Adhikarana atha nAsArogapratiShedho nAma caturviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ നാസരോഗപ്രതിഷേധം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो नासरोगप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ഉക്തക്രമേണൈവ നാസാരോഗാണാം ചികിത്സാം പ്രദര്ശയിതുമധ്യായ ആരഭ്യതേ||൧||
Adhikarana pInasacikitsAsUtram (2) · Śloka 2
സര്വേഷ്വാദൌ പീനസേഷു സ്നേഹസ്വേദവമനധൂമഗണ്ഡൂഷസ്നിഗ്ധോഷ്ണഭോജനനിവാതശയനാസനാനി സേവേത||൨||
सर्वेष्वादौ पीनसेषु स्नेहस्वेदवमनधूमगण्डूषस्निग्धोष्णभोजननिवातशयनासनानि सेवेत||२||
🔊 Audio coming soon
സര്വേഷ്വിത്യാദിനാ സാമാന്യേന പ്രതിശ്യായാനാം ചികിത്സാ ||൨||
Adhikarana pAcanauShadhAni (3) · Śloka 3
പാചനാര്ഥഞ്ച ഗുഡാര്ദ്രകക്ഷീരത്രികടുകാജമാംസമദ്യാമ്ലഭോജനാനി||൩||
पाचनार्थञ्च गुडार्द्रकक्षीरत्रिकटुकाजमांसमद्याम्लभोजनानि||३||
🔊 Audio coming soon
പാചനാര്ഥമിതി യേന പ്രതിശ്യായഃ പക്വതാം യാതി തദര്ഥം ഗുഡാദിഭോജനാനി സേവേതേതി സമ്ബന്ധഃ||൩||
Adhikarana upajighraNaM dhUmashca (4) · Śloka 4
രോഹിഷാജാജീവചാചോരകോപകുഞ്ചികാതര്കാരീചാതുര്ജാതകരജോ വസ്ത്രാവബദ്ധം മുഹുര്മുഹുരുപജിഘ്രേത്| ഘൃതാക്തസക്തൂന് മല്ലകസമ്പുടേ കൃത്വാ ധൂമം ച പിബേത്||൪||
रोहिषाजाजीवचाचोरकोपकुञ्चिकातर्कारीचातुर्जातकरजो वस्त्रावबद्धं मुहुर्मुहुरुपजिघ्रेत्| घृताक्तसक्तून् मल्लकसम्पुटे कृत्वा धूमं च पिबेत्||४||
🔊 Audio coming soon
സര്വേഷു ച രോഹിഷാദിചൂര്ണവസ്ത്രേ ബദ്ധ്വാ മുഹുര്മുഹുരുപജിഘ്രേത്| ഘൃതാക്തസക്തൂനിത്യാദി സുബോധമ്||൪||
Adhikarana pakve cikitsAkramaH (5) · Śloka 5
പക്വേ തു ശിരോവിരേചനമവപീഡം ച യുഞ്ജ്യാത്||൫||
पक्वे तु शिरोविरेचनमवपीडं च युञ्ज्यात्||५||
🔊 Audio coming soon
പക്വേ തു സര്വസ്മിന് പ്രതിശ്യായേऽങ്ഗലാഘവാദിനാ ജ്ഞാതേ ശിരോവിരേകാദികം യുഞ്ജ്യാത്തീക്ഷ്ണദ്രവ്യൈഃ കല്കാദ്യൈര്നാസായോജ്യ ഔഷധോऽവപീഡഃ||൫||
Adhikarana sAmAnyamapathyam (6) · Śloka 6
നിദാനോക്താനി ച വര്ജയേത്| വിശേഷേണ ശീതാമ്ബുസ്നാനപാനാത്യുച്ചോപധാനാനുപധാനക്രോധശോകാന്||൬||
निदानोक्तानि च वर्जयेत्| विशेषेण शीताम्बुस्नानपानात्युच्चोपधानानुपधानक्रोधशोकान्||६||
🔊 Audio coming soon
നിദാനോക്താനി ചാവശ്യായാദീനി വര്ജയേത്| ശീതാമ്ബുസ്നാനാദികം വിശേഷേണ വര്ജയേദേതി||൬||
Adhikarana vAtapratiSyAyacikitsA (7) · Śloka 7
അഥ വാതപ്രതിശ്യായേ പൂര്വമേവ വാതഹരദ്രവ്യവിപക്വം സസൈന്ധവം പ്രാതഃ സര്പിഃ പിബേന്മഹാഷ്ടപലം വാ||൭||
अथ वातप्रतिश्याये पूर्वमेव वातहरद्रव्यविपक्वं ससैन्धवं प्रातः सर्पिः पिबेन्महाष्टपलं वा||७||
🔊 Audio coming soon
സാധാരണമുക്ത്വാऽഥേത്യാദിനാ വിശേഷേണോച്യതേ| പൂര്വമേവ പ്രഥമമേവ| വാതഹരാണി ദ്രവ്യാണി ഭദ്രദാര്വ്യാദീനി ശോധനാദിഗണോക്താനി| മഹാഷ്ടപലം യാവശൂകേത്യാദിനാ ഗുല്മനിര്ദിഷ്ടമ്||൭||
Adhikarana vAtapratishyAyacikitsA (8) · Śloka 8
ദശമൂലകുലത്ഥകോലയവശുശ്കമൂലകവ്യോഷലവണപഞ്ചകൈഃ സദധിധാന്യാമ്ലം സര്പിഃസിദ്ധമാഹാരേ പാനേ ച പ്രണീതമ് പ്രതിശ്യായയക്ഷ്മാകാസശ്വാസഗ്രഹണീഗുല്മവിബന്ധനമ്||൮||
