Adhikarana athAgryasaMgrahaNIyo nAma trayodasho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో అగ్ర్యసంగ్రహణీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो अग्र्यसंग्रहणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ఏకకార్యకరాణామౌషధానాం యోఽత్యర్థం కార్యకరః సోఽగ్ర్యః||1||
Adhikarana agryasaMgrahaH (2) · Śloka 2
శ్రేష్ఠముదకమాశ్వాసనస్తంభనక్లేదనానాం, స్నానం సురా చ శ్రమహరాణాం, క్షీరం జీవనీయానాం, మాంసం బృంహణీయానాం, రసః ప్రీణనానాం, లవణమన్నద్రవ్యరుచికరాణాం, తిందుకమన్నద్రవ్యాఽరుచికరాణాం, అమ్లం హృద్యానాం, కుక్కుటో బల్యానాం, తైలం వాతశ్లేష్మప్రశమనానాం, సర్పిర్వాతపిత్తప్రశమనానాం, మధు శ్లేష్మపిత్తప్రశమనానాం, స్వేదో మార్దవకరాణాం, వ్యాయామః స్థైర్యకరాణాం, క్షారః పుంస్త్వోపఘాతినాం, ఆమం కపిత్థమకంఠ్యానాం, ఆవికం సర్పిరహృద్యానాం| మహిషీక్షీరం స్వప్నజననానాం, మందకం దధ్యభిష్యందకరాణాం, ఇక్షుర్మూత్రజననానాం, యవాః పురీషజననానాం, జాంబవం వాతజననానాం, కులత్థోఽమ్లపిత్తజననానాం, మాషాః శుష్కల్యోఽవిక్షీరం చ పిత్తశ్లేష్మజననానాం, దురాలభా పిత్తశ్లేష్మోపశోషణానాం, ఉపవాసో జ్వరహరాణాం, వృషో రక్తపిత్తప్రశమనానాం, కంటకారికా కాసఘ్నానాం, లాక్షా సద్యఃక్షతఘ్నానాం, నాగబలాభ్యాసః క్షతక్షయఘ్నానాం, పుష్కరమూలం హిధ్మాశ్వాసకాసపార్శ్వశూలారుచిహరాణాం, అజాపయః శోషఘ్నస్తన్యకరరక్తసంగ్రహణప్రశమనానాం, మృద్భృష్టలోష్టప్రసాదః ఛర్దితృష్ణాతియోగప్రశమనానాం, అరుష్కరశ్చిత్రకమూలం చ శుష్కార్శఃప్రశమనానాం, కుటజో రక్తార్శఃప్రశమనానాం, లాజాశ్ఛర్దిఘ్నానాం, యావశూకః స్రంసనీయపాయనీయార్శోఘ్నానాం, తక్రాభ్యాసోఽర్శః శ్వయథుగ్రహణీదోషఘృతవ్యాపత్ప్రశమనానాం, క్రవ్యాన్మాంసాభ్యాసోఽర్శఃశోషగ్రహణీదోషఘానాం, ముస్తం సంగ్రహణీయదీపనీయపాచనీయానాం, అతివిషా సంగ్రహణీయదీపనీయపాచనీయసర్వదోషహరాణాం, బిల్వం సంగ్రహణీయదీపనీయవాతకఫప్రశమనానాం, ఉదీచ్యం నిర్వాపణదీపనీయఛర్దతీసారహరాణాం, కట్వంగం సంగ్రహణీయదీపనీయానాం, కుటజత్వక్ శ్లేష్మపిత్తరక్తసంగ్రహణీయోపశోషణీయానాం, ఉత్పలకుముదకింజల్కోఽనంతా చ సంగ్రహణీయరక్తపిత్తప్రశమనానాం, కాశ్మర్యఫలం రక్తంగ్రహణీయరక్తపిత్తప్రశమనానాం, గంధప్రియంగుః శోణితపిత్తాదియోగప్రశమనానాం, పృశ్నిపర్ణీ రక్తసంగ్రహణీయదీపనీయపాచనీయవాతవృష్యాణాం, సాలపర్ణీ వృష్యసర్వదోషహరాణాం, బలా సంగ్రహణీయబల్యవాతహరాణాం, పిప్పలీమూలం దీపనీయపాచనీయాఽఽనాహహరాణాం, చిత్రకమూలం దీపనీయపాచనీయగుదశోఫశూలహరాణాం, గోక్షురకో మూత్రకృచ్ఛ్రానిలహరాణాం, హరిద్రా ప్రమేహహరాణాం, రక్తావసేకో విద్రధివిసర్పపిటకాగండమాలాపహరాణాం, ఏరండతైలాభ్యాసో వర్ధ్మగుల్మానిలశూలహరాణాం, లశునో గుల్మానిలహరాణాం, హింగునిర్యాసశ్ఛేదనీయపాచానీయానులోమిక వాతకఫప్రశమనానాం, అమ్లవేతసో భేదనీయదీపనీయానులోమిక వాతకఫప్రశమనానాం, ఉష్ట్రీక్షీరముదరశ్వయథుఘ్నానాం, అయోరజః పాండురోగఘ్నానాం, ఖదిరకుష్ఠఘ్నానాం, విడంగః కృమిఘ్నానాం, రాస్నా వాతహరాణాం, ఏరండమూలం వృష్యవాతహరాణాం, గుగ్గులుర్మేదోనిలహరాణాం, అమృతా సంగ్రహణీయదీపనీయవాతశ్లేష్మశోణితవిబంధప్రశమనానాం| మదనఫలం వమనాస్థాపనానువాసనోపయోగినాం,త్రివృత్సుఖవిరేచనానాం, చతురంగులో మృదువిరేచనానాం,స్నుక్పయస్తీక్ష్ణవిరేచనానాం, ప్రత్యక్పుష్పీ శిరోవిరేచనానాం,త్రిఫలా తిమిరఘ్నానాం త్రిఫలాగుగ్గులుర్వ్రణ్యానాం, శిరీషో విషఘ్నానాం, ఆమలకం వయఃస్థాపనానాం,హరీతకీ పథ్యానాం, క్షీరఘృతాభ్యాసో రసాయనానాం, సమఘృతసక్తుప్రాశాభ్యాసో వృష్యోదావర్తహరాణాం, సంకల్పో నక్రరేతశ్చ వృష్యాణాం| దౌర్మనస్యమవృష్యాణాం, తైలగండూషాభ్యాసో దంతబలరుచికరాణాం,చందనోదుంబరం దాహనిర్వాపణలేపనానాం| రాస్నాగరుణీ శీతాపనయనప్రలేపనానాం, లామజ్జకోశీరే దాహత్వగ్దోషస్వేదాపనయనప్రలేపనానాం, కుష్ఠం వాతహరాభ్యంగోపనాహోపయోగినాం, మధుకం చక్షుష్యవృష్యకేశ్యకంఠ్యబల్యవిరేచనీయరోపణీయానాం, అజీర్ణాశనం గ్రహణీదూషణానాం,విరుద్ధవీర్యాశనం నిందితవ్యాధికరాణాం,గురుభోజనం దుర్విపాకానాం,అతిమాత్రాశనమామదోషహేతూనాం,యథాగ్న్యభ్య్వ్హారోఽగ్నిసంధుక్షణానాం, యథాసాత్మ్యమాహారవిహారౌ సేవ్యానాం ఏకాసనశయనభోజనం సుఖనాశకరణాం,విషమాశనమగ్నివైషమ్యకరాణాం,కాలే భోజనమారోగ్యకరాణాం, సుదర్శనమన్నం శ్రద్ధాజననానాం, వేగధారణమనారోగ్యకరాణాం, తృప్తిరాహారగుణానాం, అనశనమాయుషో హ్రాసకరాణాం, ప్రమితాశనం గవేధుకాన్నం చ కర్శనీయానాం, ఉద్దాలకాన్నం రూక్షణీయానాం, మద్యం సౌమనస్యజననానాం, మద్యాక్షేపో ధీధృతిస్మృతిహరాణాం,స్త్రీష్వతిప్రసంగః శోషకరణాం, శుక్రవేగవినిగ్రహః షాంఢ్యకరాణాం, పాదాభ్యాముద్వర్తనమన్నశ్రద్ధాజననానాం, సూనాదర్శనమన్నాశ్రద్ధాజననానాం| మిథ్యాయోగో