Adhikarana athAgryasaMgrahaNIyo nAma trayodasho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
athātō agryasaṁgrahaṇīyamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ||1||
अथातो अग्र्यसंग्रहणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ēkakāryakarāṇāmauṣadhānāṁ yō'tyarthaṁ kāryakaraḥ sō'gryaḥ||1||
Adhikarana agryasaMgrahaH (2) · Śloka 2
śrēṣṭhamudakamāśvāsanastambhanaklēdanānām, snānaṁ surā ca śramaharāṇām, kṣīraṁ jīvanīyānām, māṁsaṁ br̥ṁhaṇīyānām, rasaḥ prīṇanānām, lavaṇamannadravyarucikarāṇām, tindukamannadravyā'rucikarāṇām, amlaṁ hr̥dyānām, kukkuṭō balyānām, tailaṁ vātaślēṣmapraśamanānām, sarpirvātapittapraśamanānām, madhu ślēṣmapittapraśamanānām, svēdō mārdavakarāṇām, vyāyāmaḥ sthairyakarāṇām, kṣāraḥ puṁstvōpaghātinām, āmaṁ kapitthamakaṇṭhyānām, āvikaṁ sarpirahr̥dyānām| mahiṣīkṣīraṁ svapnajananānām, mandakaṁ dadhyabhiṣyandakarāṇām, ikṣurmūtrajananānām, yavāḥ purīṣajananānām, jāmbavaṁ vātajananānām, kulatthō'mlapittajananānām, māṣāḥ śuṣkalyō'vikṣīraṁ ca pittaślēṣmajananānām, durālabhā pittaślēṣmōpaśōṣaṇānām, upavāsō jvaraharāṇām, vr̥ṣō raktapittapraśamanānām, kaṇṭakārikā kāsaghnānām, lākṣā sadyaḥkṣataghnānām, nāgabalābhyāsaḥ kṣatakṣayaghnānām, puṣkaramūlaṁ hidhmāśvāsakāsapārśvaśūlāruciharāṇām, ajāpayaḥ śōṣaghnastanyakararaktasaṅgrahaṇapraśamanānām, mr̥dbhr̥ṣṭalōṣṭaprasādaḥ charditr̥ṣṇātiyōgapraśamanānām, aruṣkaraścitrakamūlaṁ ca śuṣkārśaḥpraśamanānām, kuṭajō raktārśaḥpraśamanānām, lājāśchardighnānām, yāvaśūkaḥ sraṁsanīyapāyanīyārśōghnānām, takrābhyāsō'rśaḥ śvayathugrahaṇīdōṣaghr̥tavyāpatpraśamanānām, kravyānmāṁsābhyāsō'rśaḥśōṣagrahaṇīdōṣaghānām, mustaṁ saṅgrahaṇīyadīpanīyapācanīyānām, ativiṣā saṅgrahaṇīyadīpanīyapācanīyasarvadōṣaharāṇām, bilvaṁ saṁgrahaṇīyadīpanīyavātakaphapraśamanānām, udīcyaṁ nirvāpaṇadīpanīyachardatīsāraharāṇām, kaṭvaṅgaṁ saṅgrahaṇīyadīpanīyānām, kuṭajatvak ślēṣmapittaraktasaṅgrahaṇīyōpaśōṣaṇīyānām, utpalakumudakiñjalkō'nantā ca saṅgrahaṇīyaraktapittapraśamanānām, kāśmaryaphalaṁ raktaṁgrahaṇīyaraktapittapraśamanānām, gandhapriyaṅguḥ śōṇitapittādiyōgapraśamanānām, pr̥śniparṇī raktasaṅgrahaṇīyadīpanīyapācanīyavātavr̥ṣyāṇām, sālaparṇī vr̥ṣyasarvadōṣaharāṇām, balā saṅgrahaṇīyabalyavātaharāṇām, pippalīmūlaṁ dīpanīyapācanīyā''nāhaharāṇām, citrakamūlaṁ dīpanīyapācanīyagudaśōphaśūlaharāṇām, gōkṣurakō mūtrakr̥cchrānilaharāṇām, haridrā pramēhaharāṇām, raktāvasēkō vidradhivisarpapiṭakāgaṇḍamālāpaharāṇām, ēraṇḍatailābhyāsō vardhmagulmānilaśūlaharāṇām, laśunō gulmānilaharāṇām, hiṅguniryāsaśchēdanīyapācānīyānulōmika vātakaphapraśamanānām, amlavētasō bhēdanīyadīpanīyānulōmika vātakaphapraśamanānām, uṣṭrīkṣīramudaraśvayathughnānām, ayōrajaḥ pāṇḍurōgaghnānām, khadirakuṣṭhaghnānām, viḍaṅgaḥ kr̥mighnānām, rāsnā vātaharāṇām, ēraṇḍamūlaṁ vr̥ṣyavātaharāṇām, guggulurmēdōnilaharāṇām, amr̥tā saṅgrahaṇīyadīpanīyavātaślēṣmaśōṇitavibandhapraśamanānām| madanaphalaṁ vamanāsthāpanānuvāsanōpayōginām,trivr̥tsukhavirēcanānām, caturaṅgulō mr̥duvirēcanānām,snukpayastīkṣṇavirēcanānām, pratyakpuṣpī śirōvirēcanānām,triphalā timiraghnānām triphalāguggulurvraṇyānām, śirīṣō viṣaghnānām, āmalakaṁ vayaḥsthāpanānām,harītakī pathyānām, kṣīraghr̥tābhyāsō rasāyanānām, samaghr̥tasaktuprāśābhyāsō vr̥ṣyōdāvartaharāṇām, saṅkalpō nakrarētaśca vr̥ṣyāṇām| daurmanasyamavr̥ṣyāṇām, tailagaṇḍūṣābhyāsō dantabalarucikarāṇām,candanōdumbaraṁ dāhanirvāpaṇalēpanānām| rāsnāgaruṇī śītāpanayanapralēpanānām, lāmajjakōśīrē dāhatvagdōṣasvēdāpanayanapralēpanānām, kuṣṭhaṁ vātaharābhyaṅgōpanāhōpayōginām, madhukaṁ cakṣuṣyavr̥ṣyakēśyakaṇṭhyabalyavirēcanīyarōpaṇīyānām, ajīrṇāśanaṁ grahaṇīdūṣaṇānāṁ,viruddhavīryāśanaṁ ninditavyādhikarāṇām,gurubhōjanaṁ durvipākānām,atimātrāśanamāmadōṣahētūnām,yathāgnyabhyvhārō'gnisandhukṣaṇānām, yathāsātmyamāhāravihārau sēvyānām ēkāsanaśayanabhōjanam sukhanāśakaraṇām,viṣamāśanamagnivaiṣamyakarāṇām,kālē bhōjanamārōgyakarāṇām, sudarśanamannaṁ śraddhājananānām, vēgadhāraṇamanārōgyakarāṇām, tr̥ptirāhāraguṇānām, anaśanamāyuṣō hrāsakarāṇām, pramitāśanaṁ gavēdhukānnaṁ ca karśanīyānām, uddālakānnaṁ rūkṣaṇīyānām, madyaṁ saumanasyajananānām, madyākṣēpō dhīdhr̥tismr̥tiharāṇām,strīṣvatiprasaṅgaḥ śōṣakaraṇām, śukravēgavinigrahaḥ ṣāṇḍhyakarāṇām, pādābhyāmudvartanamannaśraddhājananānām, sūnādarśanamannāśraddhājananānām| mithyāyōgō vyādhimukhānām, rajasvalāgamanamalakṣmīmukhānām, brahmacaryamāyuṣyāṇām, paradāragamanamanāyuṣyāṇām, ayathāprāṇamārambhaḥ prāṇōparōdhinām, viṣādō rōgavarddhanānām, harṣaḥ prīṇanānām, śōkaḥ śōṣaṇānām āśvāsō balakarāṇām, nirvr̥tiḥ puṣṭikarāṇām, puṣṭiḥ svapnakarāṇām, svapnaḥ tandrīkarāṇām, sarvarasābhyāsō balakarāṇām, ēkarasābhyāsō daurbalyārōcakānyatamadōṣaprakōpakarāṇām,garbhaśalyamā-hāryāṇām,agnirāmaḥ stambhaśītaśūlōdvēṣṭakapraśamanānām, ajīrṇamuddhāryāṇām bālō mr̥dubhēṣajārhāṇām vr̥ddhō yāpyānām,garbhiṇī tīkṣṇauṣadhavyavāyavyāyāmavarjanīyānām,saumanasyaṁ garbhadhāraṇānām, asaumanasyaṁ duḥkhajanānām, sannipātō duḥścikitsyānām, āmaviṣamacikitsyānām,jvaraḥ śīghrarōgāṇām, kuṣṭhaṁ dīrgharōgāṇām, rājayakṣmā rōgasamūhānām, pramēhō'nuṣaṅgiṇām, jalaukasō'nuśastrāṇām, bastiryantrāṇām, himavānauṣadhabhūmīnām, sōma auṣadhīnām, marubhūmirārōgyadēśānām, ānūpabhūmirahitadēśānām, nirdēśakāritvamāturaguṇānām, anirdēśakāritvamariṣṭānām, bhiṣakcikitsāṅgānām, siddhirvaidyāṅgānām, nāstikō varjyānām, laulyaṁ klēśakarāṇām, ātmavattōpakāriṇām, śāstrasahitastarkaḥ sādhakānām, dr̥ṣṭakarmatā niḥsaṁśayakaraṇām, asamarthatā bhayaṅkarāṇām, tadvidyasambhāṣā buddhivarddhanānām, ācāryaḥ śāstrādhigamahētūnām, āyurvēdō'mr̥tānām, sadvaidyadvēṣaḥ prāṇatyāgahētūnām, sadvacanamanuṣṭhēyānām, vāyuḥ prāṇasaṁjñāpradānahētūnām, sarvasaṁnyāsaḥ sukhānāmiti||2||
श्रेष्ठमुदकमाश्वासनस्तम्भनक्लेदनानाम्, स्नानं सुरा च श्रमहराणाम्, क्षीरं जीवनीयानाम्, मांसं बृंहणीयानाम्, रसः प्रीणनानाम्, लवणमन्नद्रव्यरुचिकराणाम्, तिन्दुकमन्नद्रव्याऽरुचिकराणाम्, अम्लं हृद्यानाम्, कुक्कुटो बल्यानाम्, तैलं वातश्लेष्मप्रशमनानाम्, सर्पिर्वातपित्तप्रशमनानाम्, मधु श्लेष्मपित्तप्रशमनानाम्, स्वेदो मार्दवकराणाम्, व्यायामः स्थैर्यकराणाम्, क्षारः