Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
அதாதஃ பாண்டுரோககாமலாஶோபவிஸர்பநிதாநஂ நாமா- த்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||
अथातः पाण्डुरोगकामलाशोफविसर्पनिदानं नामा- ध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
மாஂஸாத்யுபகாததோஷகோபஸாதஶ்யாதுதராநந்தரஂ பாண்ட்வாதிநிர்ணயாத்யாயாரம்பஃ || ௧ ||
Adhikarana pANDuroganidAnaM samprAptiniruktIni (2) · Śloka 2
பித்தப்ரதாநாஃ குபிதாஃ யதோக்தைஃ கோபநைர்மலாஃ| தத்ராநிலேந பலிநா க்ஷிப்தஂ பித்தஂ ஹதி ஸ்திதம்| தமநீர்தஶ ஸம்ப்ராப்ய வ்யாப்நுவத்ஸகலாஂ தநும்| ஶ்லேஷ்மத்வக்ரக்தமாஂஸாநி ப்ரதூஷ்யாந்தரமாஶ்ரிதம்| த்வங்மாஂஸயோஸ்தத்குருதே த்வசி வர்ணாந் பதக்விதாந்| பாண்டுஹாரித்ரஹரிதாந் பாண்டுத்வஂ தேஷு சாதிகம்| யதோऽதஃ பாண்டுரித்யுக்தஃ ஸ ரோகஃ................||௨||
पित्तप्रधानाः कुपिताः यथोक्तैः कोपनैर्मलाः| तत्रानिलेन बलिना क्षिप्तं पित्तं हृदि स्थितम्| धमनीर्दश सम्प्राप्य व्याप्नुवत्सकलां तनुम्| श्लेष्मत्वग्रक्तमांसानि प्रदूष्यान्तरमाश्रितम्| त्वङ्मांसयोस्तत्कुरुते त्वचि वर्णान् पृथग्विधान्| पाण्डुहारिद्रहरितान् पाण्डुत्वं तेषु चाधिकम्| यतोऽतः पाण्डुरित्युक्तः स रोगः................||२||
🔊 Audio coming soon
மலா துஷ்டா வாதாதயஃ ஸர்வே யதோக்தைஸ்திக்தகடுகாதிபிஃ ஸர்வரோகநிதாநோக்தைஃ (அ. ஸஂ. நி. ஸூ. - ௨௬-௩௦) கோபநைஃ குபிதாஃ | பித்தாதிகா யத்ர பவந்தீதி | யத்ததோர்நித்யஸம்பந்தாத்விஜ்ஞேயம் | தத்ரேத்யாதிநா பாண்டுரோகஸ்ய ஸம்ப்ராப்திநிருக்திஃ | ததிதி பித்தபராமர்ஶஃ | த்வங்மாஂஸயோரந்தரஂ ப்ராப்ய த்வசி பதக்விதாந் வர்ணாந் குருதே | தத்ர ச பாண்டுத்வமதிகமதஃ ஸ ரோகஃ பாண்டுரித்யுக்தஃ || ௨ ||
Adhikarana pANDurogasAmAnyalakShaNam (3) · Śloka 3
....................................தேந கௌரவம்| தாதூநாஂ ஸ்யாச்ச ஶைதில்யமோஜஸஶ்ச குணக்ஷயஃ| ததோऽல்பரக்தமேதஸ்கோ நிஃஸாரஃ ஸ்யாச்ச்லதேந்த்ரியஃ| மத்யமாநைரிவாங்கைர்நா த்ரவதா ஹதயேந ச| ஶூநாக்ஷிகூடவதநஃ கோபநஃ ஷ்டீவநோऽல்பவாக்| அந்நத்விட்ஶிஶிரத்வேஷீ ஶீர்ணரோமா ஹதாநலஃ| ஸந்நஸக்தீ ஜ்வரீ ஶ்வாஸீ கர்ணக்ஷ்வேடீ ஶ்ரமீ ப்ரமீ||௩||
....................................तेन गौरवम्| धातूनां स्याच्च शैथिल्यमोजसश्छ गुणक्षयः| ततोऽल्परक्तमेदस्को निःसारः स्याच्छ्लथेन्द्रियः| मृद्यमानैरिवाङ्गैर्ना द्रवता हृदयेन च| शूनाक्षिकूटवदनः कोपनः ष्ठीवनोऽल्पवाक्| अन्नद्विट्शिशिरद्वेषी शीर्णरोमा हतानलः| सन्नसक्थी ज्वरी श्वासी कर्णक्ष्वेडी श्रमी भ्रमी||३||
🔊 Audio coming soon
தேந ச பாண்டுரோகேண ஶரீரகௌரவஂ ஸ்யாத் | தாதூநாஂ ஶைதில்யஂ ஸ்வரூபாத்தாநிஃ | ஓஜஃ நாம ப்ரதாநோ தாதுஃ | பூர்வோக்தஂ (அ. ஸஂ. ஶா. - ௩௪௨-௩௪௩) | ப்ரஸதமாநஂ தஸ்ய | யே குணா மந்தஸ்நிக்தாதயஃ (அ. ஸஂ. நி. - ௨௦௮-௨௧௦) | தேஷாஂ ஹாநிஃ | ததோ தாதுஷு ஶிதிலேஷு ஓஜஸி ச க்ஷீணகுணே அல்பரக்தாதியுக்தோ நா புருஷஃ ஸ்யாத் || ௩ ||
Adhikarana pANDurogaprabhedAH (4) · Śloka 4
ஸ பஞ்சதா பதக்தோஷைஃ ஸமஸ்தைர்மத்திகாதநாத்||௪||
स पञ्चधा पृथग्दोषैः समस्तैर्मृत्तिकादनात्||४||
🔊 Audio coming soon
ஸுபோதமந்யத் || ௪ ||
Adhikarana pANDurogapUrvarUpANi (5) · Śloka 5
ப்ராக்ரூபமஸ்ய ஹதயஸ்பந்தநஂ ரூக்ஷதா த்வசி| அருசிஃ பீதமூத்ரத்வஂ ஸ்வேதாபாவோऽல்பவஹ்நிதா| ஸாதஃ ஶ்ரமஃ ............................||௫||
प्राग्रूपमस्य हृदयस्पन्दनं रूक्षता त्वचि| अरुचिः पीतमूत्रत्वं स्वेदाभावोऽल्पवह्निता| सादः श्रमः ............................||५||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வஸ்ய பாண்டுரோகஸ்ய ஹதயஸ்பந்தநாதிபூர்வரூபம் || ௫ ||
Adhikarana vAtajapANDurogalakShaNam (6) · Śloka 6
................................ அநிலாத்தத்ர காத்ரருக்தோதகம்பநம்| கஷ்ணரூக்ஷாருணஸிராநகவிண்மூத்ரநேத்ரதா| ஶோபாநாஹாஸ்யவைரஸ்யவிட்ஶோஷாஃ பார்ஶ்வமூர்தருக்||௬||
................................ अनिलात्तत्र गात्ररुक्तोदकम्पनम्| कृष्णरूक्षारुणसिरानखविण्मूत्रनेत्रता| शोफानाहास्यवैरस्यविट्शोषाः पार्श्वमूर्धरुक्||६||
🔊 Audio coming soon
காத்ரருகாதி வாதபாண்டுரோகலக்ஷணம் || ௬ ||
Adhikarana pittajapANDurogalakShaNam (7) · Śloka 7
பித்தாத்தரிதபீதாபஸிராதித்வஂ ஜ்வரஸ்தமஃ| தட்ஸ்வேதமூர்ச்சா ஶீதேச்சா தௌர்கந்த்யஂ கடுவக்த்ரதா| வர்சோபேதோऽம்லகோ தாஹஃ...............................||௭||
पित्ताद्धरितपीताभसिरादित्वं ज्वरस्तमः| तृट्स्वेदमूर्च्छा शीतेच्छा दौर्गन्ध्यं कटुवक्त्रता| वर्चोभेदोऽम्लको दाहः...............................||७||
🔊 Audio coming soon
ஹரிதஸிராதித்வாதி பித்தாத் பாண்டுரோகே பவதி || ௭ ||
Adhikarana kaphajapANDurogalakShaNam (8) · Śloka 8
............................... கபாச்சுக்லஸிராதிதா| தந்த்ராலவணவக்த்ரத்வஂ ரோமஹர்ஷஃ ஸ்வரக்ஷயஃ| காஸஶ்சர்திஶ்ச ................................||௮||
............................... कफाच्छुक्लसिरादिता| तन्द्रालवणवक्त्रत्वं रोमहर्षः स्वरक्षयः| कासश्छर्दिश्च ................................||८||
🔊 Audio coming soon
ஶுக்லஸிராதித்வாதிசர்த்யந்தஂ கபாத் பாண்டுரோகே பவதி | ஆதிக்ரஹணேந நகவிண்மூத்ரநேத்ராணாஂ க்ரஹணம் || ௮ ||
Adhikarana sannipAtajapANDurogalakShaNam (9) · Śloka 9
........................... நிசயாந்மிஶ்ரலிங்கஃ ஸோऽதிதுஃஸஹஃ||௯||
........................... निचयान्मिश्रलिङ्गः सोऽतिदुःसहः||९||
🔊 Audio coming soon
௦௦
Adhikarana mRudbhakShaNajanyapANDuroganidAnAdi (10) · Śloka 10
மத்கஷாயாऽநிலஂ பித்தமூஷரா மதுரா கபம்| தூஷயித்வா ரஸாதீஂஶ்ச ரௌக்ஷ்யாத்புக்தஂ விரூக்ஷ்ய ச| ஸ்ரோதாஂஸ்யபக்வைவாபூர்ய்ய குர்யாத்ரூத்வா ச பூர்வவத்| பாண்டுரோகஂ ததஃ ஶூநநாபிபாதாஸ்யமேஹநஃ| புரீஷஂ கமிவந்முஞ்சேத்பிந்நஂ ஸாऽஸக்கபஂ நரஃ||௧௦||
मृत्कषायाऽनिलं पित्तमूषरा मधुरा कफम्| दूषयित्वा रसादींश्छ रौक्ष्याद्भुक्तं विरूक्ष्य च| स्रोतांस्यपक्वैवापूर्य्य कुर्याद्रूध्वा च पूर्ववत्| पाण्डुरोगं ततः शूननाभिपादास्यमेहनः| पुरीषं कृमिवन्मुञ्चेद्भिन्नं साऽसृक्कफं नरः||१०||
🔊 Audio coming soon
கஷாயா மதநிலஂ தூஷயித்வா, ஊஷரா மத்கபஂ தூஷயித்வா; பாண்டுரோகஂ குர்யாதிதி ஸம்பந்தஃ | மதோ ரஸவிஶேஷேண தோஷவிஶேஷகோபநத்வஂ ரஸாதிதூஷணஂ ஸாதாரணம் | ஸ்ரோதாஂஸ்யாபூர்ய ரூத்வா ச | பூர்வவதிதி பாண்டுரோகஸமாநஸம்ப்ராப்த்யா தைரேவ ச லக்ஷணைரிதி | ததோநரஃ ஶூநநாப்யாதியுதஃ | அத்ர து நாபிஶ்வயத்வாதிர்விஶேஷ இத்யர்தஃ | உக்தஃ பாண்டுரோகஃ || ௧௦ ||
Adhikarana kAmilAnidAnam (11) · Śloka 11
யஃ பாண்டுரோகீ ஸேவேத பித்தலஂ தஸ்ய காமிலாம்| கோஷ்டஶாகாஶ்ரயஂ பித்தஂ தக்த்வாऽஸங்மாஂஸமாவஹேத்||௧௧||
यः पाण्डुरोगी सेवेत पित्तलं तस्य कामिलाम्| कोष्ठशाखाश्रयं पित्तं दग्ध्वाऽसृङ्मांसमावहेत्||११||
🔊 Audio coming soon
அத ததங்கபூதா காமிலோச்யதே | பாண்டுரோகீ யோ நரஃ பித்தலமாஹாராதிகஂ ஸேவதே தஸ்ய காமிலாஂ பித்தமாவஹேத் | கிஂ கத்வேத்யாஹ-அஸங்மாஂஸஂ தக்த்வா | தஸ்யாஶ்சோபயோ மார்கஃ கோஷ்டஃ ஶாகா ச || ௧௧ ||
Adhikarana kAmilAyA lakShaNam (12) · Śloka 12
