Adhikarana atha tarpaNapuTapAkavidhirnAma trayastriMsho~adhyAyaH pratij~jA (2) · Śloka 2
അഥാതസ്തര്പണപുടപാകവിധിം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൨||
अथातस्तर्पणपुटपाकविधिं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNapuTapAkArho~anarhashca (1) · Śloka 1
യന്നയനം പരിതാമ്യതി പരിശുഷ്കം രൂക്ഷം സ്തബ്ധജിഹ്യം നിമ്നമാവിലമവനദ്ധം ശീര്ണപക്ഷ്മ തഥാ കൃച്ഛ്രോന്മീലസിരോത്പാതസിരാഹര്ഷാര്ജുനശുഷ്കതിമിരാഭിഷ്യന്ദാധിമന്ഥാന്യതോവാതവാതപര്യയശുഷ്കാല്പശോഫാദിരോഗാതുരമപഗതരാഗാശ്രുദൂഷികാവേദനം തത്ര തര്പണം യോജയേത്| ന ത്വശാന്തോപദ്രവേऽക്ഷ്ണി നാതിശീതോഷ്ണവര്ഷദുര്ദിനേ ന നസ്യാനര്ഹേഷു ച| തദ്വത് പുടപാകമപി||൧||
यन्नयनं परिताम्यति परिशुष्कं रूक्षं स्तब्धजिह्यं निम्नमाविलमवनद्धं शीर्णपक्ष्म तथा कृच्छ्रोन्मीलसिरोत्पातसिराहर्षार्जुनशुष्कतिमिराभिष्यन्दाधिमन्थान्यतोवातवातपर्ययशुष्काल्पशोफादिरोगातुरमपगतरागाश्रुदूषिकावेदनं तत्र तर्पणं योजयेत्| न त्वशान्तोपद्रवेऽक्ष्णि नातिशीतोष्णवर्षदुर्दिने न नस्यानर्हेषु च| तद्वत् पुटपाकमपि||१||
🔊 Audio coming soon
അഥാത ഇത്യാദി| യന്നയനം താമ്യത്വാദിഗുണയുക്തം കൃച്ഛ്രോന്മീലനാദ്യാതുരം ചാപഗതരാഗാദി തത്ര തര്പണം ന യോജയേത്| അശാന്തോപദ്രവേ നേത്രേ തര്പണം ന യോജയേത്| ഉപദ്രവാ രാഗാശ്വാദയഃ| പുടപകോ വിഷയാ-വിഷയ-യോസ്തര്പണൈകയോഗക്ഷേമഃ|| ൧||
Adhikarana tarpaNapuTapAkayorvidhistarpaNauvadhadhAraNAvadhishca (2) · Śloka 2
അഥ ദിവസസ്യാഷ്ടമേ ഭാഗേ ഗതേ ശേഷേ വാ നിര്വാതാതപരജോധൂമേ കൃതനീലപീതാന്യതരജവനികേ വേശ്മനി ജീര്ണഭക്തസ്യ സുഖശയനഗതസ്യോത്താനസ്യ മൃദിതമാഷപിഷ്ടകല്കേനനേത്രകോശാദ് ബഹിര്ദ്വ്യങ്ഗുലോച്ഛ്രായാധാരൌ പരിമണ്ഡലാവസമ്ബാധൌ സമാവപരിസ്രാവിണൌ കൃത്വാ തത്രോഷ്ണോദകപ്രവിലീനം നിമീലിതേ നേത്രേ യഥാസ്വൌഷധവിപക്വം ക്ഷീരം സര്പിഃ സര്പിര്മണ്ഡം വാऽവസേചയേത്| യാവന്നിമഗ്നാന്യക്ഷിപക്ഷ്മാണി ഭ്രൂരോമാണി ച| തതഃ ശനൈരസ്യോന്മേഷമാചരതോ മാത്രാം ഗണയേത്| വര്ത്മജേഷു വികാരേഷു ശതം സന്ധിജേഷു ത്രീണി ശുക്ലജേഷു പഞ്ച കൃഷ്ണജേശു സപ്ത ദൃഷ്ടിജേഷ്വഷ്ടൌ സഹസ്രമധിമന്ഥേഷു| പ്രതിദോഷം തു വാതേ സഹസ്ര പിത്തേ ഷട് ശതാനി കഫേ പഞ്ച സ്വസ്ഥകര്മണി ച||൨||
