪਿਤਾਃ | ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕਾ ਯਤ੍ਰ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ | ਯਤ੍ਤਦੋਰ੍ਨਿਤ੍ਯਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਦ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍ | ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਨਿਰੁਕ੍ਤਿਃ | ਤਦਿਤਿ ਪਿਤ੍ਤਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਃ | ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਯੋਰਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤ੍ਵਚਿ ਪਥਗ੍ਵਿਧਾਨ੍ ਵਰ੍ਣਾਨ੍ ਕੁਰੁਤੇ | ਤਤ੍ਰ ਚ ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਮਧਿਕਮਤਃ ਸ ਰੋਗਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ || ੨ ||
Adhikarana pANDurogasAmAnyalakShaNam (3) · Śloka 3
....................................ਤੇਨ ਗੌਰਵਮ੍| ਧਾਤੂਨਾਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਮੋਜਸਸ਼੍ਛ ਗੁਣਕ੍ਸਯਃ| ਤਤੋਲ੍ਪਰਕ੍ਤਮੇਦਸ੍ਕੋ ਨਿਃਸਾਰਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਲਥੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ| ਮਦ੍ਯਮਾਨੈਰਿਵਾਙ੍ਗੈਰ੍ਨਾ ਦ੍ਰਵਤਾ ਹਦਯੇਨ ਚ| ਸ਼ੂਨਾਕ੍ਸਿਕੂਟਵਦਨਃ ਕੋਪਨਃ ਸ੍ਠੀਵਨੋਲ੍ਪਵਾਕ੍| ਅਨ੍ਨਦ੍ਵਿਟ੍ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਦ੍ਵੇਸੀ ਸ਼ੀਰ੍ਣਰੋਮਾ ਹਤਾਨਲਃ| ਸਨ੍ਨਸਕ੍ਥੀ ਜ੍ਵਰੀ ਸ਼੍ਵਾਸੀ ਕਰ੍ਣਕ੍ਸ੍ਵੇਡੀ ਸ਼੍ਰਮੀ ਭ੍ਰਮੀ||੩||
....................................तेन गौरवम्| धातूनां स्याच्च शैथिल्यमोजसश्छ गुणक्षयः| ततोऽल्परक्तमेदस्को निःसारः स्याच्छ्लथेन्द्रियः| मृद्यमानैरिवाङ्गैर्ना द्रवता हृदयेन च| शूनाक्षिकूटवदनः कोपनः ष्ठीवनोऽल्पवाक्| अन्नद्विट्शिशिरद्वेषी शीर्णरोमा हतानलः| सन्नसक्थी ज्वरी श्वासी कर्णक्ष्वेडी श्रमी भ्रमी||३||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਨ ਚ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇਣ ਸ਼ਰੀਰਗੌਰਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ | ਧਾਤੂਨਾਂ ਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰੂਪਾਦ੍ਧਾਨਿਃ | ਓਜਃ ਨਾਮ ਪ੍ਰਧਾਨੋ ਧਾਤੁਃ | ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ (ਅ. ਸਂ. ਸ਼ਾ. - ੩੪੨-੩੪੩) | ਪ੍ਰਸਤਮਾਨਂ ਤਸ੍ਯ | ਯੇ ਗੁਣਾ ਮਨ੍ਦਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਯਃ (ਅ. ਸਂ. ਨਿ. - ੨੦੮-੨੧੦) | ਤੇਸਾਂ ਹਾਨਿਃ | ਤਤੋ ਧਾਤੁਸੁ ਸ਼ਿਥਿਲੇਸੁ ਓਜਸਿ ਚ ਕ੍ਸੀਣਗੁਣੇ ਅਲ੍ਪਰਕ੍ਤਾਦਿਯੁਕ੍ਤੋ ਨਾ ਪੁਰੁਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ || ੩ ||
Adhikarana pANDurogaprabhedAH (4) · Śloka 4
ਸ ਪਞ੍ਚਧਾ ਪਥਗ੍ਦੋਸੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਰ੍ਮਤ੍ਤਿਕਾਦਨਾਤ੍||੪||
स पञ्चधा पृथग्दोषैः समस्तैर्मृत्तिकादनात्||४||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਬੋਧਮਨ੍ਯਤ੍ || ੪ ||
Adhikarana pANDurogapUrvarUpANi (5) · Śloka 5
ਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪਮਸ੍ਯ ਹਦਯਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਰੂਕ੍ਸਤਾ ਤ੍ਵਚਿ| ਅਰੁਚਿਃ ਪੀਤਮੂਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵੇਦਾਭਾਵੋਲ੍ਪਵਹ੍ਨਿਤਾ| ਸਾਦਃ ਸ਼੍ਰਮਃ ............................||੫||
प्राग्रूपमस्य हृदयस्पन्दनं रूक्षता त्वचि| अरुचिः पीतमूत्रत्वं स्वेदाभावोऽल्पवह्निता| सादः श्रमः ............................||५||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਸ੍ਯ ਹਦਯਸ੍ਪਨ੍ਦਨਾਦਿਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮ੍ || ੫ ||
Adhikarana vAtajapANDurogalakShaNam (6) · Śloka 6
................................ ਅਨਿਲਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਗਾਤ੍ਰਰੁਕ੍ਤੋਦਕਮ੍ਪਨਮ੍| ਕਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਾਰੁਣਸਿਰਾਨਖਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਨੇਤ੍ਰਤਾ| ਸ਼ੋਫਾਨਾਹਾਸ੍ਯਵੈਰਸ੍ਯਵਿਟ੍ਸ਼ੋਸਾਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਧਰੁਕ੍||੬||
................................ अनिलात्तत्र गात्ररुक्तोदकम्पनम्| कृष्णरूक्षारुणसिरानखविण्मूत्रनेत्रता| शोफानाहास्यवैरस्यविट्शोषाः पार्श्वमूर्धरुक्||६||
🔊 Audio coming soon
ਗਾਤ੍ਰਰੁਗਾਦਿ ਵਾਤਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਲਕ੍ਸਣਮ੍ || ੬ ||
Adhikarana pittajapANDurogalakShaNam (7) · Śloka 7
ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਧਰਿਤਪੀਤਾਭਸਿਰਾਦਿਤ੍ਵਂ ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਮਃ| ਤਟ੍ਸ੍ਵੇਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਸ਼ੀਤੇਚ੍ਛਾ ਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਂ ਕਟੁਵਕ੍ਤ੍ਰਤਾ| ਵਰ੍ਚੋਭੇਦੋਮ੍ਲਕੋ ਦਾਹਃ...............................||੭||
पित्ताद्धरितपीताभसिरादित्वं ज्वरस्तमः| तृट्स्वेदमूर्च्छा शीतेच्छा दौर्गन्ध्यं कटुवक्त्रता| वर्चोभेदोऽम्लको दाहः...............................||७||
🔊 Audio coming soon
ਹਰਿਤਸਿਰਾਦਿਤ੍ਵਾਦਿ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇ ਭਵਤਿ || ੭ ||
Adhikarana kaphajapANDurogalakShaNam (8) · Śloka 8