ஹாரித்ரநேத்ரமூத்ரத்வங்நகவக்த்ரஶகத்ததா| தாஹாவிபாகதஷ்ணாவாந்பேகாபோ துர்பலேந்த்ரியஃ|௧௨|
हारिद्रनेत्रमूत्रत्वङ्नखवक्त्रशकृत्तथा| दाहाविपाकतृष्णावान्भेकाभो दुर्बलेन्द्रियः|१२|
🔊 Audio coming soon
௦௦
Adhikarana pANDurogAdvinApi kAmalAyAH sambhavaH (12) · Śloka 12
பவேத்பித்தோல்பணஸ்யாஸௌ பாண்டுரோகாததேπ ச||௧௨||
भवेत्पित्तोल्बणस्यासौ पाण्डुरोगादृतेπ च||१२||
🔊 Audio coming soon
அஸௌ ச காமிலாக்யோ ரோகஃ பாண்டுரோகாத்விநா பித்தோல்பணஸ்ய புஂஸோ பவதி | அபி சேதி யுக்திஸமுச்சயே || ௧௨ ||
Adhikarana kumbhakAmilAlakShaNam (13) · Śloka 13
உபேக்ஷயா ச ஶோபாட்யா ஸா கச்ச்ரா கும்பகாமிலா||௧௩||
उपेक्षया च शोफाढ्या सा कृच्छ्रा कुम्भकामिला||१३||
🔊 Audio coming soon
உபேக்ஷயா அசிகித்ஸயா | ஶோபாட்யா ஸதீ கும்பகாமிலேத்யுச்யதே | ஸா ச கச்ச்ரஸாத்யா || ௧௩ ||
Adhikarana halImakalakShaM tatparyAyau ca (14) · Śloka 14
ஹரிதஶ்யாவபீதத்வஂ பாண்டுரோகே யதா பவேத்| வாதபித்தாத் ப்ரமஸ்தஷ்ணாஸ்த்ரீஷ்வஹர்ஷோ மதுர்ஜ்வரஃ| தந்த்ராபலாநலப்ரஂஶோ லோடரஂ தஂ ஹலீமகம்| அலஸஞ்சேதி ஶஂஸந்தி........................||௧௪||
हरितश्यावपीतत्वं पाण्डुरोगे यदा भवेत्| वातपित्ताद् भ्रमस्तृष्णास्त्रीष्वहर्षो मृदुर्ज्वरः| तन्द्राबलानलभ्रंशो लोढरं तं हलीमकम्| अलसञ्चेति शंसन्ति........................||१४||
🔊 Audio coming soon
பாண்டுரோகே யதா ஹரிதாதிரூபத்வஂ வாதபித்தாதிக்யாத்பவேத் ப்ரமாதிகஂ ச ததாऽஸௌ ரோகோ ஹலீமக உச்யதே | தமேவ லோடரமலஸஞ்ச ஶஂஸந்தி || ௧௪ ||
Adhikarana nirUpaNapratij~jA (15) · Śloka 15
....................................தேஷாஂ பூர்வமுபத்ரவாஃ| ஶோபப்ரதாநாஃ கதிதாஃ ஸ ஏவாதோ நிகத்யதே||௧௫||
....................................तेषां पूर्वमुपद्रवाः| शोफप्रधानाः कथिताः स एवातो निगद्यते||१५||
🔊 Audio coming soon
தேஷாமிதி ப்ரதாநாநாஂ பாண்டுரோகாணாஂ க்ரஹணம் | பூர்வமிதி விகதவ்யாதிவிஜ்ஞாநீயே ஶோதப்ரதாநா உபத்ரவாஃ கதிதாஃ 'பாண்டுரோகஃ ஶ்வயதுமாந்' (அ. ஸஂ. ஶா.) இத்யாதிநா | அதஃ காரணாதத்ர ஶோப ஏவ நிகத்யத இதி ஶோபஂ ப்ரதி க்ரந்தா நிகத்யத இத்யர்தஃ || ௧௫ ||
Adhikarana shophasya samprAptiH, sAnnipAtikatva~jca (16) · Śloka 16
பித்தரக்தகபாந்வாயுர்துஷ்டோ துஷ்டாந் பஹிஃஸிராஃ| நீத்வா ரூத்தகதிஸ்தைர்ஹி குர்யாத்த்வங்மாஂஸஸஂஶ்ரயம்| உத்ஸேதஂ ஸஂஹதஂ ஶோபஂ தமாஹுர்நிசயாததஃ| ஸர்வம் .....................................||௧௬||
पित्तरक्तकफान्वायुर्दुष्टो दुष्टान् बहिःसिराः| नीत्वा रूद्धगतिस्तैर्हि कुर्यात्त्वङ्मांससंश्रयम्| उत्सेधं संहतं शोफं तमाहुर्निचयादतः| सर्वम् .....................................||१६||
🔊 Audio coming soon
வாயுஃ ஸ்வகாரணேந துஷ்டஃ பித்தாதீந் துஷ்டாந் பஹிஃஸிரா நீத்வா தைஃ பித்தாதிபீ ரூத்தகதிஃ ஸந் த்வசஂ மாஂஸஂ சாஶ்ரயந் உத்ஸேதஂ ஸஂஹதஂ ஶோபஂ நாம்நா ரோகஂ குர்ய்யாத் | அதஃ காரணாத் ஸர்வஶோபோ நிசயாத்மகஃ || ௧௬ ||
Adhikarana shophasya prabhedAH (17) · Śloka 17
................................ ஹேதுவிஶேஷைஸ்து ரூபபேதாந்நவாத்மகம்| தோஷைஃ பதக்த்வயஂ ஸர்வைரபிகாதாத்விஷாதபி||௧௭||
................................ हेतुविशेषैस्तु रूपभेदान्नवात्मकम्| दोषैः पृथग्द्वयं सर्वैरभिघाताद्विषादपि||१७||
🔊 Audio coming soon
ஏவமுக்தோऽபி ஸ்வலிங்கவிஶேஷவஶாந்நவாத்மாதோஷாதிபேதேந| தோஷைஃ பதக்ஸஂஸஷ்டைஃ ஸந்நிபதிதைஶ்சேதி ஸப்த| அபிகாதாத்விஷாதிதி த்வௌ||௧௭||
Adhikarana shophasya dvividhaM, dvaividhyaM traividhya~jca (18) · Śloka 18
