Adhikarana atha vAtashoNitanidAnaM nAma ShoDasho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో వాతశోణితనిదానం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो वातशोणितनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
వాతహేతుత్వసామాన్యాద్వాతవ్యాధ్యనంతరం వాతశోణితనిర్ణయాయాధ్యాయారంభః| అసృజా రుద్ధో వాయుర్వాతశోణితం|| 1||
Adhikarana vAtashoNitasya nidAnasamprAptiparyAyAH (2) · Śloka 2
నిదానసంప్రాప్తిపర్య్యాయాః- విదాహ్యన్నం విరుద్ధంచ తత్తచ్చాసృక్ప్రదూషణం| భజతాం విధిహీనంచ స్వప్నజాగరమైథునం| ప్రాయేణ సుకుమారాణామచంక్రమణశీలినాం| అభిఘాతాదశుద్ధేశ్చ నృణామసృజి దూషితే| వాతలైః శీతలైర్వాయువృద్ధకృద్ధో విమార్గగః| తాదృశేనాసృజా రుద్ధః ప్రాక్తదేవప్రదూషయేత్| ఆఢ్యరోగం ఖ్రుడం వాతబలాసం వాతశోణితం| తదాహుర్నామభిః.............................||2||
निदानसम्प्राप्तिपर्य्यायाः- विदाह्यन्नं विरुद्धञ्च तत्तच्चासृक्प्रदूषणम्| भजतां विधिहीनञ्च स्वप्नजागरमैथुनम्| प्रायेण सुकुमाराणामचङ्क्रमणशीलिनाम्| अभिघातादशुद्धेश्च नृणामसृजि दूषिते| वातलैः शीतलैर्वायुवृद्धकृद्धो विमार्गगः| तादृशेनासृजा रुद्धः प्राक्तदेवप्रदूषयेत्| आढ्यरोगं ख्रुडं वातबलासं वातशोणितम्| तदाहुर्नामभिः.............................||२||
🔊 Audio coming soon
కథమిత్యాహ-విదాహీత్యాది| సుకుమారా అత్యర్థమృదుశరీరాఽవయవాః సర్వక్లేశాఽసమర్థా ఉక్తః (శా. - 556)| తే పునర్బాలా ఏవేత్యేకే| ప్రాగితి క్రమాద్ధాత్వంతరమపి ప్రదూషయేత్| తచ్చ వాతశోణితమాచార్య్యా ఆఢ్యరోగాదిభిరాహుః (చ. చి. - 28/11)||2||
Adhikarana vAtashoNitasya sthAnaM svabhAvashca (3) · Śloka 3
..........................తచ్చ పూర్వం పాదౌ ప్రధావతి| విశేషాద్యానయనాద్యైః ప్రలంబౌ..........................||3||
..........................तच्च पूर्वं पादौ प्रधावति| विशेषाद्यानयनाद्यैः प्रलम्बौ..........................||३||
🔊 Audio coming soon
తచ్చ వాతశోణితం ప్రథమం పాదౌ ప్రధావతి| యానయానాద్యైః ప్రలంబౌ పాదౌ విశేషాత్ ప్రధావతి|| 3||
Adhikarana vAtashoNitasya purvarUpam (4) · Śloka 4
............................తస్య లక్షణం భవిష్యతః కుష్ఠసమం తథా సాదః శ్లథాంగతా| జానుజంఘోరుకట్యంసహస్తపాదాంగసంధిషు| కండూస్ఫురణనిస్తోదభేదగౌరవసుప్తతాః| భూత్వా భూత్వ ప్రణశ్యంతి ముహురావిర్భవంతి చ||4||
............................तस्य लक्षणम् भविष्यतः कुष्ठसमं तथा सादः श्लथाङ्गता| जानुजङ्घोरुकट्यंसहस्तपादाङ्गसन्धिषु| कण्डूस्फुरणनिस्तोदभेदगौरवसुप्तताः| भूत्वा भूत्व प्रणश्यन्ति मुहुराविर्भवन्ति च||४||
🔊 Audio coming soon
తస్య చ వాతాస్రస్య కుష్ఠసదృశమతిశ్లక్ష్ణఖరస్పర్శాద్యుక్తం (అ. సం. ని. - 531) పూర్వరూపం భవతి| అత్ర తు సాదాదీన్యపి భవంతి|| 4||
Adhikarana vAtashoNitasya prasaraNaprakAraH (5) · Śloka 5
పాదయోర్మూలమాస్థాయ కదాచిద్ధస్తయోరపి| ఆఖోరివ విషం క్రుద్ధం కృత్స్నం దేహం ప్రధావతి|5|
पादयोर्मूलमास्थाय कदाचिद्धस्तयोरपि| आखोरिव विषं क्रुद्धं कृत्स्नं देहं प्रधावति|५|
🔊 Audio coming soon
00
Adhikarana uttAnagambhIrabhedAbhyAM vAtashoNitasya dvaividhyam (5) · Śloka 5