............................... ਕਫਾਚ੍ਛੁਕ੍ਲਸਿਰਾਦਿਤਾ| ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਲਵਣਵਕ੍ਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਰੋਮਹਰ੍ਸਃ ਸ੍ਵਰਕ੍ਸਯਃ| ਕਾਸਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਚ ................................||੮||
............................... कफाच्छुक्लसिरादिता| तन्द्रालवणवक्त्रत्वं रोमहर्षः स्वरक्षयः| कासश्छर्दिश्च ................................||८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਕ੍ਲਸਿਰਾਦਿਤ੍ਵਾਦਿਛਰ੍ਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਕਫਾਤ੍ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇ ਭਵਤਿ | ਆਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨ ਨਖਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਨੇਤ੍ਰਾਣਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍ || ੮ ||
Adhikarana sannipAtajapANDurogalakShaNam (9) · Śloka 9
........................... ਨਿਚਯਾਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਲਿਙ੍ਗਃ ਸੋਤਿਦੁਃਸਹਃ||੯||
........................... निचयान्मिश्रलिङ्गः सोऽतिदुःसहः||९||
🔊 Audio coming soon
੦੦
Adhikarana mRudbhakShaNajanyapANDuroganidAnAdi (10) · Śloka 10
ਮਤ੍ਕਸਾਯਾਨਿਲਂ ਪਿਤ੍ਤਮੂਸਰਾ ਮਧੁਰਾ ਕਫਮ੍| ਦੂਸਯਿਤ੍ਵਾ ਰਸਾਦੀਂਸ਼੍ਛ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਭੁਕ੍ਤਂ ਵਿਰੂਕ੍ਸ੍ਯ ਚ| ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯਪਕ੍ਵੈਵਾਪੂਰ੍ਯ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਰੂਧ੍ਵਾ ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਂ ਤਤਃ ਸ਼ੂਨਨਾਭਿਪਾਦਾਸ੍ਯਮੇਹਨਃ| ਪੁਰੀਸਂ ਕਮਿਵਨ੍ਮੁਞ੍ਚੇਦ੍ਭਿਨ੍ਨਂ ਸਾਸਕ੍ਕਫਂ ਨਰਃ||੧੦||
मृत्कषायाऽनिलं पित्तमूषरा मधुरा कफम्| दूषयित्वा रसादींश्छ रौक्ष्याद्भुक्तं विरूक्ष्य च| स्रोतांस्यपक्वैवापूर्य्य कुर्याद्रूध्वा च पूर्ववत्| पाण्डुरोगं ततः शूननाभिपादास्यमेहनः| पुरीषं कृमिवन्मुञ्चेद्भिन्नं साऽसृक्कफं नरः||१०||
🔊 Audio coming soon
ਕਸਾਯਾ ਮਦਨਿਲਂ ਦੂਸਯਿਤ੍ਵਾ, ਊਸਰਾ ਮਤ੍ਕਫਂ ਦੂਸਯਿਤ੍ਵਾ; ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ | ਮਦੋ ਰਸਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸਕੋਪਨਤ੍ਵਂ ਰਸਾਦਿਦੂਸਣਂ ਸਾਧਾਰਣਮ੍ | ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯਾਪੂਰ੍ਯ ਰੂਧ੍ਵਾ ਚ | ਪੂਰ੍ਵਵਦਿਤਿ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਸਮਾਨਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾ ਤੈਰੇਵ ਚ ਲਕ੍ਸਣੈਰਿਤਿ | ਤਤੋਨਰਃ ਸ਼ੂਨਨਾਭ੍ਯਾਦਿਯੁਤਃ | ਅਤ੍ਰ ਤੁ ਨਾਭਿਸ਼੍ਵਯਥ੍ਵਾਦਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ | ਉਕ੍ਤਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਃ || ੧੦ ||
Adhikarana kAmilAnidAnam (11) · Śloka 11
ਯਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੀ ਸੇਵੇਤ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਤਸ੍ਯ ਕਾਮਿਲਾਮ੍| ਕੋਸ੍ਠਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਰਯਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾਸਙ੍ਮਾਂਸਮਾਵਹੇਤ੍||੧੧||
यः पाण्डुरोगी सेवेत पित्तलं तस्य कामिलाम्| कोष्ठशाखाश्रयं पित्तं दग्ध्वाऽसृङ्मांसमावहेत्||११||
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਤਦਙ੍ਗਭੂਤਾ ਕਾਮਿਲੋਚ੍ਯਤੇ | ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੀ ਯੋ ਨਰਃ ਪਿਤ੍ਤਲਮਾਹਾਰਾਦਿਕਂ ਸੇਵਤੇ ਤਸ੍ਯ ਕਾਮਿਲਾਂ ਪਿਤ੍ਤਮਾਵਹੇਤ੍ | ਕਿਂ ਕਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਹ-ਅਸਙ੍ਮਾਂਸਂ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ | ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਛੋਭਯੋ ਮਾਰ੍ਗਃ ਕੋਸ੍ਠਃ ਸ਼ਾਖਾ ਚ || ੧੧ ||
Adhikarana kAmilAyA lakShaNam (12) · Śloka 12
ਹਾਰਿਦ੍ਰਨੇਤ੍ਰਮੂਤ੍ਰਤ੍ਵਙ੍ਨਖਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼ਕਤ੍ਤਥਾ| ਦਾਹਾਵਿਪਾਕਤਸ੍ਣਾਵਾਨ੍ਭੇਕਾਭੋ ਦੁਰ੍ਬਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ|੧੨|
हारिद्रनेत्रमूत्रत्वङ्नखवक्त्रशकृत्तथा| दाहाविपाकतृष्णावान्भेकाभो दुर्बलेन्द्रियः|१२|
🔊 Audio coming soon
੦੦
Adhikarana pANDurogAdvinApi kAmalAyAH sambhavaH (12) · Śloka 12
ਭਵੇਤ੍ਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣਸ੍ਯਾਸੌ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਦਤੇπ ਚ||੧੨||
भवेत्पित्तोल्बणस्यासौ पाण्डुरोगादृतेπ च||१२||
🔊 Audio coming soon
ਅਸੌ ਚ ਕਾਮਿਲਾਖ੍ਯੋ ਰੋਗਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਦ੍ਵਿਨਾ ਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣਸ੍ਯ ਪੁਂਸੋ ਭਵਤਿ | ਅਪਿ ਚੇਤਿ ਯੁਕ੍ਤਿਸਮੁਚ੍ਚਯੇ || ੧੨ ||
Adhikarana kumbhakAmilAlakShaNam (13) · Śloka 13
ਉਪੇਕ੍ਸਯਾ ਚ ਸ਼ੋਫਾਢ੍ਯਾ ਸਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾ ਕੁਮ੍ਭਕਾਮਿਲਾ||੧੩||
उपेक्षया च शोफाढ्या सा कृच्छ्रा कुम्भकामिला||१३||
🔊 Audio coming soon
ਉਪੇਕ੍ਸਯਾ ਅਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ | ਸ਼ੋਫਾਢ੍ਯਾ ਸਤੀ ਕੁਮ੍ਭਕਾਮਿਲੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ | ਸਾ ਚ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਾ || ੧੩ ||