दशमूलकुलत्थकोलयवशुश्कमूलकव्योषलवणपञ्चकैः सदधिधान्याम्लं सर्पिःसिद्धमाहारे पाने च प्रणीतम् प्रतिश्याययक्ष्माकासश्वासग्रहणीगुल्मविबन्धनम्||८||
🔊 Audio coming soon
ദശമൂലാദിഭിഃ സിദ്ധം സര്പിരാഹാരപാനാഭ്യാം പ്രതിശ്യായാദിഘ്നമ്||൮||
Adhikarana vAtapratishyAyacikitsA (9) · Śloka 9
ജീര്ണസ്നേഹം ജാങ്ഗലരസേന വ്യോഷദാഡിമസൈന്ധവവതാ ബാലമൂലകരസേന സര്വധാന്യയൂഷേണ വാ ഭോജയേത്| നാഗരം വാ പയസാ പിബേത്||൯||
जीर्णस्नेहं जाङ्गलरसेन व्योषदाडिमसैन्धववता बालमूलकरसेन सर्वधान्ययूषेण वा भोजयेत्| नागरं वा पयसा पिबेत्||९||
🔊 Audio coming soon
ജീര്ണസ്നേഹമാതുരം യസ്യാനന്തരോക്താന്യതമസ്നേഹോ ജീര്ണസ്തം വ്യോഷാദിമതാ ജാങ്ഗലരസേന ഭോജയേത്| ബാലമൂലകസ്യ രസേന വാ| രസോ യൂഷഃ സര്വധാബ്യാനാം മുദ്ഗാദീനാം യൂഷേണ സുബോധമ് ||൯||
Adhikarana vAtapratishyAyacikitsA (10) · Śloka 10
കൃഷ്ണാദശമൂലശുണ്ഠീയവൈരണ്ഡമൂലക്വാഥസിദ്ധേന പയസോത്തമാങ്ഗം സ്വേദയേത്| തദേവ ച പാനഭോജനയോര്വിദധ്യാത്| ആര്ദിതോക്താംശ്ച സ്വേദാന്| ഏവമപരിപച്യമാനേ പുനഃ പുനര്നാഡീസ്വേദം വാതഹരം ചാസ്ഥാപനമനുവാസനം ശിരോബസ്തിഞ്ച||൧൦||
कृष्णादशमूलशुण्ठीयवैरण्डमूलक्वाथसिद्धेन पयसोत्तमाङ्गं स्वेदयेत्| तदेव च पानभोजनयोर्विदध्यात्| आर्दितोक्तांश्च स्वेदान्| एवमपरिपच्यमाने पुनः पुनर्नाडीस्वेदं वातहरं चास्थापनमनुवासनं शिरोबस्तिञ्च||१०||
🔊 Audio coming soon
കൃഷ്ണാദിസിദ്ധേന പയസോത്തമാങ്ഗശിരഃ സ്വേദയേത്| തദേവേതി കൃഷ്ണാദിസിദ്ധം ക്ഷീരമ്| അര്ദിതോക്താംശ്ച സ്വേദാന് കുര്യാത്| സുബോധമ്||൧൦||
Adhikarana vAtapratishyAyacikitsA (11) · Śloka 11
പക്വേ തു തൈലം ക്ഷവകചൂര്ണയുക്തം സസൈന്ധവം സര്പിര്വാ ശിരോവിരോചനമ്||൧൧||
पक्वे तु तैलं क्षवकचूर्णयुक्तं ससैन्धवं सर्पिर्वा शिरोविरोचनम्||११||
🔊 Audio coming soon
പക്വേ തു വാതപ്രതിശ്യായേ ക്ഷവകേണ രാജക്ഷവകേണ യുക്തം തൈലം ശിരോവിരേചനം സര്പിര്വാ സസൈന്ധവമ്| ഇതി വാതപ്രതിശ്യായേ||൧൧||
Adhikarana pittapratiSyAyacikitsA (12) · Śloka 12
പിത്തപ്രതിശ്യായേ പദ്മകോശീരപടോലസാരിവാവിദാരീശതാവരീക്ഷീരിദ്രുമശുങ്ഗശഠീകര്കടാഖ്യാദുരാലഭാനാമര്ദ്ധാഢകമഷ്ടഗുണേऽമ്ഭസി വിപാച്യ പാദാവശേഷേ മധുകമൃദ്വീകാചന്ദനശ്രൃങ്ഗാടകകശേരുകശ്വേതപാകാന്യക്ഷമാത്രാണി ദത്വാ ഘൃതപ്രസ്ഥം പയസാ സഹ സാധയേത്| തത് പ്രാതഃ പാനായ യുഞ്ജ്യാത്| ജീര്ണേ സുഖോഷ്ണതോയപരിഷിക്തം സസൈന്ധവേന രസേന ഭോജയേത്| സുസ്നിഗ്ധം വിരേചയേത് ദ്രാക്ഷാപടോലശ്രീപര്ണീമൂര്വാത്രിവൃത്ക്വാഥേന ത്രിവൃത്പഥ്യാപൂഗഫലചൂര്ണാന്വിതേന||൧൨||
पित्तप्रतिश्याये पद्मकोशीरपटोलसारिवाविदारीशतावरीक्षीरिद्रुमशुङ्गशठीकर्कटाख्यादुरालभानामर्द्धाढकमष्टगुणेऽम्भसि विपाच्य पादावशेषे मधुकमृद्वीकाचन्दनश्रृङ्गाटककशेरुकश्वेतपाकान्यक्षमात्राणि दत्वा घृतप्रस्थं पयसा सह साधयेत्| तत् प्रातः पानाय युञ्ज्यात्| जीर्णे सुखोष्णतोयपरिषिक्तं ससैन्धवेन रसेन भोजयेत्| सुस्निग्धं विरेचयेत् द्राक्षापटोलश्रीपर्णीमूर्वात्रिवृत्क्वाथेन त्रिवृत्पथ्यापूगफलचूर्णान्वितेन||१२||