త్వఙ్మాంసాశ్రయముత్తానం తత్పూర్వం జాయతే తతః| కాలాంతరేణ గంభీరం సర్వన్ ధాతూనభిద్రవత్||5||
त्वङ्मांसाश्रयमुत्तानं तत्पूर्वं जायते ततः| कालान्तरेण गम्भीरं सर्वन् धातूनभिद्रवत्||५||
🔊 Audio coming soon
తచ్చ ద్వివిధం| పూర్వమేవ యావత్త్వఙ్మాంసాశ్రయం తావదుత్తానముచ్యతే| తతః క్రమేణ సర్వాన్ ధాతూనపి గచ్ఛద్ గంభీరాఖ్యం లభతే|| 5||
Adhikarana uttAnavAtashoNitasya lakShaNam (6) · Śloka 6
కండ్వాదిసంయుతోత్తానే త్వక్తామ్రా శ్యావలోహితా| సాయామా భృశదాహోషా........................||6||
कण्ड्वादिसंयुतोत्ताने त्वक्ताम्रा श्यावलोहिता| सायामा भृशदाहोषा........................||६||
🔊 Audio coming soon
అథోత్తానలింగమాహ- కండ్వాదిత్యాదినా||6||
Adhikarana gambhIravAtashoNitasya lakShaNam (7) · Śloka 7
................................గంభీరేఽధికపూర్వరుక| శ్వయథుర్గ్రథితః పాకో వాయుః సంధ్యస్థిమజ్జసు| భిందన్నివ చరత్యంతర్వక్రీకుర్వంశ్చ వేగవాన్| కరోతి ఖంజం పఙుం వా శరీరే సర్వతశ్చరన్||7||
................................गम्भीरेऽधिकपूर्वरुक| श्वयथुर्ग्रथितः पाको वायुः सन्ध्यस्थिमज्जसु| भिन्दन्निव चरत्यन्तर्वक्रीकुर्वंश्च वेगवान्| करोति खञ्जं पङुं वा शरीरे सर्वतश्चरन्||७||
🔊 Audio coming soon
గంభీరేత్యాదినా గంభీరలింగం| గంభీరే శ్వయథుః| ఉత్తానశ్వయథోరప్యధికరుగ్భవతి| తథా గ్రథితః కఠినః| ఖంజో వికలైకపాదః పంగురుభయపాదవికలః|| 7||
Adhikarana vAtAdhikasya vAtashoNitasya lakShaNam (8) · Śloka 8
వాతేఽధికేఽధికం తత్ర శూలస్ఫురణతోదనం| శోఫస్య రౌక్ష్యకృష్ణత్వశ్యావతావృద్ధిహానయః| ధమన్యంగులిసంధీనాం సంకోచోఽంగగ్రహోఽతిరుక్| శీతద్వేషానుపశయౌ స్తంభవేపథుసుప్తయః||8||
वातेऽधिकेऽधिकं तत्र शूलस्फुरणतोदनम्| शोफस्य रौक्ष्यकृष्णत्वश्यावतावृद्धिहानयः| धमन्यङ्गुलिसन्धीनां सङ्कोचोऽङ्गग्रहोऽतिरुक्| शीतद्वेषानुपशयौ स्तम्भवेपथुसुप्तयः||८||
🔊 Audio coming soon
వాతేఽధికేత్యాది వాతాధికలింగం||8||
Adhikarana raktAdhikavAtashoNitasya lakShaNam (9) · Śloka 9
రక్తే శోఫోఽతిరుక్తోదస్తామ్రశ్చిమిచిమాయతే| స్నిగ్ధరూక్షైః శమం నైతి కండూక్లేదసమన్వితః||9||
रक्ते शोफोऽतिरुक्तोदस्ताम्रश्चिमिचिमायते| स्निग्धरूक्षैः शमं नैति कण्डूक्लेदसमन्वितः||९||
🔊 Audio coming soon
రక్తేఽధికే వాతాఽస్రే శోఫాదికం లింగం|| 9||
Adhikarana pittAdhikavAtashoNitasya lakShaNam (10) · Śloka 10
పిత్తే విదాహః సమ్మోహః స్వేదో మూర్చ్ఛా మదః సతృట్| స్పర్శాఽక్షమత్వం రుగ్రాగః శోఫః పాకో భృశోష్మతా||10||
पित्ते विदाहः सम्मोहः स्वेदो मूर्च्छा मदः सतृट्| स्पर्शाऽक्षमत्वं रुग्रागः शोफः पाको भृशोष्मता||१०||
🔊 Audio coming soon
పిత్తేఽధికే వాతాఽస్రే విదాహాదిలింగం|| 10||
Adhikarana kaphAdhikavAtashoNitasya lakShaNam (11) · Śloka 11
కఫే స్తైమిత్యగురుతా సుప్తిస్నిగ్ధత్వశీతతాః| కండూర్మందా చ రుక్............................||11||
कफे स्तैमित्यगुरुता सुप्तिस्निग्धत्वशीतताः| कण्डूर्मन्दा च रुक्............................||११||
🔊 Audio coming soon
స్తైమిత్యాదిఫేఽధికే|| 11||
Adhikarana dvandvasannipAtayorvAtashoNitayorlakShaNam (12) · Śloka 12
