Adhikarana atha vidradhivRuddhigulmanidAnannAmaikAdasho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਵਿਦ੍ਰਧਿਵਦ੍ਧਿਗੁਲ੍ਮਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो विद्रधिवृद्धिगुल्मनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਉਕ੍ਤਸ਼ੇਸਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਿਦ੍ਰਧੇਰੁਤ੍ਸੇਧੇਨ ਤਤ੍ਸਮਾਨਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਵਦ੍ਧਿਗੁਲ੍ਮਯੋਃ ਤਨ੍ਨਿਦਾਨਨਿਰ੍ਣਯਾਯਾਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਃ|| ੧||
Adhikarana vidradhinidAnam, vidradhernidAnam (2) · Śloka 2
ਭੁਕ੍ਤੈਃ ਪਰ੍ਯ੍ਯੁਸਿਤਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਸ਼ੁਸ੍ਕਵਿਦਾਹਿਭਿਃ| ਜਿਹ੍ਵਾਸ਼ਯ੍ਯਾਵਿਚੇਸ੍ਟਾਭਿਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚਾਸਕ੍ਪ੍ਰਦੂਸਣੈਃ| ਦੁਸ੍ਟਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਮੇਦੋਸ੍ਥਿਸ੍ਨਾਵਾਸਕ੍ਕਣ੍ਡਰਾਸ਼੍ਰਯਃ| ਯਃ ਸ਼ੋਫੋ ਬਹਿਰਨ੍ਤਿਰ੍ਵਾ ਮਹਾਮੂਲੋ ਮਹਾਰੁਜਃ| ਵਤ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਦਾਯਤੋ ਯੋ ਵਾ ਸ੍ਮਤਃ ਸੋਢਾ ਸ ਵਿਦ੍ਰਧਿਃ||੨||
भुक्तैः पर्य्युषितात्युष्णरूक्षशुष्कविदाहिभिः| जिह्वाशय्याविचेष्टाभिस्तैस्तैश्चासृक्प्रदूषणैः| दुष्टत्वङ्मांसमेदोऽस्थिस्नावासृक्कण्डराश्रयः| यः शोफो बहिरन्तिर्वा महामूलो महारुजः| वृत्तः स्यादायतो यो वा स्मृतः षोढा स विद्रधिः||२||
🔊 Audio coming soon
ਭੁਕ੍ਤੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ | ਪਰ੍ਯ੍ਯੁਸਿਤਾਭਿਰਭ੍ਯਾਸੇਨ ਭੁਕ੍ਤੈਃ | ਜਿਹ੍ਮਸ਼ਯ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ| ਤੈਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਦੂਸਣਹੇਤੁਭਿਃ | ਯਃ ਸ਼ੋਫਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ ਵਿਦ੍ਰਧਿਰਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਃ ਸ਼ੋਫਃ? ਆਹ- ਦੁਸ੍ਟਤ੍ਵਗਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਃ| ਤਥਾ ਸ ਬਹਿਰ੍ਵਾ ਭਵਤਿ ਅਨ੍ਤਰ੍ਵਾ ਵਤ੍ਤੋ ਵਾ ਆਯਤੋ ਵਾ||੨||
Adhikarana sa~gkhyAsamprAptiH (3) · Śloka 3
ਦੋਸੈਃ ਪਥਕ੍ਸਮੁਦਿਤੈਃ ਸ਼ੋਣਿਤੇਨ ਕ੍ਸਤੇਨ ਚ||੩||
दोषैः पृथक्समुदितैः शोणितेन क्षतेन च||३||
🔊 Audio coming soon
ਸ ਚ ਵਿਦ੍ਰਧਿਰ੍ਵਾਤਾਦਿਭਿਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਰਕ੍ਤੇਨ ਕ੍ਸਤੇਨ ਚੇਤਿ ਸਡ੍ਵਿਧਃ|| ੩||
Adhikarana bAhyavidradhilakShaNam (4) · Śloka 4
ਬਾਹ੍ਯੋਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰਾਙ੍ਗੇ ਦਾਰੁਣੋ ਗ੍ਰਥਿਤੋਨ੍ਨਤਃ||੪||
बाह्योऽत्र तत्र तत्राङ्गे दारुणो ग्रथितोन्नतः||४||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ-ਤਤ੍ਰ ਨਾਭ੍ਯਾਦਾਵਙ੍ਗੇ|| ੪||
Adhikarana antarvidradhilakShaNam (5) · Śloka 5
ਆਨ੍ਤਰੋ ਦਾਰੁਣਤਰੋ ਗਮ੍ਭੀਰੋ ਗੁਲ੍ਮਵਦ੍ਧਨਃ| ਵਲ੍ਮੀਕਵਤ੍ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਾਯੀ ਸ਼ੀਘ੍ਰਧਾਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਤ੍||੫||
आन्तरो दारुणतरो गम्भीरो गुल्मवद्धनः| वल्मीकवत्समुच्छ्रायी शीघ्रधात्यग्निशस्त्रवत्||५||
🔊 Audio coming soon
ਗਮ੍ਭੀਰੋਵਗਾਢਃ|| ੫||
Adhikarana vidradheH sthAnAni (6) · Śloka 6
ਨਾਭਿਬਸ੍ਤਿਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹਕ੍ਲੋਮਹਤ੍ਕੁਕ੍ਸਿਵਂਕ੍ਸਣੇ| ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਕ੍ਕਯੋਰਪਾਨੇ ਵਾ ......................||੬||
नाभिबस्तियकृत्प्लीहक्लोमहृत्कुक्षिवंक्षणे| स्याद्दृक्कयोरपाने वा ......................||६||
🔊 Audio coming soon
ਨਾਭ੍ਯਾਦ੍ਯੁਭਯਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਦ੍ਰਧੇਃ ਸ੍ਥਾਨਮ੍|| ੬||
Adhikarana vAtajavidradhilakShaNam (7) · Śloka 7
................................ ਵਾਤਾਤ੍ਤਤ੍ਰਾਤਿਤੀਵ੍ਰਰੁਕ੍| ਸ਼੍ਯਾਵਰੁਣਾਸ਼੍ਚਿਰੋਤ੍ਥਾਨਪਾਕੋ ਵਿਸਮਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ| ਵ੍ਯਧਚ੍ਛੇਦਭ੍ਰਮਾਨਾਹਸ੍ਪਨ੍ਦਸਰ੍ਪਣਸ਼ਬ੍ਦਵਾਨ੍||੭||
................................ वातात्तत्रातितीव्ररुक्| श्यावरुणाश्चिरोत्थानपाको विषमसंस्थितिः| व्यधच्छेदभ्रमानाहस्पन्दसर्पणशब्दवान्||७||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਾਤ੍ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ|| ੭||
Adhikarana pittajavidradhilakShaNam (8) · Śloka 8
ਰਕ੍ਤਤਾਮ੍ਰਾਸਿਤਃ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਤਣ੍ਮੋਹਜ੍ਵਰਦਾਹਵਾਨ੍| ਕ੍ਸਿਪ੍ਰੋਤ੍ਥਾਨਪ੍ਰਪਾਕਸ਼੍ਚ ................||੮||
रक्तताम्रासितः पित्तात्तृण्मोहज्वरदाहवान्| क्षिप्रोत्थानप्रपाकश्च ................||८||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਵਿਦ੍ਰਧਿਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਰਕ੍ਤਤਾਮ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਪਿਤ੍ਤਾਤ੍|| ੮||
Adhikarana kaphajavidradhilakShaNam (9) · Śloka 9
.................ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਕਣ੍ਡੂਯੁਤਃ ਕਫਾਤ੍| ਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਸ਼ੀਤਕਸ੍ਤਮ੍ਭਜਮ੍ਭਾਰੋਚਕਗੌਰਵਃ| ਚਿਰੋਤ੍ਤਾਨਵਿਦਾਹਸ਼੍ਚ..........................||੯||
