Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಕಾಮಲಾಶೋಫವಿಸರ್ಪನಿದಾನಂ ನಾಮಾ- ಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातः पाण्डुरोगकामलाशोफविसर्पनिदानं नामा- ध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ಮಾಂಸಾದ್ಯುಪಘಾತದೋಷಕೋಪಸಾದೃಶ್ಯಾದುದರಾನನ್ತರಂ ಪಾಣ್ಡ್ವಾದಿನಿರ್ಣಯಾಧ್ಯಾಯಾರಮ್ಭಃ || ೧ ||
Adhikarana pANDuroganidAnaM samprAptiniruktIni (2) · Śloka 2
ಪಿತ್ತಪ್ರಧಾನಾಃ ಕುಪಿತಾಃ ಯಥೋಕ್ತೈಃ ಕೋಪನೈರ್ಮಲಾಃ| ತತ್ರಾನಿಲೇನ ಬಲಿನಾ ಕ್ಷಿಪ್ತಂ ಪಿತ್ತಂ ಹೃದಿ ಸ್ಥಿತಮ್| ಧಮನೀರ್ದಶ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ವ್ಯಾಪ್ನುವತ್ಸಕಲಾಂ ತನುಮ್| ಶ್ಲೇಷ್ಮತ್ವಗ್ರಕ್ತಮಾಂಸಾನಿ ಪ್ರದೂಷ್ಯಾನ್ತರಮಾಶ್ರಿತಮ್| ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಯೋಸ್ತತ್ಕುರುತೇ ತ್ವಚಿ ವರ್ಣಾನ್ ಪೃಥಗ್ವಿಧಾನ್| ಪಾಣ್ಡುಹಾರಿದ್ರಹರಿತಾನ್ ಪಾಣ್ಡುತ್ವಂ ತೇಷು ಚಾಧಿಕಮ್| ಯತೋಽತಃ ಪಾಣ್ಡುರಿತ್ಯುಕ್ತಃ ಸ ರೋಗಃ................||೨||
पित्तप्रधानाः कुपिताः यथोक्तैः कोपनैर्मलाः| तत्रानिलेन बलिना क्षिप्तं पित्तं हृदि स्थितम्| धमनीर्दश सम्प्राप्य व्याप्नुवत्सकलां तनुम्| श्लेष्मत्वग्रक्तमांसानि प्रदूष्यान्तरमाश्रितम्| त्वङ्मांसयोस्तत्कुरुते त्वचि वर्णान् पृथग्विधान्| पाण्डुहारिद्रहरितान् पाण्डुत्वं तेषु चाधिकम्| यतोऽतः पाण्डुरित्युक्तः स रोगः................||२||
🔊 Audio coming soon
ಮಲಾ ದುಷ್ಟಾ ವಾತಾದಯಃ ಸರ್ವೇ ಯಥೋಕ್ತೈಸ್ತಿಕ್ತಕಟುಕಾದಿಭಿಃ ಸರ್ವರೋಗನಿದಾನೋಕ್ತೈಃ (ಅ. ಸಂ. ನಿ. ಸೂ. - ೨೬-೩೦) ಕೋಪನೈಃ ಕುಪಿತಾಃ | ಪಿತ್ತಾಧಿಕಾ ಯತ್ರ ಭವನ್ತೀತಿ | ಯತ್ತದೋರ್ನಿತ್ಯಸಮ್ಬನ್ಧಾದ್ವಿಜ್ಞೇಯಮ್ | ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಸ್ಯ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿನಿರುಕ್ತಿಃ | ತದಿತಿ ಪಿತ್ತಪರಾಮರ್ಶಃ | ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಯೋರನ್ತರಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ತ್ವಚಿ ಪೃಥಗ್ವಿಧಾನ್ ವರ್ಣಾನ್ ಕುರುತೇ | ತತ್ರ ಚ ಪಾಣ್ಡುತ್ವಮಧಿಕಮತಃ ಸ ರೋಗಃ ಪಾಣ್ಡುರಿತ್ಯುಕ್ತಃ || ೨ ||
Adhikarana pANDurogasAmAnyalakShaNam (3) · Śloka 3
....................................ತೇನ ಗೌರವಮ್| ಧಾತೂನಾಂ ಸ್ಯಾಚ್ಚ ಶೈಥಿಲ್ಯಮೋಜಸಶ್ಛ ಗುಣಕ್ಷಯಃ| ತತೋಽಲ್ಪರಕ್ತಮೇದಸ್ಕೋ ನಿಃಸಾರಃ ಸ್ಯಾಚ್ಛ್ಲಥೇನ್ದ್ರಿಯಃ| ಮೃದ್ಯಮಾನೈರಿವಾಙ್ಗೈರ್ನಾ ದ್ರವತಾ ಹೃದಯೇನ ಚ| ಶೂನಾಕ್ಷಿಕೂಟವದನಃ ಕೋಪನಃ ಷ್ಠೀವನೋಽಲ್ಪವಾಕ್| ಅನ್ನದ್ವಿಟ್ಶಿಶಿರದ್ವೇಷೀ ಶೀರ್ಣರೋಮಾ ಹತಾನಲಃ| ಸನ್ನಸಕ್ಥೀ ಜ್ವರೀ ಶ್ವಾಸೀ ಕರ್ಣಕ್ಷ್ವೇಡೀ ಶ್ರಮೀ ಭ್ರಮೀ||೩||
....................................तेन गौरवम्| धातूनां स्याच्च शैथिल्यमोजसश्छ गुणक्षयः| ततोऽल्परक्तमेदस्को निःसारः स्याच्छ्लथेन्द्रियः| मृद्यमानैरिवाङ्गैर्ना द्रवता हृदयेन च| शूनाक्षिकूटवदनः कोपनः ष्ठीवनोऽल्पवाक्| अन्नद्विट्शिशिरद्वेषी शीर्णरोमा हतानलः| सन्नसक्थी ज्वरी श्वासी कर्णक्ष्वेडी श्रमी भ्रमी||३||
🔊 Audio coming soon
ತೇನ ಚ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇಣ ಶರೀರಗೌರವಂ ಸ್ಯಾತ್ | ಧಾತೂನಾಂ ಶೈಥಿಲ್ಯಂ ಸ್ವರೂಪಾದ್ಧಾನಿಃ | ಓಜಃ ನಾಮ ಪ್ರಧಾನೋ ಧಾತುಃ | ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ (ಅ. ಸಂ. ಶಾ. - ೩೪೨-೩೪೩) | ಪ್ರಸೃತಮಾನಂ ತಸ್ಯ | ಯೇ ಗುಣಾ ಮನ್ದಸ್ನಿಗ್ಧಾದಯಃ (ಅ. ಸಂ. ನಿ. - ೨೦೮-೨೧೦) | ತೇಷಾಂ ಹಾನಿಃ | ತತೋ ಧಾತುಷು ಶಿಥಿಲೇಷು ಓಜಸಿ ಚ ಕ್ಷೀಣಗುಣೇ ಅಲ್ಪರಕ್ತಾದಿಯುಕ್ತೋ ನಾ ಪುರುಷಃ ಸ್ಯಾತ್ || ೩ ||
Adhikarana pANDurogaprabhedAH (4) · Śloka 4
ಸ ಪಞ್ಚಧಾ ಪೃಥಗ್ದೋಷೈಃ ಸಮಸ್ತೈರ್ಮೃತ್ತಿಕಾದನಾತ್||೪||
स पञ्चधा पृथग्दोषैः समस्तैर्मृत्तिकादनात्||४||
🔊 Audio coming soon
ಸುಬೋಧಮನ್ಯತ್ || ೪ ||
Adhikarana pANDurogapUrvarUpANi (5) · Śloka 5
ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಮಸ್ಯ ಹೃದಯಸ್ಪನ್ದನಂ ರೂಕ್ಷತಾ ತ್ವಚಿ| ಅರುಚಿಃ ಪೀತಮೂತ್ರತ್ವಂ ಸ್ವೇದಾಭಾವೋಽಲ್ಪವಹ್ನಿತಾ| ಸಾದಃ ಶ್ರಮಃ ............................||೫||
प्राग्रूपमस्य हृदयस्पन्दनं रूक्षता त्वचि| अरुचिः पीतमूत्रत्वं स्वेदाभावोऽल्पवह्निता| सादः श्रमः ............................||५||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಸ್ಯ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಸ್ಯ ಹೃದಯಸ್ಪನ್ದನಾದಿಪೂರ್ವರೂಪಮ್ || ೫ ||