पुंस्त्वोपघातिनाम्, आमं कपित्थमकण्ठ्यानाम्, आविकं सर्पिरहृद्यानाम्| महिषीक्षीरं स्वप्नजननानाम्, मन्दकं दध्यभिष्यन्दकराणाम्, इक्षुर्मूत्रजननानाम्, यवाः पुरीषजननानाम्, जाम्बवं वातजननानाम्, कुलत्थोऽम्लपित्तजननानाम्, माषाः शुष्कल्योऽविक्षीरं च पित्तश्लेष्मजननानाम्, दुरालभा पित्तश्लेष्मोपशोषणानाम्, उपवासो ज्वरहराणाम्, वृषो रक्तपित्तप्रशमनानाम्, कण्टकारिका कासघ्नानाम्, लाक्षा सद्यःक्षतघ्नानाम्, नागबलाभ्यासः क्षतक्षयघ्नानाम्, पुष्करमूलं हिध्माश्वासकासपार्श्वशूलारुचिहराणाम्, अजापयः शोषघ्नस्तन्यकररक्तसङ्ग्रहणप्रशमनानाम्, मृद्भृष्टलोष्टप्रसादः छर्दितृष्णातियोगप्रशमनानाम्, अरुष्करश्चित्रकमूलं च शुष्कार्शःप्रशमनानाम्, कुटजो रक्तार्शःप्रशमनानाम्, लाजाश्छर्दिघ्नानाम्, यावशूकः स्रंसनीयपायनीयार्शोघ्नानाम्, तक्राभ्यासोऽर्शः श्वयथुग्रहणीदोषघृतव्यापत्प्रशमनानाम्, क्रव्यान्मांसाभ्यासोऽर्शःशोषग्रहणीदोषघानाम्, मुस्तं सङ्ग्रहणीयदीपनीयपाचनीयानाम्, अतिविषा सङ्ग्रहणीयदीपनीयपाचनीयसर्वदोषहराणाम्, बिल्वं संग्रहणीयदीपनीयवातकफप्रशमनानाम्, उदीच्यं निर्वापणदीपनीयछर्दतीसारहराणाम्, कट्वङ्गं सङ्ग्रहणीयदीपनीयानाम्, कुटजत्वक् श्लेष्मपित्तरक्तसङ्ग्रहणीयोपशोषणीयानाम्, उत्पलकुमुदकिञ्जल्कोऽनन्ता च सङ्ग्रहणीयरक्तपित्तप्रशमनानाम्, काश्मर्यफलं रक्तंग्रहणीयरक्तपित्तप्रशमनानाम्, गन्धप्रियङ्गुः शोणितपित्तादियोगप्रशमनानाम्, पृश्निपर्णी रक्तसङ्ग्रहणीयदीपनीयपाचनीयवातवृष्याणाम्, सालपर्णी वृष्यसर्वदोषहराणाम्, बला सङ्ग्रहणीयबल्यवातहराणाम्, पिप्पलीमूलं दीपनीयपाचनीयाऽऽनाहहराणाम्, चित्रकमूलं दीपनीयपाचनीयगुदशोफशूलहराणाम्, गोक्षुरको मूत्रकृच्छ्रानिलहराणाम्, हरिद्रा प्रमेहहराणाम्, रक्तावसेको विद्रधिविसर्पपिटकागण्डमालापहराणाम्, एरण्डतैलाभ्यासो वर्ध्मगुल्मानिलशूलहराणाम्, लशुनो गुल्मानिलहराणाम्, हिङ्गुनिर्यासश्छेदनीयपाचानीयानुलोमिक वातकफप्रशमनानाम्, अम्लवेतसो भेदनीयदीपनीयानुलोमिक वातकफप्रशमनानाम्, उष्ट्रीक्षीरमुदरश्वयथुघ्नानाम्, अयोरजः पाण्डुरोगघ्नानाम्, खदिरकुष्ठघ्नानाम्, विडङ्गः कृमिघ्नानाम्, रास्ना वातहराणाम्, एरण्डमूलं वृष्यवातहराणाम्, गुग्गुलुर्मेदोनिलहराणाम्, अमृता सङ्ग्रहणीयदीपनीयवातश्लेष्मशोणितविबन्धप्रशमनानाम्| मदनफलं वमनास्थापनानुवासनोपयोगिनाम्,त्रिवृत्सुखविरेचनानाम्, चतुरङ्गुलो