Adhikarana athAgryasaMgrahaNIyo nAma trayodasho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো অগ্র্যসংগ্রহণীযমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातो अग्र्यसंग्रहणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
এককার্যকরাণামৌষধানাং যোঽত্যর্থং কার্যকরঃ সোঽগ্র্যঃ||১||
Adhikarana agryasaMgrahaH (2) · Śloka 2
শ্রেষ্ঠমুদকমাশ্বাসনস্তম্ভনক্লেদনানাম্, স্নানং সুরা চ শ্রমহরাণাম্, ক্ষীরং জীবনীযানাম্, মাংসং বৃংহণীযানাম্, রসঃ প্রীণনানাম্, লবণমন্নদ্রব্যরুচিকরাণাম্, তিন্দুকমন্নদ্রব্যাঽরুচিকরাণাম্, অম্লং হৃদ্যানাম্, কুক্কুটো বল্যানাম্, তৈলং বাতশ্লেষ্মপ্রশমনানাম্, সর্পির্বাতপিত্তপ্রশমনানাম্, মধু শ্লেষ্মপিত্তপ্রশমনানাম্, স্বেদো মার্দবকরাণাম্, ব্যাযামঃ স্থৈর্যকরাণাম্, ক্ষারঃ পুংস্ত্বোপঘাতিনাম্, আমং কপিত্থমকণ্ঠ্যানাম্, আবিকং সর্পিরহৃদ্যানাম্| মহিষীক্ষীরং স্বপ্নজননানাম্, মন্দকং দধ্যভিষ্যন্দকরাণাম্, ইক্ষুর্মূত্রজননানাম্, যবাঃ পুরীষজননানাম্, জাম্ববং বাতজননানাম্, কুলত্থোঽম্লপিত্তজননানাম্, মাষাঃ শুষ্কল্যোঽবিক্ষীরং চ পিত্তশ্লেষ্মজননানাম্, দুরালভা পিত্তশ্লেষ্মোপশোষণানাম্, উপবাসো জ্বরহরাণাম্, বৃষো রক্তপিত্তপ্রশমনানাম্, কণ্টকারিকা কাসঘ্নানাম্, লাক্ষা সদ্যঃক্ষতঘ্নানাম্, নাগবলাভ্যাসঃ ক্ষতক্ষযঘ্নানাম্, পুষ্করমূলং হিধ্মাশ্বাসকাসপার্শ্বশূলারুচিহরাণাম্, অজাপযঃ শোষঘ্নস্তন্যকররক্তসঙ্গ্রহণপ্রশমনানাম্, মৃদ্ভৃষ্টলোষ্টপ্রসাদঃ ছর্দিতৃষ্ণাতিযোগপ্রশমনানাম্, অরুষ্করশ্চিত্রকমূলং চ শুষ্কার্শঃপ্রশমনানাম্, কুটজো রক্তার্শঃপ্রশমনানাম্, লাজাশ্ছর্দিঘ্নানাম্, যাবশূকঃ স্রংসনীযপাযনীযার্শোঘ্নানাম্, তক্রাভ্যাসোঽর্শঃ শ্বযথুগ্রহণীদোষঘৃতব্যাপত্প্রশমনানাম্, ক্রব্যান্মাংসাভ্যাসোঽর্শঃশোষগ্রহণীদোষঘানাম্, মুস্তং সঙ্গ্রহণীযদীপনীযপাচনীযানাম্, অতিবিষা সঙ্গ্রহণীযদীপনীযপাচনীযসর্বদোষহরাণাম্, বিল্বং সংগ্রহণীযদীপনীযবাতকফপ্রশমনানাম্, উদীচ্যং নির্বাপণদীপনীযছর্দতীসারহরাণাম্, কট্বঙ্গং সঙ্গ্রহণীযদীপনীযানাম্, কুটজত্বক্ শ্লেষ্মপিত্তরক্তসঙ্গ্রহণীযোপশোষণীযানাম্, উত্পলকুমুদকিঞ্জল্কোঽনন্তা চ সঙ্গ্রহণীযরক্তপিত্তপ্রশমনানাম্, কাশ্মর্যফলং রক্তংগ্রহণীযরক্তপিত্তপ্রশমনানাম্, গন্ধপ্রিযঙ্গুঃ শোণিতপিত্তাদিযোগপ্রশমনানাম্, পৃশ্নিপর্ণী রক্তসঙ্গ্রহণীযদীপনীযপাচনীযবাতবৃষ্যাণাম্, সালপর্ণী বৃষ্যসর্বদোষহরাণাম্, বলা সঙ্গ্রহণীযবল্যবাতহরাণাম্, পিপ্পলীমূলং দীপনীযপাচনীযাঽঽনাহহরাণাম্, চিত্রকমূলং দীপনীযপাচনীযগুদশোফশূলহরাণাম্, গোক্ষুরকো মূত্রকৃচ্ছ্রানিলহরাণাম্, হরিদ্রা প্রমেহহরাণাম্, রক্তাবসেকো বিদ্রধিবিসর্পপিটকাগণ্ডমালাপহরাণাম্, এরণ্ডতৈলাভ্যাসো বর্ধ্মগুল্মানিলশূলহরাণাম্, লশুনো গুল্মানিলহরাণাম্, হিঙ্গুনির্যাসশ্ছেদনীযপাচানীযানুলোমিক বাতকফপ্রশমনানাম্, অম্লবেতসো ভেদনীযদীপনীযানুলোমিক বাতকফপ্রশমনানাম্, উষ্ট্রীক্ষীরমুদরশ্বযথুঘ্নানাম্, অযোরজঃ পাণ্ডুরোগঘ্নানাম্, খদিরকুষ্ঠঘ্নানাম্, বিডঙ্গঃ কৃমিঘ্নানাম্, রাস্না বাতহরাণাম্, এরণ্ডমূলং বৃষ্যবাতহরাণাম্, গুগ্গুলুর্মেদোনিলহরাণাম্, অমৃতা সঙ্গ্রহণীযদীপনীযবাতশ্লেষ্মশোণিতবিবন্ধপ্রশমনানাম্| মদনফলং বমনাস্থাপনানুবাসনোপযোগিনাম্,ত্রিবৃত্সুখবিরেচনানাম্, চতুরঙ্গুলো মৃদুবিরেচনানাম্,স্নুক্পযস্তীক্ষ্ণবিরেচনানাম্, প্রত্যক্পুষ্পী শিরোবিরেচনানাম্,ত্রিফলা তিমিরঘ্নানাম্ ত্রিফলাগুগ্গুলুর্ব্রণ্যানাম্, শিরীষো বিষঘ্নানাম্, আমলকং বযঃস্থাপনানাম্,হরীতকী পথ্যানাম্, ক্ষীরঘৃতাভ্যাসো রসাযনানাম্, সমঘৃতসক্তুপ্রাশাভ্যাসো বৃষ্যোদাবর্তহরাণাম্, সঙ্কল্পো নক্ররেতশ্চ বৃষ্যাণাম্| দৌর্মনস্যমবৃষ্যাণাম্, তৈলগণ্ডূষাভ্যাসো দন্তবলরুচিকরাণাম্,চন্দনোদুম্বরং দাহনির্বাপণলেপনানাম্| রাস্নাগরুণী শীতাপনযনপ্রলেপনানাম্, লামজ্জকোশীরে দাহত্বগ্দোষস্বেদাপনযনপ্রলেপনানাম্, কুষ্ঠং বাতহরাভ্যঙ্গোপনাহোপযোগিনাম্, মধুকং চক্ষুষ্যবৃষ্যকেশ্যকণ্ঠ্যবল্যবিরেচনীযরোপণীযানাম্, অজীর্ণাশনং গ্রহণীদূষণানাং,বিরুদ্ধবীর্যাশনং নিন্দিতব্যাধিকরাণাম্,গুরুভোজনং দুর্বিপাকানাম্,অতিমাত্রাশনমামদোষহেতূনাম্,যথাগ্ন্যভ্য্ব্হারোঽগ্নিসন্ধুক্ষণানাম্, যথাসাত্ম্যমাহারবিহারৌ সেব্যানাম্ একাসনশযনভোজনম্ সুখনাশকরণাম্,বিষমাশনমগ্নিবৈষম্যকরাণাম্,কালে ভোজনমারোগ্যকরাণাম্, সুদর্শনমন্নং শ্রদ্ধাজননানাম্, বেগধারণমনারোগ্যকরাণাম্, তৃপ্তিরাহারগুণানাম্, অনশনমাযুষো হ্রাসকরাণাম্, প্রমিতাশনং গবেধুকান্নং চ কর্শনীযানাম্, উদ্দালকান্নং রূক্ষণীযানাম্, মদ্যং সৌমনস্যজননানাম্, মদ্যাক্ষেপো ধীধৃতিস্মৃতিহরাণাম্,স্ত্রীষ্বতিপ্রসঙ্গঃ শোষকরণাম্, শুক্রবেগবিনিগ্রহঃ ষাণ্ঢ্যকরাণাম্, পাদাভ্যামুদ্বর্তনমন্নশ্রদ্ধাজননানাম্, সূনাদর্শনমন্নাশ্রদ্ধাজননানাম্| মিথ্যাযোগো ব্যাধিমুখানাম্, রজস্বলাগমনমলক্ষ্মীমুখানাম্, ব্রহ্মচর্যমাযুষ্যাণাম্, পরদারগমনমনাযুষ্যাণাম্, অযথাপ্রাণমারম্ভঃ প্রাণোপরোধিনাম্, বিষাদো রোগবর্দ্ধনানাম্, হর্ষঃ প্রীণনানাম্, শোকঃ শোষণানাম্ আশ্বাসো বলকরাণাম্, নির্বৃতিঃ পুষ্টিকরাণাম্, পুষ্টিঃ স্বপ্নকরাণাম্, স্বপ্নঃ তন্দ্রীকরাণাম্, সর্বরসাভ্যাসো বলকরাণাম্, একরসাভ্যাসো দৌর্বল্যারোচকান্যতমদোষপ্রকোপকরাণাম্,গর্ভশল্যমা-হার্যাণাম্,অগ্নিরামঃ স্তম্ভশীতশূলোদ্বেষ্টকপ্রশমনানাম্, অজীর্ণমুদ্ধার্যাণাম্ বালো মৃদুভেষজার্হাণাম্ বৃদ্ধো যাপ্যানাম্,গর্ভিণী তীক্ষ্ণৌষধব্যবাযব্যাযামবর্জনীযানাম্,সৌমনস্যং গর্ভধারণানাম্, অসৌমনস্যং দুঃখজনানাম্, সন্নিপাতো দুঃশ্চিকিত্স্যানাম্, আমবিষমচিকিত্স্যানাম্,জ্বরঃ শীঘ্ররোগাণাম্, কুষ্ঠং দীর্ঘরোগাণাম্, রাজযক্ষ্মা রোগসমূহানাম্, প্রমেহোঽনুষঙ্গিণাম্, জলৌকসোঽনুশস্ত্রাণাম্, বস্তির্যন্ত্রাণাম্, হিমবানৌষধভূমীনাম্, সোম ঔষধীনাম্, মরুভূমিরারোগ্যদেশানাম্, আনূপভূমিরহিতদেশানাম্, নির্দেশকারিত্বমাতুরগুণানাম্, অনির্দেশকারিত্বমরিষ্টানাম্, ভিষক্চিকিত্সাঙ্গানাম্, সিদ্ধির্বৈদ্যাঙ্গানাম্, নাস্তিকো বর্জ্যানাম্, লৌল্যং ক্লেশকরাণাম্, আত্মবত্তোপকারিণাম্, শাস্ত্রসহিতস্তর্কঃ সাধকানাম্, দৃষ্টকর্মতা নিঃসংশযকরণাম্, অসমর্থতা ভযঙ্করাণাম্, তদ্বিদ্যসম্ভাষা বুদ্ধিবর্দ্ধনানাম্, আচার্যঃ শাস্ত্রাধিগমহেতূনাম্, আযুর্বেদোঽমৃতানাম্, সদ্বৈদ্যদ্বেষঃ প্রাণত্যাগহেতূনাম্, সদ্বচনমনুষ্ঠেযানাম্, বাযুঃ প্রাণসংজ্ঞাপ্রদানহেতূনাম্, সর্বসংন্যাসঃ সুখানামিতি||২||
श्रेष्ठमुदकमाश्वासनस्तम्भनक्लेदनानाम्, स्नानं सुरा च श्रमहराणाम्, क्षीरं जीवनीयानाम्, मांसं बृंहणीयानाम्, रसः प्रीणनानाम्, लवणमन्नद्रव्यरुचिकराणाम्, तिन्दुकमन्नद्रव्याऽरुचिकराणाम्, अम्लं हृद्यानाम्, कुक्कुटो बल्यानाम्, तैलं वातश्लेष्मप्रशमनानाम्, सर्पिर्वातपित्तप्रशमनानाम्, मधु श्लेष्मपित्तप्रशमनानाम्, स्वेदो मार्दवकराणाम्, व्यायामः स्थैर्यकराणाम्, क्षारः पुंस्त्वोपघातिनाम्, आमं कपित्थमकण्ठ्यानाम्, आविकं सर्पिरहृद्यानाम्| महिषीक्षीरं स्वप्नजननानाम्, मन्दकं दध्यभिष्यन्दकराणाम्, इक्षुर्मूत्रजननानाम्, यवाः