Adhikarana atha nAsArogapratiShedho nAma caturviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో నాసరోగప్రతిషేధం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो नासरोगप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ఉక్తక్రమేణైవ నాసారోగాణాం చికిత్సాం ప్రదర్శయితుమధ్యాయ ఆరభ్యతే||1||
Adhikarana pInasacikitsAsUtram (2) · Śloka 2
సర్వేష్వాదౌ పీనసేషు స్నేహస్వేదవమనధూమగండూషస్నిగ్ధోష్ణభోజననివాతశయనాసనాని సేవేత||2||
सर्वेष्वादौ पीनसेषु स्नेहस्वेदवमनधूमगण्डूषस्निग्धोष्णभोजननिवातशयनासनानि सेवेत||२||
🔊 Audio coming soon
సర్వేష్విత్యాదినా సామాన్యేన ప్రతిశ్యాయానాం చికిత్సా ||2||
Adhikarana pAcanauShadhAni (3) · Śloka 3
పాచనార్థంచ గుడార్ద్రకక్షీరత్రికటుకాజమాంసమద్యామ్లభోజనాని||3||
पाचनार्थञ्च गुडार्द्रकक्षीरत्रिकटुकाजमांसमद्याम्लभोजनानि||३||
🔊 Audio coming soon
పాచనార్థమితి యేన ప్రతిశ్యాయః పక్వతాం యాతి తదర్థం గుడాదిభోజనాని సేవేతేతి సంబంధః||3||
Adhikarana upajighraNaM dhUmashca (4) · Śloka 4
రోహిషాజాజీవచాచోరకోపకుంచికాతర్కారీచాతుర్జాతకరజో వస్త్రావబద్ధం ముహుర్ముహురుపజిఘ్రేత్| ఘృతాక్తసక్తూన్ మల్లకసంపుటే కృత్వా ధూమం చ పిబేత్||4||
रोहिषाजाजीवचाचोरकोपकुञ्चिकातर्कारीचातुर्जातकरजो वस्त्रावबद्धं मुहुर्मुहुरुपजिघ्रेत्| घृताक्तसक्तून् मल्लकसम्पुटे कृत्वा धूमं च पिबेत्||४||
🔊 Audio coming soon
సర్వేషు చ రోహిషాదిచూర్ణవస్త్రే బద్ధ్వా ముహుర్ముహురుపజిఘ్రేత్| ఘృతాక్తసక్తూనిత్యాది సుబోధం||4||
Adhikarana pakve cikitsAkramaH (5) · Śloka 5
పక్వే తు శిరోవిరేచనమవపీడం చ యుంజ్యాత్||5||
पक्वे तु शिरोविरेचनमवपीडं च युञ्ज्यात्||५||
🔊 Audio coming soon
పక్వే తు సర్వస్మిన్ ప్రతిశ్యాయేఽంగలాఘవాదినా జ్ఞాతే శిరోవిరేకాదికం యుంజ్యాత్తీక్ష్ణద్రవ్యైః కల్కాద్యైర్నాసాయోజ్య ఔషధోఽవపీడః||5||
Adhikarana sAmAnyamapathyam (6) · Śloka 6
నిదానోక్తాని చ వర్జయేత్| విశేషేణ శీతాంబుస్నానపానాత్యుచ్చోపధానానుపధానక్రోధశోకాన్||6||
निदानोक्तानि च वर्जयेत्| विशेषेण शीताम्बुस्नानपानात्युच्चोपधानानुपधानक्रोधशोकान्||६||
🔊 Audio coming soon
నిదానోక్తాని చావశ్యాయాదీని వర్జయేత్| శీతాంబుస్నానాదికం విశేషేణ వర్జయేదేతి||6||
Adhikarana vAtapratiSyAyacikitsA (7) · Śloka 7
అథ వాతప్రతిశ్యాయే పూర్వమేవ వాతహరద్రవ్యవిపక్వం ససైంధవం ప్రాతః సర్పిః పిబేన్మహాష్టపలం వా||7||
अथ वातप्रतिश्याये पूर्वमेव वातहरद्रव्यविपक्वं ससैन्धवं प्रातः सर्पिः पिबेन्महाष्टपलं वा||७||
🔊 Audio coming soon
సాధారణముక్త్వాఽథేత్యాదినా విశేషేణోచ్యతే| పూర్వమేవ ప్రథమమేవ| వాతహరాణి ద్రవ్యాణి భద్రదార్వ్యాదీని శోధనాదిగణోక్తాని| మహాష్టపలం యావశూకేత్యాదినా గుల్మనిర్దిష్టం||7||
Adhikarana vAtapratishyAyacikitsA (8) · Śloka 8