मृदुविरेचनानाम्,स्नुक्पयस्तीक्ष्णविरेचनानाम्, प्रत्यक्पुष्पी शिरोविरेचनानाम्,त्रिफला तिमिरघ्नानाम् त्रिफलागुग्गुलुर्व्रण्यानाम्, शिरीषो विषघ्नानाम्, आमलकं वयःस्थापनानाम्,हरीतकी पथ्यानाम्, क्षीरघृताभ्यासो रसायनानाम्, समघृतसक्तुप्राशाभ्यासो वृष्योदावर्तहराणाम्, सङ्कल्पो नक्ररेतश्च वृष्याणाम्| दौर्मनस्यमवृष्याणाम्, तैलगण्डूषाभ्यासो दन्तबलरुचिकराणाम्,चन्दनोदुम्बरं दाहनिर्वापणलेपनानाम्| रास्नागरुणी शीतापनयनप्रलेपनानाम्, लामज्जकोशीरे दाहत्वग्दोषस्वेदापनयनप्रलेपनानाम्, कुष्ठं वातहराभ्यङ्गोपनाहोपयोगिनाम्, मधुकं चक्षुष्यवृष्यकेश्यकण्ठ्यबल्यविरेचनीयरोपणीयानाम्, अजीर्णाशनं ग्रहणीदूषणानां,विरुद्धवीर्याशनं निन्दितव्याधिकराणाम्,गुरुभोजनं दुर्विपाकानाम्,अतिमात्राशनमामदोषहेतूनाम्,यथाग्न्यभ्य्व्हारोऽग्निसन्धुक्षणानाम्, यथासात्म्यमाहारविहारौ सेव्यानाम् एकासनशयनभोजनम् सुखनाशकरणाम्,विषमाशनमग्निवैषम्यकराणाम्,काले भोजनमारोग्यकराणाम्, सुदर्शनमन्नं श्रद्धाजननानाम्, वेगधारणमनारोग्यकराणाम्, तृप्तिराहारगुणानाम्, अनशनमायुषो ह्रासकराणाम्, प्रमिताशनं गवेधुकान्नं च कर्शनीयानाम्, उद्दालकान्नं रूक्षणीयानाम्, मद्यं सौमनस्यजननानाम्, मद्याक्षेपो धीधृतिस्मृतिहराणाम्,स्त्रीष्वतिप्रसङ्गः शोषकरणाम्, शुक्रवेगविनिग्रहः षाण्ढ्यकराणाम्, पादाभ्यामुद्वर्तनमन्नश्रद्धाजननानाम्, सूनादर्शनमन्नाश्रद्धाजननानाम्| मिथ्यायोगो व्याधिमुखानाम्, रजस्वलागमनमलक्ष्मीमुखानाम्, ब्रह्मचर्यमायुष्याणाम्, परदारगमनमनायुष्याणाम्, अयथाप्राणमारम्भः प्राणोपरोधिनाम्, विषादो रोगवर्द्धनानाम्, हर्षः प्रीणनानाम्, शोकः शोषणानाम् आश्वासो बलकराणाम्, निर्वृतिः पुष्टिकराणाम्, पुष्टिः स्वप्नकराणाम्, स्वप्नः तन्द्रीकराणाम्, सर्वरसाभ्यासो बलकराणाम्, एकरसाभ्यासो दौर्बल्यारोचकान्यतमदोषप्रकोपकराणाम्,गर्भशल्यमा-हार्याणाम्,अग्निरामः स्तम्भशीतशूलोद्वेष्टकप्रशमनानाम्, अजीर्णमुद्धार्याणाम् बालो मृदुभेषजार्हाणाम् वृद्धो याप्यानाम्,गर्भिणी तीक्ष्णौषधव्यवायव्यायामवर्जनीयानाम्,सौमनस्यं गर्भधारणानाम्, असौमनस्यं दुःखजनानाम्, सन्निपातो दुःश्चिकित्स्यानाम्, आमविषमचिकित्स्यानाम्,ज्वरः शीघ्ररोगाणाम्, कुष्ठं दीर्घरोगाणाम्, राजयक्ष्मा रोगसमूहानाम्, प्रमेहोऽनुषङ्गिणाम्, जलौकसोऽनुशस्त्राणाम्, बस्तिर्यन्त्राणाम्, हिमवानौषधभूमीनाम्, सोम