Adhikarana vAtajapANDurogalakShaNam (6) · Śloka 6
................................ ಅನಿಲಾತ್ತತ್ರ ಗಾತ್ರರುಕ್ತೋದಕಮ್ಪನಮ್| ಕೃಷ್ಣರೂಕ್ಷಾರುಣಸಿರಾನಖವಿಣ್ಮೂತ್ರನೇತ್ರತಾ| ಶೋಫಾನಾಹಾಸ್ಯವೈರಸ್ಯವಿಟ್ಶೋಷಾಃ ಪಾರ್ಶ್ವಮೂರ್ಧರುಕ್||೬||
................................ अनिलात्तत्र गात्ररुक्तोदकम्पनम्| कृष्णरूक्षारुणसिरानखविण्मूत्रनेत्रता| शोफानाहास्यवैरस्यविट्शोषाः पार्श्वमूर्धरुक्||६||
🔊 Audio coming soon
ಗಾತ್ರರುಗಾದಿ ವಾತಪಾಣ್ಡುರೋಗಲಕ್ಷಣಮ್ || ೬ ||
Adhikarana pittajapANDurogalakShaNam (7) · Śloka 7
ಪಿತ್ತಾದ್ಧರಿತಪೀತಾಭಸಿರಾದಿತ್ವಂ ಜ್ವರಸ್ತಮಃ| ತೃಟ್ಸ್ವೇದಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಶೀತೇಚ್ಛಾ ದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಂ ಕಟುವಕ್ತ್ರತಾ| ವರ್ಚೋಭೇದೋಽಮ್ಲಕೋ ದಾಹಃ...............................||೭||
पित्ताद्धरितपीताभसिरादित्वं ज्वरस्तमः| तृट्स्वेदमूर्च्छा शीतेच्छा दौर्गन्ध्यं कटुवक्त्रता| वर्चोभेदोऽम्लको दाहः...............................||७||
🔊 Audio coming soon
ಹರಿತಸಿರಾದಿತ್ವಾದಿ ಪಿತ್ತಾತ್ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇ ಭವತಿ || ೭ ||
Adhikarana kaphajapANDurogalakShaNam (8) · Śloka 8
............................... ಕಫಾಚ್ಛುಕ್ಲಸಿರಾದಿತಾ| ತನ್ದ್ರಾಲವಣವಕ್ತ್ರತ್ವಂ ರೋಮಹರ್ಷಃ ಸ್ವರಕ್ಷಯಃ| ಕಾಸಶ್ಛರ್ದಿಶ್ಚ ................................||೮||
............................... कफाच्छुक्लसिरादिता| तन्द्रालवणवक्त्रत्वं रोमहर्षः स्वरक्षयः| कासश्छर्दिश्च ................................||८||
🔊 Audio coming soon
ಶುಕ್ಲಸಿರಾದಿತ್ವಾದಿಛರ್ದ್ಯನ್ತಂ ಕಫಾತ್ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇ ಭವತಿ | ಆದಿಗ್ರಹಣೇನ ನಖವಿಣ್ಮೂತ್ರನೇತ್ರಾಣಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್ || ೮ ||
Adhikarana sannipAtajapANDurogalakShaNam (9) · Śloka 9
........................... ನಿಚಯಾನ್ಮಿಶ್ರಲಿಙ್ಗಃ ಸೋಽತಿದುಃಸಹಃ||೯||
........................... निचयान्मिश्रलिङ्गः सोऽतिदुःसहः||९||
🔊 Audio coming soon
೦೦
Adhikarana mRudbhakShaNajanyapANDuroganidAnAdi (10) · Śloka 10
ಮೃತ್ಕಷಾಯಾಽನಿಲಂ ಪಿತ್ತಮೂಷರಾ ಮಧುರಾ ಕಫಮ್| ದೂಷಯಿತ್ವಾ ರಸಾದೀಂಶ್ಛ ರೌಕ್ಷ್ಯಾದ್ಭುಕ್ತಂ ವಿರೂಕ್ಷ್ಯ ಚ| ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯಪಕ್ವೈವಾಪೂರ್ಯ್ಯ ಕುರ್ಯಾದ್ರೂಧ್ವಾ ಚ ಪೂರ್ವವತ್| ಪಾಣ್ಡುರೋಗಂ ತತಃ ಶೂನನಾಭಿಪಾದಾಸ್ಯಮೇಹನಃ| ಪುರೀಷಂ ಕೃಮಿವನ್ಮುಞ್ಚೇದ್ಭಿನ್ನಂ ಸಾಽಸೃಕ್ಕಫಂ ನರಃ||೧೦||
मृत्कषायाऽनिलं पित्तमूषरा मधुरा कफम्| दूषयित्वा रसादींश्छ रौक्ष्याद्भुक्तं विरूक्ष्य च| स्रोतांस्यपक्वैवापूर्य्य कुर्याद्रूध्वा च पूर्ववत्| पाण्डुरोगं ततः शूननाभिपादास्यमेहनः| पुरीषं कृमिवन्मुञ्चेद्भिन्नं साऽसृक्कफं नरः||१०||
🔊 Audio coming soon
ಕಷಾಯಾ ಮೃದನಿಲಂ ದೂಷಯಿತ್ವಾ, ಊಷರಾ ಮೃತ್ಕಫಂ ದೂಷಯಿತ್ವಾ; ಪಾಣ್ಡುರೋಗಂ ಕುರ್ಯಾದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ | ಮೃದೋ ರಸವಿಶೇಷೇಣ ದೋಷವಿಶೇಷಕೋಪನತ್ವಂ ರಸಾದಿದೂಷಣಂ ಸಾಧಾರಣಮ್ | ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯಾಪೂರ್ಯ ರೂಧ್ವಾ ಚ | ಪೂರ್ವವದಿತಿ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಸಮಾನಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾ ತೈರೇವ ಚ ಲಕ್ಷಣೈರಿತಿ | ತತೋನರಃ ಶೂನನಾಭ್ಯಾದಿಯುತಃ | ಅತ್ರ ತು ನಾಭಿಶ್ವಯಥ್ವಾದಿರ್ವಿಶೇಷ ಇತ್ಯರ್ಥಃ | ಉಕ್ತಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಃ || ೧೦ ||
Adhikarana kAmilAnidAnam (11) · Śloka 11
ಯಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೀ ಸೇವೇತ ಪಿತ್ತಲಂ ತಸ್ಯ ಕಾಮಿಲಾಮ್| ಕೋಷ್ಠಶಾಖಾಶ್ರಯಂ ಪಿತ್ತಂ ದಗ್ಧ್ವಾಽಸೃಙ್ಮಾಂಸಮಾವಹೇತ್||೧೧||
यः पाण्डुरोगी सेवेत पित्तलं तस्य कामिलाम्| कोष्ठशाखाश्रयं पित्तं दग्ध्वाऽसृङ्मांसमावहेत्||११||
🔊 Audio coming soon
