Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ കാസചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
अथातः कासचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ഹിക്കാശ്വാസാനന്തരം സമാനചികിത്സിതത്വാത് തഥാ ഹിക്കാശ്വാസകാസാനാം പരസ്പരാനുബന്ധിത്വാച്ച കാസചികിത്സിതമുച്യതേ||൧-൨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
തപസാ യശസാ ധൃത്യാ ധിയാ ച പരയാऽന്വിതഃ| ആത്രേയഃ കാസശാന്ത്യര്ഥം പ്രാഹ സിദ്ധം ചികിത്സിതമ്||൩|| വാതാദിജാസ്ത്രയോ യേ ച ക്ഷതജഃ ക്ഷയജസ്തഥാ| പഞ്ചൈതേ സ്യുര്നൃണാം കാസാ വര്ധമാനാഃ ക്ഷയപ്രദാഃ||൪||
तपसा यशसा धृत्या धिया च परयाऽन्वितः| आत्रेयः कासशान्त्यर्थं प्राह सिद्धं चिकित्सितम्||३|| वातादिजास्त्रयो ये च क्षतजः क्षयजस्तथा| पञ्चैते स्युर्नृणां कासा वर्धमानाः क्षयप्रदाः||४||
🔊 Audio coming soon
അത്ര ചാത്രേയസ്യാഭിധാനാദേവ ശിഷ്യപ്രശ്നോऽനുമീയതേ, നാപൃഷ്ടാ ഗുരവോ വദന്തീതി ന്യായാത്| ക്ഷയജ ഇതി ക്ഷയോ ധാതുക്ഷയഃ; തേന രാജയക്ഷ്മസമ്ബന്ധാനാം ക്ഷീണധാതുപുരുഷഭവാനാം തഥാ ജരാകാസസ്യ ച ധാതുക്ഷയജസ്യ ക്ഷയജശബ്ദേന ഗ്രഹണം ഭവതി| ക്ഷതജേന ഉരഃക്ഷതപൂര്വകയക്ഷ്മഭവസ്യ തഥാ ക്ഷതക്ഷീണസ്യ ച കാസസ്യ ഗ്രഹണം ഭവതി| പഞ്ചേതി സങ്ഖ്യയാ സകലകാസാവരോധമത്രൈവ യഥോക്തവ്യാഖ്യാനേന ദര്ശയതി| ക്ഷയപ്രദാ ഇതി ദേഹക്ഷയപ്രദാഃ, മാരകാ ഇതി യാവത്; കിംവാ ധാതുക്ഷയപ്രദാഃ, ക്ഷയജോऽപി കാസഃ പുനര്വിശിഷ്ടക്ഷയപ്രദോ ഭവതി, യഥാ- ജ്വരോത്പന്നം രക്തപിത്തം പുനര്ജ്വരകരം ഭവതി; ഉക്തം ഹി- “ജ്വരസന്താപാദ്രക്തമുദീര്യതേ| രക്തപിത്താജ്ജ്വരഃ” (നി.അ.൮) ഇതി||൩-൪||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
പൂര്വരൂപം ഭവേത്തേഷാം ശൂകപൂര്ണഗലാസ്യതാ| കണ്ഠേ കണ്ഡൂശ്ച ഭോജ്യാനാമവരോധശ്ച ജായതേ||൫||
पूर्वरूपं भवेत्तेषां शूकपूर्णगलास्यता| कण्ठे कण्डूश्च भोज्यानामवरोधश्च जायते||५||
🔊 Audio coming soon
പൂര്വരൂപമാഹ- പൂര്വേത്യാദി| ശൂകൈരിവ പൂര്ണഃ ശൂകപൂര്ണഃ ഗല ആസ്യം ച യസ്യ തസ്യ ഭാവഃ ശൂകപൂര്ണഗലാസ്യതാ| ഭോജ്യാനാമവരോധഃ അരുചിഃ, അശക്തിര്വാऽഭ്യവഹരണേ||൫||
Adhikarana 4 (6-8) · Śloka 8
അധഃപ്രതിഹതോ വായുരൂര്ധ്വസ്രോതഃസമാശ്രിതഃ| ഉദാനഭാവമാപന്നഃ കണ്ഠേ സക്തസ്തഥോരസി||൬|| ആവിശ്യ ശിരസഃ ഖാനി സര്വാണി പ്രതിപൂരയന്| ആഭഞ്ജന്നാക്ഷിപന് ദേഹം ഹനുമന്യേ തഥാऽക്ഷിണീ||൭|| നേത്രേ പൃഷ്ഠമുരഃപാര്ശ്വേ നിര്ഭുജ്യ സ്തമ്ഭയംസ്തതഃ| ശുഷ്കോ വാ സകഫോ വാऽപി കസനാത്കാസ ഉച്യതേ||൮||
अधःप्रतिहतो वायुरूर्ध्वस्रोतःसमाश्रितः| उदानभावमापन्नः कण्ठे सक्तस्तथोरसि||६|| आविश्य शिरसः खानि सर्वाणि प्रतिपूरयन्| आभञ्जन्नाक्षिपन् देहं हनुमन्ये तथाऽक्षिणी||७|| नेत्रे पृष्ठमुरःपार्श्वे निर्भुज्य स्तम्भयंस्ततः| शुष्को वा सकफो वाऽपि कसनात्कास उच्यते||८||
🔊 Audio coming soon
സമ്പ്രാപ്തിമാഹ- അധ ഇത്യാദി| ഉദാനഭാവമാപന്ന ഇതി ഊര്ധ്വഗതിസ്വഭാവമാപന്നഃ| ഖാനീതി സ്രോതാംസി| നിര്ഭുജ്യേതി ആക്ഷിപ്യ| സ്തമ്ഭയന് നേത്രാദീന്യേവ| കസനാദിതീതി യഥോക്തഗതിമത്ത്വാത് തഥാ ഉരഃപ്രഭൃതിശാതനാച്ച ‘കാസ’ ഇത്യന്വര്ഥസഞ്ജ്ഞയോച്യതേ| ‘കസ’ ഗതിശാതനയോഃ, ഇത്യസ്യ ധാതോരയം പ്രയോഗഃ||൬-൮||
Adhikarana 5 (9) · Śloka 9
പ്രതിഘാതവിശേഷേണ തസ്യ വായോഃ സരംഹസഃ| വേദനാശബ്ദവൈശിഷ്ട്യം കാസാനാമുപജായതേ||൯||
प्रतिघातविशेषेण तस्य वायोः सरंहसः| वेदनाशब्दवैशिष्ट्यं कासानामुपजायते||९||
🔊 Audio coming soon
ഏവം സാമാന്യോക്തസ്യ കാസസ്യ ഭേദഹേതുമാഹ- പ്രതീഘാതേത്യാദി| പ്രതീഘാത ഇത്യാവരണം, സ ച കഫാദി| സരംഹസഃ സവേഗസ്യ| വേദനാ പീഡാ, ശബ്ദഃ കാസശബ്ദഃ, സഞ്ജ്ഞാ വാ; തയോര്വൈശിഷ്ട്യം വിശിഷ്ടത്വം ഭിന്നത്വമിതി യാവത്||൯||
Adhikarana 6 (10-13) · Śloka 13
രൂക്ഷശീതകഷായാല്പപ്രമിതാനശനം സ്ത്രിയഃ| വേഗധാരണമായാസോ വാതകാസപ്രവര്തകാഃ||൧൦|| ഹൃത്പാര്ശ്വോരഃശിരഃശൂലസ്വരഭേദകരോ ഭൃശമ്| ശുഷ്കോരഃകണ്ഠവക്രസ്യ ഹൃഷ്ടലോമ്നഃ പ്രതാമ്യതഃ||൧൧|| നിര്ഘോഷദൈന്യസ്തനനദൌര്ബല്യക്ഷോഭമോഹകൃത്| ശുഷ്കകാസഃ കഫം ശുഷ്കം കൃച്ഛ്രാന്മുക്ത്വാऽല്പതാം വ്രജേത്||൧൨|| സ്നിഗ്ധാമ്ലലവണോഷ്ണൈശ്ച ഭുക്തപീതൈഃ പ്രശാമ്യതി| ഊര്ധ്വവാതസ്യ ജീര്ണേऽന്നേ വേഗവാന്മാരുതോ ഭവേത്||൧൩||
रूक्षशीतकषायाल्पप्रमितानशनं स्त्रियः| वेगधारणमायासो वातकासप्रवर्तकाः||१०|| हृत्पार्श्वोरःशिरःशूलस्वरभेदकरो भृशम्| शुष्कोरःकण्ठवक्रस्य हृष्टलोम्नः प्रताम्यतः||११|| निर्घोषदैन्यस्तननदौर्बल्यक्षोभमोहकृत्| शुष्ककासः कफं शुष्कं कृच्छ्रान्मुक्त्वाऽल्पतां व्रजेत्||१२|| स्निग्धाम्ललवणोष्णैश्च भुक्तपीतैः प्रशाम्यति| ऊर्ध्ववातस्य जीर्णेऽन्ने वेगवान्मारुतो भवेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
രൂക്ഷേത്യാദിനാ വാതജസ്യ ഹേതുലക്ഷണേ ആഹ| പ്രതാമ്യത ഇതി തമസീവ പ്രവിശതഃ| ഊര്ധ്വവാതസ്യേതി ഊര്ധ്വഗതയാ പ്രകുപിതവാതസ്യ||൧൦-൧൩||
Adhikarana 7 (14-16) · Śloka 16
കടുകോഷ്ണവിദാഹ്യമ്ലക്ഷാരാണാമതിസേവനമ്| പിത്തകാസകരം ക്രോധഃ സന്താപശ്ചാഗ്നിസൂര്യജഃ||൧൪|| പീതനിഷ്ഠീവനാക്ഷിത്വം തിക്താസ്യത്വം സ്വരാമയഃ| ഉരോധൂമായനം തൃഷ്ണാ ദാഹോ മോഹോऽരുചിര്ഭ്രമഃ||൧൫|| പ്രതതം കാസമാനശ്ച ജ്യോതീംഷീവ ച പശ്യതി| ശ്ലേഷ്മാണം പിത്തസംസൃഷ്ടം നിഷ്ഠീവതി ച പൈത്തികേ||൧൬||
कटुकोष्णविदाह्यम्लक्षाराणामतिसेवनम्| पित्तकासकरं क्रोधः सन्तापश्चाग्निसूर्यजः||१४|| पीतनिष्ठीवनाक्षित्वं तिक्तास्यत्वं स्वरामयः| उरोधूमायनं तृष्णा दाहो मोहोऽरुचिर्भ्रमः||१५|| प्रततं कासमानश्च ज्योतींषीव च पश्यति| श्लेष्माणं पित्तसंसृष्टं निष्ठीवति च पैत्तिके||१६||
🔊 Audio coming soon
കട്വിത്യാദിനാ പിത്തകാസഹേതുലിങ്ഗേ പ്രാഹ| അഗ്നിസൂര്യജ ഇതി അഗ്നിസൂര്യഭവഃ സന്താപ ഇത്യര്ഥഃ| ഉരോധൂമായനമിതി ഉരസോ ധൂമോദ്വമനമിവ| പിത്തജേऽപ്യസ്മിഞ് ശ്ലേഷ്മനിഷ്ഠീവനം വ്യാധേരുരഃപ്രഭൃതികഫസ്ഥാനഭൂതത്വേന ശ്ലേഷ്മപിത്തസംസര്ഗജതയേതി ജ്ഞേയമ്||൧൪-൧൬||
Adhikarana 8 (17-19) · Śloka 19
ഗുര്വഭിഷ്യന്ദിമധുരസ്നിഗ്ധസ്വപ്നാവിചേഷ്ടനൈഃ| വൃദ്ധഃ ശ്ലേഷ്മാऽനിലം രുദ്ധ്വാ കഫകാസം കരോതി ഹി||൧൭|| മന്ദാഗ്നിത്വാരുചിച്ഛര്ദിപീനസോത്ക്ലേശഗൌരവൈഃ| ലോമഹര്ഷാസ്യമാധുര്യക്ലേദസംസദനൈര്യുതമ്||൧൮|| ബഹുലം മധുരം സ്നിഗ്ധം നിഷ്ഠീവതി ഘനം കഫമ്| കാസമാനോ ഹ്യരുഗ് വക്ഷഃ സമ്പൂര്ണമിവ മന്യതേ||൧൯||
गुर्वभिष्यन्दिमधुरस्निग्धस्वप्नाविचेष्टनैः| वृद्धः श्लेष्माऽनिलं रुद्ध्वा कफकासं करोति हि||१७|| मन्दाग्नित्वारुचिच्छर्दिपीनसोत्क्लेशगौरवैः| लोमहर्षास्यमाधुर्यक्लेदसंसदनैर्युतम्||१८|| बहुलं मधुरं स्निग्धं निष्ठीवति घनं कफम्| कासमानो ह्यरुग् वक्षः सम्पूर्णमिव मन्यते||१९||
🔊 Audio coming soon
ഗുര്വിത്യാദിനാ ശ്ലേഷ്മജമാഹ||൧൭-൧൯||
Adhikarana 9 (20-23) · Śloka 23
അതിവ്യവായഭാരാധ്വയുദ്ധാശ്വഗജവിഗ്രഹൈഃ| രൂക്ഷസ്യോരഃ ക്ഷതം വായുര്ഗൃഹീത്വാ കാസമാവഹേത്||൨൦|| സ പൂര്വം കാസതേ ശുഷ്കം തതഃ ഷ്ഠീവേത് സശോണിതമ്| കണ്ഠേന രുജതാऽത്യര്ഥം വിരുഗ്ണേനേവ ചോരസാ||൨൧|| സൂചീഭിരിവ തീക്ഷ്ണാഭിസ്തുദ്യമാനേന ശൂലിനാ| ദുഃഖസ്പര്ശേന ശൂലേന ഭേദപീഡാഭിതാപിനാ||൨൨|| പര്വഭേദജ്വരശ്വാസതൃഷ്ണാവൈസ്വര്യപീഡിതഃ| പാരാവത ഇവാകൂജന് കാസവേഗാത്ക്ഷതോദ്ഭവാത്||൨൩||
अतिव्यवायभाराध्वयुद्धाश्वगजविग्रहैः| रूक्षस्योरः क्षतं वायुर्गृहीत्वा कासमावहेत्||२०|| स पूर्वं कासते शुष्कं ततः ष्ठीवेत् सशोणितम्| कण्ठेन रुजताऽत्यर्थं विरुग्णेनेव चोरसा||२१|| सूचीभिरिव तीक्ष्णाभिस्तुद्यमानेन शूलिना| दुःखस्पर्शेन शूलेन भेदपीडाभितापिना||२२|| पर्वभेदज्वरश्वासतृष्णावैस्वर्यपीडितः| पारावत इवाकूजन् कासवेगात्क्षतोद्भवात्||२३||
