Adhikarana atha tarpaNapuTapAkavidhirnAma trayastriMsho~adhyAyaH pratij~jA (2) · Śloka 2
అథాతస్తర్పణపుటపాకవిధిం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||2||
अथातस्तर्पणपुटपाकविधिं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNapuTapAkArho~anarhashca (1) · Śloka 1
యన్నయనం పరితామ్యతి పరిశుష్కం రూక్షం స్తబ్ధజిహ్యం నిమ్నమావిలమవనద్ధం శీర్ణపక్ష్మ తథా కృచ్ఛ్రోన్మీలసిరోత్పాతసిరాహర్షార్జునశుష్కతిమిరాభిష్యందాధిమంథాన్యతోవాతవాతపర్యయశుష్కాల్పశోఫాదిరోగాతురమపగతరాగాశ్రుదూషికావేదనం తత్ర తర్పణం యోజయేత్| న త్వశాంతోపద్రవేఽక్ష్ణి నాతిశీతోష్ణవర్షదుర్దినే న నస్యానర్హేషు చ| తద్వత్ పుటపాకమపి||1||
यन्नयनं परिताम्यति परिशुष्कं रूक्षं स्तब्धजिह्यं निम्नमाविलमवनद्धं शीर्णपक्ष्म तथा कृच्छ्रोन्मीलसिरोत्पातसिराहर्षार्जुनशुष्कतिमिराभिष्यन्दाधिमन्थान्यतोवातवातपर्ययशुष्काल्पशोफादिरोगातुरमपगतरागाश्रुदूषिकावेदनं तत्र तर्पणं योजयेत्| न त्वशान्तोपद्रवेऽक्ष्णि नातिशीतोष्णवर्षदुर्दिने न नस्यानर्हेषु च| तद्वत् पुटपाकमपि||१||
🔊 Audio coming soon
అథాత ఇత్యాది| యన్నయనం తామ్యత్వాదిగుణయుక్తం కృచ్ఛ్రోన్మీలనాద్యాతురం చాపగతరాగాది తత్ర తర్పణం న యోజయేత్| అశాంతోపద్రవే నేత్రే తర్పణం న యోజయేత్| ఉపద్రవా రాగాశ్వాదయః| పుటపకో విషయా-విషయ-యోస్తర్పణైకయోగక్షేమః|| 1||
Adhikarana tarpaNapuTapAkayorvidhistarpaNauvadhadhAraNAvadhishca (2) · Śloka 2
అథ దివసస్యాష్టమే భాగే గతే శేషే వా నిర్వాతాతపరజోధూమే కృతనీలపీతాన్యతరజవనికే వేశ్మని జీర్ణభక్తస్య సుఖశయనగతస్యోత్తానస్య మృదితమాషపిష్టకల్కేననేత్రకోశాద్ బహిర్ద్వ్యంగులోచ్ఛ్రాయాధారౌ పరిమండలావసంబాధౌ సమావపరిస్రావిణౌ కృత్వా తత్రోష్ణోదకప్రవిలీనం నిమీలితే నేత్రే యథాస్వౌషధవిపక్వం క్షీరం సర్పిః సర్పిర్మండం వాఽవసేచయేత్| యావన్నిమగ్నాన్యక్షిపక్ష్మాణి భ్రూరోమాణి చ| తతః శనైరస్యోన్మేషమాచరతో మాత్రాం గణయేత్| వర్త్మజేషు వికారేషు శతం సంధిజేషు త్రీణి శుక్లజేషు పంచ కృష్ణజేశు సప్త దృష్టిజేష్వష్టౌ సహస్రమధిమంథేషు| ప్రతిదోషం తు వాతే సహస్ర పిత్తే షట్ శతాని కఫే పంచ స్వస్థకర్మణి చ||2||
अथ दिवसस्याष्टमे भागे गते शेषे वा निर्वातातपरजोधूमे कृतनीलपीतान्यतरजवनिके वेश्मनि जीर्णभक्तस्य सुख़शयनगतस्योत्तानस्य मृदितमाषपिष्टकल्केननेत्रकोशाद् बहिर्द्व्यङ्गुलोच्छ्रायाधारौ परिमण्डलावसम्बाधौ समावपरिस्राविणौ कृत्वा तत्रोष्णोदकप्रविलीनं निमीलिते नेत्रे यथास्वौषधविपक्वं क्षीरं सर्पिः सर्पिर्मण्डं वाऽवसेचयेत्| यावन्निमग्नान्यक्षिपक्ष्माणि भ्रूरोमाणि च| ततः शनैरस्योन्मेषमाचरतो मात्रां गणयेत्| वर्त्मजेषु विकारेषु शतं सन्धिजेषु त्रीणि शुक्लजेषु पञ्च कृष्णजेशु सप्त दृष्टिजेष्वष्टौ सहस्रमधिमन्थेषु| प्रतिदोषं तु वाते सहस्र पित्ते षट् शतानि कफे पञ्च स्वस्थकर्मणि च||२||