ಅಥ ತದಙ್ಗಭೂತಾ ಕಾಮಿಲೋಚ್ಯತೇ | ಪಾಣ್ಡುರೋಗೀ ಯೋ ನರಃ ಪಿತ್ತಲಮಾಹಾರಾದಿಕಂ ಸೇವತೇ ತಸ್ಯ ಕಾಮಿಲಾಂ ಪಿತ್ತಮಾವಹೇತ್ | ಕಿಂ ಕೃತ್ವೇತ್ಯಾಹ-ಅಸೃಙ್ಮಾಂಸಂ ದಗ್ಧ್ವಾ | ತಸ್ಯಾಶ್ಛೋಭಯೋ ಮಾರ್ಗಃ ಕೋಷ್ಠಃ ಶಾಖಾ ಚ || ೧೧ ||
Adhikarana kAmilAyA lakShaNam (12) · Śloka 12
ಹಾರಿದ್ರನೇತ್ರಮೂತ್ರತ್ವಙ್ನಖವಕ್ತ್ರಶಕೃತ್ತಥಾ| ದಾಹಾವಿಪಾಕತೃಷ್ಣಾವಾನ್ಭೇಕಾಭೋ ದುರ್ಬಲೇನ್ದ್ರಿಯಃ|೧೨|
हारिद्रनेत्रमूत्रत्वङ्नखवक्त्रशकृत्तथा| दाहाविपाकतृष्णावान्भेकाभो दुर्बलेन्द्रियः|१२|
🔊 Audio coming soon
೦೦
Adhikarana pANDurogAdvinApi kAmalAyAH sambhavaH (12) · Śloka 12
ಭವೇತ್ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣಸ್ಯಾಸೌ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾದೃತೇπ ಚ||೧೨||
भवेत्पित्तोल्बणस्यासौ पाण्डुरोगादृतेπ च||१२||
🔊 Audio coming soon
ಅಸೌ ಚ ಕಾಮಿಲಾಖ್ಯೋ ರೋಗಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾದ್ವಿನಾ ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣಸ್ಯ ಪುಂಸೋ ಭವತಿ | ಅಪಿ ಚೇತಿ ಯುಕ್ತಿಸಮುಚ್ಚಯೇ || ೧೨ ||
Adhikarana kumbhakAmilAlakShaNam (13) · Śloka 13
ಉಪೇಕ್ಷಯಾ ಚ ಶೋಫಾಢ್ಯಾ ಸಾ ಕೃಚ್ಛ್ರಾ ಕುಮ್ಭಕಾಮಿಲಾ||೧೩||
उपेक्षया च शोफाढ्या सा कृच्छ्रा कुम्भकामिला||१३||
🔊 Audio coming soon
ಉಪೇಕ್ಷಯಾ ಅಚಿಕಿತ್ಸಯಾ | ಶೋಫಾಢ್ಯಾ ಸತೀ ಕುಮ್ಭಕಾಮಿಲೇತ್ಯುಚ್ಯತೇ | ಸಾ ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾ || ೧೩ ||
Adhikarana halImakalakShaM tatparyAyau ca (14) · Śloka 14
ಹರಿತಶ್ಯಾವಪೀತತ್ವಂ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇ ಯದಾ ಭವೇತ್| ವಾತಪಿತ್ತಾದ್ ಭ್ರಮಸ್ತೃಷ್ಣಾಸ್ತ್ರೀಷ್ವಹರ್ಷೋ ಮೃದುರ್ಜ್ವರಃ| ತನ್ದ್ರಾಬಲಾನಲಭ್ರಂಶೋ ಲೋಢರಂ ತಂ ಹಲೀಮಕಮ್| ಅಲಸಞ್ಚೇತಿ ಶಂಸನ್ತಿ........................||೧೪||
हरितश्यावपीतत्वं पाण्डुरोगे यदा भवेत्| वातपित्ताद् भ्रमस्तृष्णास्त्रीष्वहर्षो मृदुर्ज्वरः| तन्द्राबलानलभ्रंशो लोढरं तं हलीमकम्| अलसञ्चेति शंसन्ति........................||१४||
🔊 Audio coming soon
ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇ ಯದಾ ಹರಿತಾದಿರೂಪತ್ವಂ ವಾತಪಿತ್ತಾಧಿಕ್ಯಾದ್ಭವೇದ್ ಭ್ರಮಾದಿಕಂ ಚ ತದಾಽಸೌ ರೋಗೋ ಹಲೀಮಕ ಉಚ್ಯತೇ | ತಮೇವ ಲೋಢರಮಲಸಞ್ಚ ಶಂಸನ್ತಿ || ೧೪ ||
Adhikarana nirUpaNapratij~jA (15) · Śloka 15
....................................ತೇಷಾಂ ಪೂರ್ವಮುಪದ್ರವಾಃ| ಶೋಫಪ್ರಧಾನಾಃ ಕಥಿತಾಃ ಸ ಏವಾತೋ ನಿಗದ್ಯತೇ||೧೫||
....................................तेषां पूर्वमुपद्रवाः| शोफप्रधानाः कथिताः स एवातो निगद्यते||१५||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಮಿತಿ ಪ್ರಧಾನಾನಾಂ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾಣಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್ | ಪೂರ್ವಮಿತಿ ವಿಕೃತವ್ಯಾಧಿವಿಜ್ಞಾನೀಯೇ ಶೋಥಪ್ರಧಾನಾ ಉಪದ್ರವಾಃ ಕಥಿತಾಃ 'ಪಾಣ್ಡುರೋಗಃ ಶ್ವಯಥುಮಾನ್' (ಅ. ಸಂ. ಶಾ.) ಇತ್ಯಾದಿನಾ | ಅತಃ ಕಾರಣಾದತ್ರ ಶೋಫ ಏವ ನಿಗದ್ಯತ ಇತಿ ಶೋಫಂ ಪ್ರತಿ ಗ್ರನ್ಥಾ ನಿಗದ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ || ೧೫ ||
Adhikarana shophasya samprAptiH, sAnnipAtikatva~jca (16) · Śloka 16
ಪಿತ್ತರಕ್ತಕಫಾನ್ವಾಯುರ್ದುಷ್ಟೋ ದುಷ್ಟಾನ್ ಬಹಿಃಸಿರಾಃ| ನೀತ್ವಾ ರೂದ್ಧಗತಿಸ್ತೈರ್ಹಿ ಕುರ್ಯಾತ್ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಸಂಶ್ರಯಮ್| ಉತ್ಸೇಧಂ ಸಂಹತಂ ಶೋಫಂ ತಮಾಹುರ್ನಿಚಯಾದತಃ| ಸರ್ವಮ್ .....................................||೧೬||
पित्तरक्तकफान्वायुर्दुष्टो दुष्टान् बहिःसिराः| नीत्वा रूद्धगतिस्तैर्हि कुर्यात्त्वङ्मांससंश्रयम्| उत्सेधं संहतं शोफं तमाहुर्निचयादतः| सर्वम् .....................................||१६||
🔊 Audio coming soon
ವಾಯುಃ ಸ್ವಕಾರಣೇನ ದುಷ್ಟಃ ಪಿತ್ತಾದೀನ್ ದುಷ್ಟಾನ್ ಬಹಿಃಸಿರಾ ನೀತ್ವಾ ತೈಃ ಪಿತ್ತಾದಿಭೀ ರೂದ್ಧಗತಿಃ ಸನ್ ತ್ವಚಂ ಮಾಂಸಂ ಚಾಶ್ರಯನ್ ಉತ್ಸೇಧಂ ಸಂಹತಂ ಶೋಫಂ ನಾಮ್ನಾ ರೋಗಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್ | ಅತಃ ಕಾರಣಾತ್ ಸರ್ವಶೋಫೋ ನಿಚಯಾತ್ಮಕಃ || ೧೬ ||
Adhikarana shophasya prabhedAH (17) · Śloka 17