🔊 Audio coming soon
അതിവ്യവായേത്യാദിനാ ക്ഷതജമാഹ| ഉരഃ ക്ഷതം ഗൃഹീത്വേതി ക്ഷതമുരഃ പ്രാപ്യേത്യര്ഥഃ| അയം ച കാസഃ സാഹസജയക്ഷ്മരൂപേऽപ്യുക്തോ ജ്ഞേയഃ||൨൦-൨൩||
Adhikarana 10 (24-30) · Śloka 30
വിഷമാസാത്മ്യഭോജ്യാതിവ്യവായാദ്വേഗനിഗ്രഹാത്| ഘൃണിനാം ശോചതാം നൃൗണാം വ്യാപന്നേऽഗ്നൌ ത്രയോ മലാഃ||൨൪|| കുപിതാഃ ക്ഷയജം കാസം കുര്യുര്ദേഹക്ഷയപ്രദമ്| ദുര്ഗന്ധം ഹരിതം രക്തം ഷ്ഠീവേത് പൂയോപമം കഫമ്||൨൫|| സ്ഥാനാദുത്കാസമാനശ്ച ഹൃദയം മന്യതേ ച്യുതമ് | അകസ്മാദുഷ്ണശീതാര്തോ ബഹ്വാശീ ദുര്ബലഃ കൃശഃ||൨൬|| സ്നിഗ്ധാച്ഛമുഖവര്ണത്വക് ശ്രീമദ്ദര്ശനലോചനഃ | പാണിപാദതലൈഃ ശ്ലക്ഷ്ണൈഃ സതതാസൂയകോ ഘൃണീ||൨൭|| ജ്വരോ മിശ്രാകൃതിസ്തസ്യ പാര്ശ്വരുക് പീനസോऽരുചിഃ| ഭിന്നസംഹതവര്ചസ്ത്വം സ്വരഭേദോऽനിമിത്തതഃ||൨൮|| ഇത്യേഷ ക്ഷയജഃ കാസഃ ക്ഷീണാനാം ദേഹനാശനഃ| സാധ്യോ ബലവതാം വാ സ്യാദ്യാപ്യസ്ത്വേവം ക്ഷതോത്ഥിതഃ||൨൯|| നവൌ കദാചിത് സിധ്യേതാമേതൌ പാദഗുണാന്വിതൌ| സ്ഥവിരാണാം ജരാകാസഃ സര്വോ യാപ്യഃ പ്രകീര്തിതഃ||൩൦||
विषमासात्म्यभोज्यातिव्यवायाद्वेगनिग्रहात्| घृणिनां शोचतां नॄणां व्यापन्नेऽग्नौ त्रयो मलाः||२४|| कुपिताः क्षयजं कासं कुर्युर्देहक्षयप्रदम्| दुर्गन्धं हरितं रक्तं ष्ठीवेत् पूयोपमं कफम्||२५|| स्थानादुत्कासमानश्च हृदयं मन्यते च्युतम् | अकस्मादुष्णशीतार्तो बह्वाशी दुर्बलः कृशः||२६|| स्निग्धाच्छमुखवर्णत्वक् श्रीमद्दर्शनलोचनः | पाणिपादतलैः श्लक्ष्णैः सततासूयको घृणी||२७|| ज्वरो मिश्राकृतिस्तस्य पार्श्वरुक् पीनसोऽरुचिः| भिन्नसंहतवर्चस्त्वं स्वरभेदोऽनिमित्ततः||२८|| इत्येष क्षयजः कासः क्षीणानां देहनाशनः| साध्यो बलवतां वा स्याद्याप्यस्त्वेवं क्षतोत्थितः||२९|| नवौ कदाचित् सिध्येतामेतौ पादगुणान्वितौ| स्थविराणां जराकासः सर्वो याप्यः प्रकीर्तितः||३०||
🔊 Audio coming soon
വിഷമേത്യാദിനാ ക്ഷയജമാഹ| അത്ര ച വിഷമാസാത്മ്യഭോജ്യേന തഥാ വ്യവായേന തഥാ വേഗനിഗ്രഹേണ വിഷമാശനജ-ധാതുക്ഷയജ-വേഗസന്ധാരണജാനാം യക്ഷ്മണാം ലക്ഷണഭൂതകാസഹേതുത്രയം പൃഥഗുക്തം ഭവതി| അത്ര പ്രസന്നദൃഷ്ടിത്വാദി വ്യാധിപ്രഭാവാദ്ഭവതി| മിശ്രാകൃതിരിതി മിശ്രദോഷലിങ്ഗോ ജ്വരോ ഭവതി| ഭിന്നേത്യാദി ഭിന്നവര്ചസ്ത്വമനിമിത്തതോ ഭവതി, തഥാ സ്വരഭേദോऽപ്യനിമിത്തോ ഭവതി| ദേഹനാശന ഇതി അസാധ്യ ഇത്യര്ഥഃ| പാദഗുണാന്വിതാവിതി വൈദ്യാദിപാദചതുഷ്ടയഗുണവന്തൌ| ന ചാത്ര കദാചിത്സിധ്യേതാമിത്യഭിധാനേന യാപ്യത്വസാധ്യത്വാനാമേകവിഷയത്വം; യതോ നവയോരേവ ചതുഷ്പാദസമ്പത്ത്യാ സാധ്യത്വമുക്തമ്, അതോऽന്യഥാ ക്ഷതജോ യാപ്യ ഉക്ത ഇതി ഭിന്നവിഷയതാ| ക്ഷയജകാസഭേദം യാപ്യതയാ ദര്ശയന്നാഹ- സ്ഥവിരാണാമിത്യാദി| സ്ഥവിരാണാമിത്യുക്ത്വാऽപി ജരാകാസ ഇതി വചനേന സ്ഥവിരാണാം യോ ജരയാ ദേഹക്ഷയകാരികയാ കൃതഃ സ യാപ്യഃ, യസ്തു ദോഷകൃതഃ സ സാധ്യ ഏവ ഭവതീതി ദര്ശയതി| അന്യേ തു ജരാകാസം ദോഷകൃതേഷ്വേവാന്തര്ഭാവയന്തി||൨൪-൩൦||
Adhikarana 11 (31) · Śloka 31
ത്രീന്സാധ്യാന്സാധയേത്പൂര്വാന് പഥ്യൈര്യാപ്യാംശ്ച യാപയേത്| ചികിത്സാമത ഊര്ധ്വം തു ശൃണു കാസനിബര്ഹിണീമ്||൩൧||
त्रीन्साध्यान्साधयेत्पूर्वान् पथ्यैर्याप्यांश्च यापयेत्| चिकित्सामत ऊर्ध्वं तु शृणु कासनिबर्हिणीम्||३१||
🔊 Audio coming soon
ത്രീന് പൂര്വാനിതി ദോഷജാന്| സാധ്യാനിതി സാധ്യത്വേനോക്താന്| യാപ്യാനിതി ബഹുവചനം വ്യക്ത്യപേക്ഷയാ, കിംവാ ക്ഷയജക്ഷതജകാസാഭിപ്രായേണ ജ്ഞേയമ്||൩൧||
Adhikarana 12 (32-34) · Śloka 34
രൂക്ഷസ്യാനിലജം കാസമാദൌ സ്നേഹൈരുപാചരേത്| സര്പിര്ഭിര്ബസ്തിഭിഃ പേയായൂഷക്ഷീരരസാദിഭിഃ||൩൨|| വാതഘ്നസിദ്ധൈഃ സ്നേഹാദ്യൈര്ധൂമൈര്ലേഹൈശ്ച യുക്തിതഃ| അഭ്യങ്ഗൈഃ പരിഷേകൈശ്ച സ്നിഗ്ധൈഃ സ്വേദൈശ്ച ബുദ്ധിമാന്||൩൩|| ബസ്തിഭിര്ബദ്ധവിഡ്വാതം ശുഷ്കോര്ധ്വം ചോര്ധ്വഭക്തികൈഃ| ഘൃതൈഃ സപിത്തം സകഫം ജയേത് സ്നേഹവിരേചനൈഃ||൩൪||
रूक्षस्यानिलजं कासमादौ स्नेहैरुपाचरेत्| सर्पिर्भिर्बस्तिभिः पेयायूषक्षीररसादिभिः||३२|| वातघ्नसिद्धैः स्नेहाद्यैर्धूमैर्लेहैश्च युक्तितः| अभ्यङ्गैः परिषेकैश्च स्निग्धैः स्वेदैश्च बुद्धिमान्||३३|| बस्तिभिर्बद्धविड्वातं शुष्कोर्ध्वं चोर्ध्वभक्तिकैः| घृतैः सपित्तं सकफं जयेत् स्नेहविरेचनैः||३४||
🔊 Audio coming soon
രൂക്ഷസ്യേത്യാദിനാ ചികിത്സാമാഹ| ശുഷ്ക ഊര്ധ്വഃ ദേഹോ യസ്യ സ ശുഷ്കോര്ധ്വസ്തം, ശുഷ്കകാസഗൃഹീതം വാ; സപിത്തമൂര്ധ്വഭക്തികൈര്ഘൃതൈര്ജയേത്, ശുഷ്കോര്ധ്വമേവ സകഫം സ്നേഹവിരേചനൈര്ജയേത്||൩൨-൩൪||
Adhikarana 13 (35) · Śloka 35
കണ്ടകാരീഗുഡൂചീഭ്യാം പൃഥക് ത്രിംശത്പലാദ്രസേ| പ്രസ്ഥഃ സിദ്ധോ ഘൃതാദ്വാതകാസനുദ്വഹ്നിദീപനഃ||൩൫|| ഇതി കണ്ടകാരീഘൃതമ്|
कण्टकारीगुडूचीभ्यां पृथक् त्रिंशत्पलाद्रसे| प्रस्थः सिद्धो घृताद्वातकासनुद्वह्निदीपनः||३५|| इति कण्टकारीघृतम्|
🔊 Audio coming soon
കണ്ടകാരീത്യാദൌ രസേ ഇതി ക്വാഥേ||൩൫||
Adhikarana 14 (36-38) · Śloka 38
പിപ്പലീപിപ്പലീമൂലചവ്യചിത്രകനാഗരൈഃ| ധാന്യപാഠാവചാരാസ്നായഷ്ട്യാഹ്വക്ഷാരഹിങ്ഗുഭിഃ||൩൬|| കോലമാത്രൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥാദ്ദശമൂലീരസാഢകേ| സിദ്ധാച്ചതുര്ഥികാം പീത്വാ പേയാമണ്ഡം പിബേദനു||൩൭|| തച്ഛ്വാസകാസഹൃത്പാര്ശ്വഗ്രഹണീദോഷഗുല്മനുത്| പിപ്പല്യാദ്യം ഘൃതം ചൈതദാത്രേയേണ പ്രകീര്തിതമ്||൩൮|| ഇതി പിപ്പല്യാദിഘൃതമ്|
पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकनागरैः| धान्यपाठावचारास्नायष्ट्याह्वक्षारहिङ्गुभिः||३६|| कोलमात्रैर्घृतप्रस्थाद्दशमूलीरसाढके| सिद्धाच्चतुर्थिकां पीत्वा पेयामण्डं पिबेदनु||३७|| तच्छ्वासकासहृत्पार्श्वग्रहणीदोषगुल्मनुत्| पिप्पल्याद्यं घृतं चैतदात्रेयेण प्रकीर्तितम्||३८|| इति पिप्पल्यादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ചതുര്ഥികാമിതി പലമ്||൩൬-൩൮||
Adhikarana 15 (39-42) · Śloka 42
ത്ര്യൂഷണം ത്രിഫലാം ദ്രാക്ഷാം കാശ്മര്യാണി പരൂഷകമ്| ദ്വേ പാഠേ ദേവദാര്വൃദ്ധിം സ്വഗുപ്താം ചിത്രകം ശടീമ്||൩൯|| ബ്രാഹ്മീം താമലകീം മേദാം കാകനാസാം ശതാവരീമ്| ത്രികണ്ടകം വിദാരീം ച പിഷ്ട്വാ കര്ഷസമം ഘൃതാത്||൪൦|| പ്രസ്ഥം ചതുര്ഗുണേ ക്ഷീരേ സിദ്ധം കാസഹരം പിബേത്| ജ്വരഗുല്മാരുചിപ്ലീഹശിരോഹൃത്പാര്ശ്വശൂലനുത്||൪൧|| കാമലാര്ശോऽനിലാഷ്ഠീലാക്ഷതശോഷക്ഷയാപഹമ്| ത്ര്യൂഷണം നാമ വിഖ്യാതമേതദ്ധൃതമനുത്തമമ്||൪൨|| ഇതി ത്ര്യൂഷണാദ്യം ഘൃതമ്|
त्र्यूषणं त्रिफलां द्राक्षां काश्मर्याणि परूषकम्| द्वे पाठे देवदार्वृद्धिं स्वगुप्तां चित्रकं शटीम्||३९|| ब्राह्मीं तामलकीं मेदां काकनासां शतावरीम्| त्रिकण्टकं विदारीं च पिष्ट्वा कर्षसमं घृतात्||४०|| प्रस्थं चतुर्गुणे क्षीरे सिद्धं कासहरं पिबेत्| ज्वरगुल्मारुचिप्लीहशिरोहृत्पार्श्वशूलनुत्||४१|| कामलार्शोऽनिलाष्ठीलाक्षतशोषक्षयापहम्| त्र्यूषणं नाम विख्यातमेतद्धृतमनुत्तमम्||४२|| इति त्र्यूषणाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ത്ര്യൂഷണാദ്യേ ‘ദ്വേ പാഠേ’ ഇത്യനേന സ്വല്പപത്രാം ദ്വിതീയാം പാഠാം ഗ്രാഹയന്തി| സ്വഗുപ്താ ശൂകശിമ്ബീ||൩൯-൪൨||
Adhikarana 16 (43-46) · Śloka 46
ദ്രോണേऽപാം സാധയേദ്രാസ്നാം ദശമൂലീം ശതാവരീമ്| പലികാം മാണികാംശാംസ്തു കുലത്ഥാന്ബദരാന്യവാന്||൪൩|| തുലാര്ധം ചാജമാംസസ്യ പാദശേഷേണ തേന ച| ഘൃതാഢകം സമക്ഷീരം ജീവനീയൈഃ പലോന്മിതൈഃ||൪൪|| സിദ്ധം തദ്ദശഭിഃ കല്കൈര്നസ്യപാനാനുവാസനൈഃ| സമീക്ഷ്യ വാതരോഗേഷു യഥാവസ്ഥം പ്രയോജയേത്||൪൫|| പഞ്ചകാസാന് ശിരഃകമ്പം ശൂലം വങ്ക്ഷണയോനിജമ്| സര്വാങ്ഗൈകാങ്ഗരോഗാംശ്ച സപ്ലീഹോര്ധ്വാനിലാഞ്ജയേത്||൪൬|| ഇതി രാസ്നാഘൃതമ്|