దశమూలకులత్థకోలయవశుశ్కమూలకవ్యోషలవణపంచకైః సదధిధాన్యామ్లం సర్పిఃసిద్ధమాహారే పానే చ ప్రణీతం ప్రతిశ్యాయయక్ష్మాకాసశ్వాసగ్రహణీగుల్మవిబంధనం||8||
दशमूलकुलत्थकोलयवशुश्कमूलकव्योषलवणपञ्चकैः सदधिधान्याम्लं सर्पिःसिद्धमाहारे पाने च प्रणीतम् प्रतिश्याययक्ष्माकासश्वासग्रहणीगुल्मविबन्धनम्||८||
🔊 Audio coming soon
దశమూలాదిభిః సిద్ధం సర్పిరాహారపానాభ్యాం ప్రతిశ్యాయాదిఘ్నం||8||
Adhikarana vAtapratishyAyacikitsA (9) · Śloka 9
జీర్ణస్నేహం జాంగలరసేన వ్యోషదాడిమసైంధవవతా బాలమూలకరసేన సర్వధాన్యయూషేణ వా భోజయేత్| నాగరం వా పయసా పిబేత్||9||
जीर्णस्नेहं जाङ्गलरसेन व्योषदाडिमसैन्धववता बालमूलकरसेन सर्वधान्ययूषेण वा भोजयेत्| नागरं वा पयसा पिबेत्||९||
🔊 Audio coming soon
జీర్ణస్నేహమాతురం యస్యానంతరోక్తాన్యతమస్నేహో జీర్ణస్తం వ్యోషాదిమతా జాంగలరసేన భోజయేత్| బాలమూలకస్య రసేన వా| రసో యూషః సర్వధాబ్యానాం ముద్గాదీనాం యూషేణ సుబోధం ||9||
Adhikarana vAtapratishyAyacikitsA (10) · Śloka 10
కృష్ణాదశమూలశుంఠీయవైరండమూలక్వాథసిద్ధేన పయసోత్తమాంగం స్వేదయేత్| తదేవ చ పానభోజనయోర్విదధ్యాత్| ఆర్దితోక్తాంశ్చ స్వేదాన్| ఏవమపరిపచ్యమానే పునః పునర్నాడీస్వేదం వాతహరం చాస్థాపనమనువాసనం శిరోబస్తించ||10||
कृष्णादशमूलशुण्ठीयवैरण्डमूलक्वाथसिद्धेन पयसोत्तमाङ्गं स्वेदयेत्| तदेव च पानभोजनयोर्विदध्यात्| आर्दितोक्तांश्च स्वेदान्| एवमपरिपच्यमाने पुनः पुनर्नाडीस्वेदं वातहरं चास्थापनमनुवासनं शिरोबस्तिञ्च||१०||
🔊 Audio coming soon
కృష్ణాదిసిద్ధేన పయసోత్తమాంగశిరః స్వేదయేత్| తదేవేతి కృష్ణాదిసిద్ధం క్షీరం| అర్దితోక్తాంశ్చ స్వేదాన్ కుర్యాత్| సుబోధం||10||
Adhikarana vAtapratishyAyacikitsA (11) · Śloka 11
పక్వే తు తైలం క్షవకచూర్ణయుక్తం ససైంధవం సర్పిర్వా శిరోవిరోచనం||11||
पक्वे तु तैलं क्षवकचूर्णयुक्तं ससैन्धवं सर्पिर्वा शिरोविरोचनम्||११||
🔊 Audio coming soon
పక్వే తు వాతప్రతిశ్యాయే క్షవకేణ రాజక్షవకేణ యుక్తం తైలం శిరోవిరేచనం సర్పిర్వా ససైంధవం| ఇతి వాతప్రతిశ్యాయే||11||
Adhikarana pittapratiSyAyacikitsA (12) · Śloka 12
పిత్తప్రతిశ్యాయే పద్మకోశీరపటోలసారివావిదారీశతావరీక్షీరిద్రుమశుంగశఠీకర్కటాఖ్యాదురాలభానామర్ద్ధాఢకమష్టగుణేఽంభసి విపాచ్య పాదావశేషే మధుకమృద్వీకాచందనశ్రృంగాటకకశేరుకశ్వేతపాకాన్యక్షమాత్రాణి దత్వా ఘృతప్రస్థం పయసా సహ సాధయేత్| తత్ ప్రాతః పానాయ యుంజ్యాత్| జీర్ణే సుఖోష్ణతోయపరిషిక్తం ససైంధవేన రసేన భోజయేత్| సుస్నిగ్ధం విరేచయేత్ ద్రాక్షాపటోలశ్రీపర్ణీమూర్వాత్రివృత్క్వాథేన త్రివృత్పథ్యాపూగఫలచూర్ణాన్వితేన||12||
पित्तप्रतिश्याये पद्मकोशीरपटोलसारिवाविदारीशतावरीक्षीरिद्रुमशुङ्गशठीकर्कटाख्यादुरालभानामर्द्धाढकमष्टगुणेऽम्भसि विपाच्य पादावशेषे मधुकमृद्वीकाचन्दनश्रृङ्गाटककशेरुकश्वेतपाकान्यक्षमात्राणि दत्वा घृतप्रस्थं पयसा सह साधयेत्| तत् प्रातः पानाय युञ्ज्यात्| जीर्णे सुखोष्णतोयपरिषिक्तं ससैन्धवेन रसेन भोजयेत्| सुस्निग्धं विरेचयेत् द्राक्षापटोलश्रीपर्णीमूर्वात्रिवृत्क्वाथेन त्रिवृत्पथ्यापूगफलचूर्णान्वितेन||१२||