Adhikarana halImakalakShaM tatparyAyau ca (14) · Śloka 14
ਹਰਿਤਸ਼੍ਯਾਵਪੀਤਤ੍ਵਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇ ਯਦਾ ਭਵੇਤ੍| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ ਭ੍ਰਮਸ੍ਤਸ੍ਣਾਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਵਹਰ੍ਸੋ ਮਦੁਰ੍ਜ੍ਵਰਃ| ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਬਲਾਨਲਭ੍ਰਂਸ਼ੋ ਲੋਢਰਂ ਤਂ ਹਲੀਮਕਮ੍| ਅਲਸਞ੍ਚੇਤਿ ਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ........................||੧੪||
हरितश्यावपीतत्वं पाण्डुरोगे यदा भवेत्| वातपित्ताद् भ्रमस्तृष्णास्त्रीष्वहर्षो मृदुर्ज्वरः| तन्द्राबलानलभ्रंशो लोढरं तं हलीमकम्| अलसञ्चेति शंसन्ति........................||१४||
🔊 Audio coming soon
ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇ ਯਦਾ ਹਰਿਤਾਦਿਰੂਪਤ੍ਵਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕ੍ਯਾਦ੍ਭਵੇਦ੍ ਭ੍ਰਮਾਦਿਕਂ ਚ ਤਦਾਸੌ ਰੋਗੋ ਹਲੀਮਕ ਉਚ੍ਯਤੇ | ਤਮੇਵ ਲੋਢਰਮਲਸਞ੍ਚ ਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ || ੧੪ ||
Adhikarana nirUpaNapratij~jA (15) · Śloka 15
....................................ਤੇਸਾਂ ਪੂਰ੍ਵਮੁਪਦ੍ਰਵਾਃ| ਸ਼ੋਫਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ਕਥਿਤਾਃ ਸ ਏਵਾਤੋ ਨਿਗਦ੍ਯਤੇ||੧੫||
....................................तेषां पूर्वमुपद्रवाः| शोफप्रधानाः कथिताः स एवातो निगद्यते||१५||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਮਿਤਿ ਪ੍ਰਧਾਨਾਨਾਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਣਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍ | ਪੂਰ੍ਵਮਿਤਿ ਵਿਕਤਵ੍ਯਾਧਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੇ ਸ਼ੋਥਪ੍ਰਧਾਨਾ ਉਪਦ੍ਰਵਾਃ ਕਥਿਤਾਃ 'ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਮਾਨ੍' (ਅ. ਸਂ. ਸ਼ਾ.) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ | ਅਤਃ ਕਾਰਣਾਦਤ੍ਰ ਸ਼ੋਫ ਏਵ ਨਿਗਦ੍ਯਤ ਇਤਿ ਸ਼ੋਫਂ ਪ੍ਰਤਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥਾ ਨਿਗਦ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ || ੧੫ ||
Adhikarana shophasya samprAptiH, sAnnipAtikatva~jca (16) · Śloka 16
ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਕਫਾਨ੍ਵਾਯੁਰ੍ਦੁਸ੍ਟੋ ਦੁਸ੍ਟਾਨ੍ ਬਹਿਃਸਿਰਾਃ| ਨੀਤ੍ਵਾ ਰੂਦ੍ਧਗਤਿਸ੍ਤੈਰ੍ਹਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਸਂਸ਼੍ਰਯਮ੍| ਉਤ੍ਸੇਧਂ ਸਂਹਤਂ ਸ਼ੋਫਂ ਤਮਾਹੁਰ੍ਨਿਚਯਾਦਤਃ| ਸਰ੍ਵਮ੍ .....................................||੧੬||
पित्तरक्तकफान्वायुर्दुष्टो दुष्टान् बहिःसिराः| नीत्वा रूद्धगतिस्तैर्हि कुर्यात्त्वङ्मांससंश्रयम्| उत्सेधं संहतं शोफं तमाहुर्निचयादतः| सर्वम् .....................................||१६||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਯੁਃ ਸ੍ਵਕਾਰਣੇਨ ਦੁਸ੍ਟਃ ਪਿਤ੍ਤਾਦੀਨ੍ ਦੁਸ੍ਟਾਨ੍ ਬਹਿਃਸਿਰਾ ਨੀਤ੍ਵਾ ਤੈਃ ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਭੀ ਰੂਦ੍ਧਗਤਿਃ ਸਨ੍ ਤ੍ਵਚਂ ਮਾਂਸਂ ਚਾਸ਼੍ਰਯਨ੍ ਉਤ੍ਸੇਧਂ ਸਂਹਤਂ ਸ਼ੋਫਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਰੋਗਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ | ਅਤਃ ਕਾਰਣਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਸ਼ੋਫੋ ਨਿਚਯਾਤ੍ਮਕਃ || ੧੬ ||
Adhikarana shophasya prabhedAH (17) · Śloka 17
................................ ਹੇਤੁਵਿਸ਼ੇਸੈਸ੍ਤੁ ਰੂਪਭੇਦਾਨ੍ਨਵਾਤ੍ਮਕਮ੍| ਦੋਸੈਃ ਪਥਗ੍ਦ੍ਵਯਂ ਸਰ੍ਵੈਰਭਿਘਾਤਾਦ੍ਵਿਸਾਦਪਿ||੧੭||
................................ हेतुविशेषैस्तु रूपभेदान्नवात्मकम्| दोषैः पृथग्द्वयं सर्वैरभिघाताद्विषादपि||१७||
🔊 Audio coming soon
ਏਵਮੁਕ੍ਤੋਪਿ ਸ੍ਵਲਿਙ੍ਗਵਿਸ਼ੇਸਵਸ਼ਾਨ੍ਨਵਾਤ੍ਮਾਦੋਸਾਦਿਭੇਦੇਨ| ਦੋਸੈਃ ਪਥਕ੍ਸਂਸਸ੍ਟੈਃ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤੈਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸਪ੍ਤ| ਅਭਿਘਾਤਾਦ੍ਵਿਸਾਦਿਤਿ ਦ੍ਵੌ||੧੭||
Adhikarana shophasya dvividhaM, dvaividhyaM traividhya~jca (18) · Śloka 18
ਦ੍ਵਿਧਾ ਵਾ ਨਿਜਮਾਗਨ੍ਤੁਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੈਕਾਙ੍ਗਜਞ੍ਚ ਤਮ੍| ਪਥੂਨ੍ਨਤਗ੍ਰਥਿਤਤਾਵਿਸ਼ੇਸੈਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਧਾ ਵਿਦੁਃ||੧੮||
द्विधा वा निजमागन्तुं सर्वाङ्गैकाङ्गजञ्च तम्| पृथून्नतग्रथितताविशेषैश्च त्रिधा विदुः||१८||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਵਾ ਕਿਂ ਨਵਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵੇਨ ਦ੍ਵਿਧੈਵੋਚ੍ਯਤਾਮ੍| ਵਾਤਾਦ੍ਯੁਤ੍ਥਾ ਨਿਜਾਃ ਸ਼ੇਸ ਆਗਨ੍ਤੁਰਿਤਿ| ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੈਕਾਙ੍ਗਭੇਦੇਨਾਪਰਂ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਮ੍| ਪਥ੍ਵਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤਸ੍ਯੈਵ ਤ੍ਰਿਵਿਧਤ੍ਵਮ੍|| ੧੮||
Adhikarana shophasya nidAnasamprAptishca (20) · Śloka 19