पुरीषजननानाम्, जाम्बवं वातजननानाम्, कुलत्थोऽम्लपित्तजननानाम्, माषाः शुष्कल्योऽविक्षीरं च पित्तश्लेष्मजननानाम्, दुरालभा पित्तश्लेष्मोपशोषणानाम्, उपवासो ज्वरहराणाम्, वृषो रक्तपित्तप्रशमनानाम्, कण्टकारिका कासघ्नानाम्, लाक्षा सद्यःक्षतघ्नानाम्, नागबलाभ्यासः क्षतक्षयघ्नानाम्, पुष्करमूलं हिध्माश्वासकासपार्श्वशूलारुचिहराणाम्, अजापयः शोषघ्नस्तन्यकररक्तसङ्ग्रहणप्रशमनानाम्, मृद्भृष्टलोष्टप्रसादः छर्दितृष्णातियोगप्रशमनानाम्, अरुष्करश्चित्रकमूलं च शुष्कार्शःप्रशमनानाम्, कुटजो रक्तार्शःप्रशमनानाम्, लाजाश्छर्दिघ्नानाम्, यावशूकः स्रंसनीयपायनीयार्शोघ्नानाम्, तक्राभ्यासोऽर्शः श्वयथुग्रहणीदोषघृतव्यापत्प्रशमनानाम्, क्रव्यान्मांसाभ्यासोऽर्शःशोषग्रहणीदोषघानाम्, मुस्तं सङ्ग्रहणीयदीपनीयपाचनीयानाम्, अतिविषा सङ्ग्रहणीयदीपनीयपाचनीयसर्वदोषहराणाम्, बिल्वं संग्रहणीयदीपनीयवातकफप्रशमनानाम्, उदीच्यं निर्वापणदीपनीयछर्दतीसारहराणाम्, कट्वङ्गं सङ्ग्रहणीयदीपनीयानाम्, कुटजत्वक् श्लेष्मपित्तरक्तसङ्ग्रहणीयोपशोषणीयानाम्, उत्पलकुमुदकिञ्जल्कोऽनन्ता च सङ्ग्रहणीयरक्तपित्तप्रशमनानाम्, काश्मर्यफलं रक्तंग्रहणीयरक्तपित्तप्रशमनानाम्, गन्धप्रियङ्गुः शोणितपित्तादियोगप्रशमनानाम्, पृश्निपर्णी रक्तसङ्ग्रहणीयदीपनीयपाचनीयवातवृष्याणाम्, सालपर्णी वृष्यसर्वदोषहराणाम्, बला सङ्ग्रहणीयबल्यवातहराणाम्, पिप्पलीमूलं दीपनीयपाचनीयाऽऽनाहहराणाम्, चित्रकमूलं दीपनीयपाचनीयगुदशोफशूलहराणाम्, गोक्षुरको मूत्रकृच्छ्रानिलहराणाम्, हरिद्रा प्रमेहहराणाम्, रक्तावसेको विद्रधिविसर्पपिटकागण्डमालापहराणाम्, एरण्डतैलाभ्यासो वर्ध्मगुल्मानिलशूलहराणाम्, लशुनो गुल्मानिलहराणाम्, हिङ्गुनिर्यासश्छेदनीयपाचानीयानुलोमिक वातकफप्रशमनानाम्, अम्लवेतसो भेदनीयदीपनीयानुलोमिक वातकफप्रशमनानाम्, उष्ट्रीक्षीरमुदरश्वयथुघ्नानाम्, अयोरजः पाण्डुरोगघ्नानाम्, खदिरकुष्ठघ्नानाम्, विडङ्गः कृमिघ्नानाम्, रास्ना वातहराणाम्, एरण्डमूलं वृष्यवातहराणाम्, गुग्गुलुर्मेदोनिलहराणाम्, अमृता सङ्ग्रहणीयदीपनीयवातश्लेष्मशोणितविबन्धप्रशमनानाम्| मदनफलं वमनास्थापनानुवासनोपयोगिनाम्,त्रिवृत्सुखविरेचनानाम्, चतुरङ्गुलो मृदुविरेचनानाम्,स्नुक्पयस्तीक्ष्णविरेचनानाम्, प्रत्यक्पुष्पी