🔊 Audio coming soon
പിത്തജം പ്രതിശ്യായേ പദ്മകാദിഘൃതേന സുസ്നിഗ്ധം ദ്രാക്ഷാദിക്വാഥേന ത്രിവൃദാദിചൂര്ണാന്വിതേന വിരേചയേത്| ക്ഷീരിദ്രുമാണാം വടാദീനാം ശുങ്ഗാ അങ്കുരാഃ| കര്കടാക്ഷ്യാ കര്കടശ്രൃങ്ഗീ| അര്ദ്ധാഢകം ദ്വാത്രിംശത്പലാനി| അഷ്ടഗുണമമ്ഭഃ പലസങ്ഖ്യയ| ശ്വേതപാകഃ ശ്വേതകാമ്ബോജികാ| അക്ഷം കര്ഷഃ| ജീര്ണ ഇതി തസ്മിന് ഘൃതേ| പരിഷിക്തം സ്നാപിതമാതുരമ്| രസേനേതി മാംസരസേന||൧൨||
Adhikarana pittapratishyAyacikitsA (13) · Śloka 13
വിരിക്തഭുക്തസ്യ ശീതൈഃ ശിരോവക്ത്രലേപപരിഷേകകവലഗ്രഹാന് വിതരേത്||൧൩||
विरिक्तभुक्तस्य शीतैः शिरोवक्त्रलेपपरिषेककवलग्रहान् वितरेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
ഏവം വിരിക്തസ്യാനന്തരഞ്ച ഭുക്തസ്യ ശീതൈഃ ശീതവീര്യസ്പര്ശൈര്ദ്രവ്യൈഃ ശിരോവക്ത്രേ ലേപാദീന് വിതരേത്||൧൩||
Adhikarana pittapratishyAyacikitsA (14) · Śloka 14
വ്യജനപവനവിധൂയമാനശ്ച നീലശാദ്വലോപവനശിശിരകരകിരണധാരാഗൃഹാണി സേവേത||൧൪||
व्यजनपवनविधूयमानश्च नीलशाद्वलोपवनशिशिरकरकिरणधारागृहाणि सेवेत||१४||
🔊 Audio coming soon
വ്യജനപവനൈരുത്ക്ഷേപവാതൈര്വിധൂയമാനഃ സന്നാതുരോ നീലശാദ്വലോപവനാദികം സേവേത| നീലം ശാദ്വലം ദൂര്വാ യസ്മിന്നുപവനേ തത്തഥോക്തം ശിശിരകരസ്യ| ശീതരശ്മേഃ കിരണാഃ പാദാഃ| (ധാരാഗൃഹം നാമ ചതുസ്തമ്ഭപ്രതിഷ്ഠിതമദൃശ്യപ്രഭവാഭിനിഷ്യന്ദിനീഭിര്ജലധാരാഭിഃ പരിവൃതം മണ്ഡപമ് )| ധാരാഗൃഹം യന്ത്രപ്രവൃത്തധാരാജലം വേശ്മ ഏഷാം ദ്വന്ദ്വഃ|| ൧൪||
Adhikarana pittapratishyAyacikitsA (15) · Śloka 15
തത്ര ച പക്വേ തു ദോഷേ ശിരോവിരേകം പുരാണഘൃതേന സസൈന്ധവേന ഘൃതമണ്ഡേന വാ കട്ഫലാന്വിതേന കുര്യാത്| വിശുദ്ധസ്രോതസശ്ച ജാങ്ഗലരസേന ക്ഷീരേണ വാ ശീതേന ഭോജനമ്||൧൫||
तत्र च पक्वे तु दोषे शिरोविरेकं पुराणघृतेन ससैन्धवेन घृतमण्डेन वा कट्फलान्वितेन कुर्यात्| विशुद्धस्रोतसश्च जाङ्गलरसेन क्षीरेण वा शीतेन भोजनम्||१५||
🔊 Audio coming soon
തത്ര ച പിത്തപ്രതിശ്യായേ ദോഷേ പക്വേ സസൈന്ധവേന പുരാണഘൃതേന ശിരോവിരേകം കുര്യാത്| അഥവാ കട്ഫലാന്വിതേന ഘൃതമണ്ഡേന തത് കുര്യാത്| വിശുദ്ധസ്രോതസശ്ചേതി ശിരോവിരേചനേന ശീതരസക്ഷീരഭോജനം ഹിതമ്| ഇതി പിത്തപ്രതിശ്യായേ ||൧൫||
Adhikarana kaphapratishyAyacikitsA (16) · Śloka 16
കഫജേ തു യവക്ഷാരാവചൂര്ണിതമുഷ്ണോദകാനുപാനം ഘൃതം പായയേത്| ജീര്ണേ ച തിലമാഷപലലവതീം യവാഗൂമ്| തതോ വാമനീയൌഷധക്വാഥസിദ്ധയാ സസര്പിഷ്കയാ സൈന്ധവമാഷചൂര്ണപ്രഗാഢയാ പേയയോഷ്ണാമ്ഭസാ ച വാമയേത്||൧൬||
कफजे तु यवक्षारावचूर्णितमुष्णोदकानुपानं घृतं पाययेत्| जीर्णे च तिलमाषपललवतीं यवागूम्| ततो वामनीयौषधक्वाथसिद्धया ससर्पिष्कया सैन्धवमाषचूर्णप्रगाढया पेययोष्णाम्भसा च वामयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
കഫജേ പ്രതിശ്യായേ| സുബോധമ്| ജീര്ണ ഇതി ഘൃതേ| പലലം തിലകല്കഃ| തത ഇത്യസ്മിന് ക്രമേ കൃതേऽനു തദഹരേവ വമനമ്| വാമനീയാന്യൌഷധാനി മദനാദീനി സൂത്രപഠിതാനി| സൈന്ധവമാഷയോശ്ചൂര്ണേന പ്രഗാഢാ ഘനാ||൧൬||