వ్యాధిముఖానాం, రజస్వలాగమనమలక్ష్మీముఖానాం, బ్రహ్మచర్యమాయుష్యాణాం, పరదారగమనమనాయుష్యాణాం, అయథాప్రాణమారంభః ప్రాణోపరోధినాం, విషాదో రోగవర్ద్ధనానాం, హర్షః ప్రీణనానాం, శోకః శోషణానాం ఆశ్వాసో బలకరాణాం, నిర్వృతిః పుష్టికరాణాం, పుష్టిః స్వప్నకరాణాం, స్వప్నః తంద్రీకరాణాం, సర్వరసాభ్యాసో బలకరాణాం, ఏకరసాభ్యాసో దౌర్బల్యారోచకాన్యతమదోషప్రకోపకరాణాం,గర్భశల్యమా-హార్యాణాం,అగ్నిరామః స్తంభశీతశూలోద్వేష్టకప్రశమనానాం, అజీర్ణముద్ధార్యాణాం బాలో మృదుభేషజార్హాణాం వృద్ధో యాప్యానాం,గర్భిణీ తీక్ష్ణౌషధవ్యవాయవ్యాయామవర్జనీయానాం,సౌమనస్యం గర్భధారణానాం, అసౌమనస్యం దుఃఖజనానాం, సన్నిపాతో దుఃశ్చికిత్స్యానాం, ఆమవిషమచికిత్స్యానాం,జ్వరః శీఘ్రరోగాణాం, కుష్ఠం దీర్ఘరోగాణాం, రాజయక్ష్మా రోగసమూహానాం, ప్రమేహోఽనుషంగిణాం, జలౌకసోఽనుశస్త్రాణాం, బస్తిర్యంత్రాణాం, హిమవానౌషధభూమీనాం, సోమ ఔషధీనాం, మరుభూమిరారోగ్యదేశానాం, ఆనూపభూమిరహితదేశానాం, నిర్దేశకారిత్వమాతురగుణానాం, అనిర్దేశకారిత్వమరిష్టానాం, భిషక్చికిత్సాంగానాం, సిద్ధిర్వైద్యాంగానాం, నాస్తికో వర్జ్యానాం, లౌల్యం క్లేశకరాణాం, ఆత్మవత్తోపకారిణాం, శాస్త్రసహితస్తర్కః సాధకానాం, దృష్టకర్మతా నిఃసంశయకరణాం, అసమర్థతా భయంకరాణాం, తద్విద్యసంభాషా బుద్ధివర్ద్ధనానాం, ఆచార్యః శాస్త్రాధిగమహేతూనాం, ఆయుర్వేదోఽమృతానాం, సద్వైద్యద్వేషః ప్రాణత్యాగహేతూనాం, సద్వచనమనుష్ఠేయానాం, వాయుః ప్రాణసంజ్ఞాప్రదానహేతూనాం, సర్వసంన్యాసః సుఖానామితి||2||
श्रेष्ठमुदकमाश्वासनस्तम्भनक्लेदनानाम्, स्नानं सुरा च श्रमहराणाम्, क्षीरं जीवनीयानाम्, मांसं बृंहणीयानाम्, रसः प्रीणनानाम्, लवणमन्नद्रव्यरुचिकराणाम्, तिन्दुकमन्नद्रव्याऽरुचिकराणाम्, अम्लं हृद्यानाम्, कुक्कुटो बल्यानाम्, तैलं वातश्लेष्मप्रशमनानाम्, सर्पिर्वातपित्तप्रशमनानाम्, मधु श्लेष्मपित्तप्रशमनानाम्, स्वेदो मार्दवकराणाम्, व्यायामः स्थैर्यकराणाम्, क्षारः पुंस्त्वोपघातिनाम्, आमं कपित्थमकण्ठ्यानाम्, आविकं सर्पिरहृद्यानाम्| महिषीक्षीरं स्वप्नजननानाम्, मन्दकं दध्यभिष्यन्दकराणाम्, इक्षुर्मूत्रजननानाम्, यवाः पुरीषजननानाम्, जाम्बवं वातजननानाम्, कुलत्थोऽम्लपित्तजननानाम्, माषाः