த்விதா வா நிஜமாகந்துஂ ஸர்வாங்கைகாங்கஜஞ்ச தம்| பதூந்நதக்ரதிததாவிஶேஷைஶ்ச த்ரிதா விதுஃ||௧௮||
द्विधा वा निजमागन्तुं सर्वाङ्गैकाङ्गजञ्च तम्| पृथून्नतग्रथितताविशेषैश्च त्रिधा विदुः||१८||
🔊 Audio coming soon
அதவா கிஂ நவாத்மகத்வேந த்விதைவோச்யதாம்| வாதாத்யுத்தா நிஜாஃ ஶேஷ ஆகந்துரிதி| ஸர்வாங்கைகாங்கபேதேநாபரஂ த்வைவித்யம்| பத்வாதிவிஶேஷேண தஸ்யைவ த்ரிவிதத்வம்|| ௧௮||
Adhikarana shophasya nidAnasamprAptishca (20) · Śloka 19
ஸாமாந்யஹேதுஃ ஶோபாநாஂ தோஷஜாநாஂ விஶேஷதஃ| வ்யாதிகர்மோபவாஸாதிக்ஷீணஸ்ய பஜதோ த்ருதம்| அதிமாத்ரமதாந்யஸ்ய குர்வம்லஸ்நிக்தஶீதலம்| லவணக்ஷாரதீக்ஷ்ணோஷ்ணஶாகாம்புஸ்வப்நஜாகரம்| மத்க்ராம்யமாஂஸவல்லூரமஜீர்ணஶ்ரமமைதுநம்| பதாதேர்மார்ககமநஂ யாநேந க்ஷோபிணாபி வா| ஶ்வாஸகாஸாதிஸாரர்ஶோ ஜடரப்ரதரஜ்வராஃ| விஷூச்யலஸகச்சர்திகர்பவீஸர்பபாண்டவஃ| அந்யே ச மித்யோபக்ராந்தாஸ்தைர்தோஷா வக்ஷஸி ஸ்திதாஃ| ஊர்த்வஂ ஶோபமதோ பஸ்தௌ மத்யே குர்வந்தி மத்யகாஃ| ஸர்வாங்காஃ ஸர்வகதஂ ப்ரத்யங்கேஷு ததாஶ்ரயாஃ||௧௯||
सामान्यहेतुः शोफानां दोषजानां विशेषतः| व्याधिकर्मोपवासादिक्षीणस्य भजतो द्रुतम्| अतिमात्रमथान्यस्य गुर्वम्लस्निग्धशीतलम्| लवणक्षारतीक्ष्णोष्णशाकाम्बुस्वप्नजागरम्| मृद्ग्राम्यमांसवल्लूरमजीर्णश्रममैथुनम्| पदातेर्मार्गगमनं यानेन क्षोभिणापि वा| श्वासकासातिसारर्शो जठरप्रदरज्वराः| विषूच्यलसकच्छर्दिगर्भवीसर्पपाण्डवः| अन्ये च मिथ्योपक्रान्तास्तैर्दोषा वक्षसि स्थिताः| ऊर्ध्वं शोफमधो बस्तौ मध्ये कुर्वन्ति मध्यगाः| सर्वाङ्गाः सर्वगतं प्रत्यङ्गेषु तदाश्रयाः||१९||
🔊 Audio coming soon
தத்ர தோஷஜாநதிகத்யாஹ-ஸாமாந்யஹேதுரித்யாதி| வாதாதிஜாநாஂ ஶோபாநாஂ ஹேதுஃ| ஸாமாந்யஃ ஸாதாரணஃ ஸர்வரோகநிதாநாத்யுக்தஃ (அ. ஸஂ. நி. - ௨௬-௩௦)| வ்யாதீத்யாதி| தேஷாஂ விஶேஷதோऽதிஶயேந ஹேதுஃ| வ்யாதிபிஃ க்ஷீணஸ்ய த்ருதஂ ஜடிதி குர்வாதி பஜதஃ| வ்யாதிக்ஷீணாதிமத்த்வஂ விநைவாந்யஸ்யாऽதிமாத்ரஂ மாத்ராதிக்யேந குர்வாதிகஂ பஜதஃ| ஸ்வப்நஜாகரணகால இத்யர்தாத்| வல்லூரஂ ஶுஷ்கமாஂஸம்| அஜீர்ணே அத்வாதிநா ஶ்ரமஃ| அஜீர்ண ஏவ ச மைதுநம்| ப்ரதரோऽதிரஜஃ| ஶ்வாஸாதயோऽந்யே ச ரோகா மித்யோபக்ரா ந்தாஸ்தைர்ஹேதுபிஃ துஷ்டாஃ| வக்ஷஸி ஸ்திதாஃ ஶரீரஸ்ய பூர்வபாகே ஶோபஂ குர்வந்தி இதி ஸம்பந்தஃ| பஸ்தௌ ஸ்திதா அதஃ ஶோபஂ குர்வந்தி| ஸுபோதம்| ததித்யங்கபராமர்ஶஃ||௨௦||
Adhikarana shophapUrvarUpam (20) · Śloka 20
தத்பூர்வரூபஂ தவதுஃ ஸிராயாமோऽங்ககௌரவம்||௨௦||
तत्पूर्वरूपं दवथुः सिरायामोऽङ्गगौरवम्||२०||
🔊 Audio coming soon
தவத்யாதி ஸர்வஶோபேஷு பூர்வரூபம்| சக்ஷுராதீந்த்ரியேஷு தாஹோ தவதுஃ||௨௦||
Adhikarana vAtajashophalakShaNam (21) · Śloka 21
வாதச்சோபஶ்சலோ ரூக்ஷஃ கரரோமாருணாஸிதஃ| ஸங்கோசஸ்பந்தஹர்ஷார்த்திதோத பேதப்ரஸுப்திமாந்| க்ஷிப்ரோத்தாநஶமஃ ஶீக்ரமுந்நமேத்பீடிதஸ்தநுஃ| ஸ்நிக்தோஷ்ணமர்தநைஃ ஶாம்யேத்ராத்ராவல்போ திவா மஹாந்| த்வக்ச ஸர்ஷபலிப்தேவ தஸ்மிஂஶ்சிமிசிமாயதே||௨௧||
वातच्छोफश्चलो रूक्षः खररोमारुणासितः| सङ्कोचस्पन्दहर्षार्त्तितोद भेदप्रसुप्तिमान्| क्षिप्रोत्थानशमः शीघ्रमुन्नमेत्पीडितस्तनुः| स्निग्धोष्णमर्दनैः शाम्येद्रात्रावल्पो दिवा महान्| त्वक्च सर्षपलिप्तेव तस्मिंश्चिमिचिमायते||२१||
🔊 Audio coming soon
வாதாதித்யாதிநாக்ரமேண நவாநாஂ ஶோபாநாஂ லக்ஷணமுச்யதே| சலத்வாதிரூபோ வாதாத்|| ௨௧||
Adhikarana pittajashophalakShaNam (22) · Śloka 22
பீதரக்தாஸிதாபாஸஃ பித்தாதாதாம்ரரோகத்| ஶீக்ராநுஸாரப்ரஶமோ மத்யே ப்ராக்க்ஜாயதே தநோஃ| ஸதட்தாஹஜ்வரஸ்வேததவக்லேதமதப்ரமஃ| ஶீதாபிலாஷீ விட்பேதீ கந்தீ ஸ்பர்ஶாஸஹோ மதுஃ||௨௨||