औषधीनाम्, मरुभूमिरारोग्यदेशानाम्, आनूपभूमिरहितदेशानाम्, निर्देशकारित्वमातुरगुणानाम्, अनिर्देशकारित्वमरिष्टानाम्, भिषक्चिकित्साङ्गानाम्, सिद्धिर्वैद्याङ्गानाम्, नास्तिको वर्ज्यानाम्, लौल्यं क्लेशकराणाम्, आत्मवत्तोपकारिणाम्, शास्त्रसहितस्तर्कः साधकानाम्, दृष्टकर्मता निःसंशयकरणाम्, असमर्थता भयङ्कराणाम्, तद्विद्यसम्भाषा बुद्धिवर्द्धनानाम्, आचार्यः शास्त्राधिगमहेतूनाम्, आयुर्वेदोऽमृतानाम्, सद्वैद्यद्वेषः प्राणत्यागहेतूनाम्, सद्वचनमनुष्ठेयानाम्, वायुः प्राणसंज्ञाप्रदानहेतूनाम्, सर्वसंन्यासः सुखानामिति||२||
🔊 Audio coming soon
udakamāśvāsādikarttr̥bhyō'nyēbhyaḥ śrēṣṭham| anyat subōdham| puṁstvōpaghātakaraṁ śukranāśanam| abhiṣyandō mālinyēna srōtasāṁ srāvaḥ| amlapittaṁ dravyapittasya vidagdhatvam| śaṣkulyastilābhimiśragōdhūmacūrṇakr̥tāḥ snēhabhr̥ṣṭāḥ bhakṣyāḥ| pittaślēṣmaṇōḥ srōtassu śōṣaṇamupaśōṣaṇam| sraṁsanamanulōmanam| nirvāpaṇaṁ dōṣaśamanam| upaśōṣaṇaṁ yaccharīra ārdrabhāvaṁ śōṣayati| āmayā anyē vyādhayō raktanibarhaṇayōgyāḥ| vibandhaḥ srōtōbhirbhūtānāmavahanam| sukhavirēcanaṁ yadvirēcayati jhaṭiti klamādīnna karōtyanapāyaṁ yantraṇākṣamaṁ ca| mr̥duvirēcanāni virēka nātitīkṣṇāni| vayaḥ sthāpanaṁ jagarakṣaṇam| pathyaṁ śarīradhātvaviparītam| saṅkalpaḥ strīsaṅgamē tadguṇādi vikalpanam| nakrō nāma jalajaprāṇiviśēṣaḥ| nirvāpaṇaṁ saṁśamanam| upanāhō vātādiharaṇāya piṣṭadravyapiṇḍībhāvaḥ| ninditā vyādhayō'ṣṭau mahārōgāḥ vātavyādhyaśmarītyādiślōkapaṭhitāḥ| gurūṇāṁ dravyāṇāṁ bhōjanaṁ gurubhōjanam| ēkāśanaśayanādi yatsātatyēna sthitam| madyākṣēpaḥ śarīrasya madyābhibhavaḥ| sūnādarśanaṁ śastrādinigrahamr̥tapuruṣadarśanam| mithyāyōgō yathōktaḥ kālārthakarmaṇāṁ savistaraṁ vakṣyamāṇaḥ| ayathāprāṇamārambhō'śaktyādhvavyāyāmādi| āhāryaḥ ākarṣaṇīyaḥ| uddhāryō vamyaḥ| anuṣaṅgilakṣaṇaṁ vakṣyāmaḥ| yantraḥ snēhabastē| nirdēśakāritvamanvayavyatirēkavikalpapūrvōpadiṣṭakārya-kartr̥tvam| sarvasaṁnyāsaḥ sakalabandhahētutyāgaḥ||2||
Adhikarana ekaikasmAtsamudAyAccAgryanirdhAraNaparibhAShA (3) · Śloka 3