Adhikarana kaphapratishyAyacikitsA (17) · Śloka 17
തതസ്തീക്ഷ്ണധൂമകവലയവാനചണകപ്രായാഹാരനാഡീസ്വേദൈരുപാചരേത്| അരുചിഗൌരവയോസ്തു വിശോധയേത്||൧൭||
ततस्तीक्ष्णधूमकवलयवानचणकप्रायाहारनाडीस्वेदैरुपाचरेत्| अरुचिगौरवयोस्तु विशोधयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
തതോ വമനസ്യ പശ്ചാത്തീക്ഷ്ണധൂമാദിഭിരുപാചരേത്| തീക്ഷ്ണോ ധൂമഃ സൂത്ര ഉക്തോ നാഡീസ്വേദശ്ച| അരുചിഗൌരവയോസ്തു വിശോധയോദിത്യര്ഥാദ്വമനേന വിരേചനേന ച||൧൭||
Adhikarana kaphapratishyAyacikitsA (18) · Śloka 18
പക്വേ ക്ഷവകവിഡങ്ഗസൈന്ധവാദിഭിര്നസ്യമ്| തൈലാപ്ലുതോ നാഗരചൂര്ണാനുവിദ്ധോ മുദ്ഗ ആഹാരോ യഥാസാത്മ്യം ച രൂക്ഷതീക്ഷ്ണോഷ്ണമ്||൧൮||
पक्वे क्षवकविडङ्गसैन्धवादिभिर्नस्यम्| तैलाप्लुतो नागरचूर्णानुविद्धो मुद्ग आहारो यथासात्म्यं च रूक्षतीक्ष्णोष्णम्||१८||
🔊 Audio coming soon
പക്വേ ച തസ്മിന് പ്രതിശ്യായേ ക്ഷവകാദിഭിസ്തീക്ഷ്ണൈര്നസ്യമ്| ക്ഷവകോ രാജക്ഷവകഃ| തത്ര ച മുദ്ഗ ആഹാരോ യഥാസാത്മ്യം ചാന്യദപ്യാഹാരമ്| കിമ്ഭൂതോ മുദ്ഗ ആഹ-തൈലാപ്ലുതഃ തൈലഭൂയിഷ്ഠ ഇത്യര്ഥഃ| നാഗരചൂര്ണേന ചാനുവിദ്ധഃ കൃതസംസ്കാരഃ||൧൮||
Adhikarana kaphapratishyAye nasyam (19) · Śloka 19
ശുദ്ധഘ്രാണപാഥസ്യ ദേവദാരുസരലകാകോലീജീവകമധുകപിപ്പല്യനന്താക്ഷീരവിപക്വം തൈലം നസ്യമ്||൧൯||
शुद्धघ्राणपाथस्य देवदारुसरलकाकोलीजीवकमधुकपिप्पल्यनन्ताक्षीरविपक्वं तैलं नस्यम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ഏവം രൂക്ഷാദിഗുണൈരാഹാരാദിഭിര്വിശുദ്ധഘ്രാണമാര്ഗസ്യ സതോ ദേവദാര്വാദിഭിഃ ക്ഷീരേണ ച വിപക്വം തൈലം നസ്യമ് ഇതി കഫേ||൧൯||
Adhikarana sannipAtapratishyAyacikitsA (20) · Śloka 20
സാന്നിപാതികേ ദോഷബലതഃ പ്രതികുര്യാത്| രസാഞ്ജനാതിവിഷാമുസ്തഭദ്രദാരുസാധിതം ചാത്രം തൈലം നാവനമ്||൨൦||
सान्निपातिके दोषबलतः प्रतिकुर्यात्| रसाञ्जनातिविषामुस्तभद्रदारुसाधितं चात्रं तैलं नावनम्||२०||
🔊 Audio coming soon
സന്നിപാതജേ തു ദോഷബലാപേക്ഷയാ കാര്യാ| യ ഏവ ദോഷോ യഥാ ബലവാംസ്തസ്യൈവ തഥാ ചികിത്സയാ പ്രതീകാര ഇത്യര്ഥഃ| അത്ര ച സന്നിപാതേ രസാഞ്ജനാദിഭിഃ സാധിതം തൈലം നാവനമിതി സന്നിപാതേ||൨൦||
Adhikarana raktajapratishyAyacikitsA (21) · Śloka 21
രക്തജേ പൈത്തികോ രക്തപിത്തോക്തശ്ച വിധിഃ||൨൧||
रक्तजे पैत्तिको रक्तपित्तोक्तश्च विधिः||२१||
🔊 Audio coming soon
രക്തജേ പ്രതിശ്യായേ പിത്തപ്രതിശ്യായോക്തോ രക്തപിത്തോക്തശ്ച വിധിഃ ഇതി രക്തേ||൨൧||
Adhikarana duShTapratishyAyacikitsA (22) · Śloka 22
ദുഷ്ടപ്രതിശ്യായേ വ്യോഷചിത്രകയവക്ഷാരബീജകവിഡങ്ഗപൂതികരഞ്ജത്വഗ്ലവണത്രയൈര്മാംസരസപ്രതിവാപവിപക്വം സക്ഷൌദ്രം സര്പിഃ പായയേത്| ജീര്ണേ ഘൃതേ ജാങ്ഗലരസേന തൈലോപസേകം ഭോജയേത്| സ്നിഗ്ധം കഫപ്രതിശ്യായവദുപാചരേത്||൨൨||
दुष्टप्रतिश्याये व्योषचित्रकयवक्षारबीजकविडङ्गपूतिकरञ्जत्वग्लवणत्रयैर्मांसरसप्रतिवापविपक्वं सक्षौद्रं सर्पिः पाययेत्| जीर्णे घृते जाङ्गलरसेन तैलोपसेकं भोजयेत्| स्निग्धं कफप्रतिश्यायवदुपाचरेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