🔊 Audio coming soon
అథేత్యాదినా తర్పణవిధానం| నేత్రతోలకాద్బహిః పిష్టమాషపాలీం కృత్వా క్షీరాదినా పూరయేదితి తర్పణం| సుబోధమన్యత్| యవనికా తిరస్కరిణీ|| 2||
Adhikarana tarpaNasyAntarakarma (3) · Śloka 3
తతోఽస్యాపాంగదేశే శలాకయా ద్వారం కృత్వ స్నేహం భాజనే స్రావయేత్| ఆధారౌ చాపనీయ యవకల్కేనాక్షికోశౌ ప్రమృజ్య స్నేహేరితకఫోపశాంతయే యథార్హం ధూమం పాయయేత్| సుఖోదకప్రక్షాలితముఖం చైనం యథావ్యాధి భోజయేత్| ఆతపాకాశభస్వద్దర్శనాని చ పరిహరేత్||3||
ततोऽस्यापाङ्गदेशे शलाकया द्वारं कृत्व स्नेहं भाजने स्रावयेत्| आधारौ चापनीय यवकल्केनाक्षिकोशौ प्रमृज्य स्नेहेरितकफोपशान्तये यथार्हं धूमं पाययेत्| सुख़ोदकप्रक्षालितमुख़ं चैनं यथाव्याधि भोजयेत्| आतपाकाशभस्वद्दर्शनानि च परिहरेत्||३||
🔊 Audio coming soon
తతోఽస్యాపాంగదేశే మాషపాల్యాః స్నేహాస్రావాయ శలాకయా ద్వారం కారయేత్| యథావ్యాధీతి యస్య వ్యాధేర్య ఆహార ఉక్తః| ఆతపాదీన్ పరిహరేత్|| 3||
Adhikarana tarpaNavRuttikAlamaryAdAdi (4) · Śloka 4
అనేన విధినా ప్రత్యహం వాయావోకాంతరం రక్తపిత్తయోద్వర్యంతరం కఫే స్వస్థే చ| యథా దోషోత్కర్షం సంసర్గసన్నిపాతయోః| ఏవమేకాహం త్ర్యహం పంచాహం వ కుర్యాదాతృప్తేర్వా| తృప్తాతృప్తాతితృప్తలింగాని తు క్రమాత్ స్వాస్థ్యవాతకఫవికారైరాదిశేత్||4||
अनेन विधिना प्रत्यहं वायावोकान्तरं रक्तपित्तयोद्वर्यन्तरं कफे स्वस्थे च| यथा दोषोत्कर्षं संसर्गसन्निपातयोः| एवमेकाहं त्र्यहं पञ्चाहं व कुर्यादातृप्तेर्वा| तृप्तातृप्तातितृप्तलिङ्गानि तु क्रमात् स्वास्थ्यवातकफविकारैरादिशेत्||४||
🔊 Audio coming soon
ప్రత్యహమిత్యాదినా దోషభేదేన ప్రయోగః| సంసర్గే సన్నిపాతే చ ఉత్కృష్టదోషాపేక్షయా| సుబోధమన్యత్| తత్ర తర్పణసమ్యగ్యోగం స్వాస్థ్యాల్లక్షయేత్| అయోగం వాతరోగైః| అతియోగం శ్లేష్మరోగైః|| 4||
Adhikarana puTapAkArharogAH puTapAkaBedAshca (5) · Śloka 5
యదా తు సమ్యగ్యోప్రాప్తం తర్పణం భవతి తదా తద్విధేష్వేవ రోగేషు పుటపాకం విదధ్యాత్| స త్రివిధః-స్నేహనో లేఖనః ప్రసాదనశ్చ||5||
यदा तु सम्यग्योप्राप्तं तर्पणं भवति तदा तद्विधेष्वेव रोगेषु पुटपाकं विदध्यात्| स त्रिविधः-स्नेहनो लेख़नः प्रसादनश्च||५||
🔊 Audio coming soon
తర్పణసమ్యగ్యోగే సతి తదుక్తేష్వేవ రోగేషు పుటపాకం విదధ్యాత్| స చ త్రివిధః|| 5||