...............................ద్వంద్వసర్వలింగంచ సఙ్హ్కరే||12||
...............................द्वन्द्वसर्वलिङ्गञ्च सङ्ह्करे||१२||
🔊 Audio coming soon
సంకరే సంసర్గే సన్నిపాతే చ యథాసంఖ్యేన ద్వంద్వసర్వలింగం| యథాస్వలింగం చ భవతి|| 12||
Adhikarana sAdhyavAtAsralakShaNam (13) · Śloka 13
ఏకదోషానుగం సాధ్యం నవం .......................||13||
एकदोषानुगं साध्यं नवं .......................||१३||
🔊 Audio coming soon
తచ్చ వాతశోణితమేకదోషజం నవం సత్ సాధ్యం|| 13||
Adhikarana yApyavAtAsralakShaNam (14) · Śloka 14
.....................................యాప్యం ద్విదోషజం||14||
.....................................याप्यं द्विदोषजम्||१४||
🔊 Audio coming soon
00
Adhikarana asAdhyavAtAsralakShaNam (15) · Śloka 15
త్రిదోషజం త్యజేత్ స్రావిస్తబ్ధమర్బుదకారి చ||15||
त्रिदोषजं त्यजेत् स्राविस्तब्धमर्बुदकारि च||१५||
🔊 Audio coming soon
త్రిదోషజం త్యజేదసాధ్యత్వాత్| స్రావిత్య్వాదియుక్తం చ| అర్బుదం స్థిరం ఘనం సవ్రణమధికమాంసం|| 15||
Adhikarana AvRutavAtaraktavyApat (16) · Śloka 16
రక్తమార్గం నిహంత్యాశు శాఖాసంధిషు మారుతః| నివిశ్యాన్యోన్యమాఽఽవార్య్యవేదనాభిర్హరత్యసూన్||16||
रक्तमार्गं निहन्त्याशु शाखासन्धिषु मारुतः| निविश्यान्योन्यमाऽऽवार्य्यवेदनाभिर्हरत्यसून्||१६||
🔊 Audio coming soon
వాయుః శాఖాసంధిషు నివిశ్య రక్తస్య మార్గమాశు నిహంతి| తే చ వాయురక్తే పరస్పరమావార్య్యవేదనాభీ రుజాభిః పురుషస్యాసూన్ హరతః| న కేవలమేషైవావరణవిధా| యావద్వక్ష్యమాణేన (651) ప్రకారేణానేకధాపి సంభవతి| తాం చ ప్రదర్శయితుం ప్రథమం పంచసు వాయువిశేషేషు నిదానం లక్షణం చ సైవ చ| వాయౌ పంచాత్మక ఇత్యాదినా ప్రదర్శయతో వాయోః సవేగత్వాదావరణం సిద్ధం|| 16||
Adhikarana prANavAyoH kopanakAraNAni tadvikArAMshca (17) · Śloka 17
వాయౌ పంచాత్మకే ప్రాణో రౌక్ష్యవ్యాయామలంఘనైః| అత్యాహారాభిఘాతాధ్వవేగోదీరణధారణైః| కుపితశ్చక్షురాదీనాముపఘాతం ప్రవర్త్తయేత్| పీనసార్దితతృట్కాసశ్వాసాదీంశ్చామయాంబహూన్||17||
वायौ पञ्चात्मके प्राणो रौक्ष्यव्यायामलङ्घनैः| अत्याहाराभिघाताध्ववेगोदीरणधारणैः| कुपितश्चक्षुरादीनामुपघातं प्रवर्त्तयेत्| पीनसार्दिततृट्कासश्वासादींश्चामयान्बहून्||१७||
🔊 Audio coming soon
తేషు చ ప్రాణో రౌక్ష్యాదిభిః కుపితశ్చక్షురాద్యుపఘాతం పీనసాదీంశ్చ యథాకోపం బహునుపద్రవాన్ కురుతే|| 17||
Adhikarana udAnasya prakopakAraNAni tadvikArAMshca (18) · Śloka 18
ఉదానః క్షవథూద్గారచ్ఛర్దినిద్రావిధారణైః| గురుభారాతిరుదితహాస్యాద్యైర్వికృతో గదాన్| కంఠరోధమనోభ్రంశచ్ఛర్ద్యరోచకపీనసాన్| కుర్యాచ్చ గలగండాదీంతాఁస్తాంజత్రూర్ధ్వసంశ్రయాన్||18||
उदानः क्षवथूद्गारच्छर्दिनिद्राविधारणैः| गुरुभारातिरुदितहास्याद्यैर्विकृतो गदान्| कण्ठरोधमनोभ्रंशच्छर्द्यरोचकपीनसान्| कुर्याच्च गलगण्डादीन्ताँस्ताञ्जत्रूर्ध्वसंश्रयान्||१८||
🔊 Audio coming soon
ఉదానః క్షవథుధారణాదిభిర్వికృతః కంఠరోధాదీనన్యాఁశ్చ జత్రూర్ధ్వజాన్ యథాకోపం గదాన్ కుర్యాత్|| 18||
Adhikarana vyAnasya kopanakAraNAni tadvikArAMshca (19) · Śloka 19