शिरोविरेचनानाम्,त्रिफला तिमिरघ्नानाम् त्रिफलागुग्गुलुर्व्रण्यानाम्, शिरीषो विषघ्नानाम्, आमलकं वयःस्थापनानाम्,हरीतकी पथ्यानाम्, क्षीरघृताभ्यासो रसायनानाम्, समघृतसक्तुप्राशाभ्यासो वृष्योदावर्तहराणाम्, सङ्कल्पो नक्ररेतश्च वृष्याणाम्| दौर्मनस्यमवृष्याणाम्, तैलगण्डूषाभ्यासो दन्तबलरुचिकराणाम्,चन्दनोदुम्बरं दाहनिर्वापणलेपनानाम्| रास्नागरुणी शीतापनयनप्रलेपनानाम्, लामज्जकोशीरे दाहत्वग्दोषस्वेदापनयनप्रलेपनानाम्, कुष्ठं वातहराभ्यङ्गोपनाहोपयोगिनाम्, मधुकं चक्षुष्यवृष्यकेश्यकण्ठ्यबल्यविरेचनीयरोपणीयानाम्, अजीर्णाशनं ग्रहणीदूषणानां,विरुद्धवीर्याशनं निन्दितव्याधिकराणाम्,गुरुभोजनं दुर्विपाकानाम्,अतिमात्राशनमामदोषहेतूनाम्,यथाग्न्यभ्य्व्हारोऽग्निसन्धुक्षणानाम्, यथासात्म्यमाहारविहारौ सेव्यानाम् एकासनशयनभोजनम् सुखनाशकरणाम्,विषमाशनमग्निवैषम्यकराणाम्,काले भोजनमारोग्यकराणाम्, सुदर्शनमन्नं श्रद्धाजननानाम्, वेगधारणमनारोग्यकराणाम्, तृप्तिराहारगुणानाम्, अनशनमायुषो ह्रासकराणाम्, प्रमिताशनं गवेधुकान्नं च कर्शनीयानाम्, उद्दालकान्नं रूक्षणीयानाम्, मद्यं सौमनस्यजननानाम्, मद्याक्षेपो धीधृतिस्मृतिहराणाम्,स्त्रीष्वतिप्रसङ्गः शोषकरणाम्, शुक्रवेगविनिग्रहः षाण्ढ्यकराणाम्, पादाभ्यामुद्वर्तनमन्नश्रद्धाजननानाम्, सूनादर्शनमन्नाश्रद्धाजननानाम्| मिथ्यायोगो व्याधिमुखानाम्, रजस्वलागमनमलक्ष्मीमुखानाम्, ब्रह्मचर्यमायुष्याणाम्, परदारगमनमनायुष्याणाम्, अयथाप्राणमारम्भः प्राणोपरोधिनाम्, विषादो रोगवर्द्धनानाम्, हर्षः प्रीणनानाम्, शोकः शोषणानाम् आश्वासो बलकराणाम्, निर्वृतिः पुष्टिकराणाम्, पुष्टिः स्वप्नकराणाम्, स्वप्नः तन्द्रीकराणाम्, सर्वरसाभ्यासो बलकराणाम्, एकरसाभ्यासो दौर्बल्यारोचकान्यतमदोषप्रकोपकराणाम्,गर्भशल्यमा-हार्याणाम्,अग्निरामः स्तम्भशीतशूलोद्वेष्टकप्रशमनानाम्, अजीर्णमुद्धार्याणाम् बालो मृदुभेषजार्हाणाम् वृद्धो याप्यानाम्,गर्भिणी तीक्ष्णौषधव्यवायव्यायामवर्जनीयानाम्,सौमनस्यं गर्भधारणानाम्, असौमनस्यं दुःखजनानाम्, सन्निपातो दुःश्चिकित्स्यानाम्, आमविषमचिकित्स्यानाम्,ज्वरः शीघ्ररोगाणाम्, कुष्ठं दीर्घरोगाणाम्, राजयक्ष्मा