Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః కాసచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
अथातः कासचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
హిక్కాశ్వాసానంతరం సమానచికిత్సితత్వాత్ తథా హిక్కాశ్వాసకాసానాం పరస్పరానుబంధిత్వాచ్చ కాసచికిత్సితముచ్యతే||1-2||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
తపసా యశసా ధృత్యా ధియా చ పరయాఽన్వితః| ఆత్రేయః కాసశాంత్యర్థం ప్రాహ సిద్ధం చికిత్సితం||3|| వాతాదిజాస్త్రయో యే చ క్షతజః క్షయజస్తథా| పంచైతే స్యుర్నృణాం కాసా వర్ధమానాః క్షయప్రదాః||4||
तपसा यशसा धृत्या धिया च परयाऽन्वितः| आत्रेयः कासशान्त्यर्थं प्राह सिद्धं चिकित्सितम्||३|| वातादिजास्त्रयो ये च क्षतजः क्षयजस्तथा| पञ्चैते स्युर्नृणां कासा वर्धमानाः क्षयप्रदाः||४||
🔊 Audio coming soon
అత్ర చాత్రేయస్యాభిధానాదేవ శిష్యప్రశ్నోఽనుమీయతే, నాపృష్టా గురవో వదంతీతి న్యాయాత్| క్షయజ ఇతి క్షయో ధాతుక్షయః; తేన రాజయక్ష్మసంబంధానాం క్షీణధాతుపురుషభవానాం తథా జరాకాసస్య చ ధాతుక్షయజస్య క్షయజశబ్దేన గ్రహణం భవతి| క్షతజేన ఉరఃక్షతపూర్వకయక్ష్మభవస్య తథా క్షతక్షీణస్య చ కాసస్య గ్రహణం భవతి| పంచేతి సంఖ్యయా సకలకాసావరోధమత్రైవ యథోక్తవ్యాఖ్యానేన దర్శయతి| క్షయప్రదా ఇతి దేహక్షయప్రదాః, మారకా ఇతి యావత్; కింవా ధాతుక్షయప్రదాః, క్షయజోఽపి కాసః పునర్విశిష్టక్షయప్రదో భవతి, యథా- జ్వరోత్పన్నం రక్తపిత్తం పునర్జ్వరకరం భవతి; ఉక్తం హి- “జ్వరసంతాపాద్రక్తముదీర్యతే| రక్తపిత్తాజ్జ్వరః” (ని.అ.8) ఇతి||3-4||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
పూర్వరూపం భవేత్తేషాం శూకపూర్ణగలాస్యతా| కంఠే కండూశ్చ భోజ్యానామవరోధశ్చ జాయతే||5||
पूर्वरूपं भवेत्तेषां शूकपूर्णगलास्यता| कण्ठे कण्डूश्च भोज्यानामवरोधश्च जायते||५||
🔊 Audio coming soon
పూర్వరూపమాహ- పూర్వేత్యాది| శూకైరివ పూర్ణః శూకపూర్ణః గల ఆస్యం చ యస్య తస్య భావః శూకపూర్ణగలాస్యతా| భోజ్యానామవరోధః అరుచిః, అశక్తిర్వాఽభ్యవహరణే||5||
Adhikarana 4 (6-8) · Śloka 8
అధఃప్రతిహతో వాయురూర్ధ్వస్రోతఃసమాశ్రితః| ఉదానభావమాపన్నః కంఠే సక్తస్తథోరసి||6|| ఆవిశ్య శిరసః ఖాని సర్వాణి ప్రతిపూరయన్| ఆభంజన్నాక్షిపన్ దేహం హనుమన్యే తథాఽక్షిణీ||7|| నేత్రే పృష్ఠమురఃపార్శ్వే నిర్భుజ్య స్తంభయంస్తతః| శుష్కో వా సకఫో వాఽపి కసనాత్కాస ఉచ్యతే||8||
अधःप्रतिहतो वायुरूर्ध्वस्रोतःसमाश्रितः| उदानभावमापन्नः कण्ठे सक्तस्तथोरसि||६|| आविश्य शिरसः खानि सर्वाणि प्रतिपूरयन्| आभञ्जन्नाक्षिपन् देहं हनुमन्ये तथाऽक्षिणी||७|| नेत्रे पृष्ठमुरःपार्श्वे निर्भुज्य स्तम्भयंस्ततः| शुष्को वा सकफो वाऽपि कसनात्कास उच्यते||८||
🔊 Audio coming soon