पीतरक्तासिताभासः पित्तादाताम्ररोकृत्| शीघ्रानुसारप्रशमो मध्ये प्राग्ग्जायते तनोः| सतृड्दाहज्वरस्वेददवक्लेदमदभ्रमः| शीताभिलाषी विड्भेदी गन्धी स्पर्शासहो मृदुः||२२||
🔊 Audio coming soon
பீதேத்யாதிபித்தாத்|| ௨௨||
Adhikarana kaphajashophalakShaNam (23) · Śloka 23
கண்டூமாந் பாண்டுரோமத்வக் கடிநஃ ஶீதலோ குருஃ| ஸ்நிக்தஃ ஶ்லக்ஷ்ணஃ ஸ்திரஃ ஸ்த்யாநோ நித்ராச்சர்த்யக்நிஸாதகத்| ஆக்ராந்தோ நோந்நமேகச்ச்ரஶமஜந்மா நிஶாபலஃ| ஸ்ரவேந்நாஸக்க்சராத்பிச்சாஂ குஶஶஸ்த்ராதிவிக்ஷதஃ| ஸ்பர்ஶோஷ்ணகாஂக்ஷீ ச கபாத் .....................||௨௩||
कण्डूमान् पाण्डुरोमत्वक् कठिनः शीतलो गुरुः| स्निग्धः श्लक्ष्णः स्थिरः स्त्यानो निद्राच्छर्द्यग्निसादकृत्| आक्रान्तो नोन्नमेकृच्छ्रशमजन्मा निशाबलः| स्रवेन्नासृक्क्चरात्पिच्छां कुशशस्त्रादिविक्षतः| स्पर्शोष्णकांक्षी च कफात् .....................||२३||
🔊 Audio coming soon
கண்டூமாநித்யாதிகபாத்| ஸ்த்யாநோ கநீபூதஃ| ஆக்ராந்தஃ கரபீடிதஃ| குஶாதிக்ஷதஃ ஸஂஶ்சிராத் பிச்சாஂ ஸ்ரவேத்|| ௨௩||
Adhikarana saMsargasannipAtashophAH (24) · Śloka 24
............................. யதாஸ்வஂ த்வந்த்வஜாஸ்த்ரயஃ| ஸங்கராத்தேதுலிங்காநாஂ நிசயாந்நிசயாத்மகஃ||௨௪||
............................. यथास्वं द्वन्द्वजास्त्रयः| सङ्कराद्धेतुलिङ्गानां निचयान्निचयात्मकः||२४||
🔊 Audio coming soon
த்ரயஃ ஸஂஸர்காத்| யதாஸ்வஂ ஹேதுநா ஸங்கராத்யதாஸ்வஂ லிங்கஸங்கராச்ச| ஸந்நிபாதஜஃ ஶோபோ ஹேதுலிங்காநாஂ நிசயாத்பவதி|| ௨௪||
Adhikarana abhighAtajashophalakShaNam (25) · Śloka 25
அபிகாதேந ஶஸ்த்ராதிச்சேதபேதக்ஷதாதிபிஃ| ஹிமாநிலோதத்யநிலைர்பல்லாதகபிகச்சுஜைஃ| ரஸைஶ்ஶூகைஶ்ச ஸஂஸ்பர்ஶாச்சவதுஃ ஸ்யாத்விஸர்பவாந்| பஶோஷ்மா லோஹிதாபாஸஃ ப்ராயஶஃ பித்தலக்ஷணஃ||௨௫||
अभिघातेन शस्त्रादिच्छेदभेदक्षतादिभिः| हिमानिलोदध्यनिलैर्भल्लातकपिकच्छुजैः| रसैश्शूकैश्च संस्पर्शाच्छवथुः स्याद्विसर्पवान्| भृशोष्मा लोहिताभासः प्रायशः पित्तलक्षणः||२५||
🔊 Audio coming soon
ஶஸ்த்ராதிக்ஷதாத்திமாதிபிஶ்ச யஃ ஶோபஃ ஸோऽபிகாதேந வித்யாத்|
Adhikarana viShajashophalakShaNam (26) · Śloka 26
விஷஜஃ ஸவிஷப்ராணிபரிஸர்பணமூத்ரணாத்| தஂஷ்ட்ராதந்தநகாபாதாதிவிஷப்ராணிநாமபி| விண்மூத்ரஶுக்ரோபஹதமலவத்வஸ்த்ரஸங்கராத்| விஷவக்ஷாநிலஸ்பர்ஶாத்கரயோகாவசூர்ணநாத்| விஷஜ இத்யாதிநா நவமஶோபலக்ஷணம்| விஷப்ராணிநஃ ஸர்பாதயஃ| பரிஸர்பணஂ கமநம்| அவிஷப்ராணிநாமபி தஂஷ்ட்ராதிபாதாத்| தஂஷ்ட்ரா ஸூகராதீநாம்| தந்தநகபுருஷாதீநாமபி ஸுபோதம்| கரோ வக்ஷ்ய மதுஶ்சலோऽவலம்பீ ச ஶீக்ரதாஹருஜாகரஃ||௨௬||
विषजः सविषप्राणिपरिसर्पणमूत्रणात्| दंष्ट्रादन्तनखापातादिविषप्राणिनामपि| विण्मूत्रशुक्रोपहतमलवद्वस्त्रसङ्करात्| विषवृक्षानिलस्पर्शाद्गरयोगावचूर्णनात्| विषज इत्यादिना नवमशोफलक्षणम्| विषप्राणिनः सर्पादयः| परिसर्पणं गमनम्| अविषप्राणिनामपि दंष्ट्रादिपातात्| दंष्ट्रा सूकरादीनाम्| दन्तनखपुरुषादीनामपि सुबोधम्| गरो वक्ष्य मृदुश्चलोऽवलम्बी च शीग्रदाहरुजाकरः||२६||
🔊 Audio coming soon
விஷஜ இத்யாதிநா நவமஶோபலக்ஷணம்| விஷப்ராணிநஃ ஸர்பாதயஃ| பரிஸர்பணஂ கமநம்| அவிஷப்ராணிநாமபி ஸுபோதம்| கரோ வக்ஷ்யமாணலக்ஷணஃ(உ. அ. - ௪௦)| மதுரித்யாதி நவமஶோபலக்ஷணம்||௨௬||
Adhikarana shophAnAM sAdhyA~asAdhyatvam (27) · Śloka 27
நவோऽநுபத்ரவஃ ஶோபஃ ஸாத்யோऽஸாத்யஃ புரேரிதஃ||௨௭||
नवोऽनुपद्रवः शोफः साध्योऽसाध्यः पुरेरितः||२७||
🔊 Audio coming soon