अथ दिवसस्याष्टमे भागे गते शेषे वा निर्वातातपरजोधूमे कृतनीलपीतान्यतरजवनिके वेश्मनि जीर्णभक्तस्य सुख़शयनगतस्योत्तानस्य मृदितमाषपिष्टकल्केननेत्रकोशाद् बहिर्द्व्यङ्गुलोच्छ्रायाधारौ परिमण्डलावसम्बाधौ समावपरिस्राविणौ कृत्वा तत्रोष्णोदकप्रविलीनं निमीलिते नेत्रे यथास्वौषधविपक्वं क्षीरं सर्पिः सर्पिर्मण्डं वाऽवसेचयेत्| यावन्निमग्नान्यक्षिपक्ष्माणि भ्रूरोमाणि च| ततः शनैरस्योन्मेषमाचरतो मात्रां गणयेत्| वर्त्मजेषु विकारेषु शतं सन्धिजेषु त्रीणि शुक्लजेषु पञ्च कृष्णजेशु सप्त दृष्टिजेष्वष्टौ सहस्रमधिमन्थेषु| प्रतिदोषं तु वाते सहस्र पित्ते षट् शतानि कफे पञ्च स्वस्थकर्मणि च||२||
🔊 Audio coming soon
അഥേത്യാദിനാ തര്പണവിധാനമ്| നേത്രതോലകാദ്ബഹിഃ പിഷ്ടമാഷപാലീം കൃത്വാ ക്ഷീരാദിനാ പൂരയേദിതി തര്പണമ്| സുബോധമന്യത്| യവനികാ തിരസ്കരിണീ|| ൨||
Adhikarana tarpaNasyAntarakarma (3) · Śloka 3
തതോऽസ്യാപാങ്ഗദേശേ ശലാകയാ ദ്വാരം കൃത്വ സ്നേഹം ഭാജനേ സ്രാവയേത്| ആധാരൌ ചാപനീയ യവകല്കേനാക്ഷികോശൌ പ്രമൃജ്യ സ്നേഹേരിതകഫോപശാന്തയേ യഥാര്ഹം ധൂമം പായയേത്| സുഖോദകപ്രക്ഷാലിതമുഖം ചൈനം യഥാവ്യാധി ഭോജയേത്| ആതപാകാശഭസ്വദ്ദര്ശനാനി ച പരിഹരേത്||൩||
ततोऽस्यापाङ्गदेशे शलाकया द्वारं कृत्व स्नेहं भाजने स्रावयेत्| आधारौ चापनीय यवकल्केनाक्षिकोशौ प्रमृज्य स्नेहेरितकफोपशान्तये यथार्हं धूमं पाययेत्| सुख़ोदकप्रक्षालितमुख़ं चैनं यथाव्याधि भोजयेत्| आतपाकाशभस्वद्दर्शनानि च परिहरेत्||३||
🔊 Audio coming soon
തതോऽസ്യാപാങ്ഗദേശേ മാഷപാല്യാഃ സ്നേഹാസ്രാവായ ശലാകയാ ദ്വാരം കാരയേത്| യഥാവ്യാധീതി യസ്യ വ്യാധേര്യ ആഹാര ഉക്തഃ| ആതപാദീന് പരിഹരേത്|| ൩||
Adhikarana tarpaNavRuttikAlamaryAdAdi (4) · Śloka 4
അനേന വിധിനാ പ്രത്യഹം വായാവോകാന്തരം രക്തപിത്തയോദ്വര്യന്തരം കഫേ സ്വസ്ഥേ ച| യഥാ ദോഷോത്കര്ഷം സംസര്ഗസന്നിപാതയോഃ| ഏവമേകാഹം ത്ര്യഹം പഞ്ചാഹം വ കുര്യാദാതൃപ്തേര്വാ| തൃപ്താതൃപ്താതിതൃപ്തലിങ്ഗാനി തു ക്രമാത് സ്വാസ്ഥ്യവാതകഫവികാരൈരാദിശേത്||൪||