.................पाण्डुः कण्डूयुतः कफात्| सोत्क्लेशशीतकस्तम्भजृम्भाऽऽरोचकगौरवः| चिरोत्तानविदाहश्च..........................||९||
🔊 Audio coming soon
ਪਾਣ੍ਡੁਕਣ੍ਡ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ ਵਿਦਾਹਾਨ੍ਤਂ ਕਫਾਤ੍| ਵਿਦਾਹਃ ਪਾਕਾਭਿਮੁਖਤ੍ਵਮ੍|| ੯||
Adhikarana sannipAtajavidradhilakShaNam (10) · Śloka 10
........................... ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਤਃ||੧੦||
........................... सङ्कीर्णः सन्निपाततः||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜੋ ਵਿਦ੍ਰਧਿਰ੍ਲਕ੍ਸਣੈਃ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਃ|| ੧੦||
Adhikarana sambhavAnurodhaM bAhyAbhyantaravidradhilakShaNAni vij~jeyAni (11) · Śloka 11
ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਚ੍ਚਾਤ੍ਰ ਵਿਭਜੇਦ੍ਵਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਲਕ੍ਸਣਮ੍||੧੧||
सामर्थ्याच्चात्र विभजेद्वाह्याभ्यन्तरलक्षणम्||११||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ੍ਮਾਦ੍ਯਥੋਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣਾਦ੍ਵਿਦ੍ਰਧੇਰ੍ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਲਕ੍ਸਣਂ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਤ੍ ਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ਵਿਭਜੇਤ੍ ਵਿਭਕ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍| ਅਨੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਯਦ੍ਯਪਿ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਵਿਸ਼ੇਸਾਵਿਵਕ੍ਸਯਾ ਵਾਤਾਦਿਵਿਦ੍ਰਧੇਰ੍ਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਂ ਤਥਾਪਿ ਯਦ੍ਬਾਹ੍ਯ ਉਪਪਦ੍ਯਤੇ ਰਕ੍ਤਤਾਮ੍ਰਤ੍ਵਾਦਿ ਤਤ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਯਤ੍ਤ੍ਵਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰ ਏਵੋਪਪਦ੍ਯਤੇ ਆਨਾਹਮੋਹਾਰੋਚਕਾਦਿ ਤਤ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਲਿਙ੍ਗਮ੍| ਯਤ੍ਤੁ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰੋਤ੍ਥਾਨਪ੍ਰਪਾਕਾਦ੍ਯੁਭਯਤ੍ਰ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਤਦੁਭਯਤ੍ਰਾਪਿ ਲਿਙ੍ਗਮਿਤਿ|| ੧੧||
Adhikarana strINAM raktavidradherlakShaNam (12) · Śloka 12
ਕਸ੍ਣਸ੍ਫੋਟਾਵਤਃ ਸ਼੍ਯਾਵਸ੍ਤੀਵ੍ਰਦਾਹਰੁਜਾਜ੍ਵਰਃ| ਪਿਤ੍ਤਲਿਙ੍ਗੋਸਜਾ ਬਾਹ੍ਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮੇਵ ਤਥਾਨ੍ਤਰਃ||੧੨||
कृष्णस्फोटावृतः श्यावस्तीव्रदाहरुजाज्वरः| पित्तलिङ्गोऽसृजा बाह्यः स्त्रीणामेव तथान्तरः||१२||
🔊 Audio coming soon
ਕਸ੍ਣਸ੍ਫੋਟਾਵਤਤ੍ਵਾਦਿ ਰਕ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧੇਰ੍ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸ ਚ ਬਾਹ੍ਯੋਭ੍ਯਨ੍ਤਰੋ ਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮੇਵ ਭਵਤਿ, ਨ ਤੁ ਪੁਰੁਸਾਣਾਮਿਤਿ ਰਕ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧਿਃ||੧੨||
Adhikarana kShatavidrardhernidAnAdi (13) · Śloka 13
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰਭਿਘਾਤੇਨ ਕ੍ਸਤੇ ਵਾਪਥ੍ਯਕਾਰਿਣਃ| ਕ੍ਸਤੋਸ੍ਮਾ ਵਾਯੁਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਃ ਸਰਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਮੀਰਯਨ੍| ਪਿਤ੍ਤਾਸਗ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਵਿਦ੍ਰਧਿਂ ਭੂਰ੍ਯ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਮ੍||੧੩||
शस्त्राद्यैरभिघातेन क्षते वाऽपथ्यकारिणः| क्षतोष्मा वायुविक्षिप्तः सरक्तं पित्तमीरयन्| पित्तासृग्लक्षणं कुर्य्याद्विद्रधिं भूर्य्युपद्रवम्||१३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸਤਵਿਦ੍ਰਧੇਰ੍ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਭੂਰਯੋ ਭੂਯਾਂਸ ਉਪਦ੍ਰਵਾਃ| ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਾਲਭਾਵਿਨਃ ਕਸ੍ਟਾ ਰੋਗਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ ਤਥੋਕ੍ਤਃ||੧੩||
Adhikarana vidradheradhiShThAnaBedAdupadravaBedaH (14) · Śloka 14
ਤੇਸੂਪਦ੍ਰਵਭੇਦਸ਼੍ਚ ਸ੍ਮਤਾਧਿਸ੍ਠਾਨਭੇਦਤਃ||੧੪||
तेषूपद्रवभेदश्च स्मृताऽधिष्ठानभेदतः||१४||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸੁ ਚ ਵਿਦ੍ਰਧਿਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯVVਵਿਸ਼ੇਸਵਸ਼ਾਦਾਸ਼੍ਰਯਿਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਤਸ੍ਮਾਦੁਪਦ੍ਰਵਵਿਸ਼ੇਸਭੇਦਃ|| ੧੪||
Adhikarana vidradheH sthAnAnurodhenopadravAH (15) · Śloka 15
ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਹਿਧ੍ਮਾ ਭਵੇਦ੍ਧਸ੍ਤੌ ਮੂਤ੍ਰਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਪੂਤਿ ਚ| ਸ਼੍ਵਾਸੋ ਯਕਤਿ ਰੋਧਸ੍ਤੁ ਪ੍ਲੀਹ੍ਨ੍ਯੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸਸ੍ਯ ਤਟ੍ ਪੁਨਃ| ਗਲਗ੍ਰਹਸ਼੍ਚ ਕ੍ਲੋਮ੍ਨਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਪ੍ਰਗ੍ਰਹੋ ਹਦਿ| ਪ੍ਰਮੇਹਸ੍ਤਮਕਃ ਕਾਸੋ ਹਦਯੋਦ੍ਧਟ੍ਟਨਵ੍ਯਥਾ| ਕੁਕ੍ਸਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਨ੍ਤਰਾਂਸਾਰ੍ਤਿਃ ਕੁਕ੍ਸਾVਵਾਟੋਪਜਨ੍ਮ ਚ| ਸਕ੍ਥ੍ਨੋਰ੍ਗ੍ਰਹੋ ਵਂਕ੍ਸਣਯੋਰ੍ਵਕ੍ਕਯੋਃ ਕਟਿਪਸ੍ਠਯੋਃ| ਪਾੜ੍ਸ਼੍ਵਯੋਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਥਾਪਾਯੌ ਪਵਨਸ੍ਯ ਨਿਰੋਧਨਮ੍||੧੫||