நவைத்யாதிநா ஸாத்யஶோபலக்ஷணம்| அஸாத்யஸ்து புரா விகதவ்யாதிவிஜ்ஞாநீயே (அ. ஸஂ. ஶா. - ௭௧௧-௭௧௨) ஈரிதஃ உக்தஃ| 'அநேகோபத்ரவயுத' இத்யாதிநா| இத்யுக்தஃ ஶோபஃ|| ௨௭||
Adhikarana visarpanidAnam, atideshena visarpasya nidAnaM, samprAptishca (28) · Śloka 28
ஸ்யாத்விஸர்போऽபிகாதாந்தைர்தோஷைர்தூஷ்யைஶ்ச ஶோபவத்||௨௮||
स्याद्विसर्पोऽभिघातान्तैर्दोषैर्दूष्यैश्च शोफवत्||२८||
🔊 Audio coming soon
அநந்தரஂ விஸர்ப உச்யதே| விஷவர்ஜ்யஂ ஹேதுஂ தூஷ்யஂ ச விஸர்பே ஶோபவத்|| ௨௮||
Adhikarana visarpANAM tryAshrayatvaM yathottaraM duHsAdhyatva~jca (29) · Śloka 29
த்ர்யதிஷ்டாநஞ்ச தஂ ப்ராஹுர்பாஹ்யாந்தருபயாஶ்ரயாத்| யதோத்தரஂ ச துஃஸாதாஃ...........................||௨௯||
त्र्यधिष्ठानञ्च तं प्राहुर्बाह्यान्तरुभयाश्रयात्| यथोत्तरं च दुःसाधाः...........................||२९||
🔊 Audio coming soon
தஞ்ச விஸர்பஂ த்ர்யதிஷ்டாநஞ்ச ப்ராஹுர்முநய இதி ஶேஷஃ| கஶ்சித் பாஹ்யாஶ்ரயஃ| கஶ்சிச்சாந்தராஶ்ரயஃ| பாஹ்யாந்தாந்தரோ துஸ்ஸாதஃ| தத் உபயாஶ்ரய இதி யதோத்தரார்தஃ|| ௨௯||
Adhikarana visarpanidAnAdi (30) · Śloka 30
.................. தத்ர தோஷா யதாயதம்| ப்ரகோபநைஃ ப்ரகுபிதா விஶேஷேண விதாஹிபிஃ| தேஹே ஶீக்ரஂ விஸர்பந்தி தேऽந்தரந்தஃஸ்திதா பஹிஃ| பஹிஃஸ்தா த்விதயே த்விஸ்தாஃ ........................||௩௦||
.................. तत्र दोषा यथायथम्| प्रकोपनैः प्रकुपिता विशेषेण विदाहिभिः| देहे शीघ्रं विसर्पन्ति तेऽन्तरन्तःस्थिता बहिः| बहिःस्था द्वितये द्विस्थाः ........................||३०||
🔊 Audio coming soon
விதாஹிபிஃ விதாஹிஸஂயுக்தைஃ| ஸ்வஹேதுபிஃ ப்ரகுபிதா தேஹே விஸர்பந்தி|| ௩௦||
Adhikarana antarbahirAshrayavisarpalakShaNam (31) · Śloka 31
......................... வித்யாத்தத்ராந்தராஶ்ரயம்| மர்மோபதாபாத்ஸம்மோஹாதயநாநாஂ விகட்டநாத்| தஷ்ணாதியோகாத்வேகாநாஂ விஷமஞ்ச ப்ரவர்த்தநாத்| ஆஶு சாக்நிலப்ரஂஶாததோ பாஹ்யஂ விபர்ய்யயாத்||௩௧||
......................... विद्यात्तत्रान्तराश्रयम्| मर्मोपतापात्सम्मोहादयनानां विघट्टनात्| तृष्णातियोगाद्वेगानां विषमञ्च प्रवर्त्तनात्| आशु चाग्निलभ्रंशादतो बाह्यं विपर्य्ययात्||३१||
🔊 Audio coming soon
வித்யாதித்யாதிநாந்தர்பஹிர்பேதலிங்கமாஹ| மர்மோபதாபாத்யாந்தரவிஸர்பலக்ஷணம்| மர்மணாஂ ஹதயாதீநாமுபதாபஸ்ததோக்தஃ| மோஹ ஏவ ஸம்மோஹஃ| அயநாநி ஸ்ரோதாஂஸி தேஷாஂ விகட்டநாத் பீடநாதாऽऽந்தரஂ விஸர்பஂ வித்யாதிதி ஸம்பந்தஃ| ஆந்தரலிங்கவிபர்யயாத் பாஹ்யஂ வித்யாத்||௩௧||
Adhikarana vAtavisarpalakShaNam (32) · Śloka 32
தத்ர வாதாத் பரீஸர்போ வாதஜ்வரஸமவ்யதஃ| ஶோபஸ்புரணநிஸ்தோதபேதாऽऽயாமார்த்திஹர்ஷவாந்||௩௨||
तत्र वातात् परीसर्पो वातज्वरसमव्यथः| शोफस्फुरणनिस्तोदभेदाऽऽयामार्त्तिहर्षवान्||३२||
🔊 Audio coming soon
தத்ரேத்யாதிநா வாதாதிக்ரமேணாஷ்டாநாஂ விஸர்பாணாஂ லக்ஷணமுச்யதே| ஸுபோதம்|| ௩௨||
Adhikarana pittavisarpalakShaNam (33) · Śloka 33
பித்தாத் த்ருதகதிஃ பித்தஜ்வரலிங்கோऽதிலோஹிதஃ|௩௩|
पित्ताद् द्रुतगतिः पित्तज्वरलिङ्गोऽतिलोहितः|३३|
🔊 Audio coming soon
௦௦
Adhikarana kaphajavisarpalakShaNam (33) · Śloka 33
கபாத்கண்டூயுதஃ ஸ்நிக்தஃ கபஜ்வரஸமாநருக்|௩௩|
कफात्कण्डूयुतः स्निग्धः कफज्वरसमानरुक्|३३|
🔊 Audio coming soon
௦௦
Adhikarana visarpasyopekShAyAM sphoTasambhavaH (33) · Śloka 33
ஸ்வதோஷலிங்கைஶ்சீயந்தே ஸர்வே ஸ்போடைருபேக்ஷிதாஃ| தே பக்வபிந்நாஃ ஸ்வஂ-ஸ்வஞ்ச விப்ரதி வ்ரணலக்ஷணம்||௩௩||