शुष्कल्योऽविक्षीरं च पित्तश्लेष्मजननानाम्, दुरालभा पित्तश्लेष्मोपशोषणानाम्, उपवासो ज्वरहराणाम्, वृषो रक्तपित्तप्रशमनानाम्, कण्टकारिका कासघ्नानाम्, लाक्षा सद्यःक्षतघ्नानाम्, नागबलाभ्यासः क्षतक्षयघ्नानाम्, पुष्करमूलं हिध्माश्वासकासपार्श्वशूलारुचिहराणाम्, अजापयः शोषघ्नस्तन्यकररक्तसङ्ग्रहणप्रशमनानाम्, मृद्भृष्टलोष्टप्रसादः छर्दितृष्णातियोगप्रशमनानाम्, अरुष्करश्चित्रकमूलं च शुष्कार्शःप्रशमनानाम्, कुटजो रक्तार्शःप्रशमनानाम्, लाजाश्छर्दिघ्नानाम्, यावशूकः स्रंसनीयपायनीयार्शोघ्नानाम्, तक्राभ्यासोऽर्शः श्वयथुग्रहणीदोषघृतव्यापत्प्रशमनानाम्, क्रव्यान्मांसाभ्यासोऽर्शःशोषग्रहणीदोषघानाम्, मुस्तं सङ्ग्रहणीयदीपनीयपाचनीयानाम्, अतिविषा सङ्ग्रहणीयदीपनीयपाचनीयसर्वदोषहराणाम्, बिल्वं संग्रहणीयदीपनीयवातकफप्रशमनानाम्, उदीच्यं निर्वापणदीपनीयछर्दतीसारहराणाम्, कट्वङ्गं सङ्ग्रहणीयदीपनीयानाम्, कुटजत्वक् श्लेष्मपित्तरक्तसङ्ग्रहणीयोपशोषणीयानाम्, उत्पलकुमुदकिञ्जल्कोऽनन्ता च सङ्ग्रहणीयरक्तपित्तप्रशमनानाम्, काश्मर्यफलं रक्तंग्रहणीयरक्तपित्तप्रशमनानाम्, गन्धप्रियङ्गुः शोणितपित्तादियोगप्रशमनानाम्, पृश्निपर्णी रक्तसङ्ग्रहणीयदीपनीयपाचनीयवातवृष्याणाम्, सालपर्णी वृष्यसर्वदोषहराणाम्, बला सङ्ग्रहणीयबल्यवातहराणाम्, पिप्पलीमूलं दीपनीयपाचनीयाऽऽनाहहराणाम्, चित्रकमूलं दीपनीयपाचनीयगुदशोफशूलहराणाम्, गोक्षुरको मूत्रकृच्छ्रानिलहराणाम्, हरिद्रा प्रमेहहराणाम्, रक्तावसेको विद्रधिविसर्पपिटकागण्डमालापहराणाम्, एरण्डतैलाभ्यासो वर्ध्मगुल्मानिलशूलहराणाम्, लशुनो गुल्मानिलहराणाम्, हिङ्गुनिर्यासश्छेदनीयपाचानीयानुलोमिक वातकफप्रशमनानाम्, अम्लवेतसो भेदनीयदीपनीयानुलोमिक वातकफप्रशमनानाम्, उष्ट्रीक्षीरमुदरश्वयथुघ्नानाम्, अयोरजः पाण्डुरोगघ्नानाम्, खदिरकुष्ठघ्नानाम्, विडङ्गः कृमिघ्नानाम्, रास्ना वातहराणाम्, एरण्डमूलं वृष्यवातहराणाम्, गुग्गुलुर्मेदोनिलहराणाम्, अमृता सङ्ग्रहणीयदीपनीयवातश्लेष्मशोणितविबन्धप्रशमनानाम्| मदनफलं वमनास्थापनानुवासनोपयोगिनाम्,त्रिवृत्सुखविरेचनानाम्, चतुरङ्गुलो मृदुविरेचनानाम्,स्नुक्पयस्तीक्ष्णविरेचनानाम्, प्रत्यक्पुष्पी शिरोविरेचनानाम्,त्रिफला