వ్యానోఽతిగమనస్థానక్రోడావిషమచేష్టితైః| విరోధిరూక్షభీహర్షవిషాదాద్యైశ్చ దూషితః| పుంస్త్వోత్సాహబలభ్రంశశోఫచిత్తోత్ప్లవజ్వరాన్| సర్వాంగరోగనిస్తోదరోమహర్షాంగసుప్తతాః| కుష్ఠం వీసర్పమన్యాఁశ్చ కుర్యాత్సర్వాంగగాంగదాన్||19||
व्यानोऽतिगमनस्थानक्रोडाविषमचेष्टितैः| विरोधिरूक्षभीहर्षविषादाद्यैश्च दूषितः| पुंस्त्वोत्साहबलभ्रंशशोफचित्तोत्प्लवज्वरान्| सर्वाङ्गरोगनिस्तोदरोमहर्षाङ्गसुप्तताः| कुष्ठं वीसर्पमन्याँश्च कुर्यात्सर्वाङ्गगाङ्गदान्||१९||
🔊 Audio coming soon
వ్యానోఽతిగమనాతిస్థానాదిభిర్దూషితః పుంస్త్వభ్రంశాదీన్యాఁశ్చ సర్వాంగగాన్ గదన్ కుర్య్యాత్| పుంస్త్వం శుక్రం| సర్వాంగరోగ ఉభయ పక్షవధః|| 19||
Adhikarana samAnasya kopanakAraNAni tadvikArAMshca (20) · Śloka 20
సమానో విషమాజీర్ణశీతసంకీర్ణభోజనైః| కరోత్యకాలశయనజాగరాద్యైశ్చ దూషితః| శూలగుల్మగ్రహణ్యాదీంపక్వామాశయజాంగదాన్||20||
समानो विषमाजीर्णशीतसङ्कीर्णभोजनैः| करोत्यकालशयनजागराद्यैश्च दूषितः| शूलगुल्मग्रहण्यादीन्पक्वामाशयजाङ्गदान्||२०||
🔊 Audio coming soon
సమానో విషభోజనాదిభిర్దూషితః శూలాదీన్ పక్వామాశయజాన్ గదాన్ కరోతి| అకాలే బహు వాఽల్పం వా భుక్తం తు విషమాశనం|| 20||
Adhikarana apAnasya kopanakAraNAni tadvikArAMshca (21) · Śloka 21
అపానో రూక్షగుర్వన్నవేణాఘాతాతివాహనైః| యానయానాసనస్థానచంక్రమైశ్చాతిసేవితైః| కుపితః కురుతే రోగాంకృచ్ఛ్రాంపక్వాశయాశ్రయాన్| మూత్రశుక్రప్రదోషాఽర్శోగుదభ్రంశాదికాన్ బహూన్||21||
अपानो रूक्षगुर्वन्नवेणाघातातिवाहनैः| यानयानासनस्थानचङ्क्रमैश्चातिसेवितैः| कुपितः कुरुते रोगान्कृच्छ्रान्पक्वाशयाश्रयान्| मूत्रशुक्रप्रदोषाऽर्शोगुदभ्रंशादिकान् बहून्||२१||
🔊 Audio coming soon
అపానో రూక్షాదిభిర్యానయానాదిభిశ్చాతిసేవితైః కుపితః మూత్రదోషాదికాన్ పక్వాశయాశ్రితాన్ అతికృచ్ఛ్రాన్ రోగాన్ కురుతే| సర్వత్ర చాదిగ్రహణాన్యాగమాఽవిరుద్ధేనానుమానేన యథాసంభవం వ్యాఖ్యేయాని|| 21||
Adhikarana sAmavAyorlakShaNam (22) · Śloka 22
సర్వంచ మారుతం సామం తంద్రాస్తైమిత్యగౌరవః| స్నిగ్ధత్వారోచకాలస్యశైత్యశోఫాగ్నిహానిభిః| కటూరూక్షాభిలాషేణ తద్విధోపశయేన చ| యుక్తం విద్యాత్............................||22||
सर्वञ्च मारुतं सामं तन्द्रास्तैमित्यगौरवः| स्निग्धत्वारोचकालस्यशैत्यशोफाग्निहानिभिः| कटूरूक्षाभिलाषेण तद्विधोपशयेन च| युक्तं विद्यात्............................||२२||
🔊 Audio coming soon
సర్వం చ ప్రాణాదికం మారుతం తంద్రాదిభిరన్వితం సామం విద్యాద్వైద్య ఇతి శేషః|| 22||
Adhikarana nirAmavAyorlakShaNam (23) · Śloka 23
................... నిరామం తు తంద్రాదీనాం విపర్య్యయాత్||23||
................... निरामं तु तन्द्रादीनाम् विपर्य्ययात्||२३||
🔊 Audio coming soon
తంద్రాదివైపరీత్యాన్నిరామం||23||
Adhikarana vAtA~a~avaraNaprakArAH (24) · Śloka 24
వాయోరాఽఽవరణం చాఽతో బహుభేదం ప్రవక్ష్యతే||24||
वायोराऽऽवरणं चाऽतो बहुभेदं प्रवक्ष्यते||२४||
🔊 Audio coming soon
అతోఽంతరం వాయోః పిత్తాదివిశేషాత్ బహుభేదమాఽఽవరణం వక్ష్యతే||24||
Adhikarana pittAvRutasya vAtasya lakShaNam (25) · Śloka 25