Adhikarana snehapuTapAkadravyANi tadarhanetravikArashca (6) · Śloka 6
తత్ర స్నేహనమానూపసాధారణమాంసమేదోమజ్జవసాభిః తథా స్వాదుద్రవ్యైశ్చ క్షీరపిష్టైః రూక్షేఽక్ష్ణి ప్రయోజయేత్||6||
तत्र स्नेहनमानूपसाधारणमांसमेदोमज्जवसाभिः तथा स्वादुद्रव्यैश्च क्षीरपिष्टैः रूक्षेऽक्ष्णि प्रयोजयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
తత్ర స్నేహనమానూపానం సాధారణానాం చ ప్రాణినాం మాంసాదిభిర్మధురైశ్చ ద్రవ్యై రూక్షేఽక్ష్ణి కార్యం|| 6||
Adhikarana leKanapuTapAkadravyANi tadarhanetravikArashca (7) · Śloka 7
లేఖనం జాంగలమృగపక్షిమాంసయకృద్భిర్ముక్తాప్రవాలశంఖతామ్రాయస్సముద్రఫేనకాసీసస్రోతోజసైంధవాదిభిశ్చ లేఖనద్రవ్యైర్దధిమస్తుపిష్టైః స్నిగ్ధే||7||
लेख़नं जाङ्गलमृगपक्षिमांसयकृद्भिर्मुक्ताप्रवालशङ्ख़ताम्रायस्समुद्रफेनकासीसस्रोतोजसैन्धवादिभिश्च लेख़नद्रव्यैर्दधिमस्तुपिष्टैः स्निग्धे||७||
🔊 Audio coming soon
లేఖనం నామ జాంగలానాం మృగాణాం పక్షిణాం చ ప్రత్యేకం మాంసేన యకృతా చ ముక్తాదిభిశ్చ స్నిగ్ధే దధ్యాదిపిష్టైః|| 7||
Adhikarana prasAdanapuTapAkadravyANi tadarhanetravikArAshca (8) · Śloka 8
ప్రసాదనీయం తు జాంగలమృగపక్షియకృద్ధృదయమజ్జవసాభిర్మధురద్రవ్యైశ్చ స్త్రీస్తన్యక్షీరాజ్యపిష్టైః| స తు వాతపిత్తరక్తదృష్టిదౌర్బల్యవ్రణనాశనః కఫవిరుద్ధః||8||
प्रसादनीयं तु जाङ्गलमृगपक्षियकृद्धृदयमज्जवसाभिर्मधुरद्रव्यैश्च स्त्रीस्तन्यक्षीराज्यपिष्टैः| स तु वातपित्तरक्तदृष्टिदौर्बल्यव्रणनाशनः कफविरुद्धः||८||
🔊 Audio coming soon
ప్రసాదనీయం తు జాంగలాదియకృదాదిభిర్యోజయేత్| స త్వితి ప్రసాదనీయపరామర్శః|| 8||
Adhikarana puTapAkanirmANavidhistadrasadhAraNakAlo~avadhishca (9) · Śloka 9
అథ బిల్వమాత్రం వేశవారీకృతం మాంసపిండం తన్మాత్రేణైవౌషధపిండేన సంసృజ్యైరండవటోత్పలపత్రైః స్నేహనాదిషు క్రమాద్వేష్టయిత్వా కుశముంజసూత్రాన్యతమేన బధ్నీయాత్| మృత్ప్రలేపనం చాత్ర ద్వ్యంగులోత్సేధం కృత్వా ధవధన్వమధూకన్యగ్రోధకాశ్మర్యరాజాదనార్జుననక్తమాలపాటలీనామన్యతమైః కాష్ఠైః శకృతా వా గోమహిషయోః పచేత్| అగ్నివర్ణంచైనమపనీయ విగతమృత్సూత్రపత్రం కృత్వా వస్త్రేణ పీడయేత్| తేన రసేన సాయం తర్పణవత్ పూరయేన్నేత్రే| ధారయేచ్చ స్నేహనే శతద్వయం మాత్రాణాం లేఖనే శతం ప్రసాదనే త్రీణి శతాని||9||