स्वदोषलिङ्गैश्चीयन्ते सर्वे स्फोटैरुपेक्षिताः| ते पक्वभिन्नाः स्वं-स्वञ्च विभ्रति व्रणलक्षणम्||३३||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வே வாதாதிவிஸர்பா உபேக்ஷிதாஃ ஸந்தஃ ஸ்வகாரணதோஷலக்ஷணைஃ ஸ்போடைஶ்சீயந்தே| தே ச ஸ்போடாஃ பூர்வஂ பக்வாஃ பஶ்சாத் பிந்நாஃ ஸ்வஂஸ்வஂ வாதாதிவ்ரணலக்ஷணஂ பிப்ரதி (அ. ஸஂ. உ. அ. - ௨௯)| வாத ஸ்போடா வாதவ்ரணலக்ஷணம்| ஏவமந்யயோரபி வாச்யம்|| ௩௩||
Adhikarana agnivisarpanidAnAdi (34) · Śloka 34
வாதபித்தாஜ்ஜ்வரச்சர்திமூர்ச்சாதீஸாரதட்ப்ரமைஃ| அஸ்திபேதாக்நிஸதநதமகாऽரோசகைர்யுதஃ| கரோதி ஸர்வமங்கஞ்ச தீப்தாங்காராவகீர்ணவத்| யஂ யஂ தேஶஂ விஸர்பஶ்ச விஸர்பதி பவேத்ஸ ஸஃ| ஶாந்தாங்காராஸிதோ நீலோ ரக்தோ வாऽऽஶு ச சீயதே| அக்நிதக்த இவ ஸ்போடைஃ ஶீக்ரகத்வாத் த்ருதஞ்ச ஸஃ| மர்மாநுஸாரீ வீஸர்பஃ ஸ்யாத்வாதோऽதிபலஸ்ததஃ| வ்யதேதாங்கஂ ஹரேத்ஸஂஜ்ஞா நித்ராஞ்ச ஶ்வாஸமீரயேத்| ஹித்மாஞ்ச ஸ கதோऽவஸ்தாமீதஶீஂ லபதே ந நா| க்வசிச்சர்மாரதிக்ரஸ்தோ பூமிஶய்யாஸநாதிஷு| சேஷ்டமாநஸ்ததஃ க்லிஷ்டோ மநோதேஹஶ்ரமோத்பவாம்| துஷ்ப்ரபோதோऽஶ்நுதே நித்ராஂ ஸோऽக்நிவீஸர்ப உச்யதே||௩௪||
वातपित्ताज्ज्वरच्छर्दिमूर्च्छातीसारतृड्भ्रमैः| अस्थिभेदाग्निसदनतमकाऽरोचकैर्युतः| करोति सर्वमङ्गञ्च दीप्ताङ्गारावकीर्णवत्| यं यं देशं विसर्पश्च विसर्पति भवेत्स सः| शान्ताङ्गारासितो नीलो रक्तो वाऽऽशु च चीयते| अग्निदग्ध इव स्फोटैः शीघ्रगत्वाद् द्रुतञ्च सः| मर्मानुसारी वीसर्पः स्याद्वातोऽतिबलस्ततः| व्यथेताङ्गं हरेत्संज्ञा निद्राञ्च श्वासमीरयेत्| हिध्माञ्च स गतोऽवस्थामीदृशीं लभते न ना| क्वचिच्छर्मारतिग्रस्तो भूमिशय्यासनादिषु| चेष्टमानस्ततः क्लिष्टो मनोदेहश्रमोद्भवाम्| दुष्प्रबोधोऽश्नुते निद्रां सोऽग्निवीसर्प उच्यते||३४||
🔊 Audio coming soon
வாதபித்தாதக்நிவீஸர்போ பவதி| ஜ்வராதிபிர்யுதஃ ஸர்வஞ்ச ஶரீரஂ தீப்தைரங்காரைரவகீர்ணமிவ கரோதி| ஸ ச விஸர்போ யஂ யஂ தேஹதேஶஂ விஸர்பதி ஸ ஸ தேஶஃ வாந்தாங்காரவத் கஷ்ணோ நீலோ வா ரக்தோ வா பவதி| ஸ ச விஸர்போऽக்நிதக்தவத்ஸ்போடைஶ்சீயதே| வாதபித்தகாரணாத்வேந ஶீக்ரகத்வாத் ஜடிதி மர்மாணி ஹதயாதீந்யநுஸரதி| ததோ மர்மாநுஸரணாதூர்த்வமதிபலோ வாதோऽங்கவ்யதாதிகஂ குர்யாத்| ஸ நா புருஷ இதஶீமவஸ்தாஂ கதோऽரதிக்ரஸ்ததயா பூம்யாதிஷு ந க்வசிச்சர்ம ஸுகஂ லபதே| ததா சேஷ்டமாநஃ க்லிஷ்டஃ ஸந் மநோதேஹஶ்ரமோத்பவாஂ நித்ராமஶ்நுதே யதா ததா துஷ்ப்ரபோதோ பவதி| ஸ நாம்நாऽக்நிவீஸர்பஃ||௩௪||
Adhikarana granthivisarpanidAnAdi (35) · Śloka 35
கபேந ருத்தஃ பவநோ பித்வா தஂ பஹுதா கபம்| ரக்தஂ வா வத்தரக்தஸ்ய த்வக்ஸிராஸ்நாவமாஂஸகம்| தூஷயித்வா ச தீர்காணுவத்தஸ்தூலகராத்மநாம்| க்ரந்தீநாஂ குருதே மாலாஂ ரக்தாநாஂ தீவ்ரருக்ஜ்வராம்| ஶ்வாஸகாஸாதிஸாராஸ்யஶோஷஹித்மாவமிப்ரமைஃ| மோஹவைவர்ண்யமூர்ச்சாங்கபங்காऽக்நிஸதநைர்யுதாம்| இத்யயஂ க்ரந்திவீஸர்பஃ கபமாருதகோபஜஃ||௩௫||
कफेन रुद्धः पवनो भित्वा तं बहुधा कफम्| रक्तं वा वृद्धरक्तस्य त्वक्सिरास्नावमांसगम्| दूषयित्वा च दीर्घाणुवृत्तस्थूलखरात्मनाम्| ग्रन्थीनां कुरुते मालां रक्तानां तीव्ररुग्ज्वराम्| श्वासकासातिसारास्यशोषहिध्मावमिभ्रमैः| मोहवैवर्ण्यमूर्च्छाङ्गभङ्गाऽग्निसदनैर्युताम्| इत्ययं ग्रन्थिवीसर्पः कफमारुतकोपजः||३५||
🔊 Audio coming soon
வாதகபாத் க்ரந்திவீஸர்போ பவதி| தஸ்யைவ கபேநேத்யாதிநா ஸம்ப்ராப்திர்லக்ஷணஂ சோச்யதே| தஂ கபஂ பஹுதா பித்வா வா வத்தரக்தஸ்ய புருஷஸ்ய பவநோ ரக்தஂ கண்டஶஃ கத்வா வா க்ரந்தீநாஂ மாலாஂ குருதே| உபயதாபி ஶ்வாஸாதியுதாம்| கிம்பூதஂ ரக்தமாऽऽஹ| த்வகாதிகஂ தூஷயித்வ சேத்யர்தாத் த்வகாதீநேவ|| ௩௫||