तिमिरघ्नानाम् त्रिफलागुग्गुलुर्व्रण्यानाम्, शिरीषो विषघ्नानाम्, आमलकं वयःस्थापनानाम्,हरीतकी पथ्यानाम्, क्षीरघृताभ्यासो रसायनानाम्, समघृतसक्तुप्राशाभ्यासो वृष्योदावर्तहराणाम्, सङ्कल्पो नक्ररेतश्च वृष्याणाम्| दौर्मनस्यमवृष्याणाम्, तैलगण्डूषाभ्यासो दन्तबलरुचिकराणाम्,चन्दनोदुम्बरं दाहनिर्वापणलेपनानाम्| रास्नागरुणी शीतापनयनप्रलेपनानाम्, लामज्जकोशीरे दाहत्वग्दोषस्वेदापनयनप्रलेपनानाम्, कुष्ठं वातहराभ्यङ्गोपनाहोपयोगिनाम्, मधुकं चक्षुष्यवृष्यकेश्यकण्ठ्यबल्यविरेचनीयरोपणीयानाम्, अजीर्णाशनं ग्रहणीदूषणानां,विरुद्धवीर्याशनं निन्दितव्याधिकराणाम्,गुरुभोजनं दुर्विपाकानाम्,अतिमात्राशनमामदोषहेतूनाम्,यथाग्न्यभ्य्व्हारोऽग्निसन्धुक्षणानाम्, यथासात्म्यमाहारविहारौ सेव्यानाम् एकासनशयनभोजनम् सुखनाशकरणाम्,विषमाशनमग्निवैषम्यकराणाम्,काले भोजनमारोग्यकराणाम्, सुदर्शनमन्नं श्रद्धाजननानाम्, वेगधारणमनारोग्यकराणाम्, तृप्तिराहारगुणानाम्, अनशनमायुषो ह्रासकराणाम्, प्रमिताशनं गवेधुकान्नं च कर्शनीयानाम्, उद्दालकान्नं रूक्षणीयानाम्, मद्यं सौमनस्यजननानाम्, मद्याक्षेपो धीधृतिस्मृतिहराणाम्,स्त्रीष्वतिप्रसङ्गः शोषकरणाम्, शुक्रवेगविनिग्रहः षाण्ढ्यकराणाम्, पादाभ्यामुद्वर्तनमन्नश्रद्धाजननानाम्, सूनादर्शनमन्नाश्रद्धाजननानाम्| मिथ्यायोगो व्याधिमुखानाम्, रजस्वलागमनमलक्ष्मीमुखानाम्, ब्रह्मचर्यमायुष्याणाम्, परदारगमनमनायुष्याणाम्, अयथाप्राणमारम्भः प्राणोपरोधिनाम्, विषादो रोगवर्द्धनानाम्, हर्षः प्रीणनानाम्, शोकः शोषणानाम् आश्वासो बलकराणाम्, निर्वृतिः पुष्टिकराणाम्, पुष्टिः स्वप्नकराणाम्, स्वप्नः तन्द्रीकराणाम्, सर्वरसाभ्यासो बलकराणाम्, एकरसाभ्यासो दौर्बल्यारोचकान्यतमदोषप्रकोपकराणाम्,गर्भशल्यमा-हार्याणाम्,अग्निरामः स्तम्भशीतशूलोद्वेष्टकप्रशमनानाम्, अजीर्णमुद्धार्याणाम् बालो मृदुभेषजार्हाणाम् वृद्धो याप्यानाम्,गर्भिणी तीक्ष्णौषधव्यवायव्यायामवर्जनीयानाम्,सौमनस्यं गर्भधारणानाम्, असौमनस्यं दुःखजनानाम्, सन्निपातो दुःश्चिकित्स्यानाम्, आमविषमचिकित्स्यानाम्,ज्वरः शीघ्ररोगाणाम्, कुष्ठं दीर्घरोगाणाम्, राजयक्ष्मा रोगसमूहानाम्, प्रमेहोऽनुषङ्गिणाम्, जलौकसोऽनुशस्त्राणाम्, बस्तिर्यन्त्राणाम्, हिमवानौषधभूमीनाम्, सोम