ਸਾਮਾਨ੍ਯਹੇਤੁਃ ਸ਼ੋਫਾਨਾਂ ਦੋਸਜਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਵ੍ਯਾਧਿਕਰ੍ਮੋਪਵਾਸਾਦਿਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਭਜਤੋ ਦ੍ਰੁਤਮ੍| ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਮਥਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਗੁਰ੍ਵਮ੍ਲਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਲਵਣਕ੍ਸਾਰਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਸ਼ਾਕਾਮ੍ਬੁਸ੍ਵਪ੍ਨਜਾਗਰਮ੍| ਮਦ੍ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਮਾਂਸਵਲ੍ਲੂਰਮਜੀਰ੍ਣਸ਼੍ਰਮਮੈਥੁਨਮ੍| ਪਦਾਤੇਰ੍ਮਾਰ੍ਗਗਮਨਂ ਯਾਨੇਨ ਕ੍ਸੋਭਿਣਾਪਿ ਵਾ| ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਤਿਸਾਰਰ੍ਸ਼ੋ ਜਠਰਪ੍ਰਦਰਜ੍ਵਰਾਃ| ਵਿਸੂਚ੍ਯਲਸਕਚ੍ਛਰ੍ਦਿਗਰ੍ਭਵੀਸਰ੍ਪਪਾਣ੍ਡਵਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਚ ਮਿਥ੍ਯੋਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਸ੍ਤੈਰ੍ਦੋਸਾ ਵਕ੍ਸਸਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼ੋਫਮਧੋ ਬਸ੍ਤੌ ਮਧ੍ਯੇ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਮਧ੍ਯਗਾਃ| ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਾਃ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗੇਸੁ ਤਦਾਸ਼੍ਰਯਾਃ||੧੯||
सामान्यहेतुः शोफानां दोषजानां विशेषतः| व्याधिकर्मोपवासादिक्षीणस्य भजतो द्रुतम्| अतिमात्रमथान्यस्य गुर्वम्लस्निग्धशीतलम्| लवणक्षारतीक्ष्णोष्णशाकाम्बुस्वप्नजागरम्| मृद्ग्राम्यमांसवल्लूरमजीर्णश्रममैथुनम्| पदातेर्मार्गगमनं यानेन क्षोभिणापि वा| श्वासकासातिसारर्शो जठरप्रदरज्वराः| विषूच्यलसकच्छर्दिगर्भवीसर्पपाण्डवः| अन्ये च मिथ्योपक्रान्तास्तैर्दोषा वक्षसि स्थिताः| ऊर्ध्वं शोफमधो बस्तौ मध्ये कुर्वन्ति मध्यगाः| सर्वाङ्गाः सर्वगतं प्रत्यङ्गेषु तदाश्रयाः||१९||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਦੋਸਜਾਨਧਿਕਤ੍ਯਾਹ-ਸਾਮਾਨ੍ਯਹੇਤੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤਾਦਿਜਾਨਾਂ ਸ਼ੋਫਾਨਾਂ ਹੇਤੁਃ| ਸਾਮਾਨ੍ਯਃ ਸਾਧਾਰਣਃ ਸਰ੍ਵਰੋਗਨਿਦਾਨਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਃ (ਅ. ਸਂ. ਨਿ. - ੨੬-੩੦)| ਵ੍ਯਾਧੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤੋਤਿਸ਼ਯੇਨ ਹੇਤੁਃ| ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਃ ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਦ੍ਰੁਤਂ ਝਟਿਤਿ ਗੁਰ੍ਵਾਦਿ ਭਜਤਃ| ਵ੍ਯਾਧਿਕ੍ਸੀਣਾਦਿਮਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਨੈਵਾਨ੍ਯਸ੍ਯਾਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਮਾਤ੍ਰਾਧਿਕ੍ਯੇਨ ਗੁਰ੍ਵਾਦਿਕਂ ਭਜਤਃ| ਸ੍ਵਪ੍ਨਜਾਗਰਣਕਾਲ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਾਤ੍| ਵਲ੍ਲੂਰਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਾਂਸਮ੍| ਅਜੀਰ੍ਣੇ ਅਧ੍ਵਾਦਿਨਾ ਸ਼੍ਰਮਃ| ਅਜੀਰ੍ਣ ਏਵ ਚ ਮੈਥੁਨਮ੍| ਪ੍ਰਦਰੋਤਿਰਜਃ| ਸ਼੍ਵਾਸਾਦਯੋਨ੍ਯੇ ਚ ਰੋਗਾ ਮਿਥ੍ਯੋਪਕ੍ਰਾ ਨ੍ਤਾਸ੍ਤੈਰ੍ਹੇਤੁਭਿਃ ਦੁਸ੍ਟਾਃ| ਵਕ੍ਸਸਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਭਾਗੇ ਸ਼ੋਫਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਬਸ੍ਤੌ ਸ੍ਥਿਤਾ ਅਧਃ ਸ਼ੋਫਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਤਦਿਤ੍ਯਙ੍ਗਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਃ||੨੦||
Adhikarana shophapUrvarUpam (20) · Śloka 20
ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਂ ਦਵਥੁਃ ਸਿਰਾਯਾਮੋਙ੍ਗਗੌਰਵਮ੍||੨੦||
तत्पूर्वरूपं दवथुः सिरायामोऽङ्गगौरवम्||२०||
🔊 Audio coming soon
ਦਵਥ੍ਯਾਦਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ੋਫੇਸੁ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮ੍| ਚਕ੍ਸੁਰਾਦੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਦਾਹੋ ਦਵਥੁਃ||੨੦||
Adhikarana vAtajashophalakShaNam (21) · Śloka 21
ਵਾਤਚ੍ਛੋਫਸ਼੍ਚਲੋ ਰੂਕ੍ਸਃ ਖਰਰੋਮਾਰੁਣਾਸਿਤਃ| ਸਙ੍ਕੋਚਸ੍ਪਨ੍ਦਹਰ੍ਸਾਰ੍ਤ੍ਤਿਤੋਦ ਭੇਦਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਿਮਾਨ੍| ਕ੍ਸਿਪ੍ਰੋਤ੍ਥਾਨਸ਼ਮਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੁਨ੍ਨਮੇਤ੍ਪੀਡਿਤਸ੍ਤਨੁਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਮਰ੍ਦਨੈਃ ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਦ੍ਰਾਤ੍ਰਾਵਲ੍ਪੋ ਦਿਵਾ ਮਹਾਨ੍| ਤ੍ਵਕ੍ਚ ਸਰ੍ਸਪਲਿਪ੍ਤੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਮਿਚਿਮਾਯਤੇ||੨੧||
वातच्छोफश्चलो रूक्षः खररोमारुणासितः| सङ्कोचस्पन्दहर्षार्त्तितोद भेदप्रसुप्तिमान्| क्षिप्रोत्थानशमः शीघ्रमुन्नमेत्पीडितस्तनुः| स्निग्धोष्णमर्दनैः शाम्येद्रात्रावल्पो दिवा महान्| त्वक्च सर्षपलिप्तेव तस्मिंश्चिमिचिमायते||२१||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾਕ੍ਰਮੇਣ ਨਵਾਨਾਂ ਸ਼ੋਫਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਚਲਤ੍ਵਾਦਿਰੂਪੋ ਵਾਤਾਤ੍|| ੨੧||
Adhikarana pittajashophalakShaNam (22) · Śloka 22
ਪੀਤਰਕ੍ਤਾਸਿਤਾਭਾਸਃ ਪਿਤ੍ਤਾਦਾਤਾਮ੍ਰਰੋਕਤ੍| ਸ਼ੀਘ੍ਰਾਨੁਸਾਰਪ੍ਰਸ਼ਮੋ ਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਾਗ੍ਗ੍ਜਾਯਤੇ ਤਨੋਃ| ਸਤਡ੍ਦਾਹਜ੍ਵਰਸ੍ਵੇਦਦਵਕ੍ਲੇਦਮਦਭ੍ਰਮਃ| ਸ਼ੀਤਾਭਿਲਾਸੀ ਵਿਡ੍ਭੇਦੀ ਗਨ੍ਧੀ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸਹੋ ਮਦੁਃ||੨੨||
पीतरक्तासिताभासः पित्तादाताम्ररोकृत्| शीघ्रानुसारप्रशमो मध्ये प्राग्ग्जायते तनोः| सतृड्दाहज्वरस्वेददवक्लेदमदभ्रमः| शीताभिलाषी विड्भेदी गन्धी स्पर्शासहो मृदुः||२२||
🔊 Audio coming soon
ਪੀਤੇਤ੍ਯਾਦਿਪਿਤ੍ਤਾਤ੍|| ੨੨||
Adhikarana kaphajashophalakShaNam (23) · Śloka 23