नाभ्यां हिध्मा भवेद्धस्तौ मूत्रं कृच्छ्रेण पूति च| श्वासो यकृति रोधस्तु प्लीह्न्युच्छ्वासस्य तृट् पुनः| गलग्रहश्च क्लोम्नि स्यात्सर्वाङ्गप्रग्रहो हृदि| प्रमेहस्तमकः कासो हृदयोद्धृट्टनव्यथा| कुक्षिपार्श्वान्तरांसार्तिः कुक्षाVवाटोपजन्म च| सक्थ्नोर्ग्रहो वंक्षणयोर्वृक्कयोः कटिपृष्ठयोः| पाऱ्श्वयोश्च व्यथापायौ पवनस्य निरोधनम्||१५||
🔊 Audio coming soon
ਏਤਦੇਵ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਹਿਧ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਹਦ੍ਵ੍ਯਥਾਨ੍ਤਂ ਹਦਿ|
Adhikarana AmAdividradhiShu shophalakShaNAtideshaH (16) · Śloka 16
ਆਮਪਕ੍ਵਵਿਦਗ੍ਧਤ੍ਵਂ ਤੇਸਾਂ ਸ਼ੋਫਵਦਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੧੬||
आमपक्वविदग्धत्वं तेषां शोफवदादिशेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਵਿਦ੍ਰਧੀਨਾਮਾਮਤ੍ਵਂ ਪਕ੍ਵਤ੍ਵਂ ਵਿਦਗ੍ਧਤ੍ਵਂ ਚ ਸੂਤ੍ਰੋਕ੍ਤੈਃ ਸ਼ੋਫਸ੍ਯਾਮਾਦਿਲਿਙ੍ਗੈਰਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਸ਼ੋਫੋਲ੍ਪੋਸ੍ਣਰੁਗਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ (ਅ. ਸਂ. ਸੂ. - ੩੮)| ਵਿਦਗ੍ਧਤ੍ਵਂ ਪਾਕਾਭਿਮੁਖਤ੍ਵਮ੍|| ੧੬||
Adhikarana sthAnabhedena vidradhInAM prasrAvamArgAH (17) · Śloka 17
ਨਾਭੇਰੁਰ੍ਧ੍ਵਂ ਮੁਖਾਤ੍ਪਕ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯਧਰੇ ਗੁਦਾਤ੍| ਗਦਾਸ੍ਯਾਨ੍ਨਾਭਿਜੋ .................................||੧੭||
नाभेरुर्ध्वं मुखात्पक्वाः प्रस्रवन्त्यधरे गुदात्| गदाऽऽस्यान्नाभिजो .................................||१७||
🔊 Audio coming soon
ਨਾਭੇਰੁਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯੇ ਵਿਦ੍ਰਧਯਸ੍ਤੇ ਪਕ੍ਵਾਃ ਸਨ੍ਤੋ ਮੁਖਾਦ੍ਦੋਸਂ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ| ਨਾਭੇਸ਼੍ਚ ਯੇਧਰਾਸ੍ਤੇ ਦੋਸਂ ਗੁਦਾਤ੍ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ| ਨਾਭਿਜੋ ਮਧ੍ਯਸ੍ਥਤ੍ਵਾਨ੍ਮੁਖਾਚ੍ਚ ਗੁਦਾਚ੍ਚ ਦੋਸਂ ਸ੍ਰਵਤਿ|| ੧੭||
Adhikarana vidradhau kledAddoShaj~jAnAya vraNakledalakShaNAtideshaH (18) · Śloka 18
.......................... ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸਂ ਕ੍ਲੇਦਾਚ੍ਚ ਵਿਦ੍ਰਧੌ| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵ੍ਰਣਵਤ੍ .......................................||੧੮||
.......................... विद्याद्दोषं क्लेदाच्च विद्रधौ| यथास्वं व्रणवत् .......................................||१८||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਦ੍ਰਧੌ ਵਾਤਾਦਿਕਂ ਦੋਸਮਨੁਦ੍ਧਾਰਂ ਕ੍ਲੇਦਾਤ੍ ਕੋਥਾਤ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵ੍ਰਣਵਤ੍|| ੧੮||
Adhikarana asAdhyavidradhayaH (19) · Śloka 19
............................. ਤਤ੍ਰ ਵਿਵਰ੍ਜ੍ਯਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਃ| ਪਕ੍ਵੋ ਹਨ੍ਨਾਭਿਬਸ੍ਤਿਸ੍ਥੋ ਭਿਨ੍ਨੋਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਰੇਵ ਵਾ| ਪਕ੍ਵਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਃਸ੍ਰਵਨ੍ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਤ੍ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯੋਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ਵਿਤਃ||੧੯||
............................. तत्र विवर्ज्यः सन्निपातजः| पक्वो हृन्नाभिबस्तिस्थो भिन्नोऽन्तर्बहिरेव वा| पक्वश्चान्तःस्रवन् वक्त्रात्क्षीणस्योपद्रवान्वितः||१९||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਰਣੇ ਯਥਾ ਕ੍ਲੇਦਸ੍ਰੁਤਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਾਤਾਦ੍ਯਨ੍ਵਯੋਨੁਮੀਯਤੇ ਏਵਮਤ੍ਰਾਪਿ| ਵ੍ਰਣੇ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਅ. ਸਂ. ਉ. - ੨੯) - ਮਸ੍ਤੁਮਾਂਸਪੁਲਕਾਮ੍ਬੁਤੁਲ੍ਯਤਨ੍ਵਲ੍ਪਸਂਸ੍ਰੁਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯੋਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ਵਿਤ ਇਤ੍ਯੇਵਮਨ੍ਤੇ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇ ਵਿਵਰ੍ਜ੍ਯ ਇਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ|| ੧੯||
Adhikarana stanavidradhiH (20) · Śloka 20
ਏਵਮੇਵ ਸ੍ਤਨਸਿਰਾਵਿਵਤਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਯੋਸਿਤਾਮ੍| ਸੂਤਾਨਾਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਨਾਂ ਵਾ ਸਮ੍ਭਵੇਚ੍ਛ੍ਵਯਥੁਰ੍ਘਨਃ| ਸ੍ਤਨੇ ਸਦੁਗ੍ਧੇਦੁਗ੍ਧੇ ਵਾ ਬਾਹ੍ਯਵਿਦ੍ਰਧਿਲਕ੍ਸਣਃ| ਨਾਡੀਨਾਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਵਕ੍ਰਤ੍ਵਾਤ੍ਕਨ੍ਯਾਨਾਨ੍ਤੁ ਨ ਜਾਯਤੇ||੨੦||
एवमेव स्तनसिराविवृताः प्राप्य योषिताम्| सूतानां गर्भिणीनां वा सम्भवेच्छ्वयथुर्घनः| स्तने सदुग्धेऽदुग्धे वा बाह्यविद्रधिलक्षणः| नाडीनां सूक्ष्मवक्रत्वात्कन्यानान्तु न जायते||२०||
🔊 Audio coming soon
ਏਵਮੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸ੍ਤਨਵਿਦ੍ਰਧਿਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸ ਬਾਹ੍ਯਵਿਦ੍ਰਧਿਲਕ੍ਸਣੋ ਭਵਤਿ| ਕਨ੍ਯਕਾਨਾਂ ਨੈਵ ਜਾਯਤੇ| ਤਾਸਾਂ ਨਾਡ੍ਯਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮੁਖਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਵਿਦ੍ਰਧਯਃ|| ੨੦||
Adhikarana vRuddhinidAnam, vRuddheH samprAptiH (21) · Śloka 21
ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਰੁਦ੍ਧਗਤਿਰ੍ਵਾਯੁਃ ਸ਼ੋਫਸ਼ੂਲਕਰਸ਼੍ਚਰਨ੍| ਮੁਸ੍ਕੌ ਵਂਕ੍ਸਣਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਫਲਕੋਸ਼ਾਭਿਵਾਹਿਨੀਃ| ਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯ ਧਮਨੀਰ੍ਵਦ੍ਧਿਂ ਕਰੋਤਿ ਫਲਕੋਸ਼ਯੋਃ||੨੧||
क्रुद्धो रुद्धगतिर्वायुः शोफशूलकरश्चरन्| मुष्कौ वंक्षणतः प्राप्य फलकोशाभिवाहिनीः| प्रपीड्य धमनीर्वृद्धिं करोति फलकोशयोः||२१||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਰੁਦ੍ਧ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਦ੍ਧੇਰ੍ਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਸ੍ਵਕਾਰਣਾਤ੍ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸਨ੍ ਕਾਰਣਾਨ੍ਤਰੇਣ ਰੁਦ੍ਧਗਤਿਃ| ਮੁਸ੍ਕੌ ਵਸਣੌ ਫਲਕੋਸ਼ੌ|| ੨੧||
Adhikarana vRuddhiprabhedAH (22) · Śloka 22
ਦੋਸਾਸ੍ਰਮੇਦੋਮੂਤ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਰੈਃ ਸ ਵਦ੍ਧਿਃ ਸਪ੍ਤਧਾ ਗਦਃ| ਮੂਤ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਰਜਾਵਪ੍ਯਨਿਲਾਦ੍ਧੇਤੁਭੇਦਸ੍ਤੁ ਕੇਵਲਮ੍||੨੨||
दोषास्रमेदोमूत्रान्त्रैः स वृद्धिः सप्तधा गदः| मूत्रान्त्रजावप्यनिलाद्धेतुभेदस्तु केवलम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ਵਦ੍ਧਿਰ੍ਨਾਮ ਗਦੋ ਵਾਤਾਦਿਭਿਰਨ੍ਤ੍ਰਾਤ੍ਯੈਃ ਸਪ੍ਤਧਾ ਭਵਤਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍|
Adhikarana vAtajavRuddhilakShaNam (23) · Śloka 23
ਵਾਤਪੂਰ੍ਣਦਤਿਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਰੂਕ੍ਸੋ ਵਾਤਾਦਹੇਤੁਰੁਕ੍||੨੩||
वातपूर्णदृतिस्पर्शो रूक्षो वातादहेतुरुक्||२३||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਪੂਰ੍ਣਦਤੀਤ੍ਯਾਦਿ ਵਾਤਾਤ੍| ਦਤਿਰ੍ਭਸ੍ਤ੍ਰਾ| ਅਹੇਤੁਰੁਕ੍ ਬਾਹ੍ਯੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਵਿਨਾ ਅਕਸ੍ਮਾਦ੍ ਰੁਗ੍ਯਤ੍ਰ|| ੨੩||
Adhikarana pittajavRuddhilakShaNam (24) · Śloka 24
ਪਕ੍ਵੋਦੁਮ੍ਬਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ਃ ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਦਾਹੋਸ੍ਮਪਾਕਵਾਨ੍||੨੪||
पक्वोदुम्बरसङ्काशः पित्ताद्दाहोष्मपाकवान्||२४||
🔊 Audio coming soon
ਪਕ੍ਵੋਦੁਮ੍ਬਰਸਙ੍ਕਕਾਸ਼ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍|| ੨੪||
Adhikarana kaphajavRuddhilakShaNam (25) · Śloka 25
ਕਫਾਚ੍ਛੀਤੋ ਗੁਰੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃਕਣ੍ਡੂਮਾਙ੍ਕਠਿਨੋਲ੍ਪਰੁਕ੍||੨੫||
कफाच्छीतो गुरुस्निग्धःकण्डूमाङ्कठिनोऽल्परुक्||२५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੀਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਕਫਾਤ੍|| ੨੫||
Adhikarana raktajavRuddhilakShaNam (26) · Śloka 26
ਕਸ੍ਣਸ੍ਫੋਟਾਵਤਃ ਪਿਤ੍ਤਵਦ੍ਧਿਲਿਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਤਤਃ||੨੬||
कृष्णस्फोटावृतः पित्तवृद्धिलिङ्गश्च रक्ततः||२६||
🔊 Audio coming soon
ਕਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ ਰਕ੍ਤਾਤ੍|| ੨੬||
Adhikarana medojavRuddhilakShaNam (27) · Śloka 27
ਕਫਵਨ੍ਮੇਦਸਾ ਵਦ੍ਧਿਰ੍ਮਦੁਸ੍ਤਾਲਫਲੋਪਮਃ||੨੭||
कफवन्मेदसा वृद्धिर्मृदुस्तालफलोपमः||२७||
🔊 Audio coming soon
ਕਫਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ ਮੇਦਸਃ|| ੨੭||
Adhikarana mUtrajavRuddhilakShaNam (28) · Śloka 28
ਮੂਤ੍ਰਧਾਰਣਸ਼ੀਲਸ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਜਃ ਸ ਤੁ ਗਚ੍ਛਤਃ| ਅਮ੍ਭੋਭਿਃ ਪੂਰ੍ਣਦਤਿਵਤ੍ਕ੍ਸੋਭਂ ਯਾਤਿ ਸਰੁਙ੍ਮਦੁਃ| ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਮਧਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚ ਵਲਯਃ ਫਲਕੋਸ਼ਯੋਃ||੨੮||
मूत्रधारणशीलस्य मूत्रजः स तु गच्छतः| अम्भोभिः पूर्णदृतिवत्क्षोभं याति सरुङ्मृदुः| मूत्रकृच्छ्रमधः स्याच्च वलयः फलकोशयोः||२८||
🔊 Audio coming soon
ਮੂਤ੍ਰਧਾਰਣਸ਼ੀਲਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ ਮੂਤ੍ਰਵਦ੍ਧੇਰ੍ਲਕ੍ਸਣਮ੍|| ੨੮||
Adhikarana AntravRuddhernidAnAdi (29) · Śloka 29
ਵਾਤਕੋਪਿਭਿਰਾਹਾਰੈਃ ਸ਼ੀਤਤੋਯਾਵਗਾਹਨੈਃ| ਧਾਰਣੇਰਣਭਾਰਾਧ੍ਵਵਿਸਮਾਙ੍ਗਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨੈਃ| ਕ੍ਸੋਭਣੈਃ ਕ੍ਸੁਭਿਤੋਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਰਾਵਯਵਂ ਯਦਾ| ਪਵਨੋ ਵਿਗੁਣੀਕਤ੍ਯ ਸ੍ਵਨਿਵੇਸ਼ਾਦਧੋ ਨਯੇਤ੍| ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਵਂਕ੍ਸਣਸਨ੍ਧਿਸ੍ਥੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਭਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਨ੍ਤਦਾ||੨੯||
वातकोपिभिराहारैः शीततोयावगाहनैः| धारणेरणभाराध्वविषमाङ्गप्रवर्तनैः| क्षोभणैः क्षुभितोऽन्यैश्च क्षुद्रान्त्रावयवं यदा| पवनो विगुणीकृत्य स्वनिवेशादधो नयेत्| कुर्य्याद्वंक्षणसन्धिस्थो ग्रन्थ्याभं श्वयथुन्तदा||२९||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਕੋਪਿਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਵਦ੍ਧੇਰ੍ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਧਾਰਣੇ ਰਣੇ ਵਾਯੋਰੇਵ| ਸੁਬੋਧਮਨ੍ਯਤ੍|| ੨੯||
Adhikarana AntravRuddherupekShAyAM sambhAvyamasAdhyatva~jca (30) · Śloka 30