ദുഷ്ടപ്രതിശ്യായേ വ്യോഷാദിഭിര്മാംസരസം പ്രതീവാപം പച്യമാനം ദത്വാ വിപക്വം സര്പിഃ ക്ഷൌദ്രേണ സഹ പായയേത്| ഉപസേകശബ്ദേന തൈലസ്യാതിബഹുത്വമുക്തമ്| സ്നിഗ്ധം ചേത്യനന്തരോക്തേന പ്രകാരേണൈവ ദുഷ്ടപ്രതിശ്യായിനമ്||൨൨||
Adhikarana duShTapratishyAyacikitsA (23) · Śloka 23
പക്വേऽവപീഡം വ്യോഷേന്ദ്രയവവിഡങ്ഗസാരജീരകസൈന്ധവൈര്ബസ്തമൂത്രപിഷ്ടൈര്ദദ്യാത്| വിശുദ്ധഘ്രാണസ്രോതസം ച പുനരുപസ്നേഹ്യ വിരേചയേത്| ഭൃഷ്ടാന് യവാന് ഭൂസ്തൃണകാമ്രാതകജീരകത്രിവൃതായുക്താന് ഗോമൂത്രേണ ക്വാഥയേത്| തം ക്വാഥമഭയാനാഗരമരിചക്രമുകസൈന്ധവയാവശൂകചൂര്ണയുക്തം സബീജപൂരകരസം പായയേത്| കോഷ്ണോദകം ചാനുകണ്ഠയേത്||൨൩||
पक्वेऽवपीडं व्योषेन्द्रयवविडङ्गसारजीरकसैन्धवैर्बस्तमूत्रपिष्टैर्दद्यात्| विशुद्धघ्राणस्रोतसं च पुनरुपस्नेह्य विरेचयेत्| भृष्टान् यवान् भूस्तृणकाम्रातकजीरकत्रिवृतायुक्तान् गोमूत्रेण क्वाथयेत्| तं क्वाथमभयानागरमरिचक्रमुकसैन्धवयावशूकचूर्णयुक्तं सबीजपूरकरसं पाययेत्| कोष्णोदकं चानुकण्ठयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
പക്വേ ച ദുഷ്ടപ്രതിശ്യായേ വ്യോഷാദിഭിര്ബസ്തമൂത്രപിഷ്ടൈരവപീഡം നസ്യം ദദ്യാത്| സുബോധമ്| അനുകണ്ഠനം സ്തോകപാനമ്|| ൨൩||
Adhikarana duShTapratishyAyacikitsA (24) · Śloka 24
വിരിക്തം ച കാലേ മുസ്തഹരിദ്രാനാഗരയവക്ഷാരപൂതീകരഞ്ജ്രേണുകാഭിരജാവിഗോമൂത്രദധിഭിശ്ച സിദ്ധം സര്പിരുപയോജയേത്| തീക്ഷ്ണാനി ച നിരൂഹാനുവാസനാനി| അരിഷ്ടാംശ്ച പാനാര്ഥമ്||൨൪||
विरिक्तं च काले मुस्तहरिद्रानागरयवक्षारपूतीकरञ्ज्रेणुकाभिरजाविगोमूत्रदधिभिश्च सिद्धं सर्पिरुपयोजयेत्| तीक्ष्णानि च निरूहानुवासनानि| अरिष्टांश्च पानार्थम्||२४||
🔊 Audio coming soon
വിരിക്തം ചേതി ഭൃഷ്ടയവാദിരസേന| കാല ഇതി യോഗ്യേ മുസ്താദിഭിരജാദീനാം മൂത്രേണ ദധ്നാ ച സിദ്ധം സര്പിരുപയോജയേത്| തീക്ഷ്ണാനി നിരൂഹാദീന്യുപയോജയേദിതി സമ്ബധ്യതേ||൨൪||
Adhikarana duShTapratishyAyacikitsA (25) · Śloka 25
ഏവമപ്യശാന്തൌ ഹിങ്ഗുക്ഷാരാമരദാരുവിപക്വം ഘൃതം മാംസരസാനുപാനം പിബേത്||൨൫||
एवमप्यशान्तौ हिङ्गुक्षारामरदारुविपक्वं घृतं मांसरसानुपानं पिबेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
ഏവമനന്തരോക്തേനാപ്യശാന്തൌ സത്യാം ഹിങ്ഗ്വാദിപക്വം പിബേത്||൨൫||
Adhikarana duShTapratishyAyacikitsA (26) · Śloka 26
കോശാമ്രപല്ലവമൂര്വാതര്കാരീങ്ഗുദീഫലണിജ്ജകമഹാപഞ്ചമൂലകണ്ടകാരികാസാരിവോരുപൂഗഹിംസ്രാനിമ്ബശിഗ്രുഫലരക്ഷോഘ്നകൃമിഘ്നദന്തീപൂതീകരഞ്ജപിപ്പലീവാര്താകബീജാഹിമാരകമൂലത്വക്പത്രപുഷ്പഫലൈരജാമൂത്രപിഷ്ടൈരജാശ്വശകൃദ്രസയുക്തൈര്ധൂമവര്ത്തിം കൃത്വാ ഘൃതാഭ്യക്താം പാതും പ്രയച്ഛേത്||൨൬||
कोशाम्रपल्लवमूर्वातर्कारीङ्गुदीफलणिज्जकमहापञ्चमूलकण्टकारिकासारिवोरुपूगहिंस्रानिम्बशिग्रुफलरक्षोघ्नकृमिघ्नदन्तीपूतीकरञ्जपिप्पलीवार्ताकबीजाहिमारकमूलत्वक्पत्रपुष्पफलैरजामूत्रपिष्टैरजाश्वशकृद्रसयुक्तैर्धूमवर्त्तिं कृत्वा घृताभ्यक्तां पातुं प्रयच्छेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