Adhikarana kardamavisarpanidAnAdi (36) · Śloka 36
கபபித்தாஜ்ஜ்வரஃ ஸ்தம்போ தந்த்ராநித்ராஶிரோருஜஃ| அங்காவஸாதவிக்ஷேபப்ரலாபாऽரோசகப்ரமாஃ| மூர்ச்சாக்நிஹாநிர்பேதோऽஸ்த்நாஂ பிபாஸேந்த்ரியகௌரவம்| ஆமோபவேஶநஂ லேபஃ ஸ்ரோதஸாஂ ஸ ச ஸர்பதி| ப்ராயேணாமாஶயே கஹ்ணந்நேகதேஶஂ ந சாதிருக்| பிடகைரவகீர்ணோऽதிபீதலோஹிதபாண்டுரைஃ| மேசகாபோऽஸிதஃ ஸ்நிக்தோ மலிநஃ ஶோபவாந்குருஃ| கம்பீரபாகஃ ப்ராஜ்யோஷ்மா ஸ்பஷ்டஃ க்லிந்நோऽவதீர்ய்யதே| பங்கவச்சீர்ணமாஂஸஶ்ச ஸ்பஷ்டஸ்நாயுஸிராகணஃ| ஶவகந்தீ ச வீஸர்பஃ கர்தமாக்யமுஶந்தி தம்||௩௬||
कफपित्ताज्ज्वरः स्तम्भो तन्द्रानिद्राशिरोरुजः| अङ्गावसादविक्षेपप्रलापाऽरोचकभ्रमाः| मूर्च्छाग्निहानिर्भेदोऽस्थ्नां पिपासेन्द्रियगौरवम्| आमोपवेशनं लेपः स्रोतसां स च सर्पति| प्रायेणामाशये गृह्णन्नेकदेशं न चातिरुक्| पिटकैरवकीर्णोऽतिपीतलोहितपाण्डुरैः| मेचकाभोऽसितः स्निग्धो मलिनः शोफवान्गुरुः| गम्भीरपाकः प्राज्योष्मा स्पृष्टः क्लिन्नोऽवदीर्य्यते| पङ्कवच्छीर्णमांसश्च स्पष्टस्नायुसिरागणः| शवगन्धी च वीसर्पः कर्दमाख्यमुशन्ति तम्||३६||
🔊 Audio coming soon
கபபித்தாத் ஜ்வராதியுக்தோ விஸர்போ பவதி| தமாசார்யாஃ கர்தமாக்யமுஶந்தி| விக்ஷேபோऽங்காநாம்| இந்த்ரியாதிஷ்டாநகௌரவமுபசாராதிந்த்ரியகௌரவம்| ஸ ச விஸர்பஃ ப்ராயேணாமாஶயைகதேஶஂ கஹ்ணந் விஸர்பதி| மேசகஃ கஷ்ணகபிலஃ| மாஂஸே ஶீர்ணே ஸ்பஷ்டாஃ ஸ்நாய்வாதயோ யத்ர ஸ ததோக்தஃ|| ௩௬||
Adhikarana sAnnipAtikavisarpalakShaNam (37) · Śloka 37
ஸர்வஜோ லக்ஷணைஃ ஸர்வைஃ ஸர்வதாத்வபிஸர்பணஃ||௩௭||
सर्वजो लक्षणैः सर्वैः सर्वधात्वभिसर्पणः||३७||
🔊 Audio coming soon
ஸந்நிபாதஜோ விஸர்பஃ ஸர்வதாத்வபிஸர்பணோ பவதி|| ௩௭||
Adhikarana abhighAtajavisarpasya hetusamprAptilakShaNAni (38) · Śloka 38
பாஹ்யஹேதோஃ க்ஷதாத்க்ருத்தஃ ஸரக்தஂ பித்தமீரயந்| விஸர்பஂ மாருதஃ குர்யாத்குலத்தஸதஶைஶ்சிதம்| ஸ்போடைஃ ஶோபஜ்வரருஜாதாஹாட்யஂ ஶ்யாவலோஹிதம்||௩௮||
बाह्यहेतोः क्षतात्क्रुद्धः सरक्तं पित्तमीरयन्| विसर्पं मारुतः कुर्यात्कुलत्थसदृशैश्चितम्| स्फोटैः शोफज्वररुजादाहाढ्यं श्यावलोहितम्||३८||
🔊 Audio coming soon
பாஹ்யஹேதோரித்யாதிநா அபிகாதஜவிஸர்ப உச்யதே| ஸுபோதம்|
Adhikarana visarpANAM sAdhyAsAdhyatvam (39-13) · Śloka 13
பதக்தோஷைஸ்த்ரயஃ ஸாத்யா த்வந்த்வஜாஶ்சாநுபத்ரவாஃ| அஸாத்யௌ க்ஷதஸர்வோத்தௌ ஸர்வே சாக்ராந்தமர்மகாஃ| ஶீர்ணஸ்நாயுஸிராமாஂஸா ப்ரக்லிந்நாஃ ஶவகந்தயஃ||௩௯|| இதி வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதா- வஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாஂ நிதாநஸ்தாநே பாண்டு- காமலா-ஶோப-விஸர்பநிதாநஂ நாம த்ரயோதஶோऽத்யாயஃ||௧௩||
पृथग्दोषैस्त्रयः साध्या द्वन्द्वजाश्चानुपद्रवाः| असाध्यौ क्षतसर्वोत्थौ सर्वे चाक्रान्तमर्मकाः| शीर्णस्नायुसिरामांसा प्रक्लिन्नाः शवगन्धयः||३९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने पाण्डु- कामला-शोफ-विसर्पनिदानं नाम त्रयोदशोऽध्यायः||१३||
🔊 Audio coming soon
பதகித்யாதி ஸாத்யாஸாத்யவிஸர்பலக்ஷணம்| பதக்தோஷைர்வாதாதிபிஸ்த்ரயோ விஸர்பாஃ ஸாத்யாஃ| த்வந்த்வஜாஃ ஸஂஸர்கஜாஃ அநுபத்ரவாஃ ஸந்தஃ ஸாத்யாஃ| உபத்ரவாஃ ஶாரீரோக்தாஃ கார்ஶ்ய(காஸ)வைவர்ண்யாதயஃ (அ. ஸஂ. ஶா.-௭௧௪)| க்ஷதஜஃ ஸந்நிபாதஜஶ்சாஸாத்யஃ| ஸர்வே ச விஸர்பா ஆக்ராந்தமர்மத்வாதியுதா அஸாத்யா இதி|| ௪௦|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயாம் அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ நிதாநஸ்தாநே த்ரயோதஶோऽத்யாயஃ