ਕਣ੍ਡੂਮਾਨ੍ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਮਤ੍ਵਕ੍ ਕਠਿਨਃ ਸ਼ੀਤਲੋ ਗੁਰੁਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਃ ਸ੍ਥਿਰਃ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨੋ ਨਿਦ੍ਰਾਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਗ੍ਨਿਸਾਦਕਤ੍| ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਨੋਨ੍ਨਮੇਕਚ੍ਛ੍ਰਸ਼ਮਜਨ੍ਮਾ ਨਿਸ਼ਾਬਲਃ| ਸ੍ਰਵੇਨ੍ਨਾਸਕ੍ਕ੍ਚਰਾਤ੍ਪਿਚ੍ਛਾਂ ਕੁਸ਼ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਵਿਕ੍ਸਤਃ| ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋਸ੍ਣਕਾਂਕ੍ਸੀ ਚ ਕਫਾਤ੍ .....................||੨੩||
कण्डूमान् पाण्डुरोमत्वक् कठिनः शीतलो गुरुः| स्निग्धः श्लक्ष्णः स्थिरः स्त्यानो निद्राच्छर्द्यग्निसादकृत्| आक्रान्तो नोन्नमेकृच्छ्रशमजन्मा निशाबलः| स्रवेन्नासृक्क्चरात्पिच्छां कुशशस्त्रादिविक्षतः| स्पर्शोष्णकांक्षी च कफात् .....................||२३||
🔊 Audio coming soon
ਕਣ੍ਡੂਮਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿਕਫਾਤ੍| ਸ੍ਤ੍ਯਾਨੋ ਘਨੀਭੂਤਃ| ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਕਰਪੀਡਿਤਃ| ਕੁਸ਼ਾਦਿਕ੍ਸਤਃ ਸਂਸ਼੍ਚਿਰਾਤ੍ ਪਿਚ੍ਛਾਂ ਸ੍ਰਵੇਤ੍|| ੨੩||
Adhikarana saMsargasannipAtashophAH (24) · Śloka 24
............................. ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ| ਸਙ੍ਕਰਾਦ੍ਧੇਤੁਲਿਙ੍ਗਾਨਾਂ ਨਿਚਯਾਨ੍ਨਿਚਯਾਤ੍ਮਕਃ||੨੪||
............................. यथास्वं द्वन्द्वजास्त्रयः| सङ्कराद्धेतुलिङ्गानां निचयान्निचयात्मकः||२४||
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਰਯਃ ਸਂਸਰ੍ਗਾਤ੍| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਹੇਤੁਨਾ ਸਙ੍ਕਰਾਦ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਲਿਙ੍ਗਸਙ੍ਕਰਾਚ੍ਚ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਃ ਸ਼ੋਫੋ ਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗਾਨਾਂ ਨਿਚਯਾਦ੍ਭਵਤਿ|| ੨੪||
Adhikarana abhighAtajashophalakShaNam (25) · Śloka 25
ਅਭਿਘਾਤੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਚ੍ਛੇਦਭੇਦਕ੍ਸਤਾਦਿਭਿਃ| ਹਿਮਾਨਿਲੋਦਧ੍ਯਨਿਲੈਰ੍ਭਲ੍ਲਾਤਕਪਿਕਚ੍ਛੁਜੈਃ| ਰਸੈਸ਼੍ਸ਼ੂਕੈਸ਼੍ਚ ਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਚ੍ਛਵਥੁਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸਰ੍ਪਵਾਨ੍| ਭਸ਼ੋਸ੍ਮਾ ਲੋਹਿਤਾਭਾਸਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਪਿਤ੍ਤਲਕ੍ਸਣਃ||੨੫||
अभिघातेन शस्त्रादिच्छेदभेदक्षतादिभिः| हिमानिलोदध्यनिलैर्भल्लातकपिकच्छुजैः| रसैश्शूकैश्च संस्पर्शाच्छवथुः स्याद्विसर्पवान्| भृशोष्मा लोहिताभासः प्रायशः पित्तलक्षणः||२५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਕ੍ਸਤਾਦ੍ਧਿਮਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਯਃ ਸ਼ੋਫਃ ਸੋਭਿਘਾਤੇਨ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana viShajashophalakShaNam (26) · Śloka 26
ਵਿਸਜਃ ਸਵਿਸਪ੍ਰਾਣਿਪਰਿਸਰ੍ਪਣਮੂਤ੍ਰਣਾਤ੍| ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਦਨ੍ਤਨਖਾਪਾਤਾਦਿਵਿਸਪ੍ਰਾਣਿਨਾਮਪਿ| ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰੋਪਹਤਮਲਵਦ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਸਙ੍ਕਰਾਤ੍| ਵਿਸਵਕ੍ਸਾਨਿਲਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦ੍ਗਰਯੋਗਾਵਚੂਰ੍ਣਨਾਤ੍| ਵਿਸਜ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਨਵਮਸ਼ੋਫਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਵਿਸਪ੍ਰਾਣਿਨਃ ਸਰ੍ਪਾਦਯਃ| ਪਰਿਸਰ੍ਪਣਂ ਗਮਨਮ੍| ਅਵਿਸਪ੍ਰਾਣਿਨਾਮਪਿ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਦਿਪਾਤਾਤ੍| ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ ਸੂਕਰਾਦੀਨਾਮ੍| ਦਨ੍ਤਨਖਪੁਰੁਸਾਦੀਨਾਮਪਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਗਰੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯ ਮਦੁਸ਼੍ਚਲੋਵਲਮ੍ਬੀ ਚ ਸ਼ੀਗ੍ਰਦਾਹਰੁਜਾਕਰਃ||੨੬||
विषजः सविषप्राणिपरिसर्पणमूत्रणात्| दंष्ट्रादन्तनखापातादिविषप्राणिनामपि| विण्मूत्रशुक्रोपहतमलवद्वस्त्रसङ्करात्| विषवृक्षानिलस्पर्शाद्गरयोगावचूर्णनात्| विषज इत्यादिना नवमशोफलक्षणम्| विषप्राणिनः सर्पादयः| परिसर्पणं गमनम्| अविषप्राणिनामपि दंष्ट्रादिपातात्| दंष्ट्रा सूकरादीनाम्| दन्तनखपुरुषादीनामपि सुबोधम्| गरो वक्ष्य मृदुश्चलोऽवलम्बी च शीग्रदाहरुजाकरः||२६||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸਜ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਨਵਮਸ਼ੋਫਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਵਿਸਪ੍ਰਾਣਿਨਃ ਸਰ੍ਪਾਦਯਃ| ਪਰਿਸਰ੍ਪਣਂ ਗਮਨਮ੍| ਅਵਿਸਪ੍ਰਾਣਿਨਾਮਪਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਗਰੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਃ(ਉ. ਅ. - ੪੦)| ਮਦੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ ਨਵਮਸ਼ੋਫਲਕ੍ਸਣਮ੍||੨੬||
Adhikarana shophAnAM sAdhyA~asAdhyatvam (27) · Śloka 27
ਨਵੋਨੁਪਦ੍ਰਵਃ ਸ਼ੋਫਃ ਸਾਧ੍ਯੋਸਾਧ੍ਯਃ ਪੁਰੇਰਿਤਃ||੨੭||
नवोऽनुपद्रवः शोफः साध्योऽसाध्यः पुरेरितः||२७||
🔊 Audio coming soon
ਨਵੈਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਾਧ੍ਯਸ਼ੋਫਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਅਸਾਧ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪੁਰਾ ਵਿਕਤਵ੍ਯਾਧਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੇ (ਅ. ਸਂ. ਸ਼ਾ. - ੭੧੧-੭੧੨) ਈਰਿਤਃ ਉਕ੍ਤਃ| 'ਅਨੇਕੋਪਦ੍ਰਵਯੁਤ' ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੋਫਃ|| ੨੭||