रोगसमूहानाम्, प्रमेहोऽनुषङ्गिणाम्, जलौकसोऽनुशस्त्राणाम्, बस्तिर्यन्त्राणाम्, हिमवानौषधभूमीनाम्, सोम औषधीनाम्, मरुभूमिरारोग्यदेशानाम्, आनूपभूमिरहितदेशानाम्, निर्देशकारित्वमातुरगुणानाम्, अनिर्देशकारित्वमरिष्टानाम्, भिषक्चिकित्साङ्गानाम्, सिद्धिर्वैद्याङ्गानाम्, नास्तिको वर्ज्यानाम्, लौल्यं क्लेशकराणाम्, आत्मवत्तोपकारिणाम्, शास्त्रसहितस्तर्कः साधकानाम्, दृष्टकर्मता निःसंशयकरणाम्, असमर्थता भयङ्कराणाम्, तद्विद्यसम्भाषा बुद्धिवर्द्धनानाम्, आचार्यः शास्त्राधिगमहेतूनाम्, आयुर्वेदोऽमृतानाम्, सद्वैद्यद्वेषः प्राणत्यागहेतूनाम्, सद्वचनमनुष्ठेयानाम्, वायुः प्राणसंज्ञाप्रदानहेतूनाम्, सर्वसंन्यासः सुखानामिति||२||
🔊 Audio coming soon
উদকমাশ্বাসাদিকর্ত্তৃভ্যোঽন্যেভ্যঃ শ্রেষ্ঠম্| অন্যত্ সুবোধম্| পুংস্ত্বোপঘাতকরং শুক্রনাশনম্| অভিষ্যন্দো মালিন্যেন স্রোতসাং স্রাবঃ| অম্লপিত্তং দ্রব্যপিত্তস্য বিদগ্ধত্বম্| শষ্কুল্যস্তিলাভিমিশ্রগোধূমচূর্ণকৃতাঃ স্নেহভৃষ্টাঃ ভক্ষ্যাঃ| পিত্তশ্লেষ্মণোঃ স্রোতস্সু শোষণমুপশোষণম্| স্রংসনমনুলোমনম্| নির্বাপণং দোষশমনম্| উপশোষণং যচ্ছরীর আর্দ্রভাবং শোষযতি| আমযা অন্যে ব্যাধযো রক্তনিবর্হণযোগ্যাঃ| বিবন্ধঃ স্রোতোভির্ভূতানামবহনম্| সুখবিরেচনং যদ্বিরেচযতি ঝটিতি ক্লমাদীন্ন করোত্যনপাযং যন্ত্রণাক্ষমং চ| মৃদুবিরেচনানি বিরেক নাতিতীক্ষ্ণানি| বযঃ স্থাপনং জগরক্ষণম্| পথ্যং শরীরধাত্ববিপরীতম্| সঙ্কল্পঃ স্ত্রীসঙ্গমে তদ্গুণাদি বিকল্পনম্| নক্রো নাম জলজপ্রাণিবিশেষঃ| নির্বাপণং সংশমনম্| উপনাহো বাতাদিহরণায পিষ্টদ্রব্যপিণ্ডীভাবঃ| নিন্দিতা ব্যাধযোঽষ্টৌ মহারোগাঃ বাতব্যাধ্যশ্মরীত্যাদিশ্লোকপঠিতাঃ| গুরূণাং দ্রব্যাণাং ভোজনং গুরুভোজনম্| একাশনশযনাদি যত্সাতত্যেন স্থিতম্| মদ্যাক্ষেপঃ শরীরস্য মদ্যাভিভবঃ| সূনাদর্শনং শস্ত্রাদিনিগ্রহমৃতপুরুষদর্শনম্| মিথ্যাযোগো যথোক্তঃ কালার্থকর্মণাং সবিস্তরং বক্ষ্যমাণঃ| অযথাপ্রাণমারম্ভোঽশক্ত্যাধ্বব্যাযামাদি| আহার্যঃ আকর্ষণীযঃ| উদ্ধার্যো বম্যঃ| অনুষঙ্গিলক্ষণং বক্ষ্যামঃ| যন্ত্রঃ স্নেহবস্তে| নির্দেশকারিত্বমন্বযব্যতিরেকবিকল্পপূর্বোপদিষ্টকার্য-কর্তৃত্বম্| সর্বসংন্যাসঃ সকলবন্ধহেতুত্যাগঃ||২||
Adhikarana ekaikasmAtsamudAyAccAgryanirdhAraNaparibhAShA (3) · Śloka 3