തസ്യ ച കോശാമ്രാദീനാം യഥാസമ്ഭവം പത്രാദിഭിരജസ്യ മൂത്രേണ പിഷ്ടൈരജാശ്വകൃദ്രസേന യുക്തൈര്ധൂമവിധ്യുക്തപ്രകാരേണ ധൂമവര്ത്തിം കൃത്വാ ഘൃതേനാഭ്യക്താം പാതും പ്രയച്ഛേത്| പാനായ ദദ്യാത്||൨൬||
Adhikarana duShTapratishyAyacikitsA (27) · Śloka 27
പിപ്പലീവര്ധമാനം ചോപയുഞ്ജീത| കൃമിഘ്നൈശ്ച യോഗൈര്യാപയേത്||൨൭||
पिप्पलीवर्धमानं चोपयुञ्जीत| कृमिघ्नैश्च योगैर्यापयेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
പിപ്പലീവര്ധമാനം രസായനേ വക്ഷ്യതേ| കൃമിഘ്നാ യോഗാശ്ചികിത്സിത ഉക്താഃ തൈര്ദുഷ്ടപ്രതിശ്യായം യാപ്യത്വോക്തേര്യാപയേത്| ഇതി ദുഷ്ടപ്രതിശ്യായേ||൨൭||
Adhikarana bhRushakShavathupuTakayoH cikitsA (28) · Śloka 28
ഭൃശക്ഷവഥൌ പുടകേ ച നിമ്ബകട്ഫലകുഷ്ഠമരിചചൂര്ണൈഃ ക്ലേദനാഥ പ്രധമനമ്| പിപ്പലീകുഷ്ഠശുണ്ഠീവിഡങ്ഗമൃദ്വീകാകഷായകല്കവിപക്വം തൈലം ഘൃതം വാ നാവനമ്||൨൮||
भृशक्षवथौ पुटके च निम्बकट्फलकुष्ठमरिचचूर्णैः क्लेदनाथ प्रधमनम्| पिप्पलीकुष्ठशुण्ठीविडङ्गमृद्वीकाकषायकल्कविपक्वं तैलं घृतं वा नावनम्||२८||
🔊 Audio coming soon
ഭൃശക്ഷവാഖ്യേ രോഗേ പുടകേ ച ശുഷ്കത്വനാശായ ക്ലേദോത്പാദനായ നിമ്ബാദിചൂര്ണം പ്രധമനമ്| പിപ്പല്യാദീനാം ക്വാഥേന കല്കേന ച വിപക്വം തൈലം വാ ഘൃതം വാ നാവനമ്||൨൮||
Adhikarana nAsASoShanAsAnAhayoH cikitsA (29) · Śloka 29
നാസാശോഷേ ബലാതൈലം പാനേ ശിരോബസ്തൌ ച| സ്നിഗ്ധസ്യ സ്വേദഃ| ക്ഷീരസര്പിര്നസ്യം മധുരവര്ഗസാധിതം വാ തൈലമ്| സ്നൈഹികോ ധൂമഃ| തഥാ നാസാനാഹേऽപി| ഏവമനുപശമേ ശിരോവിരേകഃ||൨൯||
नासाशोषे बलातैलं पाने शिरोबस्तौ च| स्निग्धस्य स्वेदः| क्षीरसर्पिर्नस्यं मधुरवर्गसाधितं वा तैलम्| स्नैहिको धूमः| तथा नासानाहेऽपि| एवमनुपशमे शिरोविरेकः||२९||
🔊 Audio coming soon
നാസാശോഷാഖ്യേ സുബോധമ്| ക്ഷീരാത് ഗൃഹീതം ഘൃതം ക്ഷീരസര്പിഃ| സ്നൈഹികോ ധൂമഃ സൂത്രോക്തഃ| തഥേതി നാസാശോഷക്രമസമുച്ചയോ നാസാനാഹാഖ്യേऽപി| ഏവം ച നാസാനാഹസ്യാനുപശമേ ശിരോവിരേകഃ||൨൯||
Adhikarana nAsApAkadIptyoshcikitsA (30) · Śloka 30
നാസാപാകേ ദീപ്തൌ ച ജലൌകോഭിരസ്രവിസ്രാവണമ്| ശീതൈരൂര്ധ്വാധോവിരേകലേപസേകാഃ||൩൦||
नासापाके दीप्तौ च जलौकोभिरस्रविस्रावणम्| शीतैरूर्ध्वाधोविरेकलेपसेकाः||३०||
🔊 Audio coming soon
നാസാപാകദീപ്ത്യാഖ്യോര്ജലൌക ആദികമ്||൩൦||
Adhikarana nAsAsrAvacikitsA (31) · Śloka 31
നാസാസ്രാവേ തീക്ഷ്ണം നസ്യം ധൂമശ്ച||൩൧||
नासास्रावे तीक्ष्णं नस्यं धूमश्च||३१||
🔊 Audio coming soon
നാസാസ്രാവേ സുബോധമ്||൩൧||
Adhikarana avInasapUtinAsayoshcikitsA (32) · Śloka 32
അവീനസേ പൂതിനാസേ ച ഗുഡമരിചഹിങ്ഗുശിവാടികാവിഡങ്ഗൈരജാമൂത്രപിഷ്ടൈര്നസ്യമ്| കഫപ്രതിശ്യായവച്ച സ്നേഹസ്വേദവമനാനി||൩൨||
अवीनसे पूतिनासे च गुडमरिचहिङ्गुशिवाटिकाविडङ्गैरजामूत्रपिष्टैर्नस्यम्| कफप्रतिश्यायवच्च स्नेहस्वेदवमनानि||३२||
🔊 Audio coming soon