Adhikarana visarpanidAnam, atideshena visarpasya nidAnaM, samprAptishca (28) · Śloka 28
ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸਰ੍ਪੋਭਿਘਾਤਾਨ੍ਤੈਰ੍ਦੋਸੈਰ੍ਦੂਸ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਫਵਤ੍||੨੮||
स्याद्विसर्पोऽभिघातान्तैर्दोषैर्दूष्यैश्च शोफवत्||२८||
🔊 Audio coming soon
ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਸਰ੍ਪ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਵਿਸਵਰ੍ਜ੍ਯਂ ਹੇਤੁਂ ਦੂਸ੍ਯਂ ਚ ਵਿਸਰ੍ਪੇ ਸ਼ੋਫਵਤ੍|| ੨੮||
Adhikarana visarpANAM tryAshrayatvaM yathottaraM duHsAdhyatva~jca (29) · Śloka 29
ਤ੍ਰ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਞ੍ਚ ਤਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ਤਰੁਭਯਾਸ਼੍ਰਯਾਤ੍| ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਚ ਦੁਃਸਾਧਾਃ...........................||੨੯||
त्र्यधिष्ठानञ्च तं प्राहुर्बाह्यान्तरुभयाश्रयात्| यथोत्तरं च दुःसाधाः...........................||२९||
🔊 Audio coming soon
ਤਞ੍ਚ ਵਿਸਰ੍ਪਂ ਤ੍ਰ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਞ੍ਚ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਮੁਨਯ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਬਾਹ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਃ| ਕਸ਼੍ਚਿਚ੍ਚਾਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਯਃ| ਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ਦਾਨ੍ਤਰੋ ਦੁਸ੍ਸਾਧਃ| ਤਤ੍ ਉਭਯਾਸ਼੍ਰਯ ਇਤਿ ਯਥੋਤ੍ਤਰਾਰ੍ਥਃ|| ੨੯||
Adhikarana visarpanidAnAdi (30) · Śloka 30
.................. ਤਤ੍ਰ ਦੋਸਾ ਯਥਾਯਥਮ੍| ਪ੍ਰਕੋਪਨੈਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਦਾਹਿਭਿਃ| ਦੇਹੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵਿਸਰ੍ਪਨ੍ਤਿ ਤੇਨ੍ਤਰਨ੍ਤਃਸ੍ਥਿਤਾ ਬਹਿਃ| ਬਹਿਃਸ੍ਥਾ ਦ੍ਵਿਤਯੇ ਦ੍ਵਿਸ੍ਥਾਃ ........................||੩੦||
.................. तत्र दोषा यथायथम्| प्रकोपनैः प्रकुपिता विशेषेण विदाहिभिः| देहे शीघ्रं विसर्पन्ति तेऽन्तरन्तःस्थिता बहिः| बहिःस्था द्वितये द्विस्थाः ........................||३०||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਦਾਹਿਭਿਃ ਵਿਦਾਹਿਸਂਯੁਕ੍ਤੈਃ| ਸ੍ਵਹੇਤੁਭਿਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾ ਦੇਹੇ ਵਿਸਰ੍ਪਨ੍ਤਿ|| ੩੦||
Adhikarana antarbahirAshrayavisarpalakShaNam (31) · Śloka 31
......................... ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਯਮ੍| ਮਰ੍ਮੋਪਤਾਪਾਤ੍ਸਮ੍ਮੋਹਾਦਯਨਾਨਾਂ ਵਿਘਟ੍ਟਨਾਤ੍| ਤਸ੍ਣਾਤਿਯੋਗਾਦ੍ਵੇਗਾਨਾਂ ਵਿਸਮਞ੍ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਾਤ੍| ਆਸ਼ੁ ਚਾਗ੍ਨਿਲਭ੍ਰਂਸ਼ਾਦਤੋ ਬਾਹ੍ਯਂ ਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਯਾਤ੍||੩੧||
......................... विद्यात्तत्रान्तराश्रयम्| मर्मोपतापात्सम्मोहादयनानां विघट्टनात्| तृष्णातियोगाद्वेगानां विषमञ्च प्रवर्त्तनात्| आशु चाग्निलभ्रंशादतो बाह्यं विपर्य्ययात्||३१||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਰ੍ਭੇਦਲਿਙ੍ਗਮਾਹ| ਮਰ੍ਮੋਪਤਾਪਾਦ੍ਯਾਨ੍ਤਰਵਿਸਰ੍ਪਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਮਰ੍ਮਣਾਂ ਹਦਯਾਦੀਨਾਮੁਪਤਾਪਸ੍ਤਥੋਕ੍ਤਃ| ਮੋਹ ਏਵ ਸਮ੍ਮੋਹਃ| ਅਯਨਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਤੇਸਾਂ ਵਿਘਟ੍ਟਨਾਤ੍ ਪੀਡਨਾਦਾਨ੍ਤਰਂ ਵਿਸਰ੍ਪਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਆਨ੍ਤਰਲਿਙ੍ਗਵਿਪਰ੍ਯਯਾਤ੍ ਬਾਹ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍||੩੧||
Adhikarana vAtavisarpalakShaNam (32) · Śloka 32
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਾਤ੍ ਪਰੀਸਰ੍ਪੋ ਵਾਤਜ੍ਵਰਸਮਵ੍ਯਥਃ| ਸ਼ੋਫਸ੍ਫੁਰਣਨਿਸ੍ਤੋਦਭੇਦਾਯਾਮਾਰ੍ਤ੍ਤਿਹਰ੍ਸਵਾਨ੍||੩੨||
तत्र वातात् परीसर्पो वातज्वरसमव्यथः| शोफस्फुरणनिस्तोदभेदाऽऽयामार्त्तिहर्षवान्||३२||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਾਤਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣਾਸ੍ਟਾਨਾਂ ਵਿਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੩੨||
Adhikarana pittavisarpalakShaNam (33) · Śloka 33
ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ ਦ੍ਰੁਤਗਤਿਃ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਲਿਙ੍ਗੋਤਿਲੋਹਿਤਃ|੩੩|
पित्ताद् द्रुतगतिः पित्तज्वरलिङ्गोऽतिलोहितः|३३|
🔊 Audio coming soon
੦੦
Adhikarana kaphajavisarpalakShaNam (33) · Śloka 33
ਕਫਾਤ੍ਕਣ੍ਡੂਯੁਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਕਫਜ੍ਵਰਸਮਾਨਰੁਕ੍|੩੩|
कफात्कण्डूयुतः स्निग्धः कफज्वरसमानरुक्|३३|
🔊 Audio coming soon
੦੦
Adhikarana visarpasyopekShAyAM sphoTasambhavaH (33) · Śloka 33
ਸ੍ਵਦੋਸਲਿਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚੀਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਫੋਟੈਰੁਪੇਕ੍ਸਿਤਾਃ| ਤੇ ਪਕ੍ਵਭਿਨ੍ਨਾਃ ਸ੍ਵਂ-ਸ੍ਵਞ੍ਚ ਵਿਭ੍ਰਤਿ ਵ੍ਰਣਲਕ੍ਸਣਮ੍||੩੩||