द्रोणेऽपां साधयेद्रास्नां दशमूलीं शतावरीम्| पलिकां माणिकांशांस्तु कुलत्थान्बदरान्यवान्||४३|| तुलार्धं चाजमांसस्य पादशेषेण तेन च| घृताढकं समक्षीरं जीवनीयैः पलोन्मितैः||४४|| सिद्धं तद्दशभिः कल्कैर्नस्यपानानुवासनैः| समीक्ष्य वातरोगेषु यथावस्थं प्रयोजयेत्||४५|| पञ्चकासान् शिरःकम्पं शूलं वङ्क्षणयोनिजम्| सर्वाङ्गैकाङ्गरोगांश्च सप्लीहोर्ध्वानिलाञ्जयेत्||४६|| इति रास्नाघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ദ്രോണേऽപാമിത്യാദൌ വക്ഷ്യമാണാനി അജമാംസാന്താനി ക്വാഥ്യാനി ദ്രോണേ ഏവ സാധ്യാനി| മാണികാ അഷ്ടൌ പലാനി| ജീവനീയാനീതി ജീവന്ത്യാദീനി ദശ ഷഡ്വിരേചനശതാശ്രിതീയോക്താനി||൪൩-൪൬||
Adhikarana 17 (47-52) · Śloka 52
വിഡങ്ഗം നാഗരം രാസ്നാ പിപ്പലീ ഹിങ്ഗു സൈന്ധവമ്| ഭാര്ഗീ ക്ഷാരശ്ച തച്ചൂര്ണം പിബേദ്വാ ഘൃതമാത്രയാ||൪൭|| സകഫേऽനിലജേ കാസേ ശ്വാസഹിക്കാഹതാഗ്നിഷു| ദ്വൌ ക്ഷാരൌ പഞ്ചകോലാനി പഞ്ചൈവ ലവണാനി ച||൪൮|| ശടീനാഗരകോദീച്യകല്കം വാ വസ്ത്രഗാലിതമ്| പായയേത ഘൃതോന്മിശ്രം വാതകാസനിബര്ഹണമ്||൪൯|| ദുരാലഭാം ശടീം ദ്രാക്ഷാം ശൃങ്ഗവേരം സിതോപലാമ്| ലിഹ്യാത് കര്കടശൃങ്ഗീം ച കാസേ തൈലേന വാതജേ||൫൦|| ദുഃസ്പര്ശാം പിപ്പലീം മുസ്തം ഭാര്ഗീം കര്കടകീം ശടീമ്| പുരാണഗുഡതൈലാഭ്യാം ചൂര്ണിതം വാऽപി ലേഹയേത്||൫൧|| വിഡങ്ഗം സൈന്ധവം കുഷ്ഠം വ്യോഷം ഹിങ്ഗു മനഃശിലാമ്| മധുസര്പിര്യുതം കാസഹിക്കാശ്വാസം ജയേല്ലിഹന്||൫൨||
विडङ्गं नागरं रास्ना पिप्पली हिङ्गु सैन्धवम्| भार्गी क्षारश्च तच्चूर्णं पिबेद्वा घृतमात्रया||४७|| सकफेऽनिलजे कासे श्वासहिक्काहताग्निषु| द्वौ क्षारौ पञ्चकोलानि पञ्चैव लवणानि च||४८|| शटीनागरकोदीच्यकल्कं वा वस्त्रगालितम्| पाययेत घृतोन्मिश्रं वातकासनिबर्हणम्||४९|| दुरालभां शटीं द्राक्षां शृङ्गवेरं सितोपलाम्| लिह्यात् कर्कटशृङ्गीं च कासे तैलेन वातजे||५०|| दुःस्पर्शां पिप्पलीं मुस्तं भार्गीं कर्कटकीं शटीम्| पुराणगुडतैलाभ्यां चूर्णितं वाऽपि लेहयेत्||५१|| विडङ्गं सैन्धवं कुष्ठं व्योषं हिङ्गु मनःशिलाम्| मधुसर्पिर्युतं कासहिक्काश्वासं जयेल्लिहन्||५२||
🔊 Audio coming soon
ഘൃതമാത്രയേതി ചൂര്ണാലോഡനൌചിതയാ ഘൃതമാത്രയാ| വസ്ത്രഗാലിതമിതി വസ്ത്രപൂതമ്| കര്കടകീമിതി കര്കടശൃങ്ഗീമ്||൪൭-൫൨||
Adhikarana 18 (53-56) · Śloka 56
ചിത്രകം പിപ്പലീമൂലം വ്യോഷം ഹിങ്ഗു ദുരാലഭാമ്| ശടീം പുഷ്കരമൂലം ച ശ്രേയസീം സുരസാം വചാമ്||൫൩|| ഭാര്ഗീം ഛിന്നരുഹാം രാസ്നാം ശൃങ്ഗീം ദ്രാക്ഷാം ച കാര്ഷികാന്| കല്കാനര്ധതുലാക്വാഥേ നിദിഗ്ധ്യാഃ പലവിംശതിമ് ||൫൪|| ദത്ത്വാ മത്സ്യണ്ഡികായാശ്ച ഘൃതാച്ച കുഡവം പചേത്| സിദ്ധം ശീതം പൃഥക് ക്ഷൌദ്രപിപ്പലീകുഡവാന്വിതമ്||൫൫|| ചതുഷ്പലം തുഗാക്ഷീര്യാശ്ചൂര്ണിതം തത്ര ദാപയേത്| ലേഹയേത് കാസഹൃദ്രോഗശ്വാസഗുല്മനിവാരണമ്||൫൬|| ഇതി ചിത്രകാദിലേഹഃ|
चित्रकं पिप्पलीमूलं व्योषं हिङ्गु दुरालभाम्| शटीं पुष्करमूलं च श्रेयसीं सुरसां वचाम्||५३|| भार्गीं छिन्नरुहां रास्नां शृङ्गीं द्राक्षां च कार्षिकान्| कल्कानर्धतुलाक्वाथे निदिग्ध्याः पलविंशतिम् ||५४|| दत्त्वा मत्स्यण्डिकायाश्च घृताच्च कुडवं पचेत्| सिद्धं शीतं पृथक् क्षौद्रपिप्पलीकुडवान्वितम्||५५|| चतुष्पलं तुगाक्षीर्याश्चूर्णितं तत्र दापयेत्| लेहयेत् कासहृद्रोगश्वासगुल्मनिवारणम्||५६|| इति चित्रकादिलेहः|
🔊 Audio coming soon
ചിത്രകമിത്യാദൌ ശ്രേയസീമിതി ഹസ്തിപിപ്പലീമ്| അര്ധതുലാക്വാഥ ഇതി അത്ര തുലാര്ധശബ്ദോല്ലേഖേന ക്രിയമാണത്വാദ് ദ്രോണാര്ധജലേന ക്വാഥഃ കര്തവ്യഃ||൫൩-൫൬||
Adhikarana 19 (57-62) · Śloka 62
ദശമൂലീം സ്വയങ്ഗുപ്താം ശങ്ഖപുഷ്പീം ശടീം ബലാമ്| ഹസ്തിപിപ്പല്യപാമാര്ഗപിപ്പലീമൂലചിത്രകാന്||൫൭|| ഭാര്ഗീം പുഷ്കരമൂലം ച ദ്വിപലാംശം യവാഢകമ്| ഹരീതകീശതം ചൈകം ജലേ പഞ്ചാഢകേ പചേത്||൫൮|| യവൈഃ സ്വിന്നൈഃ കഷായം തം പൂതം തച്ചാഭയാശതമ്| പചേദ്ഗുഡതുലാം ദത്ത്വാ കുഡവം ച പൃഥഗ്ഘൃതാത്||൫൯|| തൈലാത് സപിപ്പലീചൂര്ണാത് സിദ്ധശീതേ ച മാക്ഷികാത്| ലിഹ്യാദ്ദ്വേ ചാഭയേ നിത്യമതഃ ഖാദേദ്രസായനാത്||൬൦|| തദ്വലീപലിതം ഹന്തി വര്ണായുര്ബലവര്ധനമ്| പഞ്ചകാസാന് ക്ഷയം ശ്വാസം ഹിക്കാം ച വിഷമജ്വരമ്||൬൧|| ഹന്യാത്തഥാऽര്ശോഗ്രഹണീഹൃദ്രോഗാരുചിപീനസാന്| അഗസ്ത്യവിഹിതം ശ്രേഷ്ഠം രസായനമിദം ശുഭമ്||൬൨|| ഇത്യഗസ്ത്യഹരീതകീ|
दशमूलीं स्वयङ्गुप्तां शङ्खपुष्पीं शटीं बलाम्| हस्तिपिप्पल्यपामार्गपिप्पलीमूलचित्रकान्||५७|| भार्गीं पुष्करमूलं च द्विपलांशं यवाढकम्| हरीतकीशतं चैकं जले पञ्चाढके पचेत्||५८|| यवैः स्विन्नैः कषायं तं पूतं तच्चाभयाशतम्| पचेद्गुडतुलां दत्त्वा कुडवं च पृथग्घृतात्||५९|| तैलात् सपिप्पलीचूर्णात् सिद्धशीते च माक्षिकात्| लिह्याद्द्वे चाभये नित्यमतः खादेद्रसायनात्||६०|| तद्वलीपलितं हन्ति वर्णायुर्बलवर्धनम्| पञ्चकासान् क्षयं श्वासं हिक्कां च विषमज्वरम्||६१|| हन्यात्तथाऽर्शोग्रहणीहृद्रोगारुचिपीनसान्| अगस्त्यविहितं श्रेष्ठं रसायनमिदं शुभम्||६२|| इत्यगस्त्यहरीतकी|
🔊 Audio coming soon
ദശമൂലീത്യാദൌ ഹരീതകീശതമിതി ഹരീതകീഫലശതമ്| യവൈഃ സ്വിന്നൈരിതി യവാ യദാ സ്വിന്നാ ഭവന്തി തദാ തം കഷായം പൂതം ഗൃഹീത്വാ ഹരീതകീശതം ച തദേവ ഗൃഹീത്വാ ഗുഡതുലാം ച ദത്ത്വാ പുനഃ പാകഃ കര്തവ്യഃ| യവാനാം ച സ്വിന്നതാ ചതുര്ഭാഗാവശേഷ ഏവ കഷായേ ഭവതീതി കൃത്വാ ചതുര്ഭാഗാവശിഷ്ടമേവാത്ര കഷായം കുര്വന്തി| ഘൃതതൈലകുഡവേ ചാത്രാഷ്ടപലമാനേ ഏവ, കുഡവേऽപി ദ്വൈഗുണ്യസ്യ പ്രതിപാദിതത്വാത്; തന്ത്രാന്തരേ ചാത്രൈവ യോഗേ “മധുനശ്ച പലാഷ്ടകമ്” ഇത്യുക്തമ്| തുല്യമാനത്വേऽപി ചാത്ര ഘൃതമധുനോര്ദ്രവ്യാന്തരയോഗസ്യ വിദ്യമാനത്വാന്ന വിരുദ്ധത്വമ്; ദ്രവ്യാന്തരയോഗേ സതി മധുഘൃതയോസ്തുല്യമാനതാऽപി ന വിരുദ്ധാ ഭവതി| അത്ര ച ഹരീതകീഫലം സ്വിന്നം ഘൃതതൈലേ പ്രഥമം മനാഗ്ഭര്ജയന്തി അവയവദാര്ഢ്യാര്ഥം, തതഃ ക്വാഥാദിപ്രക്ഷേപഃ, അവതാരസമയേ ച പിപ്പലീചൂര്ണപ്രക്ഷേപഃ, ശീതീഭൂതേ ച മധു യമ്, ഇദം വൃദ്ധവൈദ്യാനാം കര്മാഹുഃ| ലിഹ്യാദിതി ഏതം പ്രകൃതം ലേഹം ലിഹ്യാത്| ദ്വേ ചാഭയേ അതോ രസായനാത് ഖാദേത്| നിത്യം നിരന്തരമിത്യര്ഥഃ; കിംവാ ദ്വേ അഭയേ ലിഹ്യാത് തഥാ ദ്വേ ചാഭയേ ഖാദേത്, ഇത്യനേന അഭയാദ്വയസമ്ബദ്ധലേഹ്യഭാഗം ലിഹ്യാത് തതസ്തദഭയാദ്വയം ഖാദേദിത്യര്ഥഃ| അഗസ്ത്യവിഹിതമിത്യനേനാസ്യ മഹാജനസമ്പ്രദായാഗതത്വേനാത്യര്ഥസിദ്ധത്വമുച്യതേ||൫൭-൬൨||
Adhikarana 20 (63-64) · Śloka 64
സൈന്ധവം പിപ്പലീം ഭാര്ഗീം ശൃങ്ഗവേരം ദുരാലഭാമ്| ദാഡിമാമ്ലേന കോഷ്ണേന ഭാര്ഗീനാഗരമമ്ബുനാ||൬൩|| പിബേത് ഖദിരസാരം വാ മദിരാദധിമസ്തുഭിഃ| അഥവാ പിപ്പലീകല്കം ഘൃതഭൃഷ്ടം സസൈന്ധവമ്||൬൪||
सैन्धवं पिप्पलीं भार्गीं शृङ्गवेरं दुरालभाम्| दाडिमाम्लेन कोष्णेन भार्गीनागरमम्बुना||६३|| पिबेत् खदिरसारं वा मदिरादधिमस्तुभिः| अथवा पिप्पलीकल्कं घृतभृष्टं ससैन्धवम्||६४||
🔊 Audio coming soon
ഖദിരസാരമിതി ഖദിരകാഷ്ഠസാരമ്| സസൈന്ധവമിതി ഈഷത്സൈന്ധവേന, അവ്യക്തലവണമിതി യാവത്| അത്ര മദിരാദിഭിഃ ‘പിബേത്’ ഇത്യനുവര്തതേ||൬൩-൬൪||
Adhikarana 21 (65-68) · Śloka 68
ശിരസഃ പീഡനേ സ്രാവേ നാസായാ ഹൃദി താമ്യതി| കാസപ്രതിശ്യായവതാം ധൂമം വൈദ്യഃ പ്രയോജയേത്||൬൫|| ദശാങ്ഗുലോന്മിതാം നാഡീമഥവാऽഷ്ടാങ്ഗുലോന്മിതാമ്| ശരാവസമ്പുടച്ഛിദ്രേ കൃത്വാ ജിഹ്മാം വിചക്ഷണഃ||൬൬|| വൈരേചനം മുഖേനൈവ കാസവാന് ധൂമമാപിബേത്| തമുരഃ കേവലം പ്രാപ്തം മുഖേനൈവോദ്വമേത് പുനഃ||൬൭|| സ ഹ്യസ്യ തൈക്ഷ്ണ്യാദ്വിച്ഛിദ്യ ശ്ലേഷ്മാണമുരസി സ്ഥിതമ്| നിഷ്കൃഷ്യ ശമയേത് കാസം വാതശ്ലേഷ്മസമുദ്ഭവമ്||൬൮||
