Adhikarana atha sarvAkShirogavij~jAnIyo nAmAShTAdasho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതഃ സര്വാക്ഷിരോഗവിജ്ഞാനീയം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः सर्वाक्षिरोगविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
നേത്രസ്യാऽവയവവിഭാഗേന രോഗനിര്ണയം കൃത്വാ രോഗാണാം വ്യാപിനാം ഹേത്വാദികം പ്രദര്ശയിതുമധ്യായ ആരഭ്യതേ||൧||
Adhikarana vAtABiShyandalakShaNam (2) · Śloka 2
വാതേന നേത്രേऽഭിഷ്യണ്ണേ നാസാനാഹോऽല്പശോഫതാ| ശങ്ഖാക്ഷിഭ്രൂലലാടാസ്യതോദസ്ഫുരണഭേദനമ്| ശുഷ്കാല്പാ ദൂഷികാ ശീതമല്പം ചാശ്രു ചലാ രുജഃ| നിമിഷോന്മേഷണം കൃച്ഛ്രാജ്ജന്തൂനാമിവ സര്പണമ്| അക്ഷ്യാധ്മാതമിവാഭാതി സൂക്ഷ്മൈശ്ശല്യൈരിവാചിതമ്| സ്നിഗ്ധോഷ്ണൈശ്ചോപശമനമ്.......................||൨||
वातेन नेत्रेऽभिष्यण्णे नासानाहोऽल्पशोफता| शङ्खाक्षिभ्रूललाटास्यतोदस्फुरणभेदनम्| शुष्काल्पा दूषिका शीतमल्पं चाश्रु चला रुजः| निमिषोन्मेषणं कृच्छ्राज्जन्तूनामिव सर्पणम्| अक्ष्याध्मातमिवाभाति सूक्ष्मैश्शल्यैरिवाचितम्| स्निग्धोष्णैश्चोपशमनम्.......................||२||
🔊 Audio coming soon
വാതേന നേത്രേऽഭിഷ്യണ്ണേ ആര്ദ്രീഭൂതേ നാസാനാഹാദികം ഭവതി| സുബോധമ്| ഉപശമനം സ്വാസ്ഥ്യലാഭഃ| ഏഷ രോഗോऽഭിഷ്യന്ദ ഉച്യതേ|
Adhikarana vAtAdhimanthaH (3) · Śloka 3
.....................സോऽഭിഷ്യന്ദ ഉപേക്ഷിതഃ| അധിമന്ഥോ ഭവേത്തത്ര കര്ണയോര്നദനം ഭ്രമഃ| അരണ്യേവ ച മഥ്യന്തേ ലലാടാക്ഷിഭ്രുവാദയഃ||൩||
.....................सोऽभिष्यन्द उपेक्षितः| अधिमन्थो भवेत्तत्र कर्णयोर्नदनं भ्रमः| अरण्येव च मथ्यन्ते ललाटाक्षिभ्रुवादयः||३||
🔊 Audio coming soon
ഏഷ ചോപേക്ഷിതഃ സന് വാതേനൈവാധിമന്ഥോ ഭവേത്| തത്ര വാതാധിമന്ഥേ കര്ണനാദാദികം ലിങ്ഗമ്| അരണീ യാജ്ഞികാനാം ഘര്ഷണേനാഗ്ന്യുത്പാദനേ മന്ഥനകാഷ്ഠമ്||൩||
Adhikarana vAtajahatAdhimanthaH (4) · Śloka 4
ഹതാധിമന്ഥഃ സോऽപി സ്യാത്പ്രമാദാത്തേന വേദനാഃ| അനേകരൂപാ ജായന്തേ വ്രണോ ദൃഷ്ടൌ ച ദൃഷ്ടിഹാ||൪||
हताधिमन्थः सोऽपि स्यात्प्रमादात्तेन वेदनाः| अनेकरूपा जायन्ते व्रणो दृष्टौ च दृष्टिहा||४||
🔊 Audio coming soon
സ ചാധിമന്ഥഃ പ്രമാദാദപചാരാദ്ധതാധിമന്ഥാഖ്യഃ സ്യാത്| തേന ച ഹതാധിമന്ഥേനാനേകരൂപാ വേദനാ രുജോ ജായന്തേ| ദൃഷ്ടിമണ്ഡലേ ച ദര്ശനഹാ വ്രണോ ജായതേ||൪||
Adhikarana anyatovAtaH (5) · Śloka 5
മന്യാക്ഷിശങ്ഖതോ വായുരന്യതോ വാ പ്രവര്തയേത്| വ്യഥാം തീവ്രാമപൈച്ഛില്യരാഗശോഫം വിലോചനമ്| സങ്കോചയതി പര്യശ്രു സോऽന്യതോ വാതസംജ്ഞിതഃ||൫||
मन्याक्षिशङ्खतो वायुरन्यतो वा प्रवर्तयेत्| व्यथां तीव्रामपैच्छिल्यरागशोफं विलोचनम्| सङ्कोचयति पर्यश्रु सोऽन्यतो वातसंज्ञितः||५||
🔊 Audio coming soon
യദാ തു സ്വനിമിത്താത് കുപിതോ വായുര്മന്യാദിതോऽന്യതോ വാ തന്നികടാദങ്ഗാത് പൂര്വാത്തീവ്രാം വ്യഥാം പ്രവര്തയേത്| പൈച്ഛില്യാദിരഹിതം നേത്രം സാശ്രു സങ്കോചയതി| തദാ സ രോഗോ നാമ്നാ അന്യതോവാതഃ||൫||
Adhikarana vAtaparyayaH (6) · Śloka 6
തദ്വജ്ജിഹ്യം ഭവേന്നേത്രമൂനം വാ വാതപര്യയേ||൬||
तद्वज्जिह्यं भवेन्नेत्रमूनं वा वातपर्यये||६||
🔊 Audio coming soon
വാതപര്യയാഖ്യേ രോഗേ തദ്വദിതി പൂര്വവന്മന്യാരുജാദികേന നേത്രം ജിഹ്യം കുടിലം ചിത്രന്യസ്തമിവ ഭവത്യൂനം വാ പ്രമാണേന ഭവതി ||൬||
Adhikarana pittABiShyandaH (7) · Śloka 7
ദാഹോ ധൂമായനം ശോഫഃ സ്യാവതാ വര്ത്മനോര്ബഹിഃ| അതഃക്ലേദോऽശ്രു പീതോഷ്ണം രാഗഃ പീതാഭദര്ശനമ്| ക്ഷാരോക്ഷിതക്ഷതാക്ഷിത്വം പിത്താഭിഷ്യന്ദലക്ഷണമ്||൭||
दाहो धूमायनं शोफः स्यावता वर्त्मनोर्बहिः| अतःक्लेदोऽश्रु पीतोष्णं रागः पीताभदर्शनम्| क्षारोक्षितक्षताक्षित्वं पित्ताभिष्यन्दलक्षणम्||७||
🔊 Audio coming soon
ദാഹാദികം പിത്താഭിഷ്യന്ദലക്ഷണമ്| ധൂമപ്രവേശ ഇവ ധൂമായനമ്| ക്ഷാരേണോക്ഷിതോ യോ വ്രണസ്തത്തുല്യവ്രണാക്ഷിതാ ഭവതി||൭||
Adhikarana pittAdhimanthaH (8) · Śloka 8
ജ്വലദങ്ഗാരകീര്ണാഭം യകൃത്പിണ്ഡസമപ്രഭമ്| അധിമന്യേ ഭവേന്നേത്രമ്.......................||൮||
ज्वलदङ्गारकीर्णाभं यकृत्पिण्डसमप्रभम्| अधिमन्ये भवेन्नेत्रम्.......................||८||
🔊 Audio coming soon
അസ്മിന്നുപേക്ഷയാ പിത്താധിമന്ഥീഭൂതേ ജ്വലദങ്ഗാരകീര്ണാഭനേത്രത്വാദികം ലിങ്ഗമ്||൮||
Adhikarana kaPABiShyandalakShaNam (9) · Śloka 9