अनेन विधिना प्रत्यहं वायावोकान्तरं रक्तपित्तयोद्वर्यन्तरं कफे स्वस्थे च| यथा दोषोत्कर्षं संसर्गसन्निपातयोः| एवमेकाहं त्र्यहं पञ्चाहं व कुर्यादातृप्तेर्वा| तृप्तातृप्तातितृप्तलिङ्गानि तु क्रमात् स्वास्थ्यवातकफविकारैरादिशेत्||४||
🔊 Audio coming soon
പ്രത്യഹമിത്യാദിനാ ദോഷഭേദേന പ്രയോഗഃ| സംസര്ഗേ സന്നിപാതേ ച ഉത്കൃഷ്ടദോഷാപേക്ഷയാ| സുബോധമന്യത്| തത്ര തര്പണസമ്യഗ്യോഗം സ്വാസ്ഥ്യാല്ലക്ഷയേത്| അയോഗം വാതരോഗൈഃ| അതിയോഗം ശ്ലേഷ്മരോഗൈഃ|| ൪||
Adhikarana puTapAkArharogAH puTapAkaBedAshca (5) · Śloka 5
യദാ തു സമ്യഗ്യോപ്രാപ്തം തര്പണം ഭവതി തദാ തദ്വിധേഷ്വേവ രോഗേഷു പുടപാകം വിദധ്യാത്| സ ത്രിവിധഃ-സ്നേഹനോ ലേഖനഃ പ്രസാദനശ്ച||൫||
यदा तु सम्यग्योप्राप्तं तर्पणं भवति तदा तद्विधेष्वेव रोगेषु पुटपाकं विदध्यात्| स त्रिविधः-स्नेहनो लेख़नः प्रसादनश्च||५||
🔊 Audio coming soon
തര്പണസമ്യഗ്യോഗേ സതി തദുക്തേഷ്വേവ രോഗേഷു പുടപാകം വിദധ്യാത്| സ ച ത്രിവിധഃ|| ൫||
Adhikarana snehapuTapAkadravyANi tadarhanetravikArashca (6) · Śloka 6
തത്ര സ്നേഹനമാനൂപസാധാരണമാംസമേദോമജ്ജവസാഭിഃ തഥാ സ്വാദുദ്രവ്യൈശ്ച ക്ഷീരപിഷ്ടൈഃ രൂക്ഷേऽക്ഷ്ണി പ്രയോജയേത്||൬||
तत्र स्नेहनमानूपसाधारणमांसमेदोमज्जवसाभिः तथा स्वादुद्रव्यैश्च क्षीरपिष्टैः रूक्षेऽक्ष्णि प्रयोजयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
തത്ര സ്നേഹനമാനൂപാനം സാധാരണാനാം ച പ്രാണിനാം മാംസാദിഭിര്മധുരൈശ്ച ദ്രവ്യൈ രൂക്ഷേऽക്ഷ്ണി കാര്യമ്|| ൬||
Adhikarana leKanapuTapAkadravyANi tadarhanetravikArashca (7) · Śloka 7
ലേഖനം ജാങ്ഗലമൃഗപക്ഷിമാംസയകൃദ്ഭിര്മുക്താപ്രവാലശങ്ഖതാമ്രായസ്സമുദ്രഫേനകാസീസസ്രോതോജസൈന്ധവാദിഭിശ്ച ലേഖനദ്രവ്യൈര്ദധിമസ്തുപിഷ്ടൈഃ സ്നിഗ്ധേ||൭||
लेख़नं जाङ्गलमृगपक्षिमांसयकृद्भिर्मुक्ताप्रवालशङ्ख़ताम्रायस्समुद्रफेनकासीसस्रोतोजसैन्धवादिभिश्च लेख़नद्रव्यैर्दधिमस्तुपिष्टैः स्निग्धे||७||
🔊 Audio coming soon
ലേഖനം നാമ ജാങ്ഗലാനാം മൃഗാണാം പക്ഷിണാം ച പ്രത്യേകം മാംസേന യകൃതാ ച മുക്താദിഭിശ്ച സ്നിഗ്ധേ ദധ്യാദിപിഷ്ടൈഃ|| ൭||