शिरसः पीडने स्रावे नासाया हृदि ताम्यति| कासप्रतिश्यायवतां धूमं वैद्यः प्रयोजयेत्||६५|| दशाङ्गुलोन्मितां नाडीमथवाऽष्टाङ्गुलोन्मिताम्| शरावसम्पुटच्छिद्रे कृत्वा जिह्मां विचक्षणः||६६|| वैरेचनं मुखेनैव कासवान् धूममापिबेत्| तमुरः केवलं प्राप्तं मुखेनैवोद्वमेत् पुनः||६७|| स ह्यस्य तैक्ष्ण्याद्विच्छिद्य श्लेष्माणमुरसि स्थितम्| निष्कृष्य शमयेत् कासं वातश्लेष्मसमुद्भवम्||६८||
🔊 Audio coming soon
ശിരസ ഇത്യാദിനാ ധൂമയോഗ്യാവസ്ഥോപദര്ശനപൂര്വകം ധൂമമാഹശിരസഃ പീഡനേ ഇത്യാദി| ശൂലഗൌരവാദിനാ ശിരസഃ പീഡനേ| ദശാങ്ഗുലോന്മിതാമിത്യാദിനാ സൂത്രസ്ഥാനോക്തധൂമപാനവിശിഷ്ടനലികാദിവിധാനമിഹ കാസേ വിധീയതേ| അയം ച ധൂമസ്തഥാ വമനാര്ഥശ്ച ധൂമസ്തന്ത്രാന്തരേ പൃഥഗേവോക്തഃ, തഥാഹി പഞ്ച ധൂമാഃ സ്നേഹന-പ്രായോഗിക-വൈരേചനികാഃ കാസഘ്നോ വാമനീയശ്ച സുശ്രുതേ പ്രോക്താഃ; തഥാऽപീഹ കാസഘ്നവാമനീയയോ രേചനകാരകതയാ വിരേചനീയ ഏവാവരോധോ ജ്ഞേയഃ; പരന്തു വിരേചനീയത്വേऽപി കാസഘ്നസ്യായം നലികാമാനാദിഭേദ ഉക്ത ഇതി വിശേഷോ ജ്ഞേയഃ| ഛിദ്രേ ഇതി ഉപരി നലികാമാനേ ച്ഛിദ്രേ| ജിഹ്മാമിതി വക്രാമ്| മുഖേനൈവേതി വചനേന പ്രാഗുക്തനാസാപാനം നിഷേധതി||൬൫-൬൮||
Adhikarana 22 (69-75) · Śloka 75
മനഃശിലാലമധുകമാംസീമുസ്തേങ്ഗുദൈഃ പിബേത്| ധൂമം തസ്യാനു ച ക്ഷീരം സുഖോഷ്ണം സഗുഡം പിബേത്||൬൯|| ഏഷ കാസാന് പൃഥഗ്ദോഷസന്നിപാതസമുദ്ഭവാന്| ധൂമോ ഹന്യാദസംസിദ്ധാനന്യൈര്യോഗശതൈരപി||൭൦|| പ്രപൌണ്ഡരീകം മധുകം ശാര്ങ്ഗേഷ്ടാം സമനഃശിലാമ്| മരിചം പിപ്പലീം ദ്രാക്ഷാമേലാം സുരസമഞ്ജരീമ്||൭൧|| കൃത്വാ വര്തിം പിബേദ്ധൂമം ക്ഷൌമചേലാനുവര്തിതാമ്| ഘൃതാക്താമനു ച ക്ഷീരം ഗുഡോദകമഥാപി വാ||൭൨|| മനഃശിലൈലാമരിചക്ഷാരാഞ്ജനകുടന്നടൈഃ| വംശലേഖനസേവ്യാലക്ഷൌമലക്തകരോഹിഷൈഃ ||൭൩|| പൂര്വകല്പേന ധൂമോऽയം സാനുപാനോ വിധീയതേ| മനഃശിലാലേ തദ്വച്ച പിപ്പലീനാഗരൈഃ സഹ||൭൪|| ത്വഗൈങ്ഗുദീ ബൃഹത്യൌ ദ്വേ താലമൂലീ മനഃശിലാ| കാര്പാസാസ്ഥ്യശ്വഗന്ധാ ച ധൂമഃ കാസവിനാശനഃ||൭൫||
मनःशिलालमधुकमांसीमुस्तेङ्गुदैः पिबेत्| धूमं तस्यानु च क्षीरं सुखोष्णं सगुडं पिबेत्||६९|| एष कासान् पृथग्दोषसन्निपातसमुद्भवान्| धूमो हन्यादसंसिद्धानन्यैर्योगशतैरपि||७०|| प्रपौण्डरीकं मधुकं शार्ङ्गेष्टां समनःशिलाम्| मरिचं पिप्पलीं द्राक्षामेलां सुरसमञ्जरीम्||७१|| कृत्वा वर्तिं पिबेद्धूमं क्षौमचेलानुवर्तिताम्| घृताक्तामनु च क्षीरं गुडोदकमथापि वा||७२|| मनःशिलैलामरिचक्षाराञ्जनकुटन्नटैः| वंशलेखनसेव्यालक्षौमलक्तकरोहिषैः ||७३|| पूर्वकल्पेन धूमोऽयं सानुपानो विधीयते| मनःशिलाले तद्वच्च पिप्पलीनागरैः सह||७४|| त्वगैङ्गुदी बृहत्यौ द्वे तालमूली मनःशिला| कार्पासास्थ्यश्वगन्धा च धूमः कासविनाशनः||७५||
🔊 Audio coming soon
മനഃശിലേത്യാദൌ അലം ഹരിതാലമ്, ഇങ്ഗുദഃ പുത്രജീവകഃ| അസ്യ ച ധൂമസ്യ പശ്ചാത് ക്ഷീരപാനം തീക്ഷ്ണേനാനേന ധൂമേന ക്രിയമാണൌജഃക്ഷയാദിഭയപരിഹാരാര്ഥമ്| സന്നിപാതജശ്ച കാസോ യദ്യപ്യത്ര നോക്തസ്തഥാऽപി പ്രകൃതിസമസന്നിപാതകൃതസ്തു കാസോ ഭവത്യേവേതി വചനാദുന്നീയതേ; കിംവാ സാന്നിപാതികഃ ക്ഷയജകാസഃ| വക്ഷ്യതേ ഹി- “സന്നിപാതഭവോ ഹ്യേഷ ക്ഷയകാസഃ സുദാരുണഃ| സന്നിപാതഹിതം തസ്മാത് കാര്യമത്ര ഭിഷഗ്ജിതമ്” ഇതി| പ്രപൌണ്ഡരീകേത്യാദൌ ശാര്ങ്ഗേഷ്ടാ ഗുഞ്ജാ| കൃത്വാ വര്തിമിതി മാത്രാശിതീയോക്തവിധാനേന വര്തിം കൃത്വാ| ക്ഷൌമസ്യ ചേലഃ ക്ഷൌമചേലഃ| വംശലേഖനം വംശനീലികാ| ആലം ഹരിതാലമ്| സേവ്യമ് ഉശീരമ്| രോഹിഷം ഗന്ധതൃണമ്| പൂര്വകല്പേന പൂര്വോക്തവിധിനാ | നാഗരൈരിത്യന്തേനൈകോ യോഗഃ||൬൯-൭൫||
Adhikarana 23 (76-82) · Śloka 82
ഗ്രാമ്യാനൂപൌദകൈഃ ശാലിയവഗോധൂമഷഷ്ടികാന്| രസൈര്മാഷാത്മഗുപ്താനാം യൂഷൈര്വാ ഭോജയേദ്ധിതാന്||൭൬|| യവാനീപിപ്പലീബില്വമധ്യനാഗരചിത്രകൈഃ| രാസ്നാജാജീപൃഥക്പര്ണീപലാശശടിപൌഷ്കരൈഃ||൭൭|| സ്നിഗ്ധാമ്ലലവണാം സിദ്ധാം പേയാമനിലജേ പിബേത്| കടീഹൃത്പാര്ശ്വകോഷ്ഠാര്തിശ്വാസഹിക്കാപ്രണാശിനീമ്||൭൮|| ദശമൂലരസേ തദ്വത്പഞ്ചകോലഗുഡാന്വിതാമ്| സിദ്ധാം സമതിലാം ദദ്യാത്ക്ഷീരേ വാऽപി സസൈന്ധവാമ്||൭൯|| മാത്സ്യകൌക്കുടവാരാഹൈരാമിഷൈര്വാ ഘൃതാന്വിതാമ്| സിദ്ധാം സസൈന്ധവാം പേയാം വാതകാസീ പിബേന്നരഃ||൮൦|| വാസ്തുകോ വായസീശാകം മൂലകം സുനിഷണ്ണകമ്| സ്നേഹാസ്തൈലാദയോ ഭക്ഷ്യാഃ ക്ഷീരേക്ഷുരസഗൌഡികാഃ||൮൧|| ദധ്യാരനാലാമ്ലഫലപ്രസന്നാപാനമേവ ച| ശസ്യതേ വാതകാസേ തു സ്വാദ്വമ്ലലവണാനി ച||൮൨|| ഇതി വാതകാസചികിത്സാ|
ग्राम्यानूपौदकैः शालियवगोधूमषष्टिकान्| रसैर्माषात्मगुप्तानां यूषैर्वा भोजयेद्धितान्||७६|| यवानीपिप्पलीबिल्वमध्यनागरचित्रकैः| रास्नाजाजीपृथक्पर्णीपलाशशटिपौष्करैः||७७|| स्निग्धाम्ललवणां सिद्धां पेयामनिलजे पिबेत्| कटीहृत्पार्श्वकोष्ठार्तिश्वासहिक्काप्रणाशिनीम्||७८|| दशमूलरसे तद्वत्पञ्चकोलगुडान्विताम्| सिद्धां समतिलां दद्यात्क्षीरे वाऽपि ससैन्धवाम्||७९|| मात्स्यकौक्कुटवाराहैरामिषैर्वा घृतान्विताम्| सिद्धां ससैन्धवां पेयां वातकासी पिबेन्नरः||८०|| वास्तुको वायसीशाकं मूलकं सुनिषण्णकम्| स्नेहास्तैलादयो भक्ष्याः क्षीरेक्षुरसगौडिकाः||८१|| दध्यारनालाम्लफलप्रसन्नापानमेव च| शस्यते वातकासे तु स्वाद्वम्ललवणानि च||८२|| इति वातकासचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
ആത്മഗുപ്താനാമിതി ശൂകശിമ്ബീഫലാനാമ്| പഞ്ചകോലഗുഡാന്വിതാമിതി പ്രക്ഷിപ്തപഞ്ചകോലഗുഡാമ്| സമതിലാമിതി സമതിലതണ്ഡുലസാധിതാമ്| ആമിഷൈരിതി മത്സ്യാദ്യാമിഷൈഃ സതണ്ഡുലൈഃ സിദ്ധാമ്| വായസീ കാകമാചീ||൭൬-൮൨||
Adhikarana 24 (83-107) · Śloka 107
പൈത്തികേ സകഫേ കാസേ വമനം സര്പിഷാ ഹിതമ്| തഥാ മദനകാശ്മര്യമധുകക്വഥിതൈര്ജലൈഃ||൮൩|| യഷ്ട്യാഹ്വഫലകല്കൈര്വാ വിദാരീക്ഷുരസായുതൈഃ| ഹൃതദോഷസ്തതഃ ശീതം മധുരം ച ക്രമം ഭജേത്||൮൪|| പൈത്തേ തനുകഫേ കാസേ ത്രിവൃതാം മധുരൈര്യുതാമ്| ദദ്യാദ്ഘനകഫേ തിക്തൈര്വിരേകാര്ഥേ യുതാം ഭിഷക്||൮൫|| സ്നിഗ്ധശീതസ്തനുകഫേ രൂക്ഷശീതഃ കഫേ ഘനേ| ക്രമഃ കാര്യഃ പരം ഭോജ്യൈഃ സ്നേഹൈര്ലേഹൈശ്ച ശസ്യതേ||൮൬|| ശൃങ്ഗാടകം പദ്മബീജം നീലീസാരാണി പിപ്പലീ| പിപ്പലീമുസ്തയഷ്ട്യാഹ്വദ്രാക്ഷാമൂര്വാമഹൌഷധമ്||൮൭|| ലാജാऽമൃതഫലാ ദ്രാക്ഷാ ത്വക്ക്ഷീരീ പിപ്പലീ സിതാ| പിപ്പലീപദ്മകദ്രാക്ഷാ ബൃഹത്യാശ്ച ഫലാദ്രസഃ||൮൮|| ഖര്ജൂരം പിപ്പലീ വാംശീ ശ്വദംഷ്ട്രാ ചേതി പഞ്ച തേ| ഘൃതക്ഷൌദ്രയുതാ ലേഹാഃ ശ്ലോകാര്ധൈഃ പിത്തകാസിനാമ്||൮൯|| ശര്കരാചന്ദനദ്രാക്ഷാമധുധാത്രീഫലോത്പലൈഃ| പൈത്തേ, സമുസ്തമരിചഃ സകഫേ, സഘൃതോऽനിലേ||൯൦|| മൃദ്വീകാര്ധശതം ത്രിംശത്പിപ്പലീഃ ശര്കരാപലമ്| ലേഹയേന്മധുനാ ഗോര്വാ ക്ഷീരപം ച ശകൃദ്രസമ്||൯൧|| ത്വഗേലാവ്യോഷമൃദ്വീകാപിപ്പലീമൂലപൌഷ്കരൈഃ| ലാജാമുസ്തശടീരാസ്നാധാത്രീഫലബിഭീതകൈഃ||൯൨|| ശര്കരാക്ഷൌദ്രസര്പിര്ഭിര്ലേഹഃ കാസവിനാശനഃ| ശ്വാസം ഹിക്കാം ക്ഷയം ചൈവ ഹൃദ്രോഗം ച പ്രണാശയേത്||൯൩|| പിപ്പല്യാമലകം ദ്രാക്ഷാം ലാക്ഷാം ലാജാം സിതോപലാമ്| ക്ഷീരേ പക്ത്വാ ഘനം ശീതം ലിഹ്യാത് ക്ഷൌദ്രാഷ്ടഭാഗികമ്||൯൪|| വിദാരീക്ഷുമൃണാലാനാം രസാന് ക്ഷീരം സിതോപലാമ്| പിബേദ്വാ മധുസംയുക്തം പിത്തകാസഹരം പരമ്||൯൫|| മധുരൈര്ജാങ്ഗലരസൈഃ ശ്യാമാകയവകോദ്രവാഃ| മുദ്ഗാദിയൂഷൈഃ ശാകൈശ്ച തിക്തകൈര്മാത്രയാ ഹിതാഃ||൯൬|| ഘനശ്ലേഷ്മണി ലേഹാസ്തു തിക്തകാ മധുസംയുതാഃ| ശാലയഃ സ്യുസ്തനുകഫേ ഷഷ്ടികാശ്ച രസാദിഭിഃ||൯൭|| ശര്കരാമ്ഭോऽനുപാനാര്ഥം ദ്രാക്ഷേക്ഷൂണാം രസാഃ പയഃ| സര്വം ച മധുരം ശീതമവിദാഹി പ്രശസ്യതേ||൯൮|| കാകോലീബൃഹതീമേദായുഗ്മൈഃ സവൃഷനാഗരൈഃ| പിത്തകാസേ രസാന് ക്ഷീരം യൂഷാംശ്ചാപ്യുപകല്പയേത്||൯൯|| ശരാദിപഞ്ചമൂലസ്യ പിപ്പലീദ്രാക്ഷയോസ്തഥാ| കഷായേണ ശൃതം ക്ഷീരം പിബേത് സമധുശര്കരമ്||൧൦൦|| സ്ഥിരാസിതാപൃശ്നിപര്ണീശ്രാവണീബൃഹതീയുഗൈഃ| ജീവകര്ഷഭകാകോലീതാമലക്യൃദ്ധിജീവകൈഃ||൧൦൧|| ശൃതം പയഃ പിബേത് കാസീ ജ്വരീ ദാഹീ ക്ഷതക്ഷയീ| തജ്ജം വാ സാധയേത് സര്പിഃ സക്ഷീരേക്ഷുരസം ഭിഷക്||൧൦൨|| ജീവകാദ്യൈര്മധുരകൈഃ ഫലൈശ്ചാഭിഷുകാദിഭിഃ| കല്കൈസ്ത്രികാര്ഷികൈഃ സിദ്ധേ പൂതശീതേ പ്രദാപയേത്||൧൦൩|| ശര്കരാപിപ്പലീചൂര്ണം ത്വക്ക്ഷീര്യാ മരിചസ്യ ച| ശൃങ്ഗാടകസ്യ ചാവാപ്യ ക്ഷൌദ്രഗര്ഭാന്പലോന്മിതാന്||൧൦൪|| ഗുഡാന് ഗോധൂമചൂര്ണേന കൃത്വാ ഖാദേദ്ധിതാശനഃ| ശുക്രാസൃഗ്ദോഷശോഷേഷു കാസേ ക്ഷീണക്ഷതേഷു ച||൧൦൫|| ശര്കരാനാഗരോദീച്യം കണ്ടകാരീം ശടീം സമമ്| പിഷ്ട്വാ രസം പിബേത്പൂതം വസ്ത്രേണ ഘൃതമൂര്ച്ഛിതമ്||൧൦൬|| മഹിഷ്യജാവിഗോക്ഷീരധാത്രീഫലരസൈഃ സമൈഃ| സര്പിഃ സിദ്ധം പിബേദ്യുക്ത്യാ പിത്തകാസനിബര്ഹണമ്||൧൦൭|| ഇതി പിത്തകാസചികിത്സാ|