ਉਪੇਕ੍ਸਮਾਣਸ੍ਯ ਚ ਮੁਸ੍ਕਵਦ੍ਧਿ ਮਾਧ੍ਯਮਾਨਰੁਕ੍ਸ੍ਤਮ੍ਭਵਤੀ ਸ ਵਾਯੁਃ| ਪ੍ਰਪੀਡਿਤੋਨ੍ਤਃਸ੍ਵਨਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਪ੍ਰਧ੍ਮਾਪਯਨ੍ਨੇਤਿ ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਮੁਕ੍ਤਃ| ਆਨ੍ਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਰਸਾਧ੍ਯੋਯਂ ਵਾਤਵਦ੍ਧਿਸਮਾਕਤਿਃ| ਰੂਕ੍ਸਕਸ੍ਣਾਰੁਣਸਿਰਾ ਤਨ੍ਤੁਜਾਲਗਵਾਕ੍ਸਿਤਃ||੩੦||
उपेक्षमाणस्य च मुष्कवृद्धि माध्यमानरुक्स्तम्भवती स वायुः| प्रपीडितोऽन्तःस्वनवान् प्रयाति प्रध्मापयन्नेति पुनश्च मुक्तः| आन्त्रवृद्धिरसाध्योऽयं वातवृद्धिसमाकृतिः| रूक्षकृष्णारुणसिरा तन्तुजालगवाक्षितः||३०||
🔊 Audio coming soon
ਉਪੇਕ੍ਸਮਾਣਸ੍ਯਾਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯਾਧ੍ਮਾਨਾਦਿਮਤੀਂ ਮੁਸ੍ਕਵਦ੍ਧਿਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਉਕ੍ਤੋ ਵਦ੍ਧਿਃ|| ੩੦||
Adhikarana gulmanidAnam, gulmAnAM sa~gkhyA (31) · Śloka 31
ਗੁਲ੍ਮੋਸ੍ਟਧਾ ਪਥਗ੍ਦੋਸੈਃ ਸਂਸਸ੍ਟੈਰ੍ਨਿਯਚਂ ਗਤੈਃ| ਆਰ੍ਤ੍ਤਵਸ੍ਯ ਚ ਦੋਸੇਣ ਨਾਰੀਣਾਂ ਜਾਯਤੇਸ੍ਟਮਃ||੩੧||
गुल्मोऽष्टधा पृथग्दोषैः संसृष्टैर्नियचं गतैः| आर्त्तवस्य च दोषेण नारीणां जायतेऽष्टमः||३१||
🔊 Audio coming soon
ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ੋਫਾਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦ੍ਗੁਲ੍ਮ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਗੁਲ੍ਮੋਸ੍ਟਧੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਰੂਪਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ| ਤਦੇਵਾਸ੍ਟਧਾਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ-ਪਥਗ੍ਦੋਸੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਸ ਚ ਵਾਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਸਪ੍ਤਵਿਧਃ| ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮੇਵਾਰ੍ਤ੍ਤਵਸ੍ਯ ਰਜਸੋ ਦੋਸੇਣਾਸ੍ਟਮਃ|| ੩੧||
Adhikarana gulmanidAnasamprAptyAdi (32) · Śloka 32
ਅਥ ਯੋ ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਾਦਿਭਿਰ੍ਵਮਨਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਕਰ੍ਸ਼ਿਤੋ ਵਾਤਲਾਨ੍ਯਾਹਾਰਯਤ੍ਯਾਹਾਰਾਭਿਲਾਸੀ ਵਾ ਸ਼ੀਤਮੁਦਕਂ ਪਿਬ- ਤ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵਾ ਲਙ੍ਘਨਪ੍ਲਵਨਵ੍ਯਵਾਯਯਾਨਯਾਨਾਦੀਨ੍ ਦੇਹਵਿਕ੍ਸੋਣੀਭਿਣਃ ਸੇਵਤੇਨੁਦੀਰ੍ਣਾਂ ਵਾ ਛਰ੍ਦਿਮੁਦੀਰਯਤ੍ਯੁ- ਦੀਰ੍ਣਾਨ੍ ਵਾ ਵਾਤਾਦੀਨ੍ ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸੌ ਵਾ ਨਿਗਹ੍ਣਾਤ੍ਯ- ਸ੍ਨੇਹਪੂਰ੍ਵਂ ਵਾ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨੇ ਕਰੋਤਿ| ਤਥਾਸ਼ੋਧਿਤ ਏਵ ਵਾਤਿਵਿਦਾਹਿਨੋਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਨੋ ਵਾ ਨਿਸੇਵਤੇ| ਤਸ੍ਯ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵਾਤਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ਕੁਪਿਤਾ ਦੋਸਾਃ ਪਥਕ੍ ਸਂਸਸ੍ਟਾ ਸਮਸ੍ਤਾਃ ਸਰਕ੍ਤਾ ਵਾ ਮਹਾਸ੍ਰੋਤੋਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਵਤ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚ ਮਾਰ੍ਗ- ਮਵਸ਼੍ਯਂ ਸ਼ੂਲਮੁਪਜਨਯਨ੍ਤੋ ਗੁਲ੍ਮਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤਿ| ਯਤਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ਼ੂਲਵਿਦ੍ਧ ਇਵ ਵ੍ਯਥਤੇ ਤੀਵ੍ਰਵੇਦਨਾਰ੍ਦਿਤਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰੋ- ਚ੍ਛ੍ਵਾਸਃ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛੂਲਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ||੩੨||
अथ यो ज्वरातिसारादिभिर्वमनादिभिर्वा कर्मभिः कर्शितो वातलान्याहारयत्याहाराभिलाषी वा शीतमुदकं पिब- त्यन्नपानानन्तरं वा लङ्घनप्लवनव्यवाययानयानादीन् देहविक्षोणीभिणः सेवतेऽनुदीर्णां वा छर्दिमुदीरयत्यु- दीर्णान् वा वातादीन् निःश्वासोच्छ्वासौ वा निगृह्णात्य- स्नेहपूर्वं वा वमनविरेचने करोति| तथाशोधित एव वाऽतिविदाहिनोऽभिष्यन्दिनो वा निषेवते| तस्य यथास्वं वातप्रधानाः कुपिता दोषाः पृथक् संसृष्टा समस्ताः सरक्ता वा महास्रोतोऽनुप्रविश्याऽऽवृत्योर्ध्वमधश्च मार्ग- मवश्यं शूलमुपजनयन्तो गुल्ममभिनिर्वर्तयन्ति| यतश्च तस्मिन् शूलविद्ध इव व्यथते तीव्रवेदनार्दितः कृच्छ्रो- च्छ्वासः तस्माच्छूलमित्युच्यते||३२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗੁਲ੍ਮਾਨਾਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਨਿਦਾਨਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸ਼੍ਚੋਯਤੇ| ਯ ਏਵਂ ਕਰੋਤਿ ਤਸ੍ਯ ਵਾਤਪ੍ਰਧਾਨਾ ਦੋਸਾ ਗੁਲ੍ਮਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤਿ| ਸ ਚ ਗੁਲ੍ਮੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ਼ੂਲਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਕੁਤਃ? ਆਹ-ਯਤਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ|| ੩੨||
Adhikarana gulmasAmAnyasvarUpavivaraNam (33) · Śloka 33
ਤਤ੍ਰਾਤਿਕਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਮਾਰ੍ਗਨਿਰੋਧਾਲ੍ਲਬ੍ਧਾ- ਸ਼੍ਰਯੋ ਵਾਯੁਰੁਤ੍ਪ੍ਲੁਤੋ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਠਿਨੀਭੂਤਃ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯੇ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਃ ਪਰਤਨ੍ਤ੍ਰੋ ਵਾ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ਼੍ਰਯੇ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋਪਲਭ੍ਯਃ ਪਿਣ੍ਡਿਤਤ੍ਵਾਦਮੂਰ੍ਤੋਪਿ ਮੁਰ੍ਤ੍ਤਤਾਮਿਵੋਪਗਤੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰੂਪੇਣਾਵਤਿਸ੍ਠਮਾਨੋ ਗੁਲ੍ਮਸਂਜ੍ਞਾ ਲਭਤੇ||੩੩||