তত্রোদকাগ্নিমৃদ্ধৃষ্টলোষ্টপ্রসাদতক্রাভ্যাসরক্তাবসেকৈ-রণ্ডতৈলাভ্যাসোষ্ট্রীক্ষীরমদনফলমদ্যাক্ষেপৈকরসগর্ভিণীনামেকৈকস্মাত্ সমুদাযাচ্চ নির্দ্ধারণম্| পুষ্করমূলাদীনাং তু সমুদাযাদেবেতি||৩||
तत्रोदकाग्निमृद्धृष्टलोष्टप्रसादतक्राभ्यासरक्तावसेकै-रण्डतैलाभ्यासोष्ट्रीक्षीरमदनफलमद्याक्षेपैकरसगर्भिणीनामेकैकस्मात् समुदायाच्च निर्द्धारणम्| पुष्करमूलादीनां तु समुदायादेवेति||३||
🔊 Audio coming soon
তত্র তেষ্বগ্র্যেষু মধ্যে উদকাদীনামেকৈকস্মাত্ সমুদাযাচ্চ নির্দ্ধারণম্| তেনৈতদুক্তং ভবতি-আশ্বাসনদ্রব্যাণাং মধ্যে উদকমেবাশ্বাসনে শ্রেষ্ঠং তদ্বত্ স্তম্ভনদ্রব্যাণাং ক্লেদনদ্রব্যাণাং চেতি প্রত্যেকার্থঃ| সমুদাযনির্ধারণার্থং উচ্যতে| আশ্বাসনস্তম্ভনক্লেদনগুণত্রযং যেষাং তেষামুদকমেব শ্রেষ্ঠমিতি| পুষ্করমূলাদীনাং তু সমুদাযাদেব নির্দ্ধারণং ন প্রত্যেকমিতি| হিধ্মাশ্বাসাদিহর্তৃত্বং সাকল্যেন যেষামস্তি তেষাং পুষ্করমূলমেব শ্রেষ্ঠমিত্যর্থঃ| আদিগ্রহণেন উদকাগ্নিমৃদ্ভৃষ্টলোষ্টপ্রসাদাদিবর্জিতানাং পরিগ্রহঃ সমুদাযসম্ভাবিনাম্| অথবৈকৈকস্মাদিতি দ্রব্যান্তরাসংযুক্তত্বে স্বশক্ত্যৈব যেষামাশ্বাসনাদিকর্তৃত্বং ততঃ সমুদাযাদিতি| যেষাং পৃথগাশ্বাসনাদিশক্তিস্তথাবিধা নাস্তি| সমুদাযে তু খণ্ডকূষ্মাণ্ডকাদৌ বিদ্যতে| তেভ্যোঽপি নির্ধারণং পুষ্করমূলাদীনাম্| এবকারকরণমসংযুক্তস্যৈবঙ্গুণস্যালাভাদিতি|| ৩||
Adhikarana upasaMhAraH (4-5) · Śloka 5
অগ্র্যাণাং শতমুদ্দিষ্টং পঞ্চপঞ্চাশদুত্তরম্| অলমেতদ্বিজানীযাদ্ধিতাহিতবিনিশ্চযে||৪|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাবষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং সূত্রস্থানে অগ্র্যসঙ্গ্রহো নাম ত্রযোদশোঽধ্যাযঃ||৫||
अग्र्याणां शतमुद्दिष्टं पञ्चपञ्चाशदुत्तरम्| अलमेतद्विजानीयाद्धिताहितविनिश्चये||४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने अग्र्यसङ्ग्रहो नाम त्रयोदशोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon
যদেতত্ পঞ্চপঞ্চাশদুত্তরং শতমগ্র্যাণামুদ্দিষ্টং এতচ্ছরীরস্য হিতত্বে চাহিতত্বে চালং পর্যাপ্তং বিজানীযাত্ বুদ্ধ্যেত্| তেন কানিচিদেষাং হিতানি কানিচিদহিতানীত্যর্থঃ || ৪|| ইতি শ্রীমন্মহামহোপাধ্যাযেন্দুবিরচিতাযা-মষ্টাঙ্গসংগ্রহব্যাখ্যাযাং শশিলেখাযাং সূত্রস্থানে ত্রযোদশোঽধ্যাযঃ