स्वदोषलिङ्गैश्चीयन्ते सर्वे स्फोटैरुपेक्षिताः| ते पक्वभिन्नाः स्वं-स्वञ्च विभ्रति व्रणलक्षणम्||३३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵੇ ਵਾਤਾਦਿਵਿਸਰ੍ਪਾ ਉਪੇਕ੍ਸਿਤਾਃ ਸਨ੍ਤਃ ਸ੍ਵਕਾਰਣਦੋਸਲਕ੍ਸਣੈਃ ਸ੍ਫੋਟੈਸ਼੍ਚੀਯਨ੍ਤੇ| ਤੇ ਚ ਸ੍ਫੋਟਾਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਕ੍ਵਾਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਭਿਨ੍ਨਾਃ ਸ੍ਵਂਸ੍ਵਂ ਵਾਤਾਦਿਵ੍ਰਣਲਕ੍ਸਣਂ ਬਿਭ੍ਰਤਿ (ਅ. ਸਂ. ਉ. ਅ. - ੨੯)| ਵਾਤ ਸ੍ਫੋਟਾ ਵਾਤਵ੍ਰਣਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਏਵਮਨ੍ਯਯੋਰਪਿ ਵਾਚ੍ਯਮ੍|| ੩੩||
Adhikarana agnivisarpanidAnAdi (34) · Śloka 34
ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਜ੍ਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤੀਸਾਰਤਡ੍ਭ੍ਰਮੈਃ| ਅਸ੍ਥਿਭੇਦਾਗ੍ਨਿਸਦਨਤਮਕਾਰੋਚਕੈਰ੍ਯੁਤਃ| ਕਰੋਤਿ ਸਰ੍ਵਮਙ੍ਗਞ੍ਚ ਦੀਪ੍ਤਾਙ੍ਗਾਰਾਵਕੀਰ੍ਣਵਤ੍| ਯਂ ਯਂ ਦੇਸ਼ਂ ਵਿਸਰ੍ਪਸ਼੍ਚ ਵਿਸਰ੍ਪਤਿ ਭਵੇਤ੍ਸ ਸਃ| ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਙ੍ਗਾਰਾਸਿਤੋ ਨੀਲੋ ਰਕ੍ਤੋ ਵਾਸ਼ੁ ਚ ਚੀਯਤੇ| ਅਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧ ਇਵ ਸ੍ਫੋਟੈਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਤ੍ਵਾਦ੍ ਦ੍ਰੁਤਞ੍ਚ ਸਃ| ਮਰ੍ਮਾਨੁਸਾਰੀ ਵੀਸਰ੍ਪਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤੋਤਿਬਲਸ੍ਤਤਃ| ਵ੍ਯਥੇਤਾਙ੍ਗਂ ਹਰੇਤ੍ਸਂਜ੍ਞਾ ਨਿਦ੍ਰਾਞ੍ਚ ਸ਼੍ਵਾਸਮੀਰਯੇਤ੍| ਹਿਧ੍ਮਾਞ੍ਚ ਸ ਗਤੋਵਸ੍ਥਾਮੀਦਸ਼ੀਂ ਲਭਤੇ ਨ ਨਾ| ਕ੍ਵਚਿਚ੍ਛਰ੍ਮਾਰਤਿਗ੍ਰਸ੍ਤੋ ਭੂਮਿਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਾਦਿਸੁ| ਚੇਸ੍ਟਮਾਨਸ੍ਤਤਃ ਕ੍ਲਿਸ੍ਟੋ ਮਨੋਦੇਹਸ਼੍ਰਮੋਦ੍ਭਵਾਮ੍| ਦੁਸ੍ਪ੍ਰਬੋਧੋਸ਼੍ਨੁਤੇ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਸੋਗ੍ਨਿਵੀਸਰ੍ਪ ਉਚ੍ਯਤੇ||੩੪||
वातपित्ताज्ज्वरच्छर्दिमूर्च्छातीसारतृड्भ्रमैः| अस्थिभेदाग्निसदनतमकाऽरोचकैर्युतः| करोति सर्वमङ्गञ्च दीप्ताङ्गारावकीर्णवत्| यं यं देशं विसर्पश्च विसर्पति भवेत्स सः| शान्ताङ्गारासितो नीलो रक्तो वाऽऽशु च चीयते| अग्निदग्ध इव स्फोटैः शीघ्रगत्वाद् द्रुतञ्च सः| मर्मानुसारी वीसर्पः स्याद्वातोऽतिबलस्ततः| व्यथेताङ्गं हरेत्संज्ञा निद्राञ्च श्वासमीरयेत्| हिध्माञ्च स गतोऽवस्थामीदृशीं लभते न ना| क्वचिच्छर्मारतिग्रस्तो भूमिशय्यासनादिषु| चेष्टमानस्ततः क्लिष्टो मनोदेहश्रमोद्भवाम्| दुष्प्रबोधोऽश्नुते निद्रां सोऽग्निवीसर्प उच्यते||३४||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਦਗ੍ਨਿਵੀਸਰ੍ਪੋ ਭਵਤਿ| ਜ੍ਵਰਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਤਃ ਸਰ੍ਵਞ੍ਚ ਸ਼ਰੀਰਂ ਦੀਪ੍ਤੈਰਙ੍ਗਾਰੈਰਵਕੀਰ੍ਣਮਿਵ ਕਰੋਤਿ| ਸ ਚ ਵਿਸਰ੍ਪੋ ਯਂ ਯਂ ਦੇਹਦੇਸ਼ਂ ਵਿਸਰ੍ਪਤਿ ਸ ਸ ਦੇਸ਼ਃ ਵਾਨ੍ਤਾਙ੍ਗਾਰਵਤ੍ ਕਸ੍ਣੋ ਨੀਲੋ ਵਾ ਰਕ੍ਤੋ ਵਾ ਭਵਤਿ| ਸ ਚ ਵਿਸਰ੍ਪੋਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਵਤ੍ਸ੍ਫੋਟੈਸ਼੍ਚੀਯਤੇ| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਾਰਣਾਤ੍ਵੇਨ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਤ੍ਵਾਤ੍ ਝਟਿਤਿ ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਹਦਯਾਦੀਨ੍ਯਨੁਸਰਤਿ| ਤਤੋ ਮਰ੍ਮਾਨੁਸਰਣਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਤਿਬਲੋ ਵਾਤੋਙ੍ਗਵ੍ਯਥਾਦਿਕਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਸ ਨਾ ਪੁਰੁਸ ਇਦਸ਼ੀਮਵਸ੍ਥਾਂ ਗਤੋਰਤਿਗ੍ਰਸ੍ਤਤਯਾ ਭੂਮ੍ਯਾਦਿਸੁ ਨ ਕ੍ਵਛਿਚ੍ਛਰ੍ਮ ਸੁਖਂ ਲਭਤੇ| ਤਥਾ ਚੇਸ੍ਟਮਾਨਃ ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਃ ਸਨ੍ ਮਨੋਦੇਹਸ਼੍ਰਮੋਦ੍ਭਵਾਂ ਨਿਦ੍ਰਾਮਸ਼੍ਨੁਤੇ ਯਦਾ ਤਦਾ ਦੁਸ੍ਪ੍ਰਬੋਧੋ ਭਵਤਿ| ਸ ਨਾਮ੍ਨਾਗ੍ਨਿਵੀਸਰ੍ਪਃ||੩੪||
Adhikarana granthivisarpanidAnAdi (35) · Śloka 35
ਕਫੇਨ ਰੁਦ੍ਧਃ ਪਵਨੋ ਭਿਤ੍ਵਾ ਤਂ ਬਹੁਧਾ ਕਫਮ੍| ਰਕ੍ਤਂ ਵਾ ਵਦ੍ਧਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵਕ੍ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਵਮਾਂਸਗਮ੍| ਦੂਸਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਦੀਰ੍ਘਾਣੁਵਤ੍ਤਸ੍ਥੂਲਖਰਾਤ੍ਮਨਾਮ੍| ਗ੍ਰਨ੍ਥੀਨਾਂ ਕੁਰੁਤੇ ਮਾਲਾਂ ਰਕ੍ਤਾਨਾਂ ਤੀਵ੍ਰਰੁਗ੍ਜ੍ਵਰਾਮ੍| ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਤਿਸਾਰਾਸ੍ਯਸ਼ੋਸਹਿਧ੍ਮਾਵਮਿਭ੍ਰਮੈਃ| ਮੋਹਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਙ੍ਗਭਙ੍ਗਾਗ੍ਨਿਸਦਨੈਰ੍ਯੁਤਾਮ੍| ਇਤ੍ਯਯਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵੀਸਰ੍ਪਃ ਕਫਮਾਰੁਤਕੋਪਜਃ||੩੫||
कफेन रुद्धः पवनो भित्वा तं बहुधा कफम्| रक्तं वा वृद्धरक्तस्य त्वक्सिरास्नावमांसगम्| दूषयित्वा च दीर्घाणुवृत्तस्थूलखरात्मनाम्| ग्रन्थीनां कुरुते मालां रक्तानां तीव्ररुग्ज्वराम्| श्वासकासातिसारास्यशोषहिध्मावमिभ्रमैः| मोहवैवर्ण्यमूर्च्छाङ्गभङ्गाऽग्निसदनैर्युताम्| इत्ययं ग्रन्थिवीसर्पः कफमारुतकोपजः||३५||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਕਫਾਤ੍ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵੀਸਰ੍ਪੋ ਭਵਤਿ| ਤਸ੍ਯੈਵ ਕਫੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਚੋਚ੍ਯਤੇ| ਤਂ ਕਫਂ ਬਹੁਧਾ ਭਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਵਦ੍ਧਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਪਵਨੋ ਰਕ੍ਤਂ ਖਣ੍ਡਸ਼ਃ ਕਤ੍ਵਾ ਵਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥੀਨਾਂ ਮਾਲਾਂ ਕੁਰੁਤੇ| ਉਭਯਥਾਪਿ ਸ਼੍ਵਾਸਾਦਿਯੁਤਾਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਰਕ੍ਤਮਾਹ| ਤ੍ਵਗਾਦਿਗਂ ਦੂਸਯਿਤ੍ਵ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਾਤ੍ ਤ੍ਵਗਾਦੀਨੇਵ|| ੩੫||
Adhikarana kardamavisarpanidAnAdi (36) · Śloka 36
ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਜ੍ਜ੍ਵਰਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਨਿਦ੍ਰਾਸ਼ਿਰੋਰੁਜਃ| ਅਙ੍ਗਾਵਸਾਦਵਿਕ੍ਸੇਪਪ੍ਰਲਾਪਾਰੋਚਕਭ੍ਰਮਾਃ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਗ੍ਨਿਹਾਨਿਰ੍ਭੇਦੋਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਪਿਪਾਸੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗੌਰਵਮ੍| ਆਮੋਪਵੇਸ਼ਨਂ ਲੇਪਃ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ ਚ ਸਰ੍ਪਤਿ| ਪ੍ਰਾਯੇਣਾਮਾਸ਼ਯੇ ਗਹ੍ਣਨ੍ਨੇਕਦੇਸ਼ਂ ਨ ਚਾਤਿਰੁਕ੍| ਪਿਟਕੈਰਵਕੀਰ੍ਣੋਤਿਪੀਤਲੋਹਿਤਪਾਣ੍ਡੁਰੈਃ| ਮੇਚਕਾਭੋਸਿਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਮਲਿਨਃ ਸ਼ੋਫਵਾਨ੍ਗੁਰੁਃ| ਗਮ੍ਭੀਰਪਾਕਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਯੋਸ੍ਮਾ ਸ੍ਪਸ੍ਟਃ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨੋਵਦੀਰ੍ਯ੍ਯਤੇ| ਪਙ੍ਕਵਚ੍ਛੀਰ੍ਣਮਾਂਸਸ਼੍ਚ ਸ੍ਪਸ੍ਟਸ੍ਨਾਯੁਸਿਰਾਗਣਃ| ਸ਼ਵਗਨ੍ਧੀ ਚ ਵੀਸਰ੍ਪਃ ਕਰ੍ਦਮਾਖ੍ਯਮੁਸ਼ਨ੍ਤਿ ਤਮ੍||੩੬||
कफपित्ताज्ज्वरः स्तम्भो तन्द्रानिद्राशिरोरुजः| अङ्गावसादविक्षेपप्रलापाऽरोचकभ्रमाः| मूर्च्छाग्निहानिर्भेदोऽस्थ्नां पिपासेन्द्रियगौरवम्| आमोपवेशनं लेपः स्रोतसां स च सर्पति| प्रायेणामाशये गृह्णन्नेकदेशं न चातिरुक्| पिटकैरवकीर्णोऽतिपीतलोहितपाण्डुरैः| मेचकाभोऽसितः स्निग्धो मलिनः शोफवान्गुरुः| गम्भीरपाकः प्राज्योष्मा स्पृष्टः क्लिन्नोऽवदीर्य्यते| पङ्कवच्छीर्णमांसश्च स्पष्टस्नायुसिरागणः| शवगन्धी च वीसर्पः कर्दमाख्यमुशन्ति तम्||३६||
🔊 Audio coming soon
ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਜ੍ਵਰਾਦਿਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਸਰ੍ਪੋ ਭਵਤਿ| ਤਮਾਚਾਰ੍ਯਾਃ ਕਰ੍ਦਮਾਖ੍ਯਮੁਸ਼ਨ੍ਤਿ| ਵਿਕ੍ਸੇਪੋਙ੍ਗਾਨਾਮ੍| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਸ੍ਠਾਨਗੌਰਵਮੁਪਚਾਰਾਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗੌਰਵਮ੍| ਸ ਚ ਵਿਸਰ੍ਪਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣਾਮਾਸ਼ਯੈਕਦੇਸ਼ਂ ਗਹ੍ਣਨ੍ ਵਿਸਰ੍ਪਤਿ| ਮੇਚਕਃ ਕਸ੍ਣਕਪਿਲਃ| ਮਾਂਸੇ ਸ਼ੀਰ੍ਣੇ ਸ੍ਪਸ੍ਟਾਃ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਦਯੋ ਯਤ੍ਰ ਸ ਤਥੋਕ੍ਤਃ|| ੩੬||
Adhikarana sAnnipAtikavisarpalakShaNam (37) · Śloka 37
ਸਰ੍ਵਜੋ ਲਕ੍ਸਣੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਰ੍ਵਧਾਤ੍ਵਭਿਸਰ੍ਪਣਃ||੩੭||
सर्वजो लक्षणैः सर्वैः सर्वधात्वभिसर्पणः||३७||
🔊 Audio coming soon
ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜੋ ਵਿਸਰ੍ਪਃ ਸਰ੍ਵਧਾਤ੍ਵਭਿਸਰ੍ਪਣੋ ਭਵਤਿ|| ੩੭||
Adhikarana abhighAtajavisarpasya hetusamprAptilakShaNAni (38) · Śloka 38
ਬਾਹ੍ਯਹੇਤੋਃ ਕ੍ਸਤਾਤ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸਰਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਮੀਰਯਨ੍| ਵਿਸਰ੍ਪਂ ਮਾਰੁਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕੁਲਤ੍ਥਸਦਸ਼ੈਸ਼੍ਚਿਤਮ੍| ਸ੍ਫੋਟੈਃ ਸ਼ੋਫਜ੍ਵਰਰੁਜਾਦਾਹਾਢ੍ਯਂ ਸ਼੍ਯਾਵਲੋਹਿਤਮ੍||੩੮||
बाह्यहेतोः क्षतात्क्रुद्धः सरक्तं पित्तमीरयन्| विसर्पं मारुतः कुर्यात्कुलत्थसदृशैश्चितम्| स्फोटैः शोफज्वररुजादाहाढ्यं श्यावलोहितम्||३८||
🔊 Audio coming soon
ਬਾਹ੍ਯਹੇਤੋਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਅਭਿਘਾਤਜਵਿਸਰ੍ਪ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਸੁਬੋਧਮ੍|
Adhikarana visarpANAM sAdhyAsAdhyatvam (39-13) · Śloka 13
ਪਥਗ੍ਦੋਸੈਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਸਾਧ੍ਯਾ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਾਸ਼੍ਚਾਨੁਪਦ੍ਰਵਾਃ| ਅਸਾਧ੍ਯੌ ਕ੍ਸਤਸਰ੍ਵੋਤ੍ਥੌ ਸਰ੍ਵੇ ਚਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਰ੍ਮਕਾਃ| ਸ਼ੀਰ੍ਣਸ੍ਨਾਯੁਸਿਰਾਮਾਂਸਾ ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਃ ਸ਼ਵਗਨ੍ਧਯਃ||੩੯|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾ- ਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਪਾਣ੍ਡੁ- ਕਾਮਲਾ-ਸ਼ੋਫ-ਵਿਸਰ੍ਪਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੩||
पृथग्दोषैस्त्रयः साध्या द्वन्द्वजाश्चानुपद्रवाः| असाध्यौ क्षतसर्वोत्थौ सर्वे चाक्रान्तमर्मकाः| शीर्णस्नायुसिरामांसा प्रक्लिन्नाः शवगन्धयः||३९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने पाण्डु- कामला-शोफ-विसर्पनिदानं नाम त्रयोदशोऽध्यायः||१३||
🔊 Audio coming soon
ਪਥਗਿਤ੍ਯਾਦਿ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਵਿਸਰ੍ਪਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਪਥਗ੍ਦੋਸੈਰ੍ਵਾਤਾਦਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਵਿਸਰ੍ਪਾਃ ਸਾਧ੍ਯਾਃ| ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਾਃ ਸਂਸਰ੍ਗਜਾਃ ਅਨੁਪਦ੍ਰਵਾਃ ਸਨ੍ਤਃ ਸਾਧ੍ਯਾਃ| ਉਪਦ੍ਰਵਾਃ ਸ਼ਾਰੀਰੋਕ੍ਤਾਃ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯ(ਕਾਸ)ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਾਦਯਃ (ਅ. ਸਂ. ਸ਼ਾ.-੭੧੪)| ਕ੍ਸਤਜਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਸ਼੍ਚਾਸਾਧ੍ਯਃ| ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਵਿਸਰ੍ਪਾ ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਰ੍ਮਤ੍ਵਾਦਿਯੁਤਾ ਅਸਾਧ੍ਯਾ ਇਤਿ|| ੪੦|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