तत्रातिकर्शनात् कफपित्ताभ्यां वा मार्गनिरोधाल्लब्धा- श्रयो वायुरुत्प्लुतो रौक्ष्यात् कठिनीभूतः स्वाश्रये स्वतन्त्रः परतन्त्रो वा पित्तश्लेष्माश्रये स्पर्शोपलभ्यः पिण्डितत्वादमूर्तोऽपि मुर्त्ततामिवोपगतो ग्रन्थिरूपेणावतिष्ठमानो गुल्मसंज्ञा लभते||३३||
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਕੋਸੌ ਗੁਲ੍ਮਃ ਯਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤਿ ਦੋਸਾ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਤਤ੍ਰਾਤਿਕਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਵੌ ਹਿ ਹੇਤੂ ਵਾਤਸ੍ਯ, ਕਰ੍ਸ਼ਨਂ ਮਾਰ੍ਗਰੋਧਸ਼੍ਚ|| ੩੩||
Adhikarana gulmasya sthAnAni (34) · Śloka 34
ਤਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨਾਭਿਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਹਦਯਞ੍ਚ||੩੪||
तस्य पञ्च स्थानानि बस्तिर्नाभिः पार्श्वे हृदयञ्च||३४||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯ ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨਿ ਪਞ੍ਚਾਸ਼੍ਰਯਾਃ|| ੩੪||
Adhikarana gulmapUrvarUpANi (35) · Śloka 35
ਅਥਾਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ-ਸਦਨਮਗ੍ਨਿਸ਼ਰੀਰਯੋਰਰੁਚਿਃ ਸੌਹਿਤ੍ਯਾਸਹਿਸ੍ਣੁਤਾਕੁਕ੍ਸਿਸ਼ੂਲਮਾਧ੍ਮਾਨਮੁਦ੍ਗਿਰਣਂ ਬਹੁਸ਼ੋ ਵਿਦਗ੍ਧੇਨ੍ਨੇ ਛਰ੍ਦਿਰਾਟੋਪੋ ਮਲਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ||੩੫||
अथास्य पूर्वरूपाणि-सदनमग्निशरीरयोररुचिः सौहित्याऽसहिष्णुताकुक्षिशूलमाध्मानमुद्गिरणं बहुशो विदग्धेऽन्ने छर्दिराटोपो मलस्य प्रादुर्भावोऽप्रवृत्तिश्च||३५||
🔊 Audio coming soon
ਸਦਨਾਦੀਨਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ| ਸੌਹਿਤ੍ਯਂ ਤਪ੍ਤਿਃ ਤਦਸਹਿਸ੍ਣੁਤ੍ਵਮ੍| ਉਦ੍ਗਿਰਣਂ ਛਰ੍ਦਨਮ੍| ਮਲਸ੍ਯ ਪੁਰੀਸਸ੍ਯ| ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਬਹਿਰਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ|| ੩੫||
Adhikarana vAtagulmalakShaNam (37) · Śloka 37
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਾਤ੍ ਸੂਚ੍ਯੇਵ ਚ ਸ਼ਙ੍ਕੁਨੇਵ ਚ ਵ੍ਯਧੋਮਨ੍ਯਾਸ਼ਿਰਃ- ਸ਼ਙ੍ਖਸ਼ੂਲਜ੍ਵਰਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਪ੍ਲੀਹਾਟੋਪਾਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜੋਦਾਵਰ੍ਤੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸੋਪ- ਰੋਧਮੁਖਸ਼ੋਸਸ੍ਤਬ੍ਧਗਾਤ੍ਰਤਾ ਵਾਯੁਕਾਲੇਸੂਪਦ੍ਰਵਵਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿਸ- ਮਾਗ੍ਨਿਤਾ ਕਸ੍ਣਾਰੁਣਪਰੁਸਤ੍ਵਙ੍ਨਖਾਦਿਤ੍ਵਂ ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਯ ਚਲਤ੍ਵਾ- ਦ੍ਵਾਯੋਰ੍ਨਿਯਤਸ੍ਥਾਨਸਂਸ੍ਥਾਨੋਦਯਪ੍ਰਲਯਾਲ੍ਪਮਹਾਰੁਜਃ| ਪਿਪੀ- ਲਿਕਾਪਰਿਗਤ ਇਵ ਤੋਦਸ੍ਫੁਰਣਬਹੁਲੋ ਵਿਸ੍ਤਾਰਯਤੀਵ ਸ੍ਵ- ਦੇਸ਼ੇ ਚਰ੍ਮ ਕਦਾਚਿਤ੍ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸਙ੍ਕੋਚਯਤੀਵ ਹਰ੍ਸਯਤਿ ਰੋਮਾਣਿ ਵੇਦਨਾਤਿਪ੍ਰਵਤੌ ਤੁ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਿ ਦੇਹੇ ਪ੍ਰਾਯੋ ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ||੩੭||
तत्र वातात् सूच्येव च शङ्कुनेव च व्यधोमन्याशिरः- शङ्खशूलज्वराङ्गमर्दप्लीहाटोपान्त्रकूजोदावर्तोच्छ्वासोप- रोधमुखशोषस्तब्धगात्रता वायुकालेषूपद्रववृद्धिर्विष- माग्निता कृष्णारुणपरुषत्वङ्नखादित्वं गुल्मस्य चलत्वा- द्वायोर्नियतस्थानसंस्थानोदयप्रलयाल्पमहारुजः| पिपी- लिकापरिगत इव तोदस्फुरणबहुलो विस्तारयतीव स्व- देशे चर्म कदाचित्कदाचित् सङ्कोचयतीव हर्षयति रोमाणि वेदनातिप्रवृतौ तु सर्वस्मिन्नपि देहे प्रायो बस्त्याश्रयश्च भवति||३७||
🔊 Audio coming soon
੦੦
Adhikarana pittagulmalakShaNam (38) · Śloka 38
ਪਿਤ੍ਤਦ੍ਦਾਹੋ ਧੂਮਕੋਮ੍ਲਕਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਜ੍ਵਰਃ ਸ੍ਵੇਦੋ ਵਿਡ੍ਭੇਦੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਸ਼ੀਤੋਪਸ਼ਯਤਾ ਹਰਿਤਹਾਰਿਦ੍ਰਤ੍ਵਗਾਦਿਤ੍ਵਂ ਗੁਲ੍ਮਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਤਪ੍ਤਾਯਃਪਿਣ੍ਡ ਇਵ ਤਮਵਕਾਸ਼ਂ ਦਹਤਿ ਦੂਯਤੇ ਧੂਮਾਯਤ ਊਸ੍ਮਾਯਤੇ ਸ਼ਿਥਿਲ ਇਵ ਵ੍ਰਣ ਇਵਾਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਹੋ ਨਿਰ੍ਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਯੋ ਨਾਭ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਸ਼੍ਚ||੩੮||
पित्तद्दाहो धूमकोऽम्लकस्तृष्णा ज्वरः स्वेदो विड्भेदो मूर्च्छा शीतोपशयता हरितहारिद्रत्वगादित्वं गुल्मश्चास्य तप्तायःपिण्ड इव तमवकाशं दहति दूयते धूमायत ऊष्मायते शिथिल इव व्रण इवास्पर्शसहो निर्लोमा प्रायो नाभ्याश्रयश्च||३८||
🔊 Audio coming soon
ਦਾਹਾਦਿ ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਗੁਲ੍ਮੇ ਲਿਙ੍ਗਮ੍| ਧੂਮਕੋ ਧੂਮਾਯਨਮ੍| ਧੂਮਕਾਮ੍ਲਕਯੋਰ੍ਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਂ (ਅਂਸਂਸੂਂ - ੨੦) ਦੋਸਭੇਦੀਯੇ| ਤ੍ਵਙ੍ਨਖਾਦਿਸੁ ਹਰਿਤਹਾਰਿਦ੍ਰੋ ਵਰ੍ਣਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|| ੩੮||
Adhikarana kaphagulmalakShaNam (39) · Śloka 39