................................ ಹೇತುವಿಶೇಷೈಸ್ತು ರೂಪಭೇದಾನ್ನವಾತ್ಮಕಮ್| ದೋಷೈಃ ಪೃಥಗ್ದ್ವಯಂ ಸರ್ವೈರಭಿಘಾತಾದ್ವಿಷಾದಪಿ||೧೭||
................................ हेतुविशेषैस्तु रूपभेदान्नवात्मकम्| दोषैः पृथग्द्वयं सर्वैरभिघाताद्विषादपि||१७||
🔊 Audio coming soon
ಏವಮುಕ್ತೋಽಪಿ ಸ್ವಲಿಙ್ಗವಿಶೇಷವಶಾನ್ನವಾತ್ಮಾದೋಷಾದಿಭೇದೇನ| ದೋಷೈಃ ಪೃಥಕ್ಸಂಸೃಷ್ಟೈಃ ಸನ್ನಿಪತಿತೈಶ್ಚೇತಿ ಸಪ್ತ| ಅಭಿಘಾತಾದ್ವಿಷಾದಿತಿ ದ್ವೌ||೧೭||
Adhikarana shophasya dvividhaM, dvaividhyaM traividhya~jca (18) · Śloka 18
ದ್ವಿಧಾ ವಾ ನಿಜಮಾಗನ್ತುಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗೈಕಾಙ್ಗಜಞ್ಚ ತಮ್| ಪೃಥೂನ್ನತಗ್ರಥಿತತಾವಿಶೇಷೈಶ್ಚ ತ್ರಿಧಾ ವಿದುಃ||೧೮||
द्विधा वा निजमागन्तुं सर्वाङ्गैकाङ्गजञ्च तम्| पृथून्नतग्रथितताविशेषैश्च त्रिधा विदुः||१८||
🔊 Audio coming soon
ಅಥವಾ ಕಿಂ ನವಾತ್ಮಕತ್ವೇನ ದ್ವಿಧೈವೋಚ್ಯತಾಮ್| ವಾತಾದ್ಯುತ್ಥಾ ನಿಜಾಃ ಶೇಷ ಆಗನ್ತುರಿತಿ| ಸರ್ವಾಙ್ಗೈಕಾಙ್ಗಭೇದೇನಾಪರಂ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಮ್| ಪೃಥ್ವಾದಿವಿಶೇಷೇಣ ತಸ್ಯೈವ ತ್ರಿವಿಧತ್ವಮ್|| ೧೮||
Adhikarana shophasya nidAnasamprAptishca (20) · Śloka 19
ಸಾಮಾನ್ಯಹೇತುಃ ಶೋಫಾನಾಂ ದೋಷಜಾನಾಂ ವಿಶೇಷತಃ| ವ್ಯಾಧಿಕರ್ಮೋಪವಾಸಾದಿಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ಭಜತೋ ದ್ರುತಮ್| ಅತಿಮಾತ್ರಮಥಾನ್ಯಸ್ಯ ಗುರ್ವಮ್ಲಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಲಮ್| ಲವಣಕ್ಷಾರತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಶಾಕಾಮ್ಬುಸ್ವಪ್ನಜಾಗರಮ್| ಮೃದ್ಗ್ರಾಮ್ಯಮಾಂಸವಲ್ಲೂರಮಜೀರ್ಣಶ್ರಮಮೈಥುನಮ್| ಪದಾತೇರ್ಮಾರ್ಗಗಮನಂ ಯಾನೇನ ಕ್ಷೋಭಿಣಾಪಿ ವಾ| ಶ್ವಾಸಕಾಸಾತಿಸಾರರ್ಶೋ ಜಠರಪ್ರದರಜ್ವರಾಃ| ವಿಷೂಚ್ಯಲಸಕಚ್ಛರ್ದಿಗರ್ಭವೀಸರ್ಪಪಾಣ್ಡವಃ| ಅನ್ಯೇ ಚ ಮಿಥ್ಯೋಪಕ್ರಾನ್ತಾಸ್ತೈರ್ದೋಷಾ ವಕ್ಷಸಿ ಸ್ಥಿತಾಃ| ಊರ್ಧ್ವಂ ಶೋಫಮಧೋ ಬಸ್ತೌ ಮಧ್ಯೇ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಮಧ್ಯಗಾಃ| ಸರ್ವಾಙ್ಗಾಃ ಸರ್ವಗತಂ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗೇಷು ತದಾಶ್ರಯಾಃ||೧೯||
सामान्यहेतुः शोफानां दोषजानां विशेषतः| व्याधिकर्मोपवासादिक्षीणस्य भजतो द्रुतम्| अतिमात्रमथान्यस्य गुर्वम्लस्निग्धशीतलम्| लवणक्षारतीक्ष्णोष्णशाकाम्बुस्वप्नजागरम्| मृद्ग्राम्यमांसवल्लूरमजीर्णश्रममैथुनम्| पदातेर्मार्गगमनं यानेन क्षोभिणापि वा| श्वासकासातिसारर्शो जठरप्रदरज्वराः| विषूच्यलसकच्छर्दिगर्भवीसर्पपाण्डवः| अन्ये च मिथ्योपक्रान्तास्तैर्दोषा वक्षसि स्थिताः| ऊर्ध्वं शोफमधो बस्तौ मध्ये कुर्वन्ति मध्यगाः| सर्वाङ्गाः सर्वगतं प्रत्यङ्गेषु तदाश्रयाः||१९||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ದೋಷಜಾನಧಿಕೃತ್ಯಾಹ-ಸಾಮಾನ್ಯಹೇತುರಿತ್ಯಾದಿ| ವಾತಾದಿಜಾನಾಂ ಶೋಫಾನಾಂ ಹೇತುಃ| ಸಾಮಾನ್ಯಃ ಸಾಧಾರಣಃ ಸರ್ವರೋಗನಿದಾನಾದ್ಯುಕ್ತಃ (ಅ. ಸಂ. ನಿ. - ೨೬-೩೦)| ವ್ಯಾಧೀತ್ಯಾದಿ| ತೇಷಾಂ ವಿಶೇಷತೋಽತಿಶಯೇನ ಹೇತುಃ| ವ್ಯಾಧಿಭಿಃ ಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ದ್ರುತಂ ಝಟಿತಿ ಗುರ್ವಾದಿ ಭಜತಃ| ವ್ಯಾಧಿಕ್ಷೀಣಾದಿಮತ್ತ್ವಂ ವಿನೈವಾನ್ಯಸ್ಯಾಽತಿಮಾತ್ರಂ ಮಾತ್ರಾಧಿಕ್ಯೇನ ಗುರ್ವಾದಿಕಂ ಭಜತಃ| ಸ್ವಪ್ನಜಾಗರಣಕಾಲ ಇತ್ಯರ್ಥಾತ್| ವಲ್ಲೂರಂ ಶುಷ್ಕಮಾಂಸಮ್| ಅಜೀರ್ಣೇ ಅಧ್ವಾದಿನಾ ಶ್ರಮಃ| ಅಜೀರ್ಣ ಏವ ಚ ಮೈಥುನಮ್| ಪ್ರದರೋಽತಿರಜಃ| ಶ್ವಾಸಾದಯೋಽನ್ಯೇ ಚ ರೋಗಾ ಮಿಥ್ಯೋಪಕ್ರಾ ನ್ತಾಸ್ತೈರ್ಹೇತುಭಿಃ ದುಷ್ಟಾಃ| ವಕ್ಷಸಿ ಸ್ಥಿತಾಃ ಶರೀರಸ್ಯ ಪೂರ್ವಭಾಗೇ ಶೋಫಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಬಸ್ತೌ ಸ್ಥಿತಾ ಅಧಃ ಶೋಫಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ| ಸುಬೋಧಮ್| ತದಿತ್ಯಙ್ಗಪರಾಮರ್ಶಃ||೨೦||
Adhikarana shophapUrvarUpam (20) · Śloka 20
ತತ್ಪೂರ್ವರೂಪಂ ದವಥುಃ ಸಿರಾಯಾಮೋಽಙ್ಗಗೌರವಮ್||೨೦||
तत्पूर्वरूपं दवथुः सिरायामोऽङ्गगौरवम्||२०||
🔊 Audio coming soon
ದವಥ್ಯಾದಿ ಸರ್ವಶೋಫೇಷು ಪೂರ್ವರೂಪಮ್| ಚಕ್ಷುರಾದೀನ್ದ್ರಿಯೇಷು ದಾಹೋ ದವಥುಃ||೨೦||
Adhikarana vAtajashophalakShaNam (21) · Śloka 21
ವಾತಚ್ಛೋಫಶ್ಚಲೋ ರೂಕ್ಷಃ ಖರರೋಮಾರುಣಾಸಿತಃ| ಸಙ್ಕೋಚಸ್ಪನ್ದಹರ್ಷಾರ್ತ್ತಿತೋದ ಭೇದಪ್ರಸುಪ್ತಿಮಾನ್| ಕ್ಷಿಪ್ರೋತ್ಥಾನಶಮಃ ಶೀಘ್ರಮುನ್ನಮೇತ್ಪೀಡಿತಸ್ತನುಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಮರ್ದನೈಃ ಶಾಮ್ಯೇದ್ರಾತ್ರಾವಲ್ಪೋ ದಿವಾ ಮಹಾನ್| ತ್ವಕ್ಚ ಸರ್ಷಪಲಿಪ್ತೇವ ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚಿಮಿಚಿಮಾಯತೇ||೨೧||