औषधीनाम्, मरुभूमिरारोग्यदेशानाम्, आनूपभूमिरहितदेशानाम्, निर्देशकारित्वमातुरगुणानाम्, अनिर्देशकारित्वमरिष्टानाम्, भिषक्चिकित्साङ्गानाम्, सिद्धिर्वैद्याङ्गानाम्, नास्तिको वर्ज्यानाम्, लौल्यं क्लेशकराणाम्, आत्मवत्तोपकारिणाम्, शास्त्रसहितस्तर्कः साधकानाम्, दृष्टकर्मता निःसंशयकरणाम्, असमर्थता भयङ्कराणाम्, तद्विद्यसम्भाषा बुद्धिवर्द्धनानाम्, आचार्यः शास्त्राधिगमहेतूनाम्, आयुर्वेदोऽमृतानाम्, सद्वैद्यद्वेषः प्राणत्यागहेतूनाम्, सद्वचनमनुष्ठेयानाम्, वायुः प्राणसंज्ञाप्रदानहेतूनाम्, सर्वसंन्यासः सुखानामिति||२||
🔊 Audio coming soon
ఉదకమాశ్వాసాదికర్త్తృభ్యోఽన్యేభ్యః శ్రేష్ఠం| అన్యత్ సుబోధం| పుంస్త్వోపఘాతకరం శుక్రనాశనం| అభిష్యందో మాలిన్యేన స్రోతసాం స్రావః| అమ్లపిత్తం ద్రవ్యపిత్తస్య విదగ్ధత్వం| శష్కుల్యస్తిలాభిమిశ్రగోధూమచూర్ణకృతాః స్నేహభృష్టాః భక్ష్యాః| పిత్తశ్లేష్మణోః స్రోతస్సు శోషణముపశోషణం| స్రంసనమనులోమనం| నిర్వాపణం దోషశమనం| ఉపశోషణం యచ్ఛరీర ఆర్ద్రభావం శోషయతి| ఆమయా అన్యే వ్యాధయో రక్తనిబర్హణయోగ్యాః| విబంధః స్రోతోభిర్భూతానామవహనం| సుఖవిరేచనం యద్విరేచయతి ఝటితి క్లమాదీన్న కరోత్యనపాయం యంత్రణాక్షమం చ| మృదువిరేచనాని విరేక నాతితీక్ష్ణాని| వయః స్థాపనం జగరక్షణం| పథ్యం శరీరధాత్వవిపరీతం| సంకల్పః స్త్రీసంగమే తద్గుణాది వికల్పనం| నక్రో నామ జలజప్రాణివిశేషః| నిర్వాపణం సంశమనం| ఉపనాహో వాతాదిహరణాయ పిష్టద్రవ్యపిండీభావః| నిందితా వ్యాధయోఽష్టౌ మహారోగాః వాతవ్యాధ్యశ్మరీత్యాదిశ్లోకపఠితాః| గురూణాం ద్రవ్యాణాం భోజనం గురుభోజనం| ఏకాశనశయనాది యత్సాతత్యేన స్థితం| మద్యాక్షేపః శరీరస్య మద్యాభిభవః| సూనాదర్శనం శస్త్రాదినిగ్రహమృతపురుషదర్శనం| మిథ్యాయోగో యథోక్తః కాలార్థకర్మణాం సవిస్తరం వక్ష్యమాణః| అయథాప్రాణమారంభోఽశక్త్యాధ్వవ్యాయామాది| ఆహార్యః ఆకర్షణీయః| ఉద్ధార్యో వమ్యః| అనుషంగిలక్షణం వక్ష్యామః| యంత్రః స్నేహబస్తే| నిర్దేశకారిత్వమన్వయవ్యతిరేకవికల్పపూర్వోపదిష్టకార్య-కర్తృత్వం| సర్వసంన్యాసః సకలబంధహేతుత్యాగః||2||
Adhikarana ekaikasmAtsamudAyAccAgryanirdhAraNaparibhAShA (3) · Śloka 3