🔊 Audio coming soon
పిత్తజం ప్రతిశ్యాయే పద్మకాదిఘృతేన సుస్నిగ్ధం ద్రాక్షాదిక్వాథేన త్రివృదాదిచూర్ణాన్వితేన విరేచయేత్| క్షీరిద్రుమాణాం వటాదీనాం శుంగా అంకురాః| కర్కటాక్ష్యా కర్కటశ్రృంగీ| అర్ద్ధాఢకం ద్వాత్రింశత్పలాని| అష్టగుణమంభః పలసంఖ్యయ| శ్వేతపాకః శ్వేతకాంబోజికా| అక్షం కర్షః| జీర్ణ ఇతి తస్మిన్ ఘృతే| పరిషిక్తం స్నాపితమాతురం| రసేనేతి మాంసరసేన||12||
Adhikarana pittapratishyAyacikitsA (13) · Śloka 13
విరిక్తభుక్తస్య శీతైః శిరోవక్త్రలేపపరిషేకకవలగ్రహాన్ వితరేత్||13||
विरिक्तभुक्तस्य शीतैः शिरोवक्त्रलेपपरिषेककवलग्रहान् वितरेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
ఏవం విరిక్తస్యానంతరంచ భుక్తస్య శీతైః శీతవీర్యస్పర్శైర్ద్రవ్యైః శిరోవక్త్రే లేపాదీన్ వితరేత్||13||
Adhikarana pittapratishyAyacikitsA (14) · Śloka 14
వ్యజనపవనవిధూయమానశ్చ నీలశాద్వలోపవనశిశిరకరకిరణధారాగృహాణి సేవేత||14||
व्यजनपवनविधूयमानश्च नीलशाद्वलोपवनशिशिरकरकिरणधारागृहाणि सेवेत||१४||
🔊 Audio coming soon
వ్యజనపవనైరుత్క్షేపవాతైర్విధూయమానః సన్నాతురో నీలశాద్వలోపవనాదికం సేవేత| నీలం శాద్వలం దూర్వా యస్మిన్నుపవనే తత్తథోక్తం శిశిరకరస్య| శీతరశ్మేః కిరణాః పాదాః| (ధారాగృహం నామ చతుస్తంభప్రతిష్ఠితమదృశ్యప్రభవాభినిష్యందినీభిర్జలధారాభిః పరివృతం మండపం )| ధారాగృహం యంత్రప్రవృత్తధారాజలం వేశ్మ ఏషాం ద్వంద్వః|| 14||
Adhikarana pittapratishyAyacikitsA (15) · Śloka 15
తత్ర చ పక్వే తు దోషే శిరోవిరేకం పురాణఘృతేన ససైంధవేన ఘృతమండేన వా కట్ఫలాన్వితేన కుర్యాత్| విశుద్ధస్రోతసశ్చ జాంగలరసేన క్షీరేణ వా శీతేన భోజనం||15||
तत्र च पक्वे तु दोषे शिरोविरेकं पुराणघृतेन ससैन्धवेन घृतमण्डेन वा कट्फलान्वितेन कुर्यात्| विशुद्धस्रोतसश्च जाङ्गलरसेन क्षीरेण वा शीतेन भोजनम्||१५||
🔊 Audio coming soon
తత్ర చ పిత్తప్రతిశ్యాయే దోషే పక్వే ససైంధవేన పురాణఘృతేన శిరోవిరేకం కుర్యాత్| అథవా కట్ఫలాన్వితేన ఘృతమండేన తత్ కుర్యాత్| విశుద్ధస్రోతసశ్చేతి శిరోవిరేచనేన శీతరసక్షీరభోజనం హితం| ఇతి పిత్తప్రతిశ్యాయే ||15||
Adhikarana kaphapratishyAyacikitsA (16) · Śloka 16
కఫజే తు యవక్షారావచూర్ణితముష్ణోదకానుపానం ఘృతం పాయయేత్| జీర్ణే చ తిలమాషపలలవతీం యవాగూం| తతో వామనీయౌషధక్వాథసిద్ధయా ససర్పిష్కయా సైంధవమాషచూర్ణప్రగాఢయా పేయయోష్ణాంభసా చ వామయేత్||16||
कफजे तु यवक्षारावचूर्णितमुष्णोदकानुपानं घृतं पाययेत्| जीर्णे च तिलमाषपललवतीं यवागूम्| ततो वामनीयौषधक्वाथसिद्धया ससर्पिष्कया सैन्धवमाषचूर्णप्रगाढया पेययोष्णाम्भसा च वामयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
కఫజే ప్రతిశ్యాయే| సుబోధం| జీర్ణ ఇతి ఘృతే| పలలం తిలకల్కః| తత ఇత్యస్మిన్ క్రమే కృతేఽను తదహరేవ వమనం| వామనీయాన్యౌషధాని మదనాదీని సూత్రపఠితాని| సైంధవమాషయోశ్చూర్ణేన ప్రగాఢా ఘనా||16||