वातच्छोफश्चलो रूक्षः खररोमारुणासितः| सङ्कोचस्पन्दहर्षार्त्तितोद भेदप्रसुप्तिमान्| क्षिप्रोत्थानशमः शीघ्रमुन्नमेत्पीडितस्तनुः| स्निग्धोष्णमर्दनैः शाम्येद्रात्रावल्पो दिवा महान्| त्वक्च सर्षपलिप्तेव तस्मिंश्चिमिचिमायते||२१||
🔊 Audio coming soon
ವಾತಾದಿತ್ಯಾದಿನಾಕ್ರಮೇಣ ನವಾನಾಂ ಶೋಫಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ| ಚಲತ್ವಾದಿರೂಪೋ ವಾತಾತ್|| ೨೧||
Adhikarana pittajashophalakShaNam (22) · Śloka 22
ಪೀತರಕ್ತಾಸಿತಾಭಾಸಃ ಪಿತ್ತಾದಾತಾಮ್ರರೋಕೃತ್| ಶೀಘ್ರಾನುಸಾರಪ್ರಶಮೋ ಮಧ್ಯೇ ಪ್ರಾಗ್ಗ್ಜಾಯತೇ ತನೋಃ| ಸತೃಡ್ದಾಹಜ್ವರಸ್ವೇದದವಕ್ಲೇದಮದಭ್ರಮಃ| ಶೀತಾಭಿಲಾಷೀ ವಿಡ್ಭೇದೀ ಗನ್ಧೀ ಸ್ಪರ್ಶಾಸಹೋ ಮೃದುಃ||೨೨||
पीतरक्तासिताभासः पित्तादाताम्ररोकृत्| शीघ्रानुसारप्रशमो मध्ये प्राग्ग्जायते तनोः| सतृड्दाहज्वरस्वेददवक्लेदमदभ्रमः| शीताभिलाषी विड्भेदी गन्धी स्पर्शासहो मृदुः||२२||
🔊 Audio coming soon
ಪೀತೇತ್ಯಾದಿಪಿತ್ತಾತ್|| ೨೨||
Adhikarana kaphajashophalakShaNam (23) · Śloka 23
ಕಣ್ಡೂಮಾನ್ ಪಾಣ್ಡುರೋಮತ್ವಕ್ ಕಠಿನಃ ಶೀತಲೋ ಗುರುಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಃ ಸ್ಥಿರಃ ಸ್ತ್ಯಾನೋ ನಿದ್ರಾಚ್ಛರ್ದ್ಯಗ್ನಿಸಾದಕೃತ್| ಆಕ್ರಾನ್ತೋ ನೋನ್ನಮೇಕೃಚ್ಛ್ರಶಮಜನ್ಮಾ ನಿಶಾಬಲಃ| ಸ್ರವೇನ್ನಾಸೃಕ್ಕ್ಚರಾತ್ಪಿಚ್ಛಾಂ ಕುಶಶಸ್ತ್ರಾದಿವಿಕ್ಷತಃ| ಸ್ಪರ್ಶೋಷ್ಣಕಾಂಕ್ಷೀ ಚ ಕಫಾತ್ .....................||೨೩||
कण्डूमान् पाण्डुरोमत्वक् कठिनः शीतलो गुरुः| स्निग्धः श्लक्ष्णः स्थिरः स्त्यानो निद्राच्छर्द्यग्निसादकृत्| आक्रान्तो नोन्नमेकृच्छ्रशमजन्मा निशाबलः| स्रवेन्नासृक्क्चरात्पिच्छां कुशशस्त्रादिविक्षतः| स्पर्शोष्णकांक्षी च कफात् .....................||२३||
🔊 Audio coming soon
ಕಣ್ಡೂಮಾನಿತ್ಯಾದಿಕಫಾತ್| ಸ್ತ್ಯಾನೋ ಘನೀಭೂತಃ| ಆಕ್ರಾನ್ತಃ ಕರಪೀಡಿತಃ| ಕುಶಾದಿಕ್ಷತಃ ಸಂಶ್ಚಿರಾತ್ ಪಿಚ್ಛಾಂ ಸ್ರವೇತ್|| ೨೩||
Adhikarana saMsargasannipAtashophAH (24) · Śloka 24
............................. ಯಥಾಸ್ವಂ ದ್ವನ್ದ್ವಜಾಸ್ತ್ರಯಃ| ಸಙ್ಕರಾದ್ಧೇತುಲಿಙ್ಗಾನಾಂ ನಿಚಯಾನ್ನಿಚಯಾತ್ಮಕಃ||೨೪||
............................. यथास्वं द्वन्द्वजास्त्रयः| सङ्कराद्धेतुलिङ्गानां निचयान्निचयात्मकः||२४||
🔊 Audio coming soon
ತ್ರಯಃ ಸಂಸರ್ಗಾತ್| ಯಥಾಸ್ವಂ ಹೇತುನಾ ಸಙ್ಕರಾದ್ಯಥಾಸ್ವಂ ಲಿಙ್ಗಸಙ್ಕರಾಚ್ಚ| ಸನ್ನಿಪಾತಜಃ ಶೋಫೋ ಹೇತುಲಿಙ್ಗಾನಾಂ ನಿಚಯಾದ್ಭವತಿ|| ೨೪||
Adhikarana abhighAtajashophalakShaNam (25) · Śloka 25
ಅಭಿಘಾತೇನ ಶಸ್ತ್ರಾದಿಚ್ಛೇದಭೇದಕ್ಷತಾದಿಭಿಃ| ಹಿಮಾನಿಲೋದಧ್ಯನಿಲೈರ್ಭಲ್ಲಾತಕಪಿಕಚ್ಛುಜೈಃ| ರಸೈಶ್ಶೂಕೈಶ್ಚ ಸಂಸ್ಪರ್ಶಾಚ್ಛವಥುಃ ಸ್ಯಾದ್ವಿಸರ್ಪವಾನ್| ಭೃಶೋಷ್ಮಾ ಲೋಹಿತಾಭಾಸಃ ಪ್ರಾಯಶಃ ಪಿತ್ತಲಕ್ಷಣಃ||೨೫||
अभिघातेन शस्त्रादिच्छेदभेदक्षतादिभिः| हिमानिलोदध्यनिलैर्भल्लातकपिकच्छुजैः| रसैश्शूकैश्च संस्पर्शाच्छवथुः स्याद्विसर्पवान्| भृशोष्मा लोहिताभासः प्रायशः पित्तलक्षणः||२५||
🔊 Audio coming soon
ಶಸ್ತ್ರಾದಿಕ್ಷತಾದ್ಧಿಮಾದಿಭಿಶ್ಚ ಯಃ ಶೋಫಃ ಸೋಽಭಿಘಾತೇನ ವಿದ್ಯಾತ್|
Adhikarana viShajashophalakShaNam (26) · Śloka 26
ವಿಷಜಃ ಸವಿಷಪ್ರಾಣಿಪರಿಸರ್ಪಣಮೂತ್ರಣಾತ್| ದಂಷ್ಟ್ರಾದನ್ತನಖಾಪಾತಾದಿವಿಷಪ್ರಾಣಿನಾಮಪಿ| ವಿಣ್ಮೂತ್ರಶುಕ್ರೋಪಹತಮಲವದ್ವಸ್ತ್ರಸಙ್ಕರಾತ್| ವಿಷವೃಕ್ಷಾನಿಲಸ್ಪರ್ಶಾದ್ಗರಯೋಗಾವಚೂರ್ಣನಾತ್| ವಿಷಜ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ನವಮಶೋಫಲಕ್ಷಣಮ್| ವಿಷಪ್ರಾಣಿನಃ ಸರ್ಪಾದಯಃ| ಪರಿಸರ್ಪಣಂ ಗಮನಮ್| ಅವಿಷಪ್ರಾಣಿನಾಮಪಿ ದಂಷ್ಟ್ರಾದಿಪಾತಾತ್| ದಂಷ್ಟ್ರಾ ಸೂಕರಾದೀನಾಮ್| ದನ್ತನಖಪುರುಷಾದೀನಾಮಪಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಗರೋ ವಕ್ಷ್ಯ ಮೃದುಶ್ಚಲೋಽವಲಮ್ಬೀ ಚ ಶೀಗ್ರದಾಹರುಜಾಕರಃ||೨೬||
विषजः सविषप्राणिपरिसर्पणमूत्रणात्| दंष्ट्रादन्तनखापातादिविषप्राणिनामपि| विण्मूत्रशुक्रोपहतमलवद्वस्त्रसङ्करात्| विषवृक्षानिलस्पर्शाद्गरयोगावचूर्णनात्| विषज इत्यादिना नवमशोफलक्षणम्| विषप्राणिनः सर्पादयः| परिसर्पणं गमनम्| अविषप्राणिनामपि दंष्ट्रादिपातात्| दंष्ट्रा सूकरादीनाम्| दन्तनखपुरुषादीनामपि सुबोधम्| गरो वक्ष्य मृदुश्चलोऽवलम्बी च शीग्रदाहरुजाकरः||२६||