లింగం పిత్తావృతే దాహస్తృష్ణాశూలం భ్రమస్తమః| కటుకోష్ణామ్లలవణైర్విదాహః శీతకామతా||25||
लिङ्गं पित्तावृते दाहस्तृष्णाशूलं भ्रमस्तमः| कटुकोष्णाम्ललवणैर्विदाहः शीतकामता||२५||
🔊 Audio coming soon
దాహాదికం పిత్తాఽవృతే లింగం|| 25||
Adhikarana kaphAvRutasya vAtasya lakShaNam (26) · Śloka 26
శైత్యగౌరవశూలాని కట్వాద్యపశయోఽధికం| లంఘనాయాసరూక్షోష్ణకామతా చ కఫావృతే||26||
शैत्यगौरवशूलानि कट्वाद्यपशयोऽधिकम्| लङ्घनायासरूक्षोष्णकामता च कफावृते||२६||
🔊 Audio coming soon
శైత్యాదికం కఫావృతే|| 26||
Adhikarana raktAvRutasya vAtasya lakShaNam (27) · Śloka 27
రక్తావృతే సదాహార్త్తిస్త్వఙ్మాంసాంతరజా భృశం| భవేచ్చ రాగీ శ్వయథుర్జాయంతే మండలాని చ||27||
रक्तावृते सदाहार्त्तिस्त्वङ्मांसान्तरजा भृशम्| भवेच्च रागी श्वयथुर्जायन्ते मण्डलानि च||२७||
🔊 Audio coming soon
సదాహత్వగార్త్త్యాది రక్తావృతే|| 27||
Adhikarana mAMsAvRutasya vAtasya lakShaNam (28) · Śloka 28
మాంసేన కఠినః శోఫో వివర్ణః పిటకాస్తథా| హర్షః పిపీలికానాం చ సంచార ఇవ జాయతే||28||
मांसेन कठिनः शोफो विवर्णः पिटकास्तथा| हर्षः पिपीलिकानां च सञ्चार इव जायते||२८||
🔊 Audio coming soon
కఠినః శోఫాదిమాంసేన|| 28||
Adhikarana medasAvRutasya vAtasya lakShaNam (29) · Śloka 29
చలః స్నిగ్ధో మృదుః శీతః శోఫో గాత్రేష్వరోచకః| ఆఢ్యవాత ఇతి జ్ఞేయః స కృచ్ఛ్రో మేదసావృతే||29||
चलः स्निग्धो मृदुः शीतः शोफो गात्रेष्वरोचकः| आढ्यवात इति ज्ञेयः स कृच्छ्रो मेदसावृते||२९||
🔊 Audio coming soon
చలత్వాదియుతః శోఫ ఆఢ్యవాతనామా కృచ్ఛ్రసాధ్యో మేదసావృతే|| 29||
Adhikarana asthyAvRutasya vAtasya lakShaNam (30) · Śloka 30
స్పర్శమస్థ్యావృతేఽత్యుష్ణం పీడనం చాభినందతి| సూచ్యేవ తుద్యతేఽత్యర్థమంగం సీదతి శూల్యతే||30||
स्पर्शमस्थ्यावृतेऽत्युष्णं पीडनं चाभिनन्दति| सूच्येव तुद्यतेऽत्यर्थमङ्गं सीदति शूल्यते||३०||
🔊 Audio coming soon
ఉష్ణస్పర్శాద్యభినందనాద్యస్థ్యావృతే||30||
Adhikarana majjAvRutasya vAtasya lakShaNam (31) · Śloka 31
మజ్జావృతే వినమనం జృంభణం పరివేష్టనం| శూలంచ పీడ్యమానే చ పాణిభ్యాం లభతే సుఖం||31||
मज्जावृते विनमनं जृम्भणं परिवेष्टनम्| शूलञ्च पीड्यमाने च पाणिभ्यां लभते सुखम्||३१||
🔊 Audio coming soon
అంగవినమనాదికం మజ్జావృతే|| 31||
Adhikarana shukrAvRutasya vAtasya lakShaNam (32) · Śloka 32
శుక్రావృతేఽతివేగో వా న వా నిష్ఫలతాఽపి వా||32||
शुक्रावृतेऽतिवेगो वा न वा निष्फलताऽपि वा||३२||
🔊 Audio coming soon
అతివేగాదికం శుక్రావృతే| శుక్రఫలసంసర్గః||32||
Adhikarana annAvRutasya vAtasya lakShaNam (33) · Śloka 33
భుక్తే కుక్షౌ రుజాజీర్ణే శామ్యత్యన్నావృతేఽనిలే||33||
भुक्ते कुक्षौ रुजाजीर्णे शाम्यत्यन्नावृतेऽनिले||३३||
🔊 Audio coming soon
అన్నావృతేఽనిలే భుక్తే కుక్షిరుజాది||33||
Adhikarana mUtrAvRutasya vAtasya lakShaNam (34) · Śloka 34
మూత్రాఽప్రవృత్తిరాధ్మానం బస్తేర్మూత్రావృతే భవేత్||34||
मूत्राऽप्रवृत्तिराध्मानं बस्तेर्मूत्रावृते भवेत्||३४||
🔊 Audio coming soon
మూత్రావృతే మూత్రాఽప్రవృత్యాదిలింగం||34||