Adhikarana kaphapratishyAyacikitsA (17) · Śloka 17
తతస్తీక్ష్ణధూమకవలయవానచణకప్రాయాహారనాడీస్వేదైరుపాచరేత్| అరుచిగౌరవయోస్తు విశోధయేత్||17||
ततस्तीक्ष्णधूमकवलयवानचणकप्रायाहारनाडीस्वेदैरुपाचरेत्| अरुचिगौरवयोस्तु विशोधयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
తతో వమనస్య పశ్చాత్తీక్ష్ణధూమాదిభిరుపాచరేత్| తీక్ష్ణో ధూమః సూత్ర ఉక్తో నాడీస్వేదశ్చ| అరుచిగౌరవయోస్తు విశోధయోదిత్యర్థాద్వమనేన విరేచనేన చ||17||
Adhikarana kaphapratishyAyacikitsA (18) · Śloka 18
పక్వే క్షవకవిడంగసైంధవాదిభిర్నస్యం| తైలాప్లుతో నాగరచూర్ణానువిద్ధో ముద్గ ఆహారో యథాసాత్మ్యం చ రూక్షతీక్ష్ణోష్ణం||18||
पक्वे क्षवकविडङ्गसैन्धवादिभिर्नस्यम्| तैलाप्लुतो नागरचूर्णानुविद्धो मुद्ग आहारो यथासात्म्यं च रूक्षतीक्ष्णोष्णम्||१८||
🔊 Audio coming soon
పక్వే చ తస్మిన్ ప్రతిశ్యాయే క్షవకాదిభిస్తీక్ష్ణైర్నస్యం| క్షవకో రాజక్షవకః| తత్ర చ ముద్గ ఆహారో యథాసాత్మ్యం చాన్యదప్యాహారం| కింభూతో ముద్గ ఆహ-తైలాప్లుతః తైలభూయిష్ఠ ఇత్యర్థః| నాగరచూర్ణేన చానువిద్ధః కృతసంస్కారః||18||
Adhikarana kaphapratishyAye nasyam (19) · Śloka 19
శుద్ధఘ్రాణపాథస్య దేవదారుసరలకాకోలీజీవకమధుకపిప్పల్యనంతాక్షీరవిపక్వం తైలం నస్యం||19||
शुद्धघ्राणपाथस्य देवदारुसरलकाकोलीजीवकमधुकपिप्पल्यनन्ताक्षीरविपक्वं तैलं नस्यम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ఏవం రూక్షాదిగుణైరాహారాదిభిర్విశుద్ధఘ్రాణమార్గస్య సతో దేవదార్వాదిభిః క్షీరేణ చ విపక్వం తైలం నస్యం ఇతి కఫే||19||
Adhikarana sannipAtapratishyAyacikitsA (20) · Śloka 20
సాన్నిపాతికే దోషబలతః ప్రతికుర్యాత్| రసాంజనాతివిషాముస్తభద్రదారుసాధితం చాత్రం తైలం నావనం||20||
सान्निपातिके दोषबलतः प्रतिकुर्यात्| रसाञ्जनातिविषामुस्तभद्रदारुसाधितं चात्रं तैलं नावनम्||२०||
🔊 Audio coming soon
సన్నిపాతజే తు దోషబలాపేక్షయా కార్యా| య ఏవ దోషో యథా బలవాంస్తస్యైవ తథా చికిత్సయా ప్రతీకార ఇత్యర్థః| అత్ర చ సన్నిపాతే రసాంజనాదిభిః సాధితం తైలం నావనమితి సన్నిపాతే||20||
Adhikarana raktajapratishyAyacikitsA (21) · Śloka 21
రక్తజే పైత్తికో రక్తపిత్తోక్తశ్చ విధిః||21||
रक्तजे पैत्तिको रक्तपित्तोक्तश्च विधिः||२१||
🔊 Audio coming soon
రక్తజే ప్రతిశ్యాయే పిత్తప్రతిశ్యాయోక్తో రక్తపిత్తోక్తశ్చ విధిః ఇతి రక్తే||21||
Adhikarana duShTapratishyAyacikitsA (22) · Śloka 22
దుష్టప్రతిశ్యాయే వ్యోషచిత్రకయవక్షారబీజకవిడంగపూతికరంజత్వగ్లవణత్రయైర్మాంసరసప్రతివాపవిపక్వం సక్షౌద్రం సర్పిః పాయయేత్| జీర్ణే ఘృతే జాంగలరసేన తైలోపసేకం భోజయేత్| స్నిగ్ధం కఫప్రతిశ్యాయవదుపాచరేత్||22||
दुष्टप्रतिश्याये व्योषचित्रकयवक्षारबीजकविडङ्गपूतिकरञ्जत्वग्लवणत्रयैर्मांसरसप्रतिवापविपक्वं सक्षौद्रं सर्पिः पाययेत्| जीर्णे घृते जाङ्गलरसेन तैलोपसेकं भोजयेत्| स्निग्धं कफप्रतिश्यायवदुपाचरेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