🔊 Audio coming soon
ವಿಷಜ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ನವಮಶೋಫಲಕ್ಷಣಮ್| ವಿಷಪ್ರಾಣಿನಃ ಸರ್ಪಾದಯಃ| ಪರಿಸರ್ಪಣಂ ಗಮನಮ್| ಅವಿಷಪ್ರಾಣಿನಾಮಪಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಗರೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಃ(ಉ. ಅ. - ೪೦)| ಮೃದುರಿತ್ಯಾದಿ ನವಮಶೋಫಲಕ್ಷಣಮ್||೨೬||
Adhikarana shophAnAM sAdhyA~asAdhyatvam (27) · Śloka 27
ನವೋಽನುಪದ್ರವಃ ಶೋಫಃ ಸಾಧ್ಯೋಽಸಾಧ್ಯಃ ಪುರೇರಿತಃ||೨೭||
नवोऽनुपद्रवः शोफः साध्योऽसाध्यः पुरेरितः||२७||
🔊 Audio coming soon
ನವೈತ್ಯಾದಿನಾ ಸಾಧ್ಯಶೋಫಲಕ್ಷಣಮ್| ಅಸಾಧ್ಯಸ್ತು ಪುರಾ ವಿಕೃತವ್ಯಾಧಿವಿಜ್ಞಾನೀಯೇ (ಅ. ಸಂ. ಶಾ. - ೭೧೧-೭೧೨) ಈರಿತಃ ಉಕ್ತಃ| 'ಅನೇಕೋಪದ್ರವಯುತ' ಇತ್ಯಾದಿನಾ| ಇತ್ಯುಕ್ತಃ ಶೋಫಃ|| ೨೭||
Adhikarana visarpanidAnam, atideshena visarpasya nidAnaM, samprAptishca (28) · Śloka 28
ಸ್ಯಾದ್ವಿಸರ್ಪೋಽಭಿಘಾತಾನ್ತೈರ್ದೋಷೈರ್ದೂಷ್ಯೈಶ್ಚ ಶೋಫವತ್||೨೮||
स्याद्विसर्पोऽभिघातान्तैर्दोषैर्दूष्यैश्च शोफवत्||२८||
🔊 Audio coming soon
ಅನನ್ತರಂ ವಿಸರ್ಪ ಉಚ್ಯತೇ| ವಿಷವರ್ಜ್ಯಂ ಹೇತುಂ ದೂಷ್ಯಂ ಚ ವಿಸರ್ಪೇ ಶೋಫವತ್|| ೨೮||
Adhikarana visarpANAM tryAshrayatvaM yathottaraM duHsAdhyatva~jca (29) · Śloka 29
ತ್ರ್ಯಧಿಷ್ಠಾನಞ್ಚ ತಂ ಪ್ರಾಹುರ್ಬಾಹ್ಯಾನ್ತರುಭಯಾಶ್ರಯಾತ್| ಯಥೋತ್ತರಂ ಚ ದುಃಸಾಧಾಃ...........................||೨೯||
त्र्यधिष्ठानञ्च तं प्राहुर्बाह्यान्तरुभयाश्रयात्| यथोत्तरं च दुःसाधाः...........................||२९||
🔊 Audio coming soon
ತಞ್ಚ ವಿಸರ್ಪಂ ತ್ರ್ಯಧಿಷ್ಠಾನಞ್ಚ ಪ್ರಾಹುರ್ಮುನಯ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಕಶ್ಚಿತ್ ಬಾಹ್ಯಾಶ್ರಯಃ| ಕಶ್ಚಿಚ್ಚಾನ್ತರಾಶ್ರಯಃ| ಬಾಹ್ಯಾನ್ದಾನ್ತರೋ ದುಸ್ಸಾಧಃ| ತತ್ ಉಭಯಾಶ್ರಯ ಇತಿ ಯಥೋತ್ತರಾರ್ಥಃ|| ೨೯||
Adhikarana visarpanidAnAdi (30) · Śloka 30
.................. ತತ್ರ ದೋಷಾ ಯಥಾಯಥಮ್| ಪ್ರಕೋಪನೈಃ ಪ್ರಕುಪಿತಾ ವಿಶೇಷೇಣ ವಿದಾಹಿಭಿಃ| ದೇಹೇ ಶೀಘ್ರಂ ವಿಸರ್ಪನ್ತಿ ತೇಽನ್ತರನ್ತಃಸ್ಥಿತಾ ಬಹಿಃ| ಬಹಿಃಸ್ಥಾ ದ್ವಿತಯೇ ದ್ವಿಸ್ಥಾಃ ........................||೩೦||
.................. तत्र दोषा यथायथम्| प्रकोपनैः प्रकुपिता विशेषेण विदाहिभिः| देहे शीघ्रं विसर्पन्ति तेऽन्तरन्तःस्थिता बहिः| बहिःस्था द्वितये द्विस्थाः ........................||३०||
🔊 Audio coming soon
ವಿದಾಹಿಭಿಃ ವಿದಾಹಿಸಂಯುಕ್ತೈಃ| ಸ್ವಹೇತುಭಿಃ ಪ್ರಕುಪಿತಾ ದೇಹೇ ವಿಸರ್ಪನ್ತಿ|| ೩೦||
Adhikarana antarbahirAshrayavisarpalakShaNam (31) · Śloka 31
......................... ವಿದ್ಯಾತ್ತತ್ರಾನ್ತರಾಶ್ರಯಮ್| ಮರ್ಮೋಪತಾಪಾತ್ಸಮ್ಮೋಹಾದಯನಾನಾಂ ವಿಘಟ್ಟನಾತ್| ತೃಷ್ಣಾತಿಯೋಗಾದ್ವೇಗಾನಾಂ ವಿಷಮಞ್ಚ ಪ್ರವರ್ತ್ತನಾತ್| ಆಶು ಚಾಗ್ನಿಲಭ್ರಂಶಾದತೋ ಬಾಹ್ಯಂ ವಿಪರ್ಯ್ಯಯಾತ್||೩೧||
......................... विद्यात्तत्रान्तराश्रयम्| मर्मोपतापात्सम्मोहादयनानां विघट्टनात्| तृष्णातियोगाद्वेगानां विषमञ्च प्रवर्त्तनात्| आशु चाग्निलभ्रंशादतो बाह्यं विपर्य्ययात्||३१||
🔊 Audio coming soon
ವಿದ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿನಾನ್ತರ್ಬಹಿರ್ಭೇದಲಿಙ್ಗಮಾಹ| ಮರ್ಮೋಪತಾಪಾದ್ಯಾನ್ತರವಿಸರ್ಪಲಕ್ಷಣಮ್| ಮರ್ಮಣಾಂ ಹೃದಯಾದೀನಾಮುಪತಾಪಸ್ತಥೋಕ್ತಃ| ಮೋಹ ಏವ ಸಮ್ಮೋಹಃ| ಅಯನಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ತೇಷಾಂ ವಿಘಟ್ಟನಾತ್ ಪೀಡನಾದಾಽಽನ್ತರಂ ವಿಸರ್ಪಂ ವಿದ್ಯಾದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಆನ್ತರಲಿಙ್ಗವಿಪರ್ಯಯಾತ್ ಬಾಹ್ಯಂ ವಿದ್ಯಾತ್||೩೧||
Adhikarana vAtavisarpalakShaNam (32) · Śloka 32
ತತ್ರ ವಾತಾತ್ ಪರೀಸರ್ಪೋ ವಾತಜ್ವರಸಮವ್ಯಥಃ| ಶೋಫಸ್ಫುರಣನಿಸ್ತೋದಭೇದಾಽಽಯಾಮಾರ್ತ್ತಿಹರ್ಷವಾನ್||೩೨||
तत्र वातात् परीसर्पो वातज्वरसमव्यथः| शोफस्फुरणनिस्तोदभेदाऽऽयामार्त्तिहर्षवान्||३२||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ವಾತಾದಿಕ್ರಮೇಣಾಷ್ಟಾನಾಂ ವಿಸರ್ಪಾಣಾಂ ಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೩೨||
Adhikarana pittavisarpalakShaNam (33) · Śloka 33
ಪಿತ್ತಾದ್ ದ್ರುತಗತಿಃ ಪಿತ್ತಜ್ವರಲಿಙ್ಗೋಽತಿಲೋಹಿತಃ|೩೩|
पित्ताद् द्रुतगतिः पित्तज्वरलिङ्गोऽतिलोहितः|३३|