Adhikarana viDAvRutasya vAtasya lakShaNam (35) · Śloka 35
విడావృతే విబంధోఽధః స్వే స్థానే పరికృంతతి| వ్రజత్యాఽఽశు జరాం స్నేహో భుక్తో చాఽఽనహ్యతే నరః| శకృత్పీడితమన్నేన దుఃఖం శుష్కం చిరాత్సృజేత్||35||
विडावृते विबन्धोऽधः स्वे स्थाने परिकृन्तति| व्रजत्याऽऽशु जरां स्नेहो भुक्तो चाऽऽनह्यते नरः| शकृत्पीडितमन्नेन दुःखं शुष्कं चिरात्सृजेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
విశా పురీషేణాఽవృతే విబంధాది||35||
Adhikarana sarvadhAtvAvRutasya vAtasya lakShaNam (36) · Śloka 36
సర్వధాత్వావృతే వాయౌ శ్రోణివంక్షపృష్ఠరుక్| విలోమో మారుతోఽస్వాస్థ్యం హృదయం పీడ్యతేఽతి చ||36||
सर्वधात्वावृते वायौ श्रोणिवङ्क्षपृष्ठरुक्| विलोमो मारुतोऽस्वास्थ्यं हृदयं पीड्यतेऽति च||३६||
🔊 Audio coming soon
శ్రోణిరుగాది యౌగపద్యేన సర్వధాత్వావృతే లింగమితి|| 36||
Adhikarana pittAvRutasya prANavAyorlakShaNam (37) · Śloka 37
భ్రమో మూర్చ్ఛా రుజా దాహః పిత్తేన ప్రాణ ఆవృతే| విదగ్ధేఽన్నే చ వమనం .....................||37||
भ्रमो मूर्च्छा रुजा दाहः पित्तेन प्राण आवृते| विदग्धेऽन्ने च वमनम् .....................||३७||
🔊 Audio coming soon
సామాన్యేన వాయోరాఽఽవరణముక్త్వా ప్రాణాదిభేదేనోచ్యతే| భ్రమాదియుక్తం పిత్తేన ప్రాణాఖ్యే వాయావావృతే భవతి|| 37||
Adhikarana pittAvRutasyodAnasya lakShaNam (38) · Śloka 38
............................ఉదానే విభ్రమాదయః| దాహోఽంతర్రుజాభ్రంశశ్చ.......................||38||
............................उदाने विभ्रमादयः| दाहोऽन्तर्रुजाभ्रंशश्च.......................||३८||
🔊 Audio coming soon
పిత్తేనోదాన ఆవృతే విభ్రమంతర్దాహాదయః| విభ్రమో మోహప్రాయః||38||
Adhikarana pittavRutasya vyAnasya lakShaNam (39) · Śloka 39
....................................దాహో వ్యానే తు సర్వగః| క్లమోఽంగచేష్టాసంగాశ్చ సంతాపః సహవేదనః||39||
....................................दाहो व्याने तु सर्वगः| क्लमोऽङ्गचेष्टासङ्गाश्च सन्तापः सहवेदनः||३९||
🔊 Audio coming soon
పిత్తేన వ్యానే ఆవృతే సర్వాంగీణదాహాది లక్షణం|| 39||
Adhikarana pittAvRutasya samAnasya lakShaNam (40) · Śloka 40
సమాన ఊష్మోపహతిరతిస్వేదోఽరతిః సతృట్| దాహశ్చ స్యాత్...........................||40||
समान ऊष्मोपहतिरतिस्वेदोऽरतिः सतृट्| दाहश्च स्यात्...........................||४०||
🔊 Audio coming soon
అగ్న్యుపహత్వాదిదాహాంతం పిత్తేన సమానే ఆవృతే|| 40||
Adhikarana pittAvRutasyA~apAnasya lakShaNam (41) · Śloka 41
.......................... అపానే తు మలే హారిద్రవర్ణతా| రుజోఽతివృద్ధిస్తాపశ్చ యోనిమేహనపాయుషు||41||
.......................... अपाने तु मले हारिद्रवर्णता| रुजोऽतिवृद्धिस्तापश्च योनिमेहनपायुषु||४१||
🔊 Audio coming soon
హారిద్రపురీషత్వాదిపిత్తేనాఽపానాఖ్యేఽనిలే ఆవృతే రూపం|| 41||
Adhikarana kaphAvRutasya prANAdipa~jcakasya lakShaNam (42) · Śloka 42