........................സ്യന്ദേ തു കഫസമ്ഭവേ| ജാഡ്യം ശോഫോ മഹാന് കണ്ഡൂര്നിദ്രാന്നാനഭിനന്ദനമ്| സാന്ദ്രസ്നിഗ്ധബഹുശ്വേതപിച്ഛാവദ് ദൂഷികാऽശ്രുതാ||൯||
........................स्यन्दे तु कफसम्भवे| जाड्यं शोफो महान् कण्डूर्निद्रान्नानभिनन्दनम्| सान्द्रस्निग्धबहुश्वेतपिच्छावद् दूषिकाऽश्रुता||९||
🔊 Audio coming soon
കഫേऽഭിഷ്യന്ദേ ജാഡ്യാദികം ലിങ്ഗമ്| അനഭിനന്ദനമന്നസ്യ| സാന്ദ്രാദിഗുണവദ് ദൂഷികാ സാന്ദ്രാദിഗുണവദശ്രുതാ ച||൯||
Adhikarana kaPAdhimanthalakShaNam (10) · Śloka 10
അധിമന്ഥേ നതം കൃഷ്ണമുന്നതം ശുക്ലമണ്ഡലമ്| പ്രസേകോ നാസികാധ്മാനം പാംസുപൂര്ണമിവേക്ഷണമ്||൧൦||
अधिमन्थे नतं कृष्णमुन्नतं शुक्लमण्डलम्| प्रसेको नासिकाध्मानं पांसुपूर्णमिवेक्षणम्||१०||
🔊 Audio coming soon
അസ്മിന്നേവോപേക്ഷയാ കഫാധിമന്ഥീഭൂതേ കൃഷ്ണം നതത്വാദിലക്ഷണമ്||൧൦||
Adhikarana raktABiShyandalakShaNam (11) · Śloka 11
രക്താശ്രുരാജീദൂഷീകാ രക്തമണ്ഡലദര്ശനമ്| രക്തസ്യന്ദേന നയനം സപിത്തസ്യന്ദലക്ഷണമ്||൧൧||
रक्ताश्रुराजीदूषीका रक्तमण्डलदर्शनम्| रक्तस्यन्देन नयनं सपित्तस्यन्दलक्षणम्||११||
🔊 Audio coming soon
രക്താഭിഷ്യന്ദേ പിത്താഭിഷ്യന്ദലക്ഷണാന്തം ലിങ്ഗമ്||൧൧||
Adhikarana raktAdhimanthalakShaNam (12) · Śloka 12
മന്ഥേऽക്ഷിതാമ്രപര്യന്തമുത്പാടനസമാനരുക്| രാഗേണ ബന്ധൂകനിഭം താമ്യതി സ്പര്ശനാക്ഷമമ്| അസൃങ്നിമഗ്നാരിഷ്ടാഭം കൃഷ്ണമഗ്ന്യാഭദര്ശനമ്||൧൨||
मन्थेऽक्षिताम्रपर्यन्तमुत्पाटनसमानरुक्| रागेण बन्धूकनिभं ताम्यति स्पर्शनाक्षमम्| असृङ्निमग्नारिष्टाभं कृष्णमग्न्याभदर्शनम्||१२||
🔊 Audio coming soon
അസ്മിന്നേവ രക്താധിമന്ഥീഭൂതേ താമ്രപര്യന്തമക്ഷി ഭവത്യുത്പാടനസമാനരുഗാദിസ്വരൂപം തേന സദൃശം കൃഷ്ണം യസ്മിന്നക്ഷ്ണി|| ൧൨||
Adhikarana adhimanthasAmAnyalakShaNam (13) · Śloka 13
അധിമന്ഥാ യഥാസ്വം ച സര്വേ സ്യന്ദാധികവ്യഥാഃ| ശങ്ഖദന്തകപോലേഷു കപാലേ ചാതി രുക്കരാഃ||൧൩||
अधिमन्था यथास्वं च सर्वे स्यन्दाधिकव्यथाः| शङ्खदन्तकपोलेषु कपाले चाति रुक्कराः||१३||
🔊 Audio coming soon