पैत्तिके सकफे कासे वमनं सर्पिषा हितम्| तथा मदनकाश्मर्यमधुकक्वथितैर्जलैः||८३|| यष्ट्याह्वफलकल्कैर्वा विदारीक्षुरसायुतैः| हृतदोषस्ततः शीतं मधुरं च क्रमं भजेत्||८४|| पैत्ते तनुकफे कासे त्रिवृतां मधुरैर्युताम्| दद्याद्घनकफे तिक्तैर्विरेकार्थे युतां भिषक्||८५|| स्निग्धशीतस्तनुकफे रूक्षशीतः कफे घने| क्रमः कार्यः परं भोज्यैः स्नेहैर्लेहैश्च शस्यते||८६|| शृङ्गाटकं पद्मबीजं नीलीसाराणि पिप्पली| पिप्पलीमुस्तयष्ट्याह्वद्राक्षामूर्वामहौषधम्||८७|| लाजाऽमृतफला द्राक्षा त्वक्क्षीरी पिप्पली सिता| पिप्पलीपद्मकद्राक्षा बृहत्याश्च फलाद्रसः||८८|| खर्जूरं पिप्पली वांशी श्वदंष्ट्रा चेति पञ्च ते| घृतक्षौद्रयुता लेहाः श्लोकार्धैः पित्तकासिनाम्||८९|| शर्कराचन्दनद्राक्षामधुधात्रीफलोत्पलैः| पैत्ते, समुस्तमरिचः सकफे, सघृतोऽनिले||९०|| मृद्वीकार्धशतं त्रिंशत्पिप्पलीः शर्करापलम्| लेहयेन्मधुना गोर्वा क्षीरपं च शकृद्रसम्||९१|| त्वगेलाव्योषमृद्वीकापिप्पलीमूलपौष्करैः| लाजामुस्तशटीरास्नाधात्रीफलबिभीतकैः||९२|| शर्कराक्षौद्रसर्पिर्भिर्लेहः कासविनाशनः| श्वासं हिक्कां क्षयं चैव हृद्रोगं च प्रणाशयेत्||९३|| पिप्पल्यामलकं द्राक्षां लाक्षां लाजां सितोपलाम्| क्षीरे पक्त्वा घनं शीतं लिह्यात् क्षौद्राष्टभागिकम्||९४|| विदारीक्षुमृणालानां रसान् क्षीरं सितोपलाम्| पिबेद्वा मधुसंयुक्तं पित्तकासहरं परम्||९५|| मधुरैर्जाङ्गलरसैः श्यामाकयवकोद्रवाः| मुद्गादियूषैः शाकैश्च तिक्तकैर्मात्रया हिताः||९६|| घनश्लेष्मणि लेहास्तु तिक्तका मधुसंयुताः| शालयः स्युस्तनुकफे षष्टिकाश्च रसादिभिः||९७|| शर्कराम्भोऽनुपानार्थं द्राक्षेक्षूणां रसाः पयः| सर्वं च मधुरं शीतमविदाहि प्रशस्यते||९८|| काकोलीबृहतीमेदायुग्मैः सवृषनागरैः| पित्तकासे रसान् क्षीरं यूषांश्चाप्युपकल्पयेत्||९९|| शरादिपञ्चमूलस्य पिप्पलीद्राक्षयोस्तथा| कषायेण शृतं क्षीरं पिबेत् समधुशर्करम्||१००|| स्थिरासितापृश्निपर्णीश्रावणीबृहतीयुगैः| जीवकर्षभकाकोलीतामलक्यृद्धिजीवकैः||१०१|| शृतं पयः पिबेत् कासी ज्वरी दाही क्षतक्षयी| तज्जं वा साधयेत् सर्पिः सक्षीरेक्षुरसं भिषक्||१०२|| जीवकाद्यैर्मधुरकैः फलैश्चाभिषुकादिभिः| कल्कैस्त्रिकार्षिकैः सिद्धे पूतशीते प्रदापयेत्||१०३|| शर्करापिप्पलीचूर्णं त्वक्क्षीर्या मरिचस्य च| शृङ्गाटकस्य चावाप्य क्षौद्रगर्भान्पलोन्मितान्||१०४|| गुडान् गोधूमचूर्णेन कृत्वा खादेद्धिताशनः| शुक्रासृग्दोषशोषेषु कासे क्षीणक्षतेषु च||१०५|| शर्करानागरोदीच्यं कण्टकारीं शटीं समम्| पिष्ट्वा रसं पिबेत्पूतं वस्त्रेण घृतमूर्च्छितम्||१०६|| महिष्यजाविगोक्षीरधात्रीफलरसैः समैः| सर्पिः सिद्धं पिबेद्युक्त्या पित्तकासनिबर्हणम्||१०७|| इति पित्तकासचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
വമനം സര്പിഷേതി വമനദ്രവ്യയുക്തേന സര്പിഷാ വമനം കര്തവ്യമ്| യഷ്ട്യാഹ്വഫലകല്കൈരിതി അത്ര ഫലം മദനഫലമ്| പിത്തകാസേ ഏവ കാസവേഗനിഃസാര്യമാണസ്യ കഫസ്യ തനുതായാം ഘനതായാം ച പൃഥക് ചികിത്സാമാഹ- പൈത്തേ ഇത്യാദി| തിക്തകൈര്യുതാം ത്രിവൃതാമിതി സമ്ബന്ധഃ| ക്രമ ഇതി പേയാദിക്രമഃ| പരമിതി പേയാദിക്രമാദൂര്ധ്വമ്| ശസ്യത ഇത്യത്ര ‘ഉപചാരഃ’ ഇതി ശേഷഃ| നീലീസാരമിതി നീലിനീഫലസാരമ്| അമൃതഫലമ് ആമലകമ്| ശര്കരാദിഃ കേവലഃ കേവലേ പൈത്തേ, സകഫേ പൈത്തേ സമുസ്തമരിചഃ, സഘൃതസ്തു ശര്കരാദിരനിലാനുബന്ധേ പൈത്തേ ജ്ഞേയഃ| മൃദ്വീകാര്ധശതം ത്രിംശത്പിപ്പലീശ്ച വ്യക്തേ, സങ്ഖ്യാപരിഗ്രഹാത്| ഗോഃ ക്ഷീരപമിതി ക്ഷീരമാത്രാശനമ്| പിപ്പല്യാമലകമിത്യാദൌ ഘനശ്ലേഷ്മണീതി ഘനതാമാപന്നകഫേ| കാകോലീത്യാദൌ പ്രത്യേകം യുഗ്മൈരിതി സമ്ബധ്യതേ| ശരാദിപഞ്ചമൂലീ തൃണപഞ്ചമൂലമ്| അഭിഷുകാദയ ഔത്തരാപഥികാ വാതപിത്തഹരാ “വാതാമാഭിഷുകാക്ഷോഡമുകൂലകനികോചകാഃ” (സൂ.അ.൨൭) ഇതി ഗ്രന്ഥോക്താശ്ചത്വാരോ ജ്ഞേയാഃ| ജീവകാദയശ്ച ജീവനീയഗണോക്താഃ| ശര്കരാദീനാം ച ക്ഷയോക്തസര്പിര്ഗുഡോക്തമാനാനുസാരേണ മാനമത്ര ജ്ഞേയമ്| ശര്കരേത്യാദൌ രസമിതി കല്കസ്യൈവ രസമ്||൮൩-൧൦൭||
Adhikarana 25 (108-111) · Śloka 111
ബലിനം വമനൈരാദൌ ശോധിതം കഫകാസിനമ്| യവാന്നൈഃ കടുരൂക്ഷോഷ്ണൈഃ കഫഘ്നൈശ്ചാപ്യുപാചരേത്||൧൦൮|| പിപ്പലീക്ഷാരികൈര്യൂഷൈഃ കൌലത്ഥൈര്മൂലകസ്യ ച| ലഘൂന്യന്നാനി ഭുഞ്ജീത രസൈര്വാ കടുകാന്വിതൈഃ||൧൦൯|| ധാന്വബൈലരസൈഃ സ്നേഹൈസ്തിലസര്ഷപബില്വജൈഃ| മധ്വമ്ലോഷ്ണാമ്ബുതക്രം വാ മദ്യം വാ നിഗദം പിബേത്||൧൧൦|| പൌഷ്കരാരഗ്വധം മൂലം പടോലം തൈര്നിശാസ്ഥിതമ്| ജലം മധുയുതം പേയം കാലേഷ്വന്നസ്യ വാ ത്രിഷു||൧൧൧||
बलिनं वमनैरादौ शोधितं कफकासिनम्| यवान्नैः कटुरूक्षोष्णैः कफघ्नैश्चाप्युपाचरेत्||१०८|| पिप्पलीक्षारिकैर्यूषैः कौलत्थैर्मूलकस्य च| लघून्यन्नानि भुञ्जीत रसैर्वा कटुकान्वितैः||१०९|| धान्वबैलरसैः स्नेहैस्तिलसर्षपबिल्वजैः| मध्वम्लोष्णाम्बुतक्रं वा मद्यं वा निगदं पिबेत्||११०|| पौष्करारग्वधं मूलं पटोलं तैर्निशास्थितम्| जलं मधुयुतं पेयं कालेष्वन्नस्य वा त्रिषु||१११||
🔊 Audio coming soon
ബലിനമിത്യാദിനാ കഫകാസചികിത്സാമാഹ| പിപ്പലീക്ഷാരികൈരിതി പിപ്പലീക്ഷാരസംസ്കൃതൈഃ| ധാന്വബൈലരസൈരിതി ധന്വജബിലേശയരസൈഃ| കാലേഷ്വന്നസ്യ ച ത്രിഷ്വിതി ഭോജനാദിമധ്യാവസാനേഷു||൧൦൮-൧൧൧||
Adhikarana 26 (112-122) · Śloka 122
കട്ഫലം കത്തൃണം ഭാര്ഗീം മുസ്തം ധാന്യം വചാഭയേ| ശുണ്ഠീം പര്പടകം ശൃങ്ഗീം സുരാഹ്വം ച ശൃതം ജലേ||൧൧൨|| മധുഹിങ്ഗുയുതം പേയം കാസേ വാതകഫാത്മകേ| കണ്ഠരോഗേ മുഖേ ശൂനേ ശ്വാസഹിക്കാജ്വരേഷു ച||൧൧൩|| പാഠാം ശുണ്ഠീം ശടീം മൂര്വാം ഗവാക്ഷീം മുസ്തപിപ്പലീമ്| പിഷ്ട്വാ ഘര്മാമ്ബുനാ ഹിങ്ഗുസൈന്ധവാഭ്യാം യുതാം പിബേത്||൧൧൪|| നാഗരാതിവിഷേ മുസ്തം ശൃങ്ഗീം കര്കടകസ്യ ച| ഹരീതകീം ശടീം ചൈവ തേനൈവ വിധിനാ പിബേത്||൧൧൫|| തൈലഭൃഷ്ടം ച പിപ്പല്യാഃ കല്കാക്ഷം സസിതോപലമ്| പിബേദ്വാ ശ്ലേഷ്മകാസഘ്നം കുലത്ഥരസസംയുതമ്||൧൧൬|| കാസമര്ദാശ്വവിട്ഭൃങ്ഗരാജവാര്താകജോ രസഃ| സക്ഷൌദ്രഃ കഫകാസഘ്നഃ സുരസസ്യാസിതസ്യ ച||൧൧൭|| ദേവദാരു ശടീ രാസ്നാ കര്കടാഖ്യാ ദുരാലഭാ| പിപ്പലീ നാഗരം മുസ്തം പഥ്യാധാത്രീസിതോപലാഃ||൧൧൮|| മധുതൈലയുതാവേതൌ ലേഹൌ വാതാനുഗേ കഫേ| പിപ്പലീ പിപ്പലീമൂലം ചിത്രകോ ഹസ്തിപിപ്പലീ||൧൧൯|| പഥ്യാ താമലകീ ധാത്രീ ഭദ്രമുസ്താ ച പിപ്പലീ| ദേവദാര്വഭയാ മുസ്തം പിപ്പലീ വിശ്വഭേഷജമ്||൧൨൦|| വിശാലാ പിപ്പലീ മുസ്തം ത്രിവൃതാ ചേതി ലേഹയേത്| ചതുരോ മധുനാ ലേഹാന് കഫകാസഹരാന് ഭിഷക്||൧൨൧|| സൌവര്ചലാഭയാധാത്രീപിപ്പലീക്ഷാരനാഗരമ്| ചൂര്ണിതം സര്പിഷാ വാതകഫകാസഹരം പിബേത്||൧൨൨||