దుష్టప్రతిశ్యాయే వ్యోషాదిభిర్మాంసరసం ప్రతీవాపం పచ్యమానం దత్వా విపక్వం సర్పిః క్షౌద్రేణ సహ పాయయేత్| ఉపసేకశబ్దేన తైలస్యాతిబహుత్వముక్తం| స్నిగ్ధం చేత్యనంతరోక్తేన ప్రకారేణైవ దుష్టప్రతిశ్యాయినం||22||
Adhikarana duShTapratishyAyacikitsA (23) · Śloka 23
పక్వేఽవపీడం వ్యోషేంద్రయవవిడంగసారజీరకసైంధవైర్బస్తమూత్రపిష్టైర్దద్యాత్| విశుద్ధఘ్రాణస్రోతసం చ పునరుపస్నేహ్య విరేచయేత్| భృష్టాన్ యవాన్ భూస్తృణకామ్రాతకజీరకత్రివృతాయుక్తాన్ గోమూత్రేణ క్వాథయేత్| తం క్వాథమభయానాగరమరిచక్రముకసైంధవయావశూకచూర్ణయుక్తం సబీజపూరకరసం పాయయేత్| కోష్ణోదకం చానుకంఠయేత్||23||
पक्वेऽवपीडं व्योषेन्द्रयवविडङ्गसारजीरकसैन्धवैर्बस्तमूत्रपिष्टैर्दद्यात्| विशुद्धघ्राणस्रोतसं च पुनरुपस्नेह्य विरेचयेत्| भृष्टान् यवान् भूस्तृणकाम्रातकजीरकत्रिवृतायुक्तान् गोमूत्रेण क्वाथयेत्| तं क्वाथमभयानागरमरिचक्रमुकसैन्धवयावशूकचूर्णयुक्तं सबीजपूरकरसं पाययेत्| कोष्णोदकं चानुकण्ठयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
పక్వే చ దుష్టప్రతిశ్యాయే వ్యోషాదిభిర్బస్తమూత్రపిష్టైరవపీడం నస్యం దద్యాత్| సుబోధం| అనుకంఠనం స్తోకపానం|| 23||
Adhikarana duShTapratishyAyacikitsA (24) · Śloka 24
విరిక్తం చ కాలే ముస్తహరిద్రానాగరయవక్షారపూతీకరంజ్రేణుకాభిరజావిగోమూత్రదధిభిశ్చ సిద్ధం సర్పిరుపయోజయేత్| తీక్ష్ణాని చ నిరూహానువాసనాని| అరిష్టాంశ్చ పానార్థం||24||
विरिक्तं च काले मुस्तहरिद्रानागरयवक्षारपूतीकरञ्ज्रेणुकाभिरजाविगोमूत्रदधिभिश्च सिद्धं सर्पिरुपयोजयेत्| तीक्ष्णानि च निरूहानुवासनानि| अरिष्टांश्च पानार्थम्||२४||
🔊 Audio coming soon
విరిక్తం చేతి భృష్టయవాదిరసేన| కాల ఇతి యోగ్యే ముస్తాదిభిరజాదీనాం మూత్రేణ దధ్నా చ సిద్ధం సర్పిరుపయోజయేత్| తీక్ష్ణాని నిరూహాదీన్యుపయోజయేదితి సంబధ్యతే||24||
Adhikarana duShTapratishyAyacikitsA (25) · Śloka 25
ఏవమప్యశాంతౌ హింగుక్షారామరదారువిపక్వం ఘృతం మాంసరసానుపానం పిబేత్||25||
एवमप्यशान्तौ हिङ्गुक्षारामरदारुविपक्वं घृतं मांसरसानुपानं पिबेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
ఏవమనంతరోక్తేనాప్యశాంతౌ సత్యాం హింగ్వాదిపక్వం పిబేత్||25||
Adhikarana duShTapratishyAyacikitsA (26) · Śloka 26
కోశామ్రపల్లవమూర్వాతర్కారీంగుదీఫలణిజ్జకమహాపంచమూలకంటకారికాసారివోరుపూగహింస్రానింబశిగ్రుఫలరక్షోఘ్నకృమిఘ్నదంతీపూతీకరంజపిప్పలీవార్తాకబీజాహిమారకమూలత్వక్పత్రపుష్పఫలైరజామూత్రపిష్టైరజాశ్వశకృద్రసయుక్తైర్ధూమవర్త్తిం కృత్వా ఘృతాభ్యక్తాం పాతుం ప్రయచ్ఛేత్||26||
कोशाम्रपल्लवमूर्वातर्कारीङ्गुदीफलणिज्जकमहापञ्चमूलकण्टकारिकासारिवोरुपूगहिंस्रानिम्बशिग्रुफलरक्षोघ्नकृमिघ्नदन्तीपूतीकरञ्जपिप्पलीवार्ताकबीजाहिमारकमूलत्वक्पत्रपुष्पफलैरजामूत्रपिष्टैरजाश्वशकृद्रसयुक्तैर्धूमवर्त्तिं कृत्वा घृताभ्यक्तां पातुं प्रयच्छेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