സര്വേ ചാധിമന്ഥാ യഥാസ്വദേഷേഭ്യോऽഭിഷ്യന്ദേഭ്യോऽധികവ്യഥാ ഭവന്തി| വാതാധിമന്ഥോ വാതാഭിഷ്യന്ദാധികവ്യഥഃ| ഏവം സര്വത്ര വാച്യമ്| തേ ചാധിമന്ഥാഃ ശങ്ഖാദികേऽതിരുക്കരാഃ||൧൩||
Adhikarana shuShkAkShipAkaH (14) · Śloka 14
വാതപിത്താതുരം ഘര്ഷതോദഭേദോപദേഹവത്| രൂക്ഷദാരുണവര്ത്മാക്ഷികൃച്ഛ്രോന്മീലനിമീലനമ്| വികൂണനവിശുഷ്കത്വശീതേച്ഛാശൂലപാകവത്| ഉക്തഃ ശുഷ്കാക്ഷിപാകോऽയമ്................||൧൪||
वातपित्तातुरं घर्षतोदभेदोपदेहवत्| रूक्षदारुणवर्त्माक्षिकृच्छ्रोन्मीलनिमीलनम्| विकूणनविशुष्कत्वशीतेच्छाशूलपाकवत्| उक्तः शुष्काक्षिपाकोऽयम्................||१४||
🔊 Audio coming soon
വാതപിത്തേനാതുരം പീഡിതമക്ഷി ഘര്ഷതോദാദിഗുണം ഭവതി| സ രോഗോ നാമ്നാ ശുഷ്കാക്ഷിപാക ഉക്തഃ||൧൪||
Adhikarana sashophapAkaH (15) · Śloka 15
..................സശോഫഃ സ്യാത്ത്രിഭിര്മലൈഃ| സരക്തസ്തത്ര ശോഫോऽതിരുദ്ഗാഹഷ്ഠീവനാദിമാന്| പക്വോദുമ്ബരസങ്കാശം ജായതേ ശുക്ലമണ്ഡലമ്| അശ്രൂഷ്ണശീതവിശദപിച്ഛിലാച്ഛഘനം മുഹുഃ||൧൫||
..................सशोफः स्यात्त्रिभिर्मलैः| सरक्तस्तत्र शोफोऽतिरुद्गाहष्ठीवनादिमान्| पक्वोदुम्बरसङ्काशं जायते शुक्लमण्डलम्| अश्रूष्णशीतविशदपिच्छिलाच्छघनं मुहुः||१५||
🔊 Audio coming soon
സശോഫാഖ്യസ്തു പാകഃ സരക്തൈസ്ത്രിഭിര്ദോഷൈര്ഭവതി| തത്ര സശോഫേ പാകേऽതിരുഗാദിമാന് ശോഫഃ| നേത്രേ ച ശുക്ലമണ്ഡലം പക്വോദുമ്ബരസങ്കാശം ജായതേ| ഉഷ്ണത്വാദിഗുണം ചാശ്രു ജായതേ||൧൫||
Adhikarana alpashophaH (16) · Śloka 16
അല്പശോഫോऽല്പശോഫസ്തു പാകോऽന്യൈര്ലക്ഷണൈസ്തഥാ||൧൬||
अल्पशोफोऽल्पशोफस्तु पाकोऽन्यैर्लक्षणैस्तथा||१६||
🔊 Audio coming soon
യസ്ത്വക്ഷിപാകോऽല്പശോഫോऽന്യൈഃ പക്വോദുമ്ബരസങ്കാശാദികൈരനന്തരോക്തസശോഫാഖ്യപാകാക്ഷിലക്ഷണൈര്യുക്തോ ഭവതി സ നാമ്നാऽല്പശോഫഃ||൧൬||
Adhikarana akShipAkAtyayaH (17) · Śloka 17
അക്ഷിപാകാത്യയേ ശോഫഃ സംരമ്ഭഃ കലുഷാശ്രുതാ| കഫോപദിഗ്ധമസിതം സിതം പ്രക്ലേദരാഗവത്| ദാഹോ ദര്ശനസംരോധോ വേദനാശ്ചാനവസ്ഥിതാ||൧൭||
अक्षिपाकात्यये शोफः संरम्भः कलुषाश्रुता| कफोपदिग्धमसितं सितं प्रक्लेदरागवत्| दाहो दर्शनसंरोधो वेदनाश्चानवस्थिता||१७||