कट्फलं कत्तृणं भार्गीं मुस्तं धान्यं वचाभये| शुण्ठीं पर्पटकं शृङ्गीं सुराह्वं च शृतं जले||११२|| मधुहिङ्गुयुतं पेयं कासे वातकफात्मके| कण्ठरोगे मुखे शूने श्वासहिक्काज्वरेषु च||११३|| पाठां शुण्ठीं शटीं मूर्वां गवाक्षीं मुस्तपिप्पलीम्| पिष्ट्वा घर्माम्बुना हिङ्गुसैन्धवाभ्यां युतां पिबेत्||११४|| नागरातिविषे मुस्तं शृङ्गीं कर्कटकस्य च| हरीतकीं शटीं चैव तेनैव विधिना पिबेत्||११५|| तैलभृष्टं च पिप्पल्याः कल्काक्षं ससितोपलम्| पिबेद्वा श्लेष्मकासघ्नं कुलत्थरससंयुतम्||११६|| कासमर्दाश्वविट्भृङ्गराजवार्ताकजो रसः| सक्षौद्रः कफकासघ्नः सुरसस्यासितस्य च||११७|| देवदारु शटी रास्ना कर्कटाख्या दुरालभा| पिप्पली नागरं मुस्तं पथ्याधात्रीसितोपलाः||११८|| मधुतैलयुतावेतौ लेहौ वातानुगे कफे| पिप्पली पिप्पलीमूलं चित्रको हस्तिपिप्पली||११९|| पथ्या तामलकी धात्री भद्रमुस्ता च पिप्पली| देवदार्वभया मुस्तं पिप्पली विश्वभेषजम्||१२०|| विशाला पिप्पली मुस्तं त्रिवृता चेति लेहयेत्| चतुरो मधुना लेहान् कफकासहरान् भिषक्||१२१|| सौवर्चलाभयाधात्रीपिप्पलीक्षारनागरम्| चूर्णितं सर्पिषा वातकफकासहरं पिबेत्||१२२||
🔊 Audio coming soon
മധുഹിങ്ഗുയുതമിത്യത്ര ‘മാക്ഷികം ഹിങ്ഗുസിന്ധൂത്ഥ’ ഇത്യാദിവചനാനുസാരേണ ഹിങ്ഗുമധുനീ പ്രക്ഷേപ്തവ്യേ| തേനൈവ വിധിനേതി ഉഷ്ണോദകേന ഹിങ്ഗുസൈന്ധവോപേതം പിബേദിത്യര്ഥഃ| സുരസസ്യാസിതസ്യ കൃഷ്ണപര്ണാശസ്യ| മധുനാ ലേഹാനിതി അത്രാര്ധശ്ലോകോക്താ ലേഹാ ജ്ഞേയാഃ||൧൧൨-൧൨൨||
Adhikarana 27 (123-124) · Śloka 124
ദശമൂലാഢകേ പ്രസ്ഥം ഘൃതസ്യാക്ഷസമൈഃ പചേത്| പുഷ്കരാഹ്വശടീബില്വസുരസവ്യോഷഹിങ്ഗുഭിഃ||൧൨൩|| പേയാനുപാനം തത് പേയം കാസേ വാതകഫാത്മകേ| ശ്വാസരോഗേഷു സര്വേഷു കഫവാതാത്മകേഷു ച||൧൨൪|| ഇതി ദശമൂലാദിഘൃതമ്|
दशमूलाढके प्रस्थं घृतस्याक्षसमैः पचेत्| पुष्कराह्वशटीबिल्वसुरसव्योषहिङ्गुभिः||१२३|| पेयानुपानं तत् पेयं कासे वातकफात्मके| श्वासरोगेषु सर्वेषु कफवातात्मकेषु च||१२४|| इति दशमूलादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ദശമൂലാഢകേ ഇതി ദശമൂലസ്യ ക്വാഥ്യസ്യാഢകമാനത്വം, തേന “ക്വാഥഃ ക്വാഥ്യസമോ മതഃ” ഇതി വചനാത് ക്വാഥോऽപ്യാഢകമാനോ ഭവതി||൧൨൩-൧൨൪||
Adhikarana 28 (125-129) · Śloka 129
സമൂലഫലപത്രായാഃ കണ്ടകാര്യാ രസാഢകേ| ഘൃതപ്രസ്ഥം ബലാവ്യോഷവിഡങ്ഗശടിചിത്രകൈഃ||൧൨൫|| സൌവര്ചലയവക്ഷാരപിപ്പലീമൂലപൌഷ്കരൈഃ| വൃശ്ചീരബൃഹതീപഥ്യായവാനീദാഡിമര്ധിഭിഃ||൧൨൬|| ദ്രാക്ഷാപുനര്നവാചവ്യദുരാലമ്ഭാമ്ലവേതസൈഃ| ശൃങ്ഗീതാമലകീഭാര്ഗീരാസ്നാഗോക്ഷുരകൈഃ പചേത്||൧൨൭|| കല്കൈസ്തത് സര്വകാസേഷു ഹിക്കാശ്വാസേഷു ശസ്യതേ| കണ്ടകാരീഘൃതം ഹ്യേതത് കഫവ്യാധിനിസൂദനമ്||൧൨൮|| ഇതി കണ്ടകാരീഘൃതമ്| കുലത്ഥരസയുക്തം വാ പഞ്ചകോലശൃതം ഘൃതമ്| പായയേത് കഫജേ കാസേ ഹിക്കാശ്വാസേ ച ശസ്യതേ||൧൨൯|| ഇതി കുലത്ഥാദിഘൃതമ്|
समूलफलपत्रायाः कण्टकार्या रसाढके| घृतप्रस्थं बलाव्योषविडङ्गशटिचित्रकैः||१२५|| सौवर्चलयवक्षारपिप्पलीमूलपौष्करैः| वृश्चीरबृहतीपथ्यायवानीदाडिमर्धिभिः||१२६|| द्राक्षापुनर्नवाचव्यदुरालम्भाम्लवेतसैः| शृङ्गीतामलकीभार्गीरास्नागोक्षुरकैः पचेत्||१२७|| कल्कैस्तत् सर्वकासेषु हिक्काश्वासेषु शस्यते| कण्टकारीघृतं ह्येतत् कफव्याधिनिसूदनम्||१२८|| इति कण्टकारीघृतम्| कुलत्थरसयुक्तं वा पञ्चकोलशृतं घृतम्| पाययेत् कफजे कासे हिक्काश्वासे च शस्यते||१२९|| इति कुलत्थादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
കണ്ടകാരീഘൃതേ ബലാദികല്കദ്രവ്യസ്യ മിലിത്വാ കുഡവമാനത്വമ്||൧൨൫-൧൨൯||
Adhikarana 29 (130) · Śloka 130
ധൂമാംസ്താനേവ ദദ്യാച്ച യേ പ്രോക്താ വാതകാസിനാമ്| കോശാതകീഫലാന്മധ്യം പിബേദ്വാ സമനഃശിലമ്||൧൩൦||
धूमांस्तानेव दद्याच्च ये प्रोक्ता वातकासिनाम्| कोशातकीफलान्मध्यं पिबेद्वा समनःशिलम्||१३०||
🔊 Audio coming soon
കോശാതകീ ഘോഷകഃ||൧൩൦||
Adhikarana 30 (131-133) · Śloka 133
തമകഃ കഫകാസേ തു സ്യാച്ചേത് പിത്താനുബന്ധജഃ| പിത്തകാസക്രിയാം തത്ര യഥാവസ്ഥം പ്രയോജയേത്||൧൩൧|| വാതേ കഫാനുബന്ധേ തു കുര്യാത് കഫഹരീം ക്രിയാമ്| പിത്താനുബന്ധയോര്വാതകഫയോഃ പിത്തനാശിനീമ്||൧൩൨|| ആര്ദ്രേ വിരൂക്ഷണം, ശുഷ്കേ സ്നിഗ്ധം, വാതകഫാത്മകേ| കാസേऽന്നപാനം കഫജേ സപിത്തേ തിക്തസംയുതമ്||൧൩൩|| ഇതി കഫജകാസചികിത്സാ|
तमकः कफकासे तु स्याच्चेत् पित्तानुबन्धजः| पित्तकासक्रियां तत्र यथावस्थं प्रयोजयेत्||१३१|| वाते कफानुबन्धे तु कुर्यात् कफहरीं क्रियाम्| पित्तानुबन्धयोर्वातकफयोः पित्तनाशिनीम्||१३२|| आर्द्रे विरूक्षणं, शुष्के स्निग्धं, वातकफात्मके| कासेऽन्नपानं कफजे सपित्ते तिक्तसंयुतम्||१३३|| इति कफजकासचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
തമകഃ കാസോപദ്രവരൂപഃ| കഫോऽനുബന്ധോऽസ്യേതി കഫാനുബന്ധഃ, തസ്മിന് കഫാനുബന്ധേ പവനേ| പിത്താനുബന്ധയോരിത്യത്രാപി വാതകഫയോരനുബന്ധത്വം, പിത്തസ്യ തു പ്രാധാന്യമ്; അത ഏവ പിത്തനാശിനീ ക്രിയോക്താ തത്ര| ആര്ദ്രേ ഇതി തനുകഫേ||൧൩൧-൧൩൩||
Adhikarana 31 (134-137) · Śloka 137
കാസമാത്യയികം മത്വാ ക്ഷതജം ത്വരയാ ജയേത്| മധുരൈര്ജീവനീയൈശ്ച ബലമാംസവിവര്ധനൈഃ||൧൩൪|| പിപ്പലീ മധുകം പിഷ്ടം കാര്ഷികം സസിതോപലമ്| പ്രാസ്ഥികം ഗവ്യമാജം ച ക്ഷീരമിക്ഷുരസസ്തഥാ||൧൩൫|| യവഗോധൂമമൃദ്വീകാചൂര്ണമാമലകാദ്രസഃ| തൈലം ച പ്രസൃതാംശാനി തത് സര്വം മൃദുനാऽഗ്നിനാ||൧൩൬|| പചേല്ലേഹം ഘൃതക്ഷൌദ്രയുക്തഃ സ ക്ഷതകാസഹാ| ശ്വാസഹൃദ്രോഗകാര്ശ്യേഷു ഹിതോ വൃദ്ധേऽല്പരേതസി||൧൩൭||
कासमात्ययिकं मत्वा क्षतजं त्वरया जयेत्| मधुरैर्जीवनीयैश्च बलमांसविवर्धनैः||१३४|| पिप्पली मधुकं पिष्टं कार्षिकं ससितोपलम्| प्रास्थिकं गव्यमाजं च क्षीरमिक्षुरसस्तथा||१३५|| यवगोधूममृद्वीकाचूर्णमामलकाद्रसः| तैलं च प्रसृतांशानि तत् सर्वं मृदुनाऽग्निना||१३६|| पचेल्लेहं घृतक्षौद्रयुक्तः स क्षतकासहा| श्वासहृद्रोगकार्श्येषु हितो वृद्धेऽल्परेतसि||१३७||
🔊 Audio coming soon
കാസമിത്യാദിനാ ക്ഷതജകാസചികിത്സാമാഹ| പിപ്പല്യാദികേ ലേഹേ യവാദയസ്തൈലാന്താഃ പ്രത്യേകം പ്രസൃതമാനാഃ||൧൩൪-൧൩൭||
Adhikarana 32 (138-148) · Śloka 148
ക്ഷതകാസാഭിഭൂതാനാം വൃത്തിഃ സ്യാത് പിത്തകാസികീ| ക്ഷീരസര്പിര്മധുപ്രായാ സംസര്ഗേ തു വിശേഷണമ്||൧൩൮|| വാതപിത്താര്ദിതേऽഭ്യങ്ഗോ ഗാത്രഭേദേ ഘൃതൈര്ഹിതഃ| തൈലൈര്മാരുതരോഗഘ്നൈഃ പീഡ്യമാനേ ച വായുനാ||൧൩൯|| ഹൃത്പാര്ശ്വാര്തിഷു പാനം സ്യാജ്ജീവനീയസ്യ സര്പിഷഃ| സദാഹം കാസിനോ രക്തം ഷ്ഠീവതഃ സബലേऽനലേ||൧൪൦|| മാംസോചിതേഭ്യഃ ക്ഷാമേഭ്യോ ലാവാദീനാം രസാ ഹിതാഃ| തൃഷ്ണാര്താനാം പയശ്ഛാഗം ശരമൂലാദിഭിഃ ശൃതമ്||൧൪൧|| രക്തേ സ്രോതോഭ്യ ആസ്യാദ്വാऽപ്യാഗതേ ക്ഷീരജം ഘൃതമ്| നസ്യം പാനം യവാഗൂര്വാ ശ്രാന്തേ ക്ഷാമേ ഹതാനലേ||൧൪൨|| സ്തമ്ഭായാമേഷു മഹതീം മാത്രാം വാ സര്പിഷഃ പിബേത്| കുര്യാദ്വാ വാതരോഗഘ്നം പിത്തരക്താവിരോധി യത്||൧൪൩|| നിവൃത്തേ ക്ഷതദോഷേ തു കഫേ വൃദ്ധ ഉരഃ ക്ഷതേ| ദാല്യതേ കാസിനോ യസ്യ സ ധൂമാന്നാ പിബേദിമാന്||൧൪൪|| ദ്വേ മേദേ മധുകം ദ്വേ ച ബലേ തൈഃ ക്ഷൌമലക്തകൈഃ| വര്തിതൈര്ധൂമമാപീയ ജീവനീയഘൃതം പിബേത്||൧൪൫|| മനഃശിലാപലാശാജഗന്ധാത്വക്ക്ഷീരിനാഗരൈഃ| ഭാവയിത്വാ പിബേത് ക്ഷൌമമനു ചേക്ഷുഗുഡോദകമ്||൧൪൬|| പിഷ്ട്വാ മനഃശിലാം തുല്യാമാര്ദ്രയാ വടശുങ്ഗയാ| സസര്പിഷ്കം പിബേദ്ധൂമം തിത്തിരിപ്രതിഭോജനമ്||൧൪൭|| ഭാവിതം ജീവനീയൈര്വാ കുലിങ്ഗാണ്ഡരസായുതൈഃ| ക്ഷൌമം ധൂമം പിബേത് ക്ഷീരം ശൃതം ചായോഗുഡൈരനു||൧൪൮|| ഇതി ക്ഷതജകാസചികിത്സാ|