tatrōdakāgnimr̥ddhr̥ṣṭalōṣṭaprasādatakrābhyāsaraktāvasēkai-raṇḍatailābhyāsōṣṭrīkṣīramadanaphalamadyākṣēpaikarasagarbhiṇīnāmēkaikasmāt samudāyācca nirddhāraṇam| puṣkaramūlādīnāṁ tu samudāyādēvēti||3||
तत्रोदकाग्निमृद्धृष्टलोष्टप्रसादतक्राभ्यासरक्तावसेकै-रण्डतैलाभ्यासोष्ट्रीक्षीरमदनफलमद्याक्षेपैकरसगर्भिणीनामेकैकस्मात् समुदायाच्च निर्द्धारणम्| पुष्करमूलादीनां तु समुदायादेवेति||३||
🔊 Audio coming soon
tatra tēṣvagryēṣu madhyē udakādīnāmēkaikasmāt samudāyācca nirddhāraṇam| tēnaitaduktaṁ bhavati-āśvāsanadravyāṇāṁ madhyē udakamēvāśvāsanē śrēṣṭhaṁ tadvat stambhanadravyāṇāṁ klēdanadravyāṇāṁ cēti pratyēkārthaḥ| samudāyanirdhāraṇārthaṁ ucyatē| āśvāsanastambhanaklēdanaguṇatrayaṁ yēṣāṁ tēṣāmudakamēva śrēṣṭhamiti| puṣkaramūlādīnāṁ tu samudāyādēva nirddhāraṇaṁ na pratyēkamiti| hidhmāśvāsādihartr̥tvaṁ sākalyēna yēṣāmasti tēṣāṁ puṣkaramūlamēva śrēṣṭhamityarthaḥ| ādigrahaṇēna udakāgnimr̥dbhr̥ṣṭalōṣṭaprasādādivarjitānāṁ parigrahaḥ samudāyasambhāvinām| athavaikaikasmāditi dravyāntarāsaṁyuktatvē svaśaktyaiva yēṣāmāśvāsanādikartr̥tvaṁ tataḥ samudāyāditi| yēṣāṁ pr̥thagāśvāsanādiśaktistathāvidhā nāsti| samudāyē tu khaṇḍakūṣmāṇḍakādau vidyatē| tēbhyō'pi nirdhāraṇaṁ puṣkaramūlādīnām| ēvakārakaraṇamasaṁyuktasyaivaṅguṇasyālābhāditi|| 3||
Adhikarana upasaMhAraH (4-5) · Śloka 5
agryāṇāṁ śatamuddiṣṭaṁ pañcapañcāśaduttaram| alamētadvijānīyāddhitāhitaviniścayē||4|| iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasya sūnōrvāgbhaṭasya kr̥tāvaṣṭāṅgasaṁgrahasaṁhitāyāṁ sūtrasthānē agryasaṅgrahō nāma trayōdaśō'dhyāyaḥ||5||
अग्र्याणां शतमुद्दिष्टं पञ्चपञ्चाशदुत्तरम्| अलमेतद्विजानीयाद्धिताहितविनिश्चये||४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने अग्र्यसङ्ग्रहो नाम त्रयोदशोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon
yadētat pañcapañcāśaduttaraṁ śatamagryāṇāmuddiṣṭaṁ ētaccharīrasya hitatvē cāhitatvē cālaṁ paryāptaṁ vijānīyāt buddhyēt| tēna kānicidēṣāṁ hitāni kānicidahitānītyarthaḥ || 4|| iti śrīmanmahāmahōpādhyāyēnduviracitāyā-maṣṭāṅgasaṁgrahavyākhyāyāṁ śaśilēkhāyāṁ sūtrasthānē trayōdaśō'dhyāyaḥ