తత్రోదకాగ్నిమృద్ధృష్టలోష్టప్రసాదతక్రాభ్యాసరక్తావసేకై-రండతైలాభ్యాసోష్ట్రీక్షీరమదనఫలమద్యాక్షేపైకరసగర్భిణీనామేకైకస్మాత్ సముదాయాచ్చ నిర్ద్ధారణం| పుష్కరమూలాదీనాం తు సముదాయాదేవేతి||3||
तत्रोदकाग्निमृद्धृष्टलोष्टप्रसादतक्राभ्यासरक्तावसेकै-रण्डतैलाभ्यासोष्ट्रीक्षीरमदनफलमद्याक्षेपैकरसगर्भिणीनामेकैकस्मात् समुदायाच्च निर्द्धारणम्| पुष्करमूलादीनां तु समुदायादेवेति||३||
🔊 Audio coming soon
తత్ర తేష్వగ్ర్యేషు మధ్యే ఉదకాదీనామేకైకస్మాత్ సముదాయాచ్చ నిర్ద్ధారణం| తేనైతదుక్తం భవతి-ఆశ్వాసనద్రవ్యాణాం మధ్యే ఉదకమేవాశ్వాసనే శ్రేష్ఠం తద్వత్ స్తంభనద్రవ్యాణాం క్లేదనద్రవ్యాణాం చేతి ప్రత్యేకార్థః| సముదాయనిర్ధారణార్థం ఉచ్యతే| ఆశ్వాసనస్తంభనక్లేదనగుణత్రయం యేషాం తేషాముదకమేవ శ్రేష్ఠమితి| పుష్కరమూలాదీనాం తు సముదాయాదేవ నిర్ద్ధారణం న ప్రత్యేకమితి| హిధ్మాశ్వాసాదిహర్తృత్వం సాకల్యేన యేషామస్తి తేషాం పుష్కరమూలమేవ శ్రేష్ఠమిత్యర్థః| ఆదిగ్రహణేన ఉదకాగ్నిమృద్భృష్టలోష్టప్రసాదాదివర్జితానాం పరిగ్రహః సముదాయసంభావినాం| అథవైకైకస్మాదితి ద్రవ్యాంతరాసంయుక్తత్వే స్వశక్త్యైవ యేషామాశ్వాసనాదికర్తృత్వం తతః సముదాయాదితి| యేషాం పృథగాశ్వాసనాదిశక్తిస్తథావిధా నాస్తి| సముదాయే తు ఖండకూష్మాండకాదౌ విద్యతే| తేభ్యోఽపి నిర్ధారణం పుష్కరమూలాదీనాం| ఏవకారకరణమసంయుక్తస్యైవంగుణస్యాలాభాదితి|| 3||
Adhikarana upasaMhAraH (4-5) · Śloka 5
అగ్ర్యాణాం శతముద్దిష్టం పంచపంచాశదుత్తరం| అలమేతద్విజానీయాద్ధితాహితవినిశ్చయే||4|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం సూత్రస్థానే అగ్ర్యసంగ్రహో నామ త్రయోదశోఽధ్యాయః||5||
अग्र्याणां शतमुद्दिष्टं पञ्चपञ्चाशदुत्तरम्| अलमेतद्विजानीयाद्धिताहितविनिश्चये||४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने अग्र्यसङ्ग्रहो नाम त्रयोदशोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon
యదేతత్ పంచపంచాశదుత్తరం శతమగ్ర్యాణాముద్దిష్టం ఏతచ్ఛరీరస్య హితత్వే చాహితత్వే చాలం పర్యాప్తం విజానీయాత్ బుద్ధ్యేత్| తేన కానిచిదేషాం హితాని కానిచిదహితానీత్యర్థః || 4|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయా-మష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం సూత్రస్థానే త్రయోదశోఽధ్యాయః