അവീനസപൂതിനാസയോര്ഗുഡാദിഭിരജാമൂത്രപിഷ്ടൈര്നസ്യമ്| ഹിങ്ഗുശിവാടികാ ഹിങ്ഗുപത്രീ| കഫപ്രതിശ്യായവത് സ്നേഹാദീനി||൩൨||
Adhikarana avInasapUtinAsayoshcikitsA (33) · Śloka 33
വമിതവതോ നിര്ഗുണ്ഡീശിഗ്രുതര്കാരീഫണിജ്ജകക്ഷവകസുരജാര്ജകപത്രസ്വരസേന സാര്ഷപം പീലുജം വാ തൈലം വിപച്യ നസ്യം വിദധ്യാത്||൩൩||
वमितवतो निर्गुण्डीशिग्रुतर्कारीफणिज्जकक्षवकसुरजार्जकपत्रस्वरसेन सार्षपं पीलुजं वा तैलं विपच्य नस्यं विदध्यात्||३३||
🔊 Audio coming soon
വമിതവതഃ കൃതവമനസ്യ| നിര്ഗുണ്ഡ്യാദിപത്രസ്വരസേന സര്ഷപതൈലം പീലുജം വാ തൈലം വിപാച്യ നസ്യം വിദധ്യാത്||൩൩||
Adhikarana avInasapUtinAsayoshcikitsA (34) · Śloka 34
ലാക്ഷാവിഡങ്ഗപിപ്പലീലവങ്ഗക്ഷവകനിശാകുഷ്ഠവചാകരഞ്ജികാകല്കൈര്വാ തിലതൈലമ്| ശിഗ്രുബൃഹതീദന്തീമൂലബില്വവ്യോഷസുരസസൈന്ധവൈര്വാ||൩൪||
लाक्षाविडङ्गपिप्पलीलवङ्गक्षवकनिशाकुष्ठवचाकरञ्जिकाकल्कैर्वा तिलतैलम्| शिग्रुबृहतीदन्तीमूलबिल्वव्योषसुरससैन्धवैर्वा||३४||
🔊 Audio coming soon
അഥവാ ലാക്ഷാദികല്കൈസ്തിലതൈലം വിപാച്യ നസ്യം വിദധ്യാത്| ശിഗ്ര്വാദികല്കൈര്വാ| ഇത്യവീനസേ പൂതിനാസേ ച ||൩൪||
Adhikarana pUyaraktacikitsA (35) · Śloka 35
ഉത്പന്നമാത്രം പൂയരക്തം രക്തപ്രതിശ്യായവച്ചികിത്സേത്| പ്രവൃദ്ധം നാഡീവ്രണവത്| കൃതവമനസ്യ ചാസ്യ നസ്യധൂമൌ പ്രയോജയേത്||൩൫||
उत्पन्नमात्रं पूयरक्तं रक्तप्रतिश्यायवच्चिकित्सेत्| प्रवृद्धं नाडीव्रणवत्| कृतवमनस्य चास्य नस्यधूमौ प्रयोजयेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
പൂയരക്താഖ്യമുത്പന്നമാത്രമേവ രക്തപ്രതിശ്യായവിധാനേന ചികിത്സേത്| പ്രവൃദ്ധം പുനര്വക്ഷ്യമാണനാഡീവ്രണവത്| അസ്യ ച പ്രവൃദ്ധരക്തപൂയവതഃ കൃതവമനസ്യ ധൂമം ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ യോജയേത്||൩൫||
Adhikarana nAshArsacikitsA (36) · Śloka 36
അര്ശാംസി വിധിവത് ക്ഷാരേണാഗ്നിനാ വാ ദഹേത്| സ്ഥൂലാനി തു ശസ്ത്രേണ സ്പൃഷ്ട്വാ ദാഹാനന്തരം ശീതാം ക്രിയാം യോജയേത്||൩൬||
अर्शांसि विधिवत् क्षारेणाग्निना वा दहेत्| स्थूलानि तु शस्त्रेण स्पृष्ट्वा दाहानन्तरं शीतां क्रियां योजयेत्||३६||
🔊 Audio coming soon
അര്ശാംസീതി| വിധിവത് ഗ്രഹണമപായപരിരക്ഷായൈ| സ്ഥൂലാനി ത്വര്ശാംസി ശസ്ത്രേണ സ്പൃഷ്ട്വാ ഛിത്വാ ദഹേദിതി സമ്ബന്ധഃ| സുബോധമ്||൩൬||
Adhikarana nAshArsacikitsA (37) · Śloka 37
വര്ത്തിഞ്ച നാസായാം കുമ്ഭനികുമ്ഭാഗ്നികസൈന്ധവപിപ്പലീമനശ്ശിലാലകല്കമധുഘൃതപ്രദിഗ്ധാമ്||൩൭||
वर्त्तिञ्च नासायां कुम्भनिकुम्भाग्निकसैन्धवपिप्पलीमनश्शिलालकल्कमधुघृतप्रदिग्धाम्||३७||
🔊 Audio coming soon
വര്ത്തിഞ്ച ചൈലമയീം കുമ്ഭാദികല്കമധുഘൃതപ്രദിഗ്ധാം നാസായാം യോജയേദിതി സമ്ബന്ധഃ||൩൭||
Adhikarana nAshArsacikitsA (38) · Śloka 38
തുവരികാബിഭീതകഹരിദ്രാലോധ്രപ്രിയങ്ഗുകരഞ്ജികാകല്കഗുഡോദകവിപക്വം തൈലം നാവനമ്| കരഞ്ജകലോധ്രോത്പലമധുകതിന്ദുകാസ്ഥിത്രിഫലാഖദിരസാരവിപക്വം വാ||൩൮||
तुवरिकाबिभीतकहरिद्रालोध्रप्रियङ्गुकरञ्जिकाकल्कगुडोदकविपक्वं तैलं नावनम्| करञ्जकलोध्रोत्पलमधुकतिन्दुकास्थित्रिफलाखदिरसारविपक्वं वा||३८||