🔊 Audio coming soon
അക്ഷിപാകാത്യയാഖ്യേ രോഗേ ശോഫാദികം ലിങ്ഗമ്| സംരമ്ഭോ വേദനായാ ഉദ്രേകഃ| വേദനാ അനവസ്ഥിതാശ്ചലസ്വരൂപാഃ||൧൭||
Adhikarana amloShitaH (18) · Śloka 18
അന്നസാരോऽമ്ലതാം നീതഃ പിത്തരക്തോല്ബണൈര്മലൈഃ| സിരാഭിര്നേത്രമാരൂഢഃ കരോതി ശ്യാവലോഹിതമ്| സശോഫദാഹപാകാശ്രു ഭൃശം ചാവിലദര്ശനമ്| അമ്ലോഷിതോऽയമ്............................||൧൮||
अन्नसारोऽम्लतां नीतः पित्तरक्तोल्बणैर्मलैः| सिराभिर्नेत्रमारूढः करोति श्यावलोहितम्| सशोफदाहपाकाश्रु भृशं चाविलदर्शनम्| अम्लोषितोऽयम्............................||१८||
🔊 Audio coming soon
യോऽന്നസ്യ സാരഃ സ പിത്തരക്താധികൈസ്ത്രിഭിര്മലൈരമ്ലത്വം നീതഃ സിരാഭിശ്ച നേത്രമാരൂഢഃ സന് നേത്രം ശ്യാവലോഹിതം കരോതി| അയം രോഗോ നാമ്നാ അമ്ലോഷിതഃ||൧൮||
Adhikarana sarvagAnAM sa~gkhyAsamprAptiH (19) · Śloka 19
............ഇത്യുക്താഃ ഗദാഃ ഷോഡശ സര്വഗാഃ||൧൯||
............इत्युक्ताः गदाः षोडश सर्वगाः||१९||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ഷോഡശ വ്യാധയഃ സര്വഗാ ഉക്താഃ||൧൯||
Adhikarana asAdhyatAnirdeshaH (20-18) · Śloka 18
ഹതാധിമന്ഥമേതേഷു സാക്ഷിപാകാത്യയം ത്യജേത്| വാതാദ്ഭൂതം പഞ്ചരാത്രേണ ദൃഷ്ടിം സപ്താഹേന ശ്ലേഷ്മജാതോऽധിമന്ഥഃ| രക്തോത്പന്നോ ഹന്തി തദ്വത്ത്രിരാത്രാന് മിഥ്യാചാരാത് പൈത്തികഃ സദ്യ ഏവ||൨൦|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ സര്വാക്ഷിരോഗവിജ്ഞാനീയ നാമാഷ്ടാദശോऽധ്യായഃ||൧൮||
हताधिमन्थमेतेषु साक्षिपाकात्ययं त्यजेत्| वाताद्भूतं पञ्चरात्रेण दृष्टिं सप्ताहेन श्लेष्मजातोऽधिमन्थः| रक्तोत्पन्नो हन्ति तद्वत्त्रिरात्रान् मिथ्याचारात् पैत्तिकः सद्य एव||२०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे सर्वाक्षिरोगविज्ञानीय नामाष्टादशोऽध्यायः||१८||
🔊 Audio coming soon
ഏതേഷു ച മധ്യേ ഹതാധിമന്ഥമക്ഷിപാകാത്യയം ചാസാധ്യത്വാത്ത്യജേത്| വാതോദ്ഭൂത ഇത്യാദി സുബോധമ്| ദൃഷ്ടിം ഹന്തീതി സര്വത്ര സമ്ബധ്യതേ| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാമുത്തരതന്ത്രേ അഷ്ടാദശോऽധ്യായഃ