శ్లేష్మణా త్వావృతే ప్రాణే సాదస్తంద్రాఽరుచిర్వమిః| ష్ఠీవనం క్షవథూద్గారనిఃశ్వాసోచ్ఛ్వాససంగ్రహః| ఉదానే గురుగాత్రత్వమరుచిర్వక్స్వరగ్రహః| బలవర్ణప్రణాశశ్చ వ్యానే పర్వాఽస్థివాగ్గ్రహః| గురుతాఽంగేషు సర్వేషు స్ఖలితంచ గతౌ భృశం| సమానేఽతిహిమాంగత్వమస్వేదో మందవహ్నితా| అపానే సకఫం మూత్రశకృతోః స్యాత్ప్రవర్త్తనాం||42||
श्लेष्मणा त्वावृते प्राणे सादस्तन्द्राऽरुचिर्वमिः| ष्ठीवनं क्षवथूद्गारनिःश्वासोच्छ्वाससंग्रहः| उदाने गुरुगात्रत्वमरुचिर्वक्स्वरग्रहः| बलवर्णप्रणाशश्च व्याने पर्वाऽस्थिवाग्ग्रहः| गुरुताऽङ्गेषु सर्वेषु स्खलितञ्च गतौ भृशम्| समानेऽतिहिमाङ्गत्वमस्वेदो मन्दवह्निता| अपाने सकफं मूत्रशकृतोः स्यात्प्रवर्त्तनाम्||४२||
🔊 Audio coming soon
శ్లేష్మణేత్యాదినా పిత్తవత్ క్రమేణోచ్యతే| క్షవథ్యాదీనాం సంగ్రహః| సుబోధమన్యత్|| 42||
Adhikarana dvAviMshatividhaM vAyorA~a~avaraNam (43) · Śloka 43
ఇతి ద్వావిశతివిధం వాయోరాఽఽవరణం విదుః||43||
इति द्वाविशतिविधं वायोराऽऽवरणं विदुः||४३||
🔊 Audio coming soon
ఏవం ద్వాభ్యాం దోషాభ్యాం రక్తాదిభిః షడ్భిర్ధాతుభిరన్నేన మూత్రేణ విశా సర్వధాతుభిః పునః ప్రాణాదిపంచకస్య పిత్తేన తద్వత్ కఫేనేతి ద్వావిశతివిధం వాయోరాఽఽవరణముక్తం|| 43||
Adhikarana prANAdInAmanyo~a~avaraNasya prakArAH (44) · Śloka 44
ప్రాణాదయస్తథాన్యోన్యమాఽఽవృణ్వంతి యథాక్రమం| సర్వేఽపి వింశతివిధం విద్యాదాఽఽవరణంచ తత్||44||
प्राणादयस्तथान्योन्यमाऽऽवृण्वन्ति यथाक्रमम्| सर्वेऽपि विंशतिविधं विद्यादाऽऽवरणञ्च तत्||४४||
🔊 Audio coming soon
సర్వేఽపి ప్రాణాదయః పరస్పరేణ యథాక్రమమాఽఽవృణ్వంతి| తచ్చాఽన్యోన్యావరణం వింశతివిధం విద్యాత్| తథా చ ప్రాణాదీనామన్యతమః శేషాణాం చతుర్ణాం క్రమేణాఽఽవరకో భవతి| ఏవం పంచ ప్రాణాదయః| యతః ప్రత్యేకం చతురో భేదాన్ యాంత్యతో వింశతివిధమాఽఽవరణం|| 44||
Adhikarana prANAvRutasyodAnasya lakShaNam (45) · Śloka 45
నిఃశ్వాసోచ్ఛ్వాససంరోధః ప్రతిశ్యాయః శిరోగ్రహః| హృద్రోగీ ముఖశోషశ్చ ప్రాణేనోదన ఆవృతే||45||
निःश्वासोच्छ्वाससंरोधः प्रतिश्यायः शिरोग्रहः| हृद्रोगी मुखशोषश्च प्राणेनोदन आवृते||४५||
🔊 Audio coming soon
తత్ర చ ప్రాణేనోదాన ఆవృతే నిఃశ్వాసరోధాదికం భవతి|| 45||
Adhikarana udAnAvRutasya prANasya lakShaNam (46) · Śloka 46
ఉదానేనావృతే ప్రాణే వర్ణౌజోబలసంక్షయః||46||
उदानेनावृते प्राणे वर्णौजोबलसंक्षयः||४६||
🔊 Audio coming soon
ఏవముదానేనావృతే ప్రాణే బలాదిక్షయః|| 46||
Adhikarana AvaraNavij~jAnopasaMhAraH (47) · Śloka 47
దిశానయా చ విభజేత్ సర్వమావరణం భిషక| స్థానాన్యవేక్ష్య వాతానాం వృద్ధిహానించ కర్మణాం||47||
दिशानया च विभजेत् सर्वमावरणं भिषक| स्थानान्यवेक्ष्य वातानां वृद्धिहानिञ्च कर्मणाम्||४७||
🔊 Audio coming soon
అనయైవ దిశాఽనుక్తమావరణం స్వబుద్ధ్యా వైద్యో విభజేత్| కథమిత్యాహ-వాతానాం ప్రాణాదీనాం దోషభేదీయోక్తేన (అ. సం. సూ. - 20) ప్రకారేణ స్థానాన్యవేక్ష్య తథా కర్మణాం ష్ఠీవనాదీనాం వృద్ధిం హానిం చావేక్ష్య| తేనైవం భవత్యస్య వాయోరయం ప్రదేశస్తత్ర స్థితస్య చేదం కర్మాఽఽమ్నాతం తచ్చ సంప్రయత్నేన రూపేణ వృద్ధం వా హీనం వా యదా దృశ్యతే తదాఽనుమీయతేఽనేనాఽఽవృతోఽయమితి| న కేవలమేతదేవాఽఽవరణం యావదేభ్యోఽన్యదప్యధికమస్తీత్యాఽఽహ||47||
Adhikarana vAyorAvaraNasyA~asa~gkhyeyatvam (48) · Śloka 48