क्षतकासाभिभूतानां वृत्तिः स्यात् पित्तकासिकी| क्षीरसर्पिर्मधुप्राया संसर्गे तु विशेषणम्||१३८|| वातपित्तार्दितेऽभ्यङ्गो गात्रभेदे घृतैर्हितः| तैलैर्मारुतरोगघ्नैः पीड्यमाने च वायुना||१३९|| हृत्पार्श्वार्तिषु पानं स्याज्जीवनीयस्य सर्पिषः| सदाहं कासिनो रक्तं ष्ठीवतः सबलेऽनले||१४०|| मांसोचितेभ्यः क्षामेभ्यो लावादीनां रसा हिताः| तृष्णार्तानां पयश्छागं शरमूलादिभिः शृतम्||१४१|| रक्ते स्रोतोभ्य आस्याद्वाऽप्यागते क्षीरजं घृतम्| नस्यं पानं यवागूर्वा श्रान्ते क्षामे हतानले||१४२|| स्तम्भायामेषु महतीं मात्रां वा सर्पिषः पिबेत्| कुर्याद्वा वातरोगघ्नं पित्तरक्ताविरोधि यत्||१४३|| निवृत्ते क्षतदोषे तु कफे वृद्ध उरः क्षते| दाल्यते कासिनो यस्य स धूमान्ना पिबेदिमान्||१४४|| द्वे मेदे मधुकं द्वे च बले तैः क्षौमलक्तकैः| वर्तितैर्धूममापीय जीवनीयघृतं पिबेत्||१४५|| मनःशिलापलाशाजगन्धात्वक्क्षीरिनागरैः| भावयित्वा पिबेत् क्षौममनु चेक्षुगुडोदकम्||१४६|| पिष्ट्वा मनःशिलां तुल्यामार्द्रया वटशुङ्गया| ससर्पिष्कं पिबेद्धूमं तित्तिरिप्रतिभोजनम्||१४७|| भावितं जीवनीयैर्वा कुलिङ्गाण्डरसायुतैः| क्षौमं धूमं पिबेत् क्षीरं शृतं चायोगुडैरनु||१४८|| इति क्षतजकासचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
വൃത്തിരിതി ചികിത്സാ| സംസര്ഗേ ത്വിതി വാതപിത്താദിസംസര്ഗേ| വിശേഷണമിതി ചികിത്സാവിശേഷോ ‘വാതപിത്താര്ദിതേ’ ഇത്യാദിനാ വക്ഷ്യമാണോ ജ്ഞേയഃ| വാതപിത്താര്ദിത ഇത്യാദിനാ ക്ഷതകാസേ ഏവാവസ്ഥികീം ചികിത്സാമാഹ| ജീവനീയം സര്പിര്വാതരക്തേ വക്ഷ്യമാണമ്| മഹതീം മാത്രാമിതി അഹോരാത്രേണ പരിണമനീയാം പ്രായോऽഷ്ടപലപ്രമാണാമ്| നിവൃത്തേ ക്ഷതദോഷേ ഇതി ക്ഷതവ്രണേ പ്രശാന്തേ| ക്ഷൌമലക്തകൈര്വര്തിതൈരിതി യഥോക്തോഷധേന ക്ഷൌമലേപാദ്വര്തീകൃതൈഃ| പിബേത് ക്ഷൌമമിത്യത്ര ക്ഷൌമം ഭാവയിത്വാ ധൂമം പിബേദിത്യര്ഥഃ| തിത്തിരിപ്രതിഭോജനമിതി തിത്തിരിരസാനുപാനമ്| ക്ഷൌമം ധൂമം പിബേദിതി ക്ഷൌമം ദഗ്ധ്വാ ധൂമം പിബേത്| അയോഗുഡൈരിതി ലോഹഗുഡൈഃ ശൃതം ക്ഷീരമ്||൧൩൮-൧൪൮||
Adhikarana 33 (149-157) · Śloka 157
സമ്പൂര്ണരൂപം ക്ഷയജം ദുര്ബലസ്യ വിവര്ജയേത്| നവോത്ഥിതം ബലവതഃ പ്രത്യാഖ്യായാചരേത് ക്രിയാമ്||൧൪൯|| തസ്മൈ ബൃംഹണമേവാദൌ കുര്യാദഗ്നേശ്ച ദീപനമ്| ബഹുദോഷായ സസ്നേഹം മൃദു ദദ്യാദ്വിരേചനമ്||൧൫൦|| ശമ്പാകേന ത്രിവൃതയാ മൃദ്വീകാരസയുക്തയാ| തില്വകസ്യ കഷായേണ വിദാരീസ്വരസേന ച||൧൫൧|| സര്പിഃ സിദ്ധം പിബേദ്യുക്ത്യാ ക്ഷീണദേഹോ വിശോധനമ്| (ഹിതം തദ്ദേഹബലയോരസ്യ സംരക്ഷണം മതമ് )||൧൫൨|| പിത്തേ കഫേ ച സങ്ക്ഷീണേ പരിക്ഷീണേഷു ധാതുഷു| ഘൃതം കര്കടകീക്ഷീരദ്വിബലാസാധിതം പിബേത്||൧൫൩|| വിദാരീഭിഃ കദമ്ബൈര്വാ താലസസ്യൈസ്തഥാ ശൃതമ്| ഘൃതം പയശ്ച മൂത്രസ്യ വൈവര്ണ്യേ കൃച്ഛ്രനിര്ഗമേ||൧൫൪|| ശൂനേ സവേദനേ മേഢ്രേ പായൌ സശ്രോണിവങ്ക്ഷണേ| ഘൃതമണ്ഡേന മധുനാऽനുവാസ്യോ മിശ്രകേണ വാ||൧൫൫|| ജാങ്ഗലൈഃ പ്രതിഭുക്തസ്യ വര്തകാദ്യാ ബിലേശയാഃ| ക്രമശഃ പ്രസഹാശ്ചൈവ പ്രയോജ്യാഃ പിശിതാശിനഃ||൧൫൬|| ഔഷ്ണ്യാത് പ്രമാഥിഭാവാച്ച സ്രോതോഭ്യശ്ച്യാവയന്തി തേ| കഫം, ശുദ്ധൈശ്ച തൈഃ പുഷ്ടിം കുര്യാത്സമ്യഗ്വഹന്രസഃ||൧൫൭||
सम्पूर्णरूपं क्षयजं दुर्बलस्य विवर्जयेत्| नवोत्थितं बलवतः प्रत्याख्यायाचरेत् क्रियाम्||१४९|| तस्मै बृंहणमेवादौ कुर्यादग्नेश्च दीपनम्| बहुदोषाय सस्नेहं मृदु दद्याद्विरेचनम्||१५०|| शम्पाकेन त्रिवृतया मृद्वीकारसयुक्तया| तिल्वकस्य कषायेण विदारीस्वरसेन च||१५१|| सर्पिः सिद्धं पिबेद्युक्त्या क्षीणदेहो विशोधनम्| (हितं तद्देहबलयोरस्य संरक्षणं मतम् )||१५२|| पित्ते कफे च सङ्क्षीणे परिक्षीणेषु धातुषु| घृतं कर्कटकीक्षीरद्विबलासाधितं पिबेत्||१५३|| विदारीभिः कदम्बैर्वा तालसस्यैस्तथा शृतम्| घृतं पयश्च मूत्रस्य वैवर्ण्ये कृच्छ्रनिर्गमे||१५४|| शूने सवेदने मेढ्रे पायौ सश्रोणिवङ्क्षणे| घृतमण्डेन मधुनाऽनुवास्यो मिश्रकेण वा||१५५|| जाङ्गलैः प्रतिभुक्तस्य वर्तकाद्या बिलेशयाः| क्रमशः प्रसहाश्चैव प्रयोज्याः पिशिताशिनः||१५६|| औष्ण्यात् प्रमाथिभावाच्च स्रोतोभ्यश्च्यावयन्ति ते| कफं, शुद्धैश्च तैः पुष्टिं कुर्यात्सम्यग्वहन्रसः||१५७||
🔊 Audio coming soon
പ്രത്യാഖ്യായാചരേത് ക്രിയാമിത്യനേന ഉക്തലക്ഷണേऽപി ക്ഷയജേ കാദാചിത്കീം സിദ്ധിം ദര്ശയതി| ശമ്പാക ആരഗ്വധഃ| കര്കടകീ കര്കടശൃങ്ഗീ| താലസസ്യം താലഫലമ്| ഘൃതമണ്ഡോ ഘൃതോപരിസ്ത്യാനഭാഗഃ| ഔഷ്ണ്യാദിത്യാദൌ കഫമിതി ച്ഛേദഃ| ശുദ്ധൈശ്ച തൈരിതി ശുദ്ധൈഃ സ്രോതോഭിഃ||൧൪൯-൧൫൭||
Adhikarana 34 (158-160) · Śloka 160
ദ്വിപഞ്ചമൂലീത്രിഫലാചവികാഭാര്ഗിചിത്രകൈഃ| കുലത്ഥപിപ്പലീമൂലപാഠാകോലയവൈര്ജലേ||൧൫൮|| ശൃതൈര്നാഗരദുഃസ്പര്ശാപിപ്പലീശടിപൌഷ്കരൈഃ| കല്കൈഃ കര്കടശൃങ്ഗ്യാ ച സമൈഃ സര്പിര്വിപാചയേത്||൧൫൯|| സിദ്ധേऽസ്മിംശ്ചൂര്ണിതൌ ക്ഷാരൌ ദ്വൌ പഞ്ച ലവണാനി ച| ദത്ത്വാ യുക്ത്യാ പിബേന്മാത്രാം ക്ഷയകാസനിപീഡിതഃ||൧൬൦|| ഇതി ദ്വിപഞ്ചമൂലാദിഘൃതമ്|
द्विपञ्चमूलीत्रिफलाचविकाभार्गिचित्रकैः| कुलत्थपिप्पलीमूलपाठाकोलयवैर्जले||१५८|| शृतैर्नागरदुःस्पर्शापिप्पलीशटिपौष्करैः| कल्कैः कर्कटशृङ्ग्या च समैः सर्पिर्विपाचयेत्||१५९|| सिद्धेऽस्मिंश्चूर्णितौ क्षारौ द्वौ पञ्च लवणानि च| दत्त्वा युक्त्या पिबेन्मात्रां क्षयकासनिपीडितः||१६०|| इति द्विपञ्चमूलादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ദ്വിപഞ്ചമൂലീത്യാദൌ ക്ഷാരലവണാനാം ച യുക്ത്യാ ദാനവചനേന സ്തോകമാത്രം ദാനം ലവണീകരണപ്രയോജനാര്ഥം ദര്ശയതി||൧൫൮-൧൬൦||
Adhikarana 35 (161-162) · Śloka 162
ഗുഡൂചീം പിപ്പലീം മൂര്വാം ഹരിദ്രാം ശ്രേയസീം വചാമ്| നിദിഗ്ധികാം കാസമര്ദം പാഠാം ചിത്രകനാഗരമ്||൧൬൧|| ജലേ ചതുര്ഗുണേ പക്ത്വാ പാദശേഷേണ തത്സമമ്| സിദ്ധം സര്പിഃ പിബേദ്ഗുല്മശ്വാസാര്തിക്ഷയകാസനുത്||൧൬൨|| ഇതി ഗുഡൂച്യാദിഘൃതമ്|
गुडूचीं पिप्पलीं मूर्वां हरिद्रां श्रेयसीं वचाम्| निदिग्धिकां कासमर्दं पाठां चित्रकनागरम्||१६१|| जले चतुर्गुणे पक्त्वा पादशेषेण तत्समम्| सिद्धं सर्पिः पिबेद्गुल्मश्वासार्तिक्षयकासनुत्||१६२|| इति गुडूच्यादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ഗുഡൂചീത്യാദൌ ശ്രേയസീ രാസ്നാ| തത്സമമിതി ക്വാഥസമമ്||൧൬൧-൧൬൨||
Adhikarana 36 (163-167) · Śloka 167
കാസമര്ദാഭയാമുസ്തപാഠാകട്ഫലനാഗരൈഃ| പിപ്പലീകടുകാദ്രാക്ഷാകാശ്മര്യസുരസൈസ്തഥാ||൧൬൩|| അക്ഷമാത്രൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം ക്ഷീരദ്രാക്ഷാരസാഢകേ| പചേച്ഛോഷജ്വരപ്ലീഹസര്വകാസഹരം ശിവമ്||൧൬൪|| ധാത്രീഫലൈഃ ക്ഷീരസിദ്ധൈഃ സര്പിര്വാऽപ്യവചൂര്ണിതമ്| ദ്വിഗുണേ ദാഡിമരസേ വിപക്വം വ്യോഷസംയുതമ്||൧൬൫|| പിബേദുപരി ഭക്തസ്യ യവക്ഷാരഘൃതം നരഃ| പിപ്പലീഗുഡസിദ്ധം വാ ച്ഛാഗക്ഷീരയുതം ഘൃതമ്||൧൬൬|| ഏതാന്യഗ്നിവിവൃദ്ധ്യര്ഥം സര്പീംഷി ക്ഷയകാസിനാമ്| സ്യുര്ദോഷബദ്ധകോഷ്ഠോരഃസ്രോതസാം ച വിശുദ്ധയേ||൧൬൭||
कासमर्दाभयामुस्तपाठाकट्फलनागरैः| पिप्पलीकटुकाद्राक्षाकाश्मर्यसुरसैस्तथा||१६३|| अक्षमात्रैर्घृतप्रस्थं क्षीरद्राक्षारसाढके| पचेच्छोषज्वरप्लीहसर्वकासहरं शिवम्||१६४|| धात्रीफलैः क्षीरसिद्धैः सर्पिर्वाऽप्यवचूर्णितम्| द्विगुणे दाडिमरसे विपक्वं व्योषसंयुतम्||१६५|| पिबेदुपरि भक्तस्य यवक्षारघृतं नरः| पिप्पलीगुडसिद्धं वा च्छागक्षीरयुतं घृतम्||१६६|| एतान्यग्निविवृद्ध्यर्थं सर्पींषि क्षयकासिनाम्| स्युर्दोषबद्धकोष्ठोरःस्रोतसां च विशुद्धये||१६७||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷീരസിദ്ധൈരിതി ക്ഷീരസ്വിന്നൈഃ| യവക്ഷാരസാധിതം ഘൃതം യവക്ഷാരഘൃതമ്||൧൬൩-൧൬൭||
Adhikarana 37 (168-179) · Śloka 179