🔊 Audio coming soon
೦೦
Adhikarana kaphajavisarpalakShaNam (33) · Śloka 33
ಕಫಾತ್ಕಣ್ಡೂಯುತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಕಫಜ್ವರಸಮಾನರುಕ್|೩೩|
कफात्कण्डूयुतः स्निग्धः कफज्वरसमानरुक्|३३|
🔊 Audio coming soon
೦೦
Adhikarana visarpasyopekShAyAM sphoTasambhavaH (33) · Śloka 33
ಸ್ವದೋಷಲಿಙ್ಗೈಶ್ಚೀಯನ್ತೇ ಸರ್ವೇ ಸ್ಫೋಟೈರುಪೇಕ್ಷಿತಾಃ| ತೇ ಪಕ್ವಭಿನ್ನಾಃ ಸ್ವಂ-ಸ್ವಞ್ಚ ವಿಭ್ರತಿ ವ್ರಣಲಕ್ಷಣಮ್||೩೩||
स्वदोषलिङ्गैश्चीयन्ते सर्वे स्फोटैरुपेक्षिताः| ते पक्वभिन्नाः स्वं-स्वञ्च विभ्रति व्रणलक्षणम्||३३||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವೇ ವಾತಾದಿವಿಸರ್ಪಾ ಉಪೇಕ್ಷಿತಾಃ ಸನ್ತಃ ಸ್ವಕಾರಣದೋಷಲಕ್ಷಣೈಃ ಸ್ಫೋಟೈಶ್ಚೀಯನ್ತೇ| ತೇ ಚ ಸ್ಫೋಟಾಃ ಪೂರ್ವಂ ಪಕ್ವಾಃ ಪಶ್ಚಾತ್ ಭಿನ್ನಾಃ ಸ್ವಂಸ್ವಂ ವಾತಾದಿವ್ರಣಲಕ್ಷಣಂ ಬಿಭ್ರತಿ (ಅ. ಸಂ. ಉ. ಅ. - ೨೯)| ವಾತ ಸ್ಫೋಟಾ ವಾತವ್ರಣಲಕ್ಷಣಮ್| ಏವಮನ್ಯಯೋರಪಿ ವಾಚ್ಯಮ್|| ೩೩||
Adhikarana agnivisarpanidAnAdi (34) · Śloka 34
ವಾತಪಿತ್ತಾಜ್ಜ್ವರಚ್ಛರ್ದಿಮೂರ್ಚ್ಛಾತೀಸಾರತೃಡ್ಭ್ರಮೈಃ| ಅಸ್ಥಿಭೇದಾಗ್ನಿಸದನತಮಕಾಽರೋಚಕೈರ್ಯುತಃ| ಕರೋತಿ ಸರ್ವಮಙ್ಗಞ್ಚ ದೀಪ್ತಾಙ್ಗಾರಾವಕೀರ್ಣವತ್| ಯಂ ಯಂ ದೇಶಂ ವಿಸರ್ಪಶ್ಚ ವಿಸರ್ಪತಿ ಭವೇತ್ಸ ಸಃ| ಶಾನ್ತಾಙ್ಗಾರಾಸಿತೋ ನೀಲೋ ರಕ್ತೋ ವಾಽಽಶು ಚ ಚೀಯತೇ| ಅಗ್ನಿದಗ್ಧ ಇವ ಸ್ಫೋಟೈಃ ಶೀಘ್ರಗತ್ವಾದ್ ದ್ರುತಞ್ಚ ಸಃ| ಮರ್ಮಾನುಸಾರೀ ವೀಸರ್ಪಃ ಸ್ಯಾದ್ವಾತೋಽತಿಬಲಸ್ತತಃ| ವ್ಯಥೇತಾಙ್ಗಂ ಹರೇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ನಿದ್ರಾಞ್ಚ ಶ್ವಾಸಮೀರಯೇತ್| ಹಿಧ್ಮಾಞ್ಚ ಸ ಗತೋಽವಸ್ಥಾಮೀದೃಶೀಂ ಲಭತೇ ನ ನಾ| ಕ್ವಚಿಚ್ಛರ್ಮಾರತಿಗ್ರಸ್ತೋ ಭೂಮಿಶಯ್ಯಾಸನಾದಿಷು| ಚೇಷ್ಟಮಾನಸ್ತತಃ ಕ್ಲಿಷ್ಟೋ ಮನೋದೇಹಶ್ರಮೋದ್ಭವಾಮ್| ದುಷ್ಪ್ರಬೋಧೋಽಶ್ನುತೇ ನಿದ್ರಾಂ ಸೋಽಗ್ನಿವೀಸರ್ಪ ಉಚ್ಯತೇ||೩೪||
वातपित्ताज्ज्वरच्छर्दिमूर्च्छातीसारतृड्भ्रमैः| अस्थिभेदाग्निसदनतमकाऽरोचकैर्युतः| करोति सर्वमङ्गञ्च दीप्ताङ्गारावकीर्णवत्| यं यं देशं विसर्पश्च विसर्पति भवेत्स सः| शान्ताङ्गारासितो नीलो रक्तो वाऽऽशु च चीयते| अग्निदग्ध इव स्फोटैः शीघ्रगत्वाद् द्रुतञ्च सः| मर्मानुसारी वीसर्पः स्याद्वातोऽतिबलस्ततः| व्यथेताङ्गं हरेत्संज्ञा निद्राञ्च श्वासमीरयेत्| हिध्माञ्च स गतोऽवस्थामीदृशीं लभते न ना| क्वचिच्छर्मारतिग्रस्तो भूमिशय्यासनादिषु| चेष्टमानस्ततः क्लिष्टो मनोदेहश्रमोद्भवाम्| दुष्प्रबोधोऽश्नुते निद्रां सोऽग्निवीसर्प उच्यते||३४||
🔊 Audio coming soon
ವಾತಪಿತ್ತಾದಗ್ನಿವೀಸರ್ಪೋ ಭವತಿ| ಜ್ವರಾದಿಭಿರ್ಯುತಃ ಸರ್ವಞ್ಚ ಶರೀರಂ ದೀಪ್ತೈರಙ್ಗಾರೈರವಕೀರ್ಣಮಿವ ಕರೋತಿ| ಸ ಚ ವಿಸರ್ಪೋ ಯಂ ಯಂ ದೇಹದೇಶಂ ವಿಸರ್ಪತಿ ಸ ಸ ದೇಶಃ ವಾನ್ತಾಙ್ಗಾರವತ್ ಕೃಷ್ಣೋ ನೀಲೋ ವಾ ರಕ್ತೋ ವಾ ಭವತಿ| ಸ ಚ ವಿಸರ್ಪೋಽಗ್ನಿದಗ್ಧವತ್ಸ್ಫೋಟೈಶ್ಚೀಯತೇ| ವಾತಪಿತ್ತಕಾರಣಾತ್ವೇನ ಶೀಘ್ರಗತ್ವಾತ್ ಝಟಿತಿ ಮರ್ಮಾಣಿ ಹೃದಯಾದೀನ್ಯನುಸರತಿ| ತತೋ ಮರ್ಮಾನುಸರಣಾದೂರ್ಧ್ವಮತಿಬಲೋ ವಾತೋಽಙ್ಗವ್ಯಥಾದಿಕಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಸ ನಾ ಪುರುಷ ಇದೃಶೀಮವಸ್ಥಾಂ ಗತೋಽರತಿಗ್ರಸ್ತತಯಾ ಭೂಮ್ಯಾದಿಷು ನ ಕ್ವಛಿಚ್ಛರ್ಮ ಸುಖಂ ಲಭತೇ| ತಥಾ ಚೇಷ್ಟಮಾನಃ ಕ್ಲಿಷ್ಟಃ ಸನ್ ಮನೋದೇಹಶ್ರಮೋದ್ಭವಾಂ ನಿದ್ರಾಮಶ್ನುತೇ ಯದಾ ತದಾ ದುಷ್ಪ್ರಬೋಧೋ ಭವತಿ| ಸ ನಾಮ್ನಾಽಗ್ನಿವೀಸರ್ಪಃ||೩೪||
Adhikarana granthivisarpanidAnAdi (35) · Śloka 35
ಕಫೇನ ರುದ್ಧಃ ಪವನೋ ಭಿತ್ವಾ ತಂ ಬಹುಧಾ ಕಫಮ್| ರಕ್ತಂ ವಾ ವೃದ್ಧರಕ್ತಸ್ಯ ತ್ವಕ್ಸಿರಾಸ್ನಾವಮಾಂಸಗಮ್| ದೂಷಯಿತ್ವಾ ಚ ದೀರ್ಘಾಣುವೃತ್ತಸ್ಥೂಲಖರಾತ್ಮನಾಮ್| ಗ್ರನ್ಥೀನಾಂ ಕುರುತೇ ಮಾಲಾಂ ರಕ್ತಾನಾಂ ತೀವ್ರರುಗ್ಜ್ವರಾಮ್| ಶ್ವಾಸಕಾಸಾತಿಸಾರಾಸ್ಯಶೋಷಹಿಧ್ಮಾವಮಿಭ್ರಮೈಃ| ಮೋಹವೈವರ್ಣ್ಯಮೂರ್ಚ್ಛಾಙ್ಗಭಙ್ಗಾಽಗ್ನಿಸದನೈರ್ಯುತಾಮ್| ಇತ್ಯಯಂ ಗ್ರನ್ಥಿವೀಸರ್ಪಃ ಕಫಮಾರುತಕೋಪಜಃ||೩೫||
कफेन रुद्धः पवनो भित्वा तं बहुधा कफम्| रक्तं वा वृद्धरक्तस्य त्वक्सिरास्नावमांसगम्| दूषयित्वा च दीर्घाणुवृत्तस्थूलखरात्मनाम्| ग्रन्थीनां कुरुते मालां रक्तानां तीव्ररुग्ज्वराम्| श्वासकासातिसारास्यशोषहिध्मावमिभ्रमैः| मोहवैवर्ण्यमूर्च्छाङ्गभङ्गाऽग्निसदनैर्युताम्| इत्ययं ग्रन्थिवीसर्पः कफमारुतकोपजः||३५||
🔊 Audio coming soon