ప్రాణాదీనాంచ పంచానాం మిశ్రమాఽఽవరణం మిథః| పిత్తాదిభిర్ద్వాదశభిర్మిశ్రాణాం మిశ్రితైశ్చ తైః| మిశ్రైః పిత్తాదిభిస్తద్వన్మిశ్రణాభిరనేకధా| తారతమ్యవికల్పాచ్చ యాత్యావృత్తిరసంఖ్యతాం||48||
प्राणादीनाञ्च पञ्चानां मिश्रमाऽऽवरणं मिथः| पित्तादिभिर्द्वादशभिर्मिश्राणां मिश्रितैश्च तैः| मिश्रैः पित्तादिभिस्तद्वन्मिश्रणाभिरनेकधा| तारतम्यविकल्पाच्च यात्यावृत्तिरसङ्ख्यताम्||४८||
🔊 Audio coming soon
ప్రాణాదీనామిత్యాది| ప్రాణాదయో ద్వ్యాదిసంయోగేన మిశ్రాః కదాచిదాఽఽవార్య్యా భవంతి| కదాచిదాఽఽవారకా ఇత్యావృత్తిరసంఖ్యతాం యాతీతి సంబంధః| తథైవ పిత్తాదిమిశ్రా అపి ద్వౌ దోషౌ| షడ్ధాతవో రక్తాదయః| అన్నం శకృన్మూత్రం సర్వధాతుశ్చేతి| తైశ్చ పిత్తాదీని ద్వ్యాదిసంయోగేన మిశ్రైః అనేకధా ప్రాణాదిమిశ్రణాదిభిః| సర్వేషు సంయోగేషు కించిదధికతరం కించిదధికతమమితి| ఏవమనేకధా వికల్పనాఽఽవృతిరసంఖ్యతాం యాతి|| 48||
Adhikarana vAtAvRuttyA vedanaprakAraH (49) · Śloka 49
తాం లక్షయేదవహితో యథాస్వం లక్షణోదయాత్| శనైశ్శనైశ్చోపశయాద్గూఢామపి ముహుర్ముహుః||49||
तां लक्षयेदवहितो यथास्वं लक्षणोदयात्| शनैश्शनैश्चोपशयाद्गूढामपि मुहुर्मुहुः||४९||
🔊 Audio coming soon
తాంచాఽనేకవిధామావృత్తిం యథాస్వం లక్షణైర్దోషాణాం లక్షయేత్| గూఢాంతు శనైశ్శనైర్ముహుశ్చోపశయేన లక్షయేత్|| 49||
Adhikarana vikRutA~avikRutayoH prANodAnayoH svarUpam (50) · Śloka 50
విశేషాజ్జీవితం ప్రాణ ఉదానో బలముచ్యతే| స్యాత్తయోః పీడనాద్ధానిరాఽఽయుషశ్చ బలస్య చ||50||
विशेषाज्जीवितं प्राण उदानो बलमुच्यते| स्यात्तयोः पीडनाद्धानिराऽऽयुषश्च बलस्य च||५०||
🔊 Audio coming soon
తత్ర చ ప్రాణోదానౌ యత్నతో రక్షేత్| కుత ఇత్యాహ-విశేషాదిత్యాది| సుబోధం|| 50||
Adhikarana vAtAvRutasya vatsarAdanantaramasAdhyatvam (51) · Śloka 51
ఆవృతా వాయవోఽజ్ఞాతా జ్ఞాతా వా వత్సరం స్థితాః| ప్రయత్నేనాపి దుఃసాధ్యా భవేయుర్వాఽనుపక్రమాః||51||
आवृता वायवोऽज्ञाता ज्ञाता वा वत्सरं स्थिताः| प्रयत्नेनापि दुःसाध्या भवेयुर्वाऽनुपक्रमाः||५१||
🔊 Audio coming soon
ఆవృతాశ్చ వాయవోఽనుపలక్షితా లక్షితాశ్చాప్యుపేక్షితా అతీతసంవత్సరాః సంతః ప్రయత్నేనాప్యుపచర్య్యమాణా దుఃసాధ్యా ఏవ వ భవేయుః| అతోఽవశ్యముపలక్షయేత్|| 51||
Adhikarana AvRutavAyUnAmupekShaNAjjAyamAnA upadravAH (52-53) · Śloka 53
విద్రధిప్లీహహృద్రోగగుల్మాఽగ్నిసదనాదయః| భవంత్యుపద్రవాస్తేషామావృతానాముపేక్షణాత్||52|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావంష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం వాతశోణిత నిదానం నామ షోడశోఽధ్యాయః||53||
विद्रधिप्लीहहृद्रोगगुल्माऽग्निसदनादयः| भवन्त्युपद्रवास्तेषामावृतानामुपेक्षणात्||५२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावंष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां वातशोणित निदानं नाम षोडशोऽध्यायः||५३||
🔊 Audio coming soon
ఆవృతానాం వాయూనాముపేక్షణాద్విద్రధ్యాదయో భవేయురతో నోపేక్షేతేతి| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయాం అష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం నిదానస్థానే షోడశోఽధ్యాయః