🔊 Audio coming soon
തുവരികാദിവിപക്വം തൈലം കരഞ്ജകലോധ്രാദിഭിര്വിപക്വം വാ തൈലം നാവനമ് ||൩൮||
Adhikarana nAshArsacikitsA (39) · Śloka 39
യഥാദോഷഞ്ച സ്നേഹവമനവിരേകാദീന് പ്രണിദധ്യാത്||൩൯||
यथादोषञ्च स्नेहवमनविरेकादीन् प्रणिदध्यात्||३९||
🔊 Audio coming soon
ദോഷസ്വരൂപാനതിക്രമേണ ച സ്നേഹാദീനി പ്രണിദധ്യാത്| ഇത്യര്ശാംസി||൩൯||
Adhikarana nAsArbudacikitsA (40) · Śloka 40
അര്ബുദം ബഡിശേന ഗൃഹീത്വാ മണ്ഡലാഗ്രേണ മൂലേ സമം ഛിന്ദ്യാത്| ഛിന്നം ചോച്ഛിങ്ഖയേത്| ചൈലപ്രമൃഷ്ടം ച വ്രണം ശലാകയാ ദഹേത്തൈലേന വാ| അഗ്നിദഗ്ധം ഭ്രങ്ക്ഷയേത്തതഃ ശിശിരൈഃ പ്രദേഹൈഃ||൪൦||
अर्बुदं बडिशेन गृहीत्वा मण्डलाग्रेण मूले समं छिन्द्यात्| छिन्नं चोच्छिङ्खयेत्| चैलप्रमृष्टं च व्रणं शलाकया दहेत्तैलेन वा| अग्निदग्धं भ्रङ्क्षयेत्ततः शिशिरैः प्रदेहैः||४०||
🔊 Audio coming soon
അര്ബുദേ സുബോധമ്| ഉച്ഛിങ്ഖയേദുച്ഛ്വാസേനാന്തര്നയേത്| തതോऽനന്തരം ശിശിരൈഃ പ്രദേഹൈര്മുങ്ഖയേത്||൪൦||
Adhikarana nAsArbudacikitsA (41) · Śloka 41
ഉപരൂഢവ്രണസ്യ ലോധ്രാവാപം തീക്ഷ്ണോഷ്ണലവണദ്രവ്യഗോമൂത്രയുക്തം സാര്ഷപം കാരഞ്ജം വാ തൈലം നാവനമ്| പിത്തജേ രക്തജേ വാര്ബുദേ ഗോദന്തസൈന്ധവാലകാസീസകാംസ്യനീലൈരമ്ബുപിഷ്ടൈരാലേപഃ| തതശ്ച ശീതാഃ പ്രദേഹസേകാഃ| ശീതൈരേവ ച സാധിതാനി ഘൃതാന്യഭ്യങ്ഗനസ്യപാനാനി| ഭവതി ചാത്ര||൪൧||
उपरूढव्रणस्य लोध्रावापं तीक्ष्णोष्णलवणद्रव्यगोमूत्रयुक्तं सार्षपं कारञ्जं वा तैलं नावनम्| पित्तजे रक्तजे वार्बुदे गोदन्तसैन्धवालकासीसकांस्यनीलैरम्बुपिष्टैरालेपः| ततश्च शीताः प्रदेहसेकाः| शीतैरेव च साधितानि घृतान्यभ्यङ्गनस्यपानानि| भवति चात्र||४१||
🔊 Audio coming soon
ഉപരൂഢാര്ബുദസ്യ തീക്ഷ്ണാദിഗുണൈര്ദ്രവ്യൈര്ലോധ്രാവാപം ഗോമൂത്രേണ യുക്തം സാര്ഷപം തൈലം കാരഞ്ജം വാ വിപക്വം നാവനമ്| സുബോധമ്| ശീതാഃ ശീതവീര്യസ്പര്ശാഃ||൪൧||
Adhikarana nAsArbudacikitsA (42) · Śloka 42
മാംസമേദഃസന്നിപാതാര്ശോര്ബുദാനി ചൈവം സാധയേദിതി|൪൨|
मांसमेदःसन्निपातार्शोर्बुदानि चैवं साधयेदिति|४२|
🔊 Audio coming soon
മാംസാദിജാനി ത്വര്ശോര്ബുദാനി ചൈവമിത്യുക്തേന ഛദനാദിനാ പ്രകാരേണ സാധയേത്||൪൨||
Adhikarana nAsArbudacikitsA (42-24) · Śloka 24
ഉപസംഹരതി ഹീനച്ഛേദാത് പുനര്വൃദ്ധിരതിച്ഛേദാത് സ്വരക്ഷയഃ| ഗന്ധാജ്ഞാനം ച വീസര്പോ മൂര്ച്ഛാ ഛിന്ദ്യാദതഃ സമമ്||൪൨|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ നാസരോഗപ്രതിഷേധോ നാമ ചതുര്വിംശോऽധ്യായഃ||൨൪||
उपसंहरति हीनच्छेदात् पुनर्वृद्धिरतिच्छेदात् स्वरक्षयः| गन्धाज्ञानं च वीसर्पो मूर्च्छा छिन्द्यादतः समम्||४२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे नासरोगप्रतिषेधो नाम चतुर्विंशोऽध्यायः||२४||
🔊 Audio coming soon
ഛേദ്യമര്ശോര്ബുദം സമം ഛിന്ദ്യാത്| കുത ഇത്യാഹഹീനച്ഛേദാദിത്യാദി| സുബോധമ്|| ൪൩|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാമുത്തരതന്ത്രേ ചതുര്വിംശോऽധ്യായഃ||