ವಾತಕಫಾತ್ ಗ್ರನ್ಥಿವೀಸರ್ಪೋ ಭವತಿ| ತಸ್ಯೈವ ಕಫೇನೇತ್ಯಾದಿನಾ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿರ್ಲಕ್ಷಣಂ ಚೋಚ್ಯತೇ| ತಂ ಕಫಂ ಬಹುಧಾ ಭಿತ್ವಾ ವಾ ವೃದ್ಧರಕ್ತಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಪವನೋ ರಕ್ತಂ ಖಣ್ಡಶಃ ಕೃತ್ವಾ ವಾ ಗ್ರನ್ಥೀನಾಂ ಮಾಲಾಂ ಕುರುತೇ| ಉಭಯಥಾಪಿ ಶ್ವಾಸಾದಿಯುತಾಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ರಕ್ತಮಾಽಽಹ| ತ್ವಗಾದಿಗಂ ದೂಷಯಿತ್ವ ಚೇತ್ಯರ್ಥಾತ್ ತ್ವಗಾದೀನೇವ|| ೩೫||
Adhikarana kardamavisarpanidAnAdi (36) · Śloka 36
ಕಫಪಿತ್ತಾಜ್ಜ್ವರಃ ಸ್ತಮ್ಭೋ ತನ್ದ್ರಾನಿದ್ರಾಶಿರೋರುಜಃ| ಅಙ್ಗಾವಸಾದವಿಕ್ಷೇಪಪ್ರಲಾಪಾಽರೋಚಕಭ್ರಮಾಃ| ಮೂರ್ಚ್ಛಾಗ್ನಿಹಾನಿರ್ಭೇದೋಽಸ್ಥ್ನಾಂ ಪಿಪಾಸೇನ್ದ್ರಿಯಗೌರವಮ್| ಆಮೋಪವೇಶನಂ ಲೇಪಃ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಸ ಚ ಸರ್ಪತಿ| ಪ್ರಾಯೇಣಾಮಾಶಯೇ ಗೃಹ್ಣನ್ನೇಕದೇಶಂ ನ ಚಾತಿರುಕ್| ಪಿಟಕೈರವಕೀರ್ಣೋಽತಿಪೀತಲೋಹಿತಪಾಣ್ಡುರೈಃ| ಮೇಚಕಾಭೋಽಸಿತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಮಲಿನಃ ಶೋಫವಾನ್ಗುರುಃ| ಗಮ್ಭೀರಪಾಕಃ ಪ್ರಾಜ್ಯೋಷ್ಮಾ ಸ್ಪೃಷ್ಟಃ ಕ್ಲಿನ್ನೋಽವದೀರ್ಯ್ಯತೇ| ಪಙ್ಕವಚ್ಛೀರ್ಣಮಾಂಸಶ್ಚ ಸ್ಪಷ್ಟಸ್ನಾಯುಸಿರಾಗಣಃ| ಶವಗನ್ಧೀ ಚ ವೀಸರ್ಪಃ ಕರ್ದಮಾಖ್ಯಮುಶನ್ತಿ ತಮ್||೩೬||
कफपित्ताज्ज्वरः स्तम्भो तन्द्रानिद्राशिरोरुजः| अङ्गावसादविक्षेपप्रलापाऽरोचकभ्रमाः| मूर्च्छाग्निहानिर्भेदोऽस्थ्नां पिपासेन्द्रियगौरवम्| आमोपवेशनं लेपः स्रोतसां स च सर्पति| प्रायेणामाशये गृह्णन्नेकदेशं न चातिरुक्| पिटकैरवकीर्णोऽतिपीतलोहितपाण्डुरैः| मेचकाभोऽसितः स्निग्धो मलिनः शोफवान्गुरुः| गम्भीरपाकः प्राज्योष्मा स्पृष्टः क्लिन्नोऽवदीर्य्यते| पङ्कवच्छीर्णमांसश्च स्पष्टस्नायुसिरागणः| शवगन्धी च वीसर्पः कर्दमाख्यमुशन्ति तम्||३६||
🔊 Audio coming soon
ಕಫಪಿತ್ತಾತ್ ಜ್ವರಾದಿಯುಕ್ತೋ ವಿಸರ್ಪೋ ಭವತಿ| ತಮಾಚಾರ್ಯಾಃ ಕರ್ದಮಾಖ್ಯಮುಶನ್ತಿ| ವಿಕ್ಷೇಪೋಽಙ್ಗಾನಾಮ್| ಇನ್ದ್ರಿಯಾಧಿಷ್ಠಾನಗೌರವಮುಪಚಾರಾದಿನ್ದ್ರಿಯಗೌರವಮ್| ಸ ಚ ವಿಸರ್ಪಃ ಪ್ರಾಯೇಣಾಮಾಶಯೈಕದೇಶಂ ಗೃಹ್ಣನ್ ವಿಸರ್ಪತಿ| ಮೇಚಕಃ ಕೃಷ್ಣಕಪಿಲಃ| ಮಾಂಸೇ ಶೀರ್ಣೇ ಸ್ಪಷ್ಟಾಃ ಸ್ನಾಯ್ವಾದಯೋ ಯತ್ರ ಸ ತಥೋಕ್ತಃ|| ೩೬||
Adhikarana sAnnipAtikavisarpalakShaNam (37) · Śloka 37
ಸರ್ವಜೋ ಲಕ್ಷಣೈಃ ಸರ್ವೈಃ ಸರ್ವಧಾತ್ವಭಿಸರ್ಪಣಃ||೩೭||
सर्वजो लक्षणैः सर्वैः सर्वधात्वभिसर्पणः||३७||
🔊 Audio coming soon
ಸನ್ನಿಪಾತಜೋ ವಿಸರ್ಪಃ ಸರ್ವಧಾತ್ವಭಿಸರ್ಪಣೋ ಭವತಿ|| ೩೭||
Adhikarana abhighAtajavisarpasya hetusamprAptilakShaNAni (38) · Śloka 38
ಬಾಹ್ಯಹೇತೋಃ ಕ್ಷತಾತ್ಕ್ರುದ್ಧಃ ಸರಕ್ತಂ ಪಿತ್ತಮೀರಯನ್| ವಿಸರ್ಪಂ ಮಾರುತಃ ಕುರ್ಯಾತ್ಕುಲತ್ಥಸದೃಶೈಶ್ಚಿತಮ್| ಸ್ಫೋಟೈಃ ಶೋಫಜ್ವರರುಜಾದಾಹಾಢ್ಯಂ ಶ್ಯಾವಲೋಹಿತಮ್||೩೮||
बाह्यहेतोः क्षतात्क्रुद्धः सरक्तं पित्तमीरयन्| विसर्पं मारुतः कुर्यात्कुलत्थसदृशैश्चितम्| स्फोटैः शोफज्वररुजादाहाढ्यं श्यावलोहितम्||३८||
🔊 Audio coming soon
ಬಾಹ್ಯಹೇತೋರಿತ್ಯಾದಿನಾ ಅಭಿಘಾತಜವಿಸರ್ಪ ಉಚ್ಯತೇ| ಸುಬೋಧಮ್|
Adhikarana visarpANAM sAdhyAsAdhyatvam (39-13) · Śloka 13
ಪೃಥಗ್ದೋಷೈಸ್ತ್ರಯಃ ಸಾಧ್ಯಾ ದ್ವನ್ದ್ವಜಾಶ್ಚಾನುಪದ್ರವಾಃ| ಅಸಾಧ್ಯೌ ಕ್ಷತಸರ್ವೋತ್ಥೌ ಸರ್ವೇ ಚಾಕ್ರಾನ್ತಮರ್ಮಕಾಃ| ಶೀರ್ಣಸ್ನಾಯುಸಿರಾಮಾಂಸಾ ಪ್ರಕ್ಲಿನ್ನಾಃ ಶವಗನ್ಧಯಃ||೩೯|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾ- ವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಪಾಣ್ಡು- ಕಾಮಲಾ-ಶೋಫ-ವಿಸರ್ಪನಿದಾನಂ ನಾಮ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೩||
पृथग्दोषैस्त्रयः साध्या द्वन्द्वजाश्चानुपद्रवाः| असाध्यौ क्षतसर्वोत्थौ सर्वे चाक्रान्तमर्मकाः| शीर्णस्नायुसिरामांसा प्रक्लिन्नाः शवगन्धयः||३९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने पाण्डु- कामला-शोफ-विसर्पनिदानं नाम त्रयोदशोऽध्यायः||१३||
🔊 Audio coming soon
ಪೃಥಗಿತ್ಯಾದಿ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯವಿಸರ್ಪಲಕ್ಷಣಮ್| ಪೃಥಗ್ದೋಷೈರ್ವಾತಾದಿಭಿಸ್ತ್ರಯೋ ವಿಸರ್ಪಾಃ ಸಾಧ್ಯಾಃ| ದ್ವನ್ದ್ವಜಾಃ ಸಂಸರ್ಗಜಾಃ ಅನುಪದ್ರವಾಃ ಸನ್ತಃ ಸಾಧ್ಯಾಃ| ಉಪದ್ರವಾಃ ಶಾರೀರೋಕ್ತಾಃ ಕಾರ್ಶ್ಯ(ಕಾಸ)ವೈವರ್ಣ್ಯಾದಯಃ (ಅ. ಸಂ. ಶಾ.-೭೧೪)| ಕ್ಷತಜಃ ಸನ್ನಿಪಾತಜಶ್ಚಾಸಾಧ್ಯಃ| ಸರ್ವೇ ಚ ವಿಸರ್ಪಾ ಆಕ್ರಾನ್ತಮರ್ಮತ್ವಾದಿಯುತಾ ಅಸಾಧ್ಯಾ ಇತಿ|| ೪೦|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