తస్య చ కోశామ్రాదీనాం యథాసంభవం పత్రాదిభిరజస్య మూత్రేణ పిష్టైరజాశ్వకృద్రసేన యుక్తైర్ధూమవిధ్యుక్తప్రకారేణ ధూమవర్త్తిం కృత్వా ఘృతేనాభ్యక్తాం పాతుం ప్రయచ్ఛేత్| పానాయ దద్యాత్||26||
Adhikarana duShTapratishyAyacikitsA (27) · Śloka 27
పిప్పలీవర్ధమానం చోపయుంజీత| కృమిఘ్నైశ్చ యోగైర్యాపయేత్||27||
पिप्पलीवर्धमानं चोपयुञ्जीत| कृमिघ्नैश्च योगैर्यापयेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
పిప్పలీవర్ధమానం రసాయనే వక్ష్యతే| కృమిఘ్నా యోగాశ్చికిత్సిత ఉక్తాః తైర్దుష్టప్రతిశ్యాయం యాప్యత్వోక్తేర్యాపయేత్| ఇతి దుష్టప్రతిశ్యాయే||27||
Adhikarana bhRushakShavathupuTakayoH cikitsA (28) · Śloka 28
భృశక్షవథౌ పుటకే చ నింబకట్ఫలకుష్ఠమరిచచూర్ణైః క్లేదనాథ ప్రధమనం| పిప్పలీకుష్ఠశుంఠీవిడంగమృద్వీకాకషాయకల్కవిపక్వం తైలం ఘృతం వా నావనం||28||
भृशक्षवथौ पुटके च निम्बकट्फलकुष्ठमरिचचूर्णैः क्लेदनाथ प्रधमनम्| पिप्पलीकुष्ठशुण्ठीविडङ्गमृद्वीकाकषायकल्कविपक्वं तैलं घृतं वा नावनम्||२८||
🔊 Audio coming soon
భృశక్షవాఖ్యే రోగే పుటకే చ శుష్కత్వనాశాయ క్లేదోత్పాదనాయ నింబాదిచూర్ణం ప్రధమనం| పిప్పల్యాదీనాం క్వాథేన కల్కేన చ విపక్వం తైలం వా ఘృతం వా నావనం||28||
Adhikarana nAsASoShanAsAnAhayoH cikitsA (29) · Śloka 29
నాసాశోషే బలాతైలం పానే శిరోబస్తౌ చ| స్నిగ్ధస్య స్వేదః| క్షీరసర్పిర్నస్యం మధురవర్గసాధితం వా తైలం| స్నైహికో ధూమః| తథా నాసానాహేఽపి| ఏవమనుపశమే శిరోవిరేకః||29||
नासाशोषे बलातैलं पाने शिरोबस्तौ च| स्निग्धस्य स्वेदः| क्षीरसर्पिर्नस्यं मधुरवर्गसाधितं वा तैलम्| स्नैहिको धूमः| तथा नासानाहेऽपि| एवमनुपशमे शिरोविरेकः||२९||
🔊 Audio coming soon
నాసాశోషాఖ్యే సుబోధం| క్షీరాత్ గృహీతం ఘృతం క్షీరసర్పిః| స్నైహికో ధూమః సూత్రోక్తః| తథేతి నాసాశోషక్రమసముచ్చయో నాసానాహాఖ్యేఽపి| ఏవం చ నాసానాహస్యానుపశమే శిరోవిరేకః||29||
Adhikarana nAsApAkadIptyoshcikitsA (30) · Śloka 30
నాసాపాకే దీప్తౌ చ జలౌకోభిరస్రవిస్రావణం| శీతైరూర్ధ్వాధోవిరేకలేపసేకాః||30||
नासापाके दीप्तौ च जलौकोभिरस्रविस्रावणम्| शीतैरूर्ध्वाधोविरेकलेपसेकाः||३०||
🔊 Audio coming soon
నాసాపాకదీప్త్యాఖ్యోర్జలౌక ఆదికం||30||
Adhikarana nAsAsrAvacikitsA (31) · Śloka 31
నాసాస్రావే తీక్ష్ణం నస్యం ధూమశ్చ||31||
नासास्रावे तीक्ष्णं नस्यं धूमश्च||३१||
🔊 Audio coming soon
నాసాస్రావే సుబోధం||31||
Adhikarana avInasapUtinAsayoshcikitsA (32) · Śloka 32
అవీనసే పూతినాసే చ గుడమరిచహింగుశివాటికావిడంగైరజామూత్రపిష్టైర్నస్యం| కఫప్రతిశ్యాయవచ్చ స్నేహస్వేదవమనాని||32||
अवीनसे पूतिनासे च गुडमरिचहिङ्गुशिवाटिकाविडङ्गैरजामूत्रपिष्टैर्नस्यम्| कफप्रतिश्यायवच्च स्नेहस्वेदवमनानि||३२||
🔊 Audio coming soon