अथ बिल्वमात्रं वेशवारीकृतं मांसपिण्डं तन्मात्रेणैवौषधपिण्डेन संसृज्यैरण्डवटोत्पलपत्रैः स्नेहनादिषु क्रमाद्वेष्टयित्वा कुशमुञ्जसूत्रान्यतमेन बध्नीयात्| मृत्प्रलेपनं चात्र द्व्यङ्गुलोत्सेधं कृत्वा धवधन्वमधूकन्यग्रोधकाश्मर्यराजादनार्जुननक्तमालपाटलीनामन्यतमैः काष्ठैः शकृता वा गोमहिषयोः पचेत्| अग्निवर्णञ्चैनमपनीय विगतमृत्सूत्रपत्रं कृत्वा वस्त्रेण पीडयेत्| तेन रसेन सायं तर्पणवत् पूरयेन्नेत्रे| धारयेच्च स्नेहने शतद्वयं मात्राणां लेख़ने शतं प्रसादने त्रीणि शतानि||९||
🔊 Audio coming soon
బిల్వమాత్రం పలమాత్రం| వేశవారీకృతం సూక్ష్మచ్ఛిన్నం| స్నేహనే ఏరండపత్రేణ వేష్టనం| లేఖనే వటపత్రేణ| ప్రసాదనే ఉత్పలపత్రేణ| తద్ ద్విపలం పిండం మృదా ద్వ్యంగులఘనం ప్రలిప్య ధవాదీనామన్యతమస్య కాష్ఠైః పచేత్| తతః పక్వం నిష్పీడ్య తద్రసేన నేత్రే తర్పణవత్ పూరయేత్| సుబోధం|| 9||
Adhikarana puTapAkAnantarakRutyantarpaNapuTapAkayoH parihArakAlAvadhyAdishca (10) · Śloka 10
తర్పణవదేవ ధూమపానం ప్రసాదనవర్జ్యం| సుఖోష్ణౌ చ పూర్వౌ| శీతః ప్రసాదనః| పుటపాకస్త్వేకాహం ద్వ్యహం త్ర్యహం వా యోజ్యః| ద్విగుణశ్చ తర్పణపుటపాకయోః పరిహారః| బద్ధాక్షైశ్చ మాలతీమల్లికాకుసుమైర్నివసేత్| తథా పక్వాతిసారేఽపి పుటపాకస్యాయమేవ విధిరితి||10||
तर्पणवदेव धूमपानं प्रसादनवर्ज्यम्| सुख़ोष्णौ च पूर्वौ| शीतः प्रसादनः| पुटपाकस्त्वेकाहं द्व्यहं त्र्यहं वा योज्यः| द्विगुणश्च तर्पणपुटपाकयोः परिहारः| बद्धाक्षैश्च मालतीमल्लिकाकुसुमैर्निवसेत्| तथा पक्वातिसारेऽपि पुटपाकस्यायमेव विधिरिति||१०||
🔊 Audio coming soon
స్నిగ్ధలేఖనయోరేవాంతే ధూమపానం| ప్రసాదనే ధూమపానం న యోజ్యం| పూర్వౌ స్నిగ్ధలేఖనౌ| తర్పణపుటపాకయోశ్చ యత్కాలమాసేవా తతో ద్విగుణం వర్జ్యవర్జనం| అతిసారాదౌ పుటపాకా ఉక్తాస్తేషామయమేవ పాకవిధిః|| 10||
Adhikarana AshcyotanAdivyApatprashamanam (11-12) · Śloka 12
భవతి చాత్ర శ్లోకః- సేకేఽంజనే తర్పణే చ పుటపాకే చ యే గదాః| జాయేరన్ విధివిభ్రంశాద్యథాస్వం తాన్ ప్రసాధయేత్||11|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం సూత్రస్థానే తర్పణపుటపాకవిధిర్నామ త్రయస్త్రింశోఽధ్యాయః||12||
भवति चात्र श्लोकः- सेकेऽञ्जने तर्पणे च पुटपाके च ये गदाः| जायेरन् विधिविभ्रंशाद्यथास्वं तान् प्रसाधयेत्||११|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने तर्पणपुटपाकविधिर्नाम त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः||१२||
🔊 Audio coming soon
సేకాదౌ యథోక్తవిధివిభ్రంశాద్యే రోగా భవంతి తేషు రోగేషు యథాత్మీయం ప్రసాధనం చికిత్సితం కుర్యాదితి| సేక ఆశ్చ్యోతనం| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయాం అష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం సూత్రస్థానే త్రయస్త్రింశోఽధ్యాయః