ഹരീതകീര്യവക്വാഥദ്വ്യാഢകേ വിംശതിം പചേത്| സ്വിന്നാ മൃദിത്വാ താസ്തസ്മിന് പുരാണം ഗുഡഷട്പലമ്||൧൬൮|| ദദ്യാന്മനഃശിലാകര്ഷം കര്ഷാര്ധം ച രസാഞ്ജനാത്| കുഡവാര്ധം ച പിപ്പല്യാഃ സ ലേഹഃ ശ്വാസകാസനുത്||൧൬൯|| ഇതി ഹരീതകീലേഹഃ| ശ്വാവിധഃ സൂചയോ ദഗ്ധാഃ സഘൃതക്ഷൌദ്രശര്കരാഃ| ശ്വാസകാസഹരാ ബര്ഹിപാദൌ വാ ക്ഷൌദ്രസര്പിഷാ||൧൭൦|| ഏരണ്ഡപത്രക്ഷാരം വാ വ്യോഷതൈലഗുഡാന്വിതമ്| ലിഹ്യാദേതേന വിധിനാ സുരസൈരണ്ഡപത്രജമ്||൧൭൧|| ദ്രാക്ഷാപദ്മകവാര്താകപിപ്പലീഃ ക്ഷൌദ്രസര്പിഷാ| ലിഹ്യാത്ത്ര്യൂഷണചൂര്ണം വാ പുരാണഗുഡസര്പിഷാ||൧൭൨|| ചിത്രകം ത്രിഫലാജാജീ കര്കടാഖ്യാ കടുത്രികമ്| ദ്രാക്ഷാം ച ക്ഷൌദ്രസര്പിര്ഭ്യാം ലിഹ്യാദദ്യാദ്ഗുഡേന വാ||൧൭൩|| പദ്മകം ത്രിഫലാം വ്യോഷം വിഡങ്ഗം സുരദാരു ച| ബലാം രാസ്നാം ച തുല്യാനി സൂക്ഷ്മചൂര്ണാനി കാരയേത്||൧൭൪|| സര്വൈരേഭിഃ സമം ചൂര്ണൈഃ പൃഥക് ക്ഷൌദ്രം ഘൃതം സിതാമ്| വിമഥ്യ ലേഹയേല്ലേഹം സര്വകാസഹരം ശിവമ്||൧൭൫|| ജീവന്തീം മധുകം പാഠാം ത്വക്ക്ഷീരീം ത്രിഫലാം ശടീമ്| മുസ്തൈലേ പദ്മകം ദ്രാക്ഷാം ദ്വേ ബൃഹത്യൌ വിതുന്നകമ്||൧൭൬|| സാരിവാം പൌഷ്കരം മൂലം കര്കടാഖ്യാം രസാഞ്ജനമ്| പുനര്നവാം ലോഹരജസ്ത്രായമാണാം യവാനികാമ്||൧൭൭|| ഭാര്ഗീം താമലകീമൃദ്ധിം വിഡങ്ഗം ധന്വയാസകമ്| ക്ഷാരചിത്രകചവ്യാമ്ലവേതസവ്യോഷദാരു ച||൧൭൮|| ചൂര്ണീകൃത്യ സമാംശാനി ലേഹയേത് ക്ഷൌദ്രസര്പിഷാ| ചൂര്ണാത്പാണിതലം പഞ്ച കാസാനേതദ് വ്യപോഹതി||൧൭൯|| ഇതി പദ്മകാദിലേഹഃ|
हरीतकीर्यवक्वाथद्व्याढके विंशतिं पचेत्| स्विन्ना मृदित्वा तास्तस्मिन् पुराणं गुडषट्पलम्||१६८|| दद्यान्मनःशिलाकर्षं कर्षार्धं च रसाञ्जनात्| कुडवार्धं च पिप्पल्याः स लेहः श्वासकासनुत्||१६९|| इति हरीतकीलेहः| श्वाविधः सूचयो दग्धाः सघृतक्षौद्रशर्कराः| श्वासकासहरा बर्हिपादौ वा क्षौद्रसर्पिषा||१७०|| एरण्डपत्रक्षारं वा व्योषतैलगुडान्वितम्| लिह्यादेतेन विधिना सुरसैरण्डपत्रजम्||१७१|| द्राक्षापद्मकवार्ताकपिप्पलीः क्षौद्रसर्पिषा| लिह्यात्त्र्यूषणचूर्णं वा पुराणगुडसर्पिषा||१७२|| चित्रकं त्रिफलाजाजी कर्कटाख्या कटुत्रिकम्| द्राक्षां च क्षौद्रसर्पिर्भ्यां लिह्यादद्याद्गुडेन वा||१७३|| पद्मकं त्रिफलां व्योषं विडङ्गं सुरदारु च| बलां रास्नां च तुल्यानि सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत्||१७४|| सर्वैरेभिः समं चूर्णैः पृथक् क्षौद्रं घृतं सिताम्| विमथ्य लेहयेल्लेहं सर्वकासहरं शिवम्||१७५|| जीवन्तीं मधुकं पाठां त्वक्क्षीरीं त्रिफलां शटीम्| मुस्तैले पद्मकं द्राक्षां द्वे बृहत्यौ वितुन्नकम्||१७६|| सारिवां पौष्करं मूलं कर्कटाख्यां रसाञ्जनम्| पुनर्नवां लोहरजस्त्रायमाणां यवानिकाम्||१७७|| भार्गीं तामलकीमृद्धिं विडङ्गं धन्वयासकम्| क्षारचित्रकचव्याम्लवेतसव्योषदारु च||१७८|| चूर्णीकृत्य समांशानि लेहयेत् क्षौद्रसर्पिषा| चूर्णात्पाणितलं पञ्च कासानेतद् व्यपोहति||१७९|| इति पद्मकादिलेहः|
🔊 Audio coming soon
ഏതേന വിധിനേതി വ്യോഷതൈലഗുഡാന്വിതമ്| വിതുന്നകം സുനിഷണ്ണകമ്| പാണിതലം കര്ഷഃ||൧൬൮-൧൭൯||
Adhikarana 38 (180-186) · Śloka 186
ലിഹ്യാന്മരിചചൂര്ണം വാ സഘൃതക്ഷൌദ്രശര്കരമ്| ബദരീപത്രകല്കം വാ ഘൃതഭൃഷ്ടം സസൈന്ധവമ്||൧൮൦|| സ്വരഭേദേ ച കാസേ ച ലേഹമേതം പ്രയോജയേത്| പത്രകല്കം ഘൃതൈര്ഭൃഷ്ടം തില്വകസ്യ സശര്കരമ്||൧൮൧|| പേയാ ചോത്കാരികാ ച്ഛര്ദിതൃട്കാസാമാതിസാരനുത്| ഗൌരസര്ഷപഗണ്ഡീരവിഡങ്ഗവ്യോഷചിത്രകാന്| സാഭയാന് സാധയേത്തോയേ യവാഗൂം തേന ചാമ്ഭസാ||൧൮൨|| സസര്പിര്ലവണാം കാസേ ഹിക്കാശ്വാസേ സപീനസേ| പാണ്ഡ്വാമയേ ക്ഷയേ ശോഥേ കര്ണശൂലേ ച ദാപയേത്||൧൮൩|| കണ്ടകാരീരസേ സിദ്ധോ മുദ്ഗയൂഷഃ സുസംസ്കൃതഃ| സഗൌരാമലകഃ സാമ്ലഃ സര്വകാസഭിഷഗ്ജിതമ്||൧൮൪|| വാതഘ്നൌഷധനിഷ്ക്വാഥം ക്ഷീരം യൂഷാന് രസാനപി| വൈഷ്കിരപ്രതുദാന് ബൈലാന് ദാപയേത് ക്ഷയകാസിനേ||൧൮൫|| ക്ഷതകാസേ ച യേ ധൂമാഃ സാനുപാനാ നിദര്ശിതാഃ| ക്ഷയകാസേऽപി താനേവ യഥാവസ്ഥം പ്രയോജയേത്||൧൮൬||
लिह्यान्मरिचचूर्णं वा सघृतक्षौद्रशर्करम्| बदरीपत्रकल्कं वा घृतभृष्टं ससैन्धवम्||१८०|| स्वरभेदे च कासे च लेहमेतं प्रयोजयेत्| पत्रकल्कं घृतैर्भृष्टं तिल्वकस्य सशर्करम्||१८१|| पेया चोत्कारिका च्छर्दितृट्कासामातिसारनुत्| गौरसर्षपगण्डीरविडङ्गव्योषचित्रकान्| साभयान् साधयेत्तोये यवागूं तेन चाम्भसा||१८२|| ससर्पिर्लवणां कासे हिक्काश्वासे सपीनसे| पाण्ड्वामये क्षये शोथे कर्णशूले च दापयेत्||१८३|| कण्टकारीरसे सिद्धो मुद्गयूषः सुसंस्कृतः| सगौरामलकः साम्लः सर्वकासभिषग्जितम्||१८४|| वातघ्नौषधनिष्क्वाथं क्षीरं यूषान् रसानपि| वैष्किरप्रतुदान् बैलान् दापयेत् क्षयकासिने||१८५|| क्षतकासे च ये धूमाः सानुपाना निदर्शिताः| क्षयकासेऽपि तानेव यथावस्थं प्रयोजयेत्||१८६||
🔊 Audio coming soon
പത്രകല്കം തില്വകസ്യേതി സമ്ബന്ധഃ| ഉത്കാരികേതി ‘പത്രകല്കം’ ഇത്യാദിനോക്താ ഉത്കാരികാ| ഗണ്ഡീരഃ ശമഠഃ| ഗൌരാമലക ആര്ദ്രാമലകഃ| സാമ്ല ഇതി ദാഡിമാദിയോഗാദമ്ലഃ||൧൮൦-൧൮൬||
Adhikarana 39 (187-189) · Śloka 189
ദീപനം ബൃംഹണം ചൈവ സ്രോതസാം ച വിശോധനമ്| വ്യത്യാസാത്ക്ഷയകാസിഭ്യോ ബല്യം സര്വം ഹിതം ഭവേത്||൧൮൭|| സന്നിപാതഭവോऽപ്യേഷ ക്ഷയകാസഃ സുദാരുണഃ| സന്നിപാതഹിതം തസ്മാത് സദാ കാര്യം ഭിഷഗ്ജിതമ്||൧൮൮|| ദോഷാനുബലയോഗാച്ച ഹരേദ്രോഗബലാബലമ്| കാസേഷ്വേഷു ഗരീയാംസം ജാനീയാദുത്തരോത്തരമ്||൧൮൯||
दीपनं बृंहणं चैव स्रोतसां च विशोधनम्| व्यत्यासात्क्षयकासिभ्यो बल्यं सर्वं हितं भवेत्||१८७|| सन्निपातभवोऽप्येष क्षयकासः सुदारुणः| सन्निपातहितं तस्मात् सदा कार्यं भिषग्जितम्||१८८|| दोषानुबलयोगाच्च हरेद्रोगबलाबलम्| कासेष्वेषु गरीयांसं जानीयादुत्तरोत्तरम्||१८९||
🔊 Audio coming soon
വ്യത്യാസാദിതി ക്രിയാപരിവര്തനാത്| ക്ഷയജകാസസ്യ സന്നിപാതോദ്ഭവ ഇത്യാദിനാ സാന്നിപാതികത്വമഭിധായ, ദോഷോദ്രേകവിശേഷാനുബന്ധരൂപേണ ചികിത്സാവിശേഷസൂത്രമാഹ- ദോഷാനുബന്ധയോഗാച്ച ഹരേദ്രോഗബലാബലമിതി ; അത്ര ‘ബുദ്ധ്വാ’ ഇത്യധ്യാഹാര്യമ്| ദോഷാണാമനുബന്ധഃ ഉത്കര്ഷാപകര്ഷാദിനാ സമ്ബന്ധഃ, തദപേക്ഷോ യോഗഃ; അത്ര പഞ്ചമീ ഹേതൌ; തേന ദോഷാനുബന്ധരൂപേണ ഭേഷജയോഗേന രോഗസ്യ ക്ഷയകാസസ്യ ബലവന്തമബലം ച ദോഷം ഹരേത്| അന്യേ തു ‘ദോഷാനുബന്ധയോഗാച്ച കുര്യാദ്രോഗബലാബലമ്’ ഇതി പഠന്തി| തത്ര ദോഷാനുബന്ധയോഗാദ്രോഗബലാബലം ബുദ്ധ്വാ കുര്യാദ്ഭിഷഗ്ജിതമിതി സമ്ബന്ധഃ| കാസേഷ്വിതി വാതപിത്തകഫക്ഷതക്ഷയജേഷു||൧൮൭-൧൮൯||
Adhikarana 40 (190) · Śloka 190
ഭോജ്യം പാനാനി സര്പീംഷി ലേഹാശ്ച സഹ പാനകൈഃ| ക്ഷീരം സര്പിര്ഗുഡാ ധൂമാഃ കാസഭൈഷജ്യസങ്ഗ്രഹഃ||൧൯൦||
भोज्यं पानानि सर्पींषि लेहाश्च सह पानकैः| क्षीरं सर्पिर्गुडा धूमाः कासभैषज्यसङ्ग्रहः||१९०||
🔊 Audio coming soon
വിസ്തരോക്തം കാസഭേഷജം സങ്ഗൃഹ്ണാതി- ഭോജ്യമിത്യാദി||൧൯൦||
Adhikarana 41 (191) · Śloka 191
തത്ര ശ്ലോകഃ- സങ്ഖ്യാ നിമിത്തം രൂപാണി സാധ്യാസാധ്യത്വമേവ ച| കാസാനാം ഭേഷജം പ്രോക്തം ഗരീയസ്ത്വം ച കാസിനഃ||൧൯൧||
तत्र श्लोकः- सङ्ख्या निमित्तं रूपाणि साध्यासाध्यत्वमेव च| कासानां भेषजं प्रोक्तं गरीयस्त्वं च कासिनः||१९१||
🔊 Audio coming soon
സങ്ഖ്യേത്യാദിരധ്യായാര്ഥസങ്ഗ്രഹഃ സുഗമഃ||൧൯൧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 18
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലസമ്പൂരിതേ ചികിത്സാസ്ഥാനേ കാസചികിത്സിതം നാമാഷ്ടാദശോऽധ്യായഃ||൧൮||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने कासचिकित्सितं नामाष्टादशोऽध्यायः||१८||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീചക്രപാണിദത്തവിരചിതായാം ചരകതാത്പര്യടീകായാമായുര്വേദദീപികായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ കാസചികിത്സിതം നാമാഷ്ടാദശോऽധ്യായഃ||൧൮||