అవీనసపూతినాసయోర్గుడాదిభిరజామూత్రపిష్టైర్నస్యం| హింగుశివాటికా హింగుపత్రీ| కఫప్రతిశ్యాయవత్ స్నేహాదీని||32||
Adhikarana avInasapUtinAsayoshcikitsA (33) · Śloka 33
వమితవతో నిర్గుండీశిగ్రుతర్కారీఫణిజ్జకక్షవకసురజార్జకపత్రస్వరసేన సార్షపం పీలుజం వా తైలం విపచ్య నస్యం విదధ్యాత్||33||
वमितवतो निर्गुण्डीशिग्रुतर्कारीफणिज्जकक्षवकसुरजार्जकपत्रस्वरसेन सार्षपं पीलुजं वा तैलं विपच्य नस्यं विदध्यात्||३३||
🔊 Audio coming soon
వమితవతః కృతవమనస్య| నిర్గుండ్యాదిపత్రస్వరసేన సర్షపతైలం పీలుజం వా తైలం విపాచ్య నస్యం విదధ్యాత్||33||
Adhikarana avInasapUtinAsayoshcikitsA (34) · Śloka 34
లాక్షావిడంగపిప్పలీలవంగక్షవకనిశాకుష్ఠవచాకరంజికాకల్కైర్వా తిలతైలం| శిగ్రుబృహతీదంతీమూలబిల్వవ్యోషసురససైంధవైర్వా||34||
लाक्षाविडङ्गपिप्पलीलवङ्गक्षवकनिशाकुष्ठवचाकरञ्जिकाकल्कैर्वा तिलतैलम्| शिग्रुबृहतीदन्तीमूलबिल्वव्योषसुरससैन्धवैर्वा||३४||
🔊 Audio coming soon
అథవా లాక్షాదికల్కైస్తిలతైలం విపాచ్య నస్యం విదధ్యాత్| శిగ్ర్వాదికల్కైర్వా| ఇత్యవీనసే పూతినాసే చ ||34||
Adhikarana pUyaraktacikitsA (35) · Śloka 35
ఉత్పన్నమాత్రం పూయరక్తం రక్తప్రతిశ్యాయవచ్చికిత్సేత్| ప్రవృద్ధం నాడీవ్రణవత్| కృతవమనస్య చాస్య నస్యధూమౌ ప్రయోజయేత్||35||
उत्पन्नमात्रं पूयरक्तं रक्तप्रतिश्यायवच्चिकित्सेत्| प्रवृद्धं नाडीव्रणवत्| कृतवमनस्य चास्य नस्यधूमौ प्रयोजयेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
పూయరక్తాఖ్యముత్పన్నమాత్రమేవ రక్తప్రతిశ్యాయవిధానేన చికిత్సేత్| ప్రవృద్ధం పునర్వక్ష్యమాణనాడీవ్రణవత్| అస్య చ ప్రవృద్ధరక్తపూయవతః కృతవమనస్య ధూమం దోషాద్యపేక్షయా యోజయేత్||35||
Adhikarana nAshArsacikitsA (36) · Śloka 36
అర్శాంసి విధివత్ క్షారేణాగ్నినా వా దహేత్| స్థూలాని తు శస్త్రేణ స్పృష్ట్వా దాహానంతరం శీతాం క్రియాం యోజయేత్||36||
अर्शांसि विधिवत् क्षारेणाग्निना वा दहेत्| स्थूलानि तु शस्त्रेण स्पृष्ट्वा दाहानन्तरं शीतां क्रियां योजयेत्||३६||
🔊 Audio coming soon
అర్శాంసీతి| విధివత్ గ్రహణమపాయపరిరక్షాయై| స్థూలాని త్వర్శాంసి శస్త్రేణ స్పృష్ట్వా ఛిత్వా దహేదితి సంబంధః| సుబోధం||36||
Adhikarana nAshArsacikitsA (37) · Śloka 37
వర్త్తించ నాసాయాం కుంభనికుంభాగ్నికసైంధవపిప్పలీమనశ్శిలాలకల్కమధుఘృతప్రదిగ్ధాం||37||
वर्त्तिञ्च नासायां कुम्भनिकुम्भाग्निकसैन्धवपिप्पलीमनश्शिलालकल्कमधुघृतप्रदिग्धाम्||३७||
🔊 Audio coming soon
వర్త్తించ చైలమయీం కుంభాదికల్కమధుఘృతప్రదిగ్ధాం నాసాయాం యోజయేదితి సంబంధః||37||
Adhikarana nAshArsacikitsA (38) · Śloka 38
తువరికాబిభీతకహరిద్రాలోధ్రప్రియంగుకరంజికాకల్కగుడోదకవిపక్వం తైలం నావనం| కరంజకలోధ్రోత్పలమధుకతిందుకాస్థిత్రిఫలాఖదిరసారవిపక్వం వా||38||
तुवरिकाबिभीतकहरिद्रालोध्रप्रियङ्गुकरञ्जिकाकल्कगुडोदकविपक्वं तैलं नावनम्| करञ्जकलोध्रोत्पलमधुकतिन्दुकास्थित्रिफलाखदिरसारविपक्वं वा||३८||
🔊 Audio coming soon