Adhikarana prasAdanapuTapAkadravyANi tadarhanetravikArAshca (8) · Śloka 8
പ്രസാദനീയം തു ജാങ്ഗലമൃഗപക്ഷിയകൃദ്ധൃദയമജ്ജവസാഭിര്മധുരദ്രവ്യൈശ്ച സ്ത്രീസ്തന്യക്ഷീരാജ്യപിഷ്ടൈഃ| സ തു വാതപിത്തരക്തദൃഷ്ടിദൌര്ബല്യവ്രണനാശനഃ കഫവിരുദ്ധഃ||൮||
प्रसादनीयं तु जाङ्गलमृगपक्षियकृद्धृदयमज्जवसाभिर्मधुरद्रव्यैश्च स्त्रीस्तन्यक्षीराज्यपिष्टैः| स तु वातपित्तरक्तदृष्टिदौर्बल्यव्रणनाशनः कफविरुद्धः||८||
🔊 Audio coming soon
പ്രസാദനീയം തു ജാങ്ഗലാദിയകൃദാദിഭിര്യോജയേത്| സ ത്വിതി പ്രസാദനീയപരാമര്ശഃ|| ൮||
Adhikarana puTapAkanirmANavidhistadrasadhAraNakAlo~avadhishca (9) · Śloka 9
അഥ ബില്വമാത്രം വേശവാരീകൃതം മാംസപിണ്ഡം തന്മാത്രേണൈവൌഷധപിണ്ഡേന സംസൃജ്യൈരണ്ഡവടോത്പലപത്രൈഃ സ്നേഹനാദിഷു ക്രമാദ്വേഷ്ടയിത്വാ കുശമുഞ്ജസൂത്രാന്യതമേന ബധ്നീയാത്| മൃത്പ്രലേപനം ചാത്ര ദ്വ്യങ്ഗുലോത്സേധം കൃത്വാ ധവധന്വമധൂകന്യഗ്രോധകാശ്മര്യരാജാദനാര്ജുനനക്തമാലപാടലീനാമന്യതമൈഃ കാഷ്ഠൈഃ ശകൃതാ വാ ഗോമഹിഷയോഃ പചേത്| അഗ്നിവര്ണഞ്ചൈനമപനീയ വിഗതമൃത്സൂത്രപത്രം കൃത്വാ വസ്ത്രേണ പീഡയേത്| തേന രസേന സായം തര്പണവത് പൂരയേന്നേത്രേ| ധാരയേച്ച സ്നേഹനേ ശതദ്വയം മാത്രാണാം ലേഖനേ ശതം പ്രസാദനേ ത്രീണി ശതാനി||൯||
अथ बिल्वमात्रं वेशवारीकृतं मांसपिण्डं तन्मात्रेणैवौषधपिण्डेन संसृज्यैरण्डवटोत्पलपत्रैः स्नेहनादिषु क्रमाद्वेष्टयित्वा कुशमुञ्जसूत्रान्यतमेन बध्नीयात्| मृत्प्रलेपनं चात्र द्व्यङ्गुलोत्सेधं कृत्वा धवधन्वमधूकन्यग्रोधकाश्मर्यराजादनार्जुननक्तमालपाटलीनामन्यतमैः काष्ठैः शकृता वा गोमहिषयोः पचेत्| अग्निवर्णञ्चैनमपनीय विगतमृत्सूत्रपत्रं कृत्वा वस्त्रेण पीडयेत्| तेन रसेन सायं तर्पणवत् पूरयेन्नेत्रे| धारयेच्च स्नेहने शतद्वयं मात्राणां लेख़ने शतं प्रसादने त्रीणि शतानि||९||
🔊 Audio coming soon
ബില്വമാത്രം പലമാത്രമ്| വേശവാരീകൃതം സൂക്ഷ്മച്ഛിന്നമ്| സ്നേഹനേ ഏരണ്ഡപത്രേണ വേഷ്ടനമ്| ലേഖനേ വടപത്രേണ| പ്രസാദനേ ഉത്പലപത്രേണ| തദ് ദ്വിപലം പിണ്ഡം മൃദാ ദ്വ്യങ്ഗുലഘനം പ്രലിപ്യ ധവാദീനാമന്യതമസ്യ കാഷ്ഠൈഃ പചേത്| തതഃ പക്വം നിഷ്പീഡ്യ തദ്രസേന നേത്രേ തര്പണവത് പൂരയേത്| സുബോധമ്|| ൯||