ਕਫਾਤ੍ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਮਰੋਚਕਾਵਿਪਾਕੌ ਹਦਯੋਪਲੇਪਃ ਸ਼ੀਤ- ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਪ੍ਤਿਃ ਸਦਨਂ ਕਾਸੋ ਹਲ੍ਲਾਸਃ ਪੀਨਸੋ ਨਿਦ੍ਰਾਮ੍ਲਸ੍ਯਂ ਨਖਾਦਿਸ਼ੁਕ੍ਲਤਾ| ਗੁਲ੍ਮਸ਼੍ਚ ਸੁਪ੍ਤਸ੍ਥਿਰਗੁਰੁਕਠਿਨੋਵ- ਗਾਢੋਲ੍ਪਰੁਕ੍ਪ੍ਰਾਯੋ ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਸ਼੍ਰਯਸ਼੍ਚ||੩੯||
कफात्स्तैमित्यमरोचकाविपाकौ हृदयोपलेपः शीत- ज्वरस्तृप्तिः सदनं कासो हृल्लासः पीनसो निद्राऽम्लस्यं नखादिशुक्लता| गुल्मश्च सुप्तस्थिरगुरुकठिनोऽव- गाढोऽल्परुक्प्रायो हृत्पार्श्वाश्रयश्च||३९||
🔊 Audio coming soon
ਕਫਾਦ੍ਗੁਲ੍ਮੇ ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਲਿਙ੍ਗਮ੍| ਅਵਗਾਢੋ ਘਨਃ|| ੩੯||
Adhikarana saMsargasannipAtagulme (40) · Śloka 40
ਸਂਸਸ੍ਟਲਿਙ੍ਗਃ ਸਂਸਰ੍ਗਾਤ੍| ਸ ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ||੪੦||
संसृष्टलिङ्गः संसर्गात्| स त्रिविधः||४०||
🔊 Audio coming soon
ਸਂਸਰ੍ਗਜੇਸੁ ਤ੍ਰਿਸੁ ਗੁਲ੍ਮੇਸੁ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸਂਸਰ੍ਗਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ|
Adhikarana nicayagulmalakShaNam (41) · Śloka 41
ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਨਿਚਯੇ ਨਿਚਯਗੁਲ੍ਮਃ ਸੋਸਾਧ੍ਯਃ||੪੧||
सर्वलिङ्गनिचये निचयगुल्मः सोऽसाध्यः||४१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਮਿਸ਼੍ਰੀਭਾਵੇ ਨਿਚਯਗੁਲ੍ਮਃ ਸੋਸਾਧ੍ਯਃ|| ੪੧||
Adhikarana striyA eva raktagulmasambhave hetuH (42) · Śloka 42
ਰਕ੍ਤਗੁਲ੍ਮਸ੍ਤੁ ਗਰ੍ਭਕੋਸ੍ਠਾਰ੍ਤ੍ਤਵਾਗਮਨਵੈਸ਼ੇਸ੍ਯਾਤ੍ਪਾਰਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾ- ਦਵੈਸ਼ਾਰਦ੍ਯਾਦੁਪਚਾਰਾਨੁਰੋਧਾਚ੍ਚ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਏਵ ਭਵਤਿ||੪੨||
रक्तगुल्मस्तु गर्भकोष्ठार्त्तवागमनवैशेष्यात्पारतन्त्र्या- दवैशारद्यादुपचारानुरोधाच्च स्त्रिया एव भवति||४२||
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਗੁਲ੍ਮਸ੍ਤੁ ਗਰ੍ਭਕੋਸ੍ਠਾਰ੍ਤ੍ਤਵਾਗਮਨਾਦਿਹੇਤੋਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਏਵ ਭਵਤਿ, ਨ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ| ਯਥੋਕ੍ਤਵਿਪਰ੍ਯਯਾਦਵੈਸ਼ਾਰਦ੍ਯਾਦਿ ਤਤ੍ਰ ਸਾਤਿਸ਼ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ| ਗਰ੍ਭਕੋਸ੍ਠੇ ਤ੍ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਵਾਗਮਨਵੈਸ਼ੇਸ੍ਯੇਣ| ਵਿਸ਼ਾਰਦਾ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨਬੁਦ੍ਧਿਃ||੪੨||
Adhikarana raktagulmanidAnAdi (43) · Śloka 43
ਤਤ੍ਰ ਯਦਾ ਸਾ ਤੁਮਤੀ ਨਵਪ੍ਰਸੂਤਾ ਯੋਨਿਰੋਗਿਣੀ ਵਾ ਵਾਤਲਾਨ੍ਯਾਸੇਵੇਤ ਤਦਾਸ੍ਯਾ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੋ ਯੋਨ੍ਯਾ ਮੁਖਮਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਰ੍ਤ੍ਤਵਮੁਪਰੁਣਦ੍ਧਿ| ਤਦੁਪਰੁਧ੍ਯਮਾਨਂ ਮਾਸੇ ਮਾਸੇ ਕੁਕ੍ਸਿਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਤਿ| ਗਰ੍ਭਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਚ ਹਲ੍ਲਾਸਤਨ੍ਦ੍ਰਾਙ੍ਗ- ਸਾਦਦੌਹਦਸ੍ਤਨ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੀਨਿ| ਵਾਯੁਸਂਸਰ੍ਗਾਤ੍ ਪੁਨਃ ਪਿਤ੍ਤੈਕ- ਪ੍ਰਕੋਪਤਯਾ ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਗੁਲ੍ਮਰੂਪਾਣਿ ਕ੍ਰਮਾਚ੍ਛੂਲਸ੍ਤਮ੍ਭ- ਦਾਹਾਤੀਸਾਰਾਦੀਨਿ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯੇ ਚ ਸੁਤਰਾਂ ਸ਼ੂਲਂ ਤਥਾ ਯੋਨ੍ਯਾ ਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਮਾਸ੍ਰਾਵਞ੍ਚ ਕਰੋਤਿ| ਗੁਲ੍ਮਸ਼੍ਚ ਨ ਗਰ੍ਭ ਇਵਾਙ੍ਗੈਃ ਪਿਣ੍ਡਿਤ ਏਵ ਤੁ ਚਿਰੇਣ ਸਸ਼ੂਲਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ| ਗੁਲ੍ਮ ਏਵ ਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ ਨ ਕੁਕ੍ਸਿਃ||੪੩||
तत्र यदा सा ऋतुमती नवप्रसूता योनिरोगिणी वा वातलान्याऽऽसेवेत तदाऽस्या वायुः प्रकुपितो योन्या मुखमनुप्रविश्यार्त्तवमुपरुणद्धि| तदुपरुध्यमानं मासे मासे कुक्षिमभिनिर्वर्तयति| गर्भलिङ्गानि च हृल्लासतन्द्राङ्ग- साददौहृदस्तन्यदर्शनादीनि| वायुसंसर्गात् पुनः पित्तैक- प्रकोपतया च वातपित्तगुल्मरूपाणि क्रमाच्छूलस्तम्भ- दाहातीसारादीनि गर्भाशये च सुतरां शूलं तथा योन्या दौर्गन्ध्यमास्रावञ्च करोति| गुल्मश्च न गर्भ इवाङ्गैः पिण्डित एव तु चिरेण सशूलं स्पन्दते| गुल्म एव वर्द्धते न कुक्षिः||४३||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਨਿਦਾਨਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸ਼੍ਚੋਚ੍ਯਤੇ| ਏਵਂ ਕੁਪਿਤੋ ਵਾਯੁਃਗਰ੍ਭਲਿਙ੍ਗਂ ਕੁਕ੍ਸਿਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਗਰ੍ਭਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਹਲ੍ਲਾਸਾਦੀਨਿ ਚਾਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਤਿ ਵਾਤਸ੍ਯ ਸਂਸਰ੍ਗਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਤਯਾ ਚ| ਤਚ੍ਛੋਣਿਤਂ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਾਨਿ ਸ਼ੂਲਾਦੀਨਿ ਕਰੋਤਿ| ਗਰ੍ਭਸ਼ਯੇ ਸੁਤਰਾਂ ਸ਼ੂਲਮਯੋਨ੍ਯਾਃ ਸ੍ਰਾਵਾਦਿ ਚ ਕੁਰੁਤੇ| ਅਸ੍ਯਾਗੁਲ੍ਮਃ ਗਰ੍ਭ ਇਵਾਙ੍ਗੈਰ੍ਨ ਸ੍ਫੁਰਤਿ| ਪਿਣ੍ਡੀਭੂਤਃ ਸ਼ੂਲਵਾਁਸ਼੍ਚ ਚਿਰੇਣ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ| ਅਸ੍ਯਾਃ ਕੁਕ੍ਸਿਰ੍ਨ ਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ| ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਤੁ ਵਰ੍ਦ੍ਧਤ ਏਵ|| ੪੩||