సంప్రాప్తిమాహ- అధ ఇత్యాది| ఉదానభావమాపన్న ఇతి ఊర్ధ్వగతిస్వభావమాపన్నః| ఖానీతి స్రోతాంసి| నిర్భుజ్యేతి ఆక్షిప్య| స్తంభయన్ నేత్రాదీన్యేవ| కసనాదితీతి యథోక్తగతిమత్త్వాత్ తథా ఉరఃప్రభృతిశాతనాచ్చ ‘కాస’ ఇత్యన్వర్థసంజ్ఞయోచ్యతే| ‘కస’ గతిశాతనయోః, ఇత్యస్య ధాతోరయం ప్రయోగః||6-8||
Adhikarana 5 (9) · Śloka 9
ప్రతిఘాతవిశేషేణ తస్య వాయోః సరంహసః| వేదనాశబ్దవైశిష్ట్యం కాసానాముపజాయతే||9||
प्रतिघातविशेषेण तस्य वायोः सरंहसः| वेदनाशब्दवैशिष्ट्यं कासानामुपजायते||९||
🔊 Audio coming soon
ఏవం సామాన్యోక్తస్య కాసస్య భేదహేతుమాహ- ప్రతీఘాతేత్యాది| ప్రతీఘాత ఇత్యావరణం, స చ కఫాది| సరంహసః సవేగస్య| వేదనా పీడా, శబ్దః కాసశబ్దః, సంజ్ఞా వా; తయోర్వైశిష్ట్యం విశిష్టత్వం భిన్నత్వమితి యావత్||9||
Adhikarana 6 (10-13) · Śloka 13
రూక్షశీతకషాయాల్పప్రమితానశనం స్త్రియః| వేగధారణమాయాసో వాతకాసప్రవర్తకాః||10|| హృత్పార్శ్వోరఃశిరఃశూలస్వరభేదకరో భృశం| శుష్కోరఃకంఠవక్రస్య హృష్టలోమ్నః ప్రతామ్యతః||11|| నిర్ఘోషదైన్యస్తననదౌర్బల్యక్షోభమోహకృత్| శుష్కకాసః కఫం శుష్కం కృచ్ఛ్రాన్ముక్త్వాఽల్పతాం వ్రజేత్||12|| స్నిగ్ధామ్లలవణోష్ణైశ్చ భుక్తపీతైః ప్రశామ్యతి| ఊర్ధ్వవాతస్య జీర్ణేఽన్నే వేగవాన్మారుతో భవేత్||13||
रूक्षशीतकषायाल्पप्रमितानशनं स्त्रियः| वेगधारणमायासो वातकासप्रवर्तकाः||१०|| हृत्पार्श्वोरःशिरःशूलस्वरभेदकरो भृशम्| शुष्कोरःकण्ठवक्रस्य हृष्टलोम्नः प्रताम्यतः||११|| निर्घोषदैन्यस्तननदौर्बल्यक्षोभमोहकृत्| शुष्ककासः कफं शुष्कं कृच्छ्रान्मुक्त्वाऽल्पतां व्रजेत्||१२|| स्निग्धाम्ललवणोष्णैश्च भुक्तपीतैः प्रशाम्यति| ऊर्ध्ववातस्य जीर्णेऽन्ने वेगवान्मारुतो भवेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
రూక్షేత్యాదినా వాతజస్య హేతులక్షణే ఆహ| ప్రతామ్యత ఇతి తమసీవ ప్రవిశతః| ఊర్ధ్వవాతస్యేతి ఊర్ధ్వగతయా ప్రకుపితవాతస్య||10-13||
Adhikarana 7 (14-16) · Śloka 16
కటుకోష్ణవిదాహ్యమ్లక్షారాణామతిసేవనం| పిత్తకాసకరం క్రోధః సంతాపశ్చాగ్నిసూర్యజః||14|| పీతనిష్ఠీవనాక్షిత్వం తిక్తాస్యత్వం స్వరామయః| ఉరోధూమాయనం తృష్ణా దాహో మోహోఽరుచిర్భ్రమః||15|| ప్రతతం కాసమానశ్చ జ్యోతీంషీవ చ పశ్యతి| శ్లేష్మాణం పిత్తసంసృష్టం నిష్ఠీవతి చ పైత్తికే||16||
कटुकोष्णविदाह्यम्लक्षाराणामतिसेवनम्| पित्तकासकरं क्रोधः सन्तापश्चाग्निसूर्यजः||१४|| पीतनिष्ठीवनाक्षित्वं तिक्तास्यत्वं स्वरामयः| उरोधूमायनं तृष्णा दाहो मोहोऽरुचिर्भ्रमः||१५|| प्रततं कासमानश्च ज्योतींषीव च पश्यति| श्लेष्माणं पित्तसंसृष्टं निष्ठीवति च पैत्तिके||१६||
🔊 Audio coming soon
కట్విత్యాదినా పిత్తకాసహేతులింగే ప్రాహ| అగ్నిసూర్యజ ఇతి అగ్నిసూర్యభవః సంతాప ఇత్యర్థః| ఉరోధూమాయనమితి ఉరసో ధూమోద్వమనమివ| పిత్తజేఽప్యస్మిఞ్ శ్లేష్మనిష్ఠీవనం వ్యాధేరురఃప్రభృతికఫస్థానభూతత్వేన శ్లేష్మపిత్తసంసర్గజతయేతి జ్ఞేయం||14-16||
Adhikarana 8 (17-19) · Śloka 19
గుర్వభిష్యందిమధురస్నిగ్ధస్వప్నావిచేష్టనైః| వృద్ధః