తువరికాదివిపక్వం తైలం కరంజకలోధ్రాదిభిర్విపక్వం వా తైలం నావనం ||38||
Adhikarana nAshArsacikitsA (39) · Śloka 39
యథాదోషంచ స్నేహవమనవిరేకాదీన్ ప్రణిదధ్యాత్||39||
यथादोषञ्च स्नेहवमनविरेकादीन् प्रणिदध्यात्||३९||
🔊 Audio coming soon
దోషస్వరూపానతిక్రమేణ చ స్నేహాదీని ప్రణిదధ్యాత్| ఇత్యర్శాంసి||39||
Adhikarana nAsArbudacikitsA (40) · Śloka 40
అర్బుదం బడిశేన గృహీత్వా మండలాగ్రేణ మూలే సమం ఛింద్యాత్| ఛిన్నం చోచ్ఛింఖయేత్| చైలప్రమృష్టం చ వ్రణం శలాకయా దహేత్తైలేన వా| అగ్నిదగ్ధం భ్రంక్షయేత్తతః శిశిరైః ప్రదేహైః||40||
अर्बुदं बडिशेन गृहीत्वा मण्डलाग्रेण मूले समं छिन्द्यात्| छिन्नं चोच्छिङ्खयेत्| चैलप्रमृष्टं च व्रणं शलाकया दहेत्तैलेन वा| अग्निदग्धं भ्रङ्क्षयेत्ततः शिशिरैः प्रदेहैः||४०||
🔊 Audio coming soon
అర్బుదే సుబోధం| ఉచ్ఛింఖయేదుచ్ఛ్వాసేనాంతర్నయేత్| తతోఽనంతరం శిశిరైః ప్రదేహైర్ముంఖయేత్||40||
Adhikarana nAsArbudacikitsA (41) · Śloka 41
ఉపరూఢవ్రణస్య లోధ్రావాపం తీక్ష్ణోష్ణలవణద్రవ్యగోమూత్రయుక్తం సార్షపం కారంజం వా తైలం నావనం| పిత్తజే రక్తజే వార్బుదే గోదంతసైంధవాలకాసీసకాంస్యనీలైరంబుపిష్టైరాలేపః| తతశ్చ శీతాః ప్రదేహసేకాః| శీతైరేవ చ సాధితాని ఘృతాన్యభ్యంగనస్యపానాని| భవతి చాత్ర||41||
उपरूढव्रणस्य लोध्रावापं तीक्ष्णोष्णलवणद्रव्यगोमूत्रयुक्तं सार्षपं कारञ्जं वा तैलं नावनम्| पित्तजे रक्तजे वार्बुदे गोदन्तसैन्धवालकासीसकांस्यनीलैरम्बुपिष्टैरालेपः| ततश्च शीताः प्रदेहसेकाः| शीतैरेव च साधितानि घृतान्यभ्यङ्गनस्यपानानि| भवति चात्र||४१||
🔊 Audio coming soon
ఉపరూఢార్బుదస్య తీక్ష్ణాదిగుణైర్ద్రవ్యైర్లోధ్రావాపం గోమూత్రేణ యుక్తం సార్షపం తైలం కారంజం వా విపక్వం నావనం| సుబోధం| శీతాః శీతవీర్యస్పర్శాః||41||
Adhikarana nAsArbudacikitsA (42) · Śloka 42
మాంసమేదఃసన్నిపాతార్శోర్బుదాని చైవం సాధయేదితి|42|
मांसमेदःसन्निपातार्शोर्बुदानि चैवं साधयेदिति|४२|
🔊 Audio coming soon
మాంసాదిజాని త్వర్శోర్బుదాని చైవమిత్యుక్తేన ఛదనాదినా ప్రకారేణ సాధయేత్||42||
Adhikarana nAsArbudacikitsA (42-24) · Śloka 24
ఉపసంహరతి హీనచ్ఛేదాత్ పునర్వృద్ధిరతిచ్ఛేదాత్ స్వరక్షయః| గంధాజ్ఞానం చ వీసర్పో మూర్చ్ఛా ఛింద్యాదతః సమం||42|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే నాసరోగప్రతిషేధో నామ చతుర్వింశోఽధ్యాయః||24||
उपसंहरति हीनच्छेदात् पुनर्वृद्धिरतिच्छेदात् स्वरक्षयः| गन्धाज्ञानं च वीसर्पो मूर्च्छा छिन्द्यादतः समम्||४२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे नासरोगप्रतिषेधो नाम चतुर्विंशोऽध्यायः||२४||
🔊 Audio coming soon
ఛేద్యమర్శోర్బుదం సమం ఛింద్యాత్| కుత ఇత్యాహహీనచ్ఛేదాదిత్యాది| సుబోధం|| 43|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయామష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాముత్తరతంత్రే చతుర్వింశోఽధ్యాయః||