Adhikarana gulmavidradhyorbhedakalakShaNam (44) · Śloka 44
ਸ੍ਵਦੋਸਾਧਿਸ੍ਠਾਨਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੋ ਭਵਤਿ ਗੁਲ੍ਮਃ| ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਿਰੇਣ ਨੈਵ ਵਾ ਪਾਕਮੇਤਿ| ਭਸ਼ਂ ਦੁਸ੍ਟਰਕ੍ਤਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤੁ ਵਿਦ੍ਰਧਿਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਪਾਕੋ ਭਵਤੀਤਿ||੪੪||
स्वदोषाधिष्ठानश्च सर्वो भवति गुल्मः| तस्माच्चिरेण नैव वा पाकमेति| भृशं दुष्टरक्ताश्रयत्वात्तु विद्रधिः शीघ्रपाको भवतीति||४४||
🔊 Audio coming soon
ਯਤਃ ਸਰ੍ਵੋ ਗੁਲ੍ਮਃ ਸ੍ਵਦੋਸਾਧਿਸ੍ਠਾਨਃ ਸ੍ਵਦੋਸਾਸ਼੍ਰਯੋ ਭਵਤਿ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਿਰੇਣ ਪਾਕਮੇਤਿ ਭਜਤੇ ਨ ਵਾ ਪਾਕਂ ਭਜਤੇ| ਸਪਾਕੋ ਭਵਤ੍ਯਪਾਕ ਏਵ ਵਾ| ਵਿਦ੍ਰਧਿਰਨਨ੍ਯਦੋਸਾਰਬ੍ਧੋਪਿ ਦੁਸ੍ਟਰਕ੍ਤਾਸ਼੍ਰਯੋ ਭਵਤਿ| ਅਤਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪਚ੍ਯਤੇ| ਸ਼ੀਘ੍ਰਵਿਦਾਹਿਤ੍ਵਾਦੇਵ ਚ ਵਿਦ੍ਰਧਿਰਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ| ਵਿਦਾਹਸ਼੍ਚ ਪਾਕਃ| ਭਸ਼ਗ੍ਰਹਣਂ ਗੁਲ੍ਮੇ ਵਿਦ੍ਰਧ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸ੍ਵਲ੍ਪਰਕ੍ਤਕੋਪਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍|| ੪੪||
Adhikarana antargulmalakShaNam (45) · Śloka 45
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਗੁਲ੍ਮੇਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਯੇ ਬਸ੍ਤਿਕੁਕ੍ਸਿਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਵੇਦਨਾਃ| ਅਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਬਲਭ੍ਰਂਸ਼ੋ ਵੇਗਾਨਾਂਞ੍ਚਾਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍||੪੫||
भवति चात्र- गुल्मेऽन्तराश्रये बस्तिकुक्षिहृत्पार्श्ववेदनाः| अग्निवर्णबलभ्रंशो वेगानांञ्चाऽप्रवर्तनम्||४५||
🔊 Audio coming soon
ਬਸ੍ਤਿਵੇਦਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਯਲਿਙ੍ਗਮ|| ੪੫||
Adhikarana bAhyagulmalakShaNam (46) · Śloka 46
ਅਤੋ ਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਯੋ ਬਾਹ੍ਯੇ ਕੋਸ੍ਠਾਙ੍ਗੇਸੁ ਤੁ ਨਾਤਿਰੁਕ੍| ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਮਵਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਬਹਿਰੁਨ੍ਨਤਤਾਧਿਕਮ੍||੪੬||
अतो विपर्य्ययो बाह्ये कोष्ठाङ्गेषु तु नाऽतिरुक्| वैवर्ण्यमवकाशस्य बहिरुन्नतताधिकम्||४६||
🔊 Audio coming soon
ਏਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਯਾਤ੍ ਕੋਸ੍ਠਰੁਗਾਦਿਭਿਰ੍ਬਾਹ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍|| ੪੬||
Adhikarana AnAhalakShaNam (47) · Śloka 47
ਸਾਟੋਪਮਤ੍ਯੁਗ੍ਰਰੁਜਮਾਧ੍ਮਾਨਮੁਦਰੇ ਭਸ਼ਮ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋ ਵਾਤਰੋਧੇਨ ਤਮਾਨਾਹਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ||੪੭||
साटोपमत्युग्ररुजमाध्मानमुदरे भृशम्| ऊर्ध्वाधो वातरोधेन तमानाहं प्रचक्षते||४७||
🔊 Audio coming soon
ਸਟੋਪਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾਗੁਲ੍ਮਪ੍ਰਾਯੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਨਾਹਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਆਟੋਪੋ ਨਾਭੇਰਧੋ ਮਨ੍ਦਸਞ੍ਚਾਰਵਾਯੁਤਾ|| ੪੭||
Adhikarana aShThIlA-pratyaShThIlayorlakShaNam (48) · Śloka 48
ਘਨੋਸ੍ਠੀਲੋਪਮੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰਸ੍ਠੀਲੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਮੁਨ੍ਨਤਃ| ਆਨਾਹਲਿਙ੍ਗਸ੍ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਕ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯਸ੍ਠੀਲਾ ਤਦਾਕਤਿਃ||੪੮||
घनोऽष्ठीलोपमो ग्रन्थिरष्ठीलोर्ध्वं समुन्नतः| आनाहलिङ्गस्तिर्य्यक्तु प्रत्यष्ठीला तदाकृतिः||४८||
🔊 Audio coming soon
ਘਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗੁਲ੍ਮਸਾਦਸ਼੍ਯਾਦਸ੍ਠੀਲਾ-ਪ੍ਰਤ੍ਯਸ੍ਠੀਲਯੋਰ੍ਲਕ੍ਸਣਮ੍||੪੮||
Adhikarana tUnIpratUnyorlakShaNam (49-11) · Śloka 11
ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਦ੍ਗੁਦੋਪਸ੍ਥਂ ਵਾਯੁਸ੍ਤੀਵ੍ਰਰੁਜਸ਼੍ਚਰਨ੍| ਤੂਨੀ ਪ੍ਰਤੂਨੀ ਤੁ ਭਵੇਤ੍ਸ ਏਵਾਤੋ ਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਯੇ||੪੯|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗ- ਗੁਲ੍ਮਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮੈਕਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੧||
पक्वाशयाद्गुदोपस्थं वायुस्तीव्ररुजश्चरन्| तूनी प्रतूनी तु भवेत्स एवातो विपर्य्यये||४९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्ग- गुल्मनिदानं नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon
ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ ਤੂਨੀ-ਪ੍ਰਤੂਨ੍ਯੋਃ| ਸ ਏਵੇਤਿ ਵਾਯੁਃ| ਅਤਏਵ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਤ੍ ਗੁਦੋਪਸ੍ਥਗਮਨਾਤ੍| ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇਨ ਗੁਦੋਪਸ੍ਥਾਤ੍ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਂ ਪ੍ਰਯਾਤੀਤਿ|| ੪੯|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਏਕਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