Adhikarana puTapAkAnantarakRutyantarpaNapuTapAkayoH parihArakAlAvadhyAdishca (10) · Śloka 10
തര്പണവദേവ ധൂമപാനം പ്രസാദനവര്ജ്യമ്| സുഖോഷ്ണൌ ച പൂര്വൌ| ശീതഃ പ്രസാദനഃ| പുടപാകസ്ത്വേകാഹം ദ്വ്യഹം ത്ര്യഹം വാ യോജ്യഃ| ദ്വിഗുണശ്ച തര്പണപുടപാകയോഃ പരിഹാരഃ| ബദ്ധാക്ഷൈശ്ച മാലതീമല്ലികാകുസുമൈര്നിവസേത്| തഥാ പക്വാതിസാരേऽപി പുടപാകസ്യായമേവ വിധിരിതി||൧൦||
तर्पणवदेव धूमपानं प्रसादनवर्ज्यम्| सुख़ोष्णौ च पूर्वौ| शीतः प्रसादनः| पुटपाकस्त्वेकाहं द्व्यहं त्र्यहं वा योज्यः| द्विगुणश्च तर्पणपुटपाकयोः परिहारः| बद्धाक्षैश्च मालतीमल्लिकाकुसुमैर्निवसेत्| तथा पक्वातिसारेऽपि पुटपाकस्यायमेव विधिरिति||१०||
🔊 Audio coming soon
സ്നിഗ്ധലേഖനയോരേവാന്തേ ധൂമപാനമ്| പ്രസാദനേ ധൂമപാനം ന യോജ്യമ്| പൂര്വൌ സ്നിഗ്ധലേഖനൌ| തര്പണപുടപാകയോശ്ച യത്കാലമാസേവാ തതോ ദ്വിഗുണം വര്ജ്യവര്ജനമ്| അതിസാരാദൌ പുടപാകാ ഉക്താസ്തേഷാമയമേവ പാകവിധിഃ|| ൧൦||
Adhikarana AshcyotanAdivyApatprashamanam (11-12) · Śloka 12
ഭവതി ചാത്ര ശ്ലോകഃ- സേകേऽഞ്ജനേ തര്പണേ ച പുടപാകേ ച യേ ഗദാഃ| ജായേരന് വിധിവിഭ്രംശാദ്യഥാസ്വം താന് പ്രസാധയേത്||൧൧|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതൌ അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ തര്പണപുടപാകവിധിര്നാമ ത്രയസ്ത്രിംശോऽധ്യായഃ||൧൨||
भवति चात्र श्लोकः- सेकेऽञ्जने तर्पणे च पुटपाके च ये गदाः| जायेरन् विधिविभ्रंशाद्यथास्वं तान् प्रसाधयेत्||११|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने तर्पणपुटपाकविधिर्नाम त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः||१२||
🔊 Audio coming soon
സേകാദൌ യഥോക്തവിധിവിഭ്രംശാദ്യേ രോഗാ ഭവന്തി തേഷു രോഗേഷു യഥാത്മീയം പ്രസാധനം ചികിത്സിതം കുര്യാദിതി| സേക ആശ്ച്യോതനമ്| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമ് അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ത്രയസ്ത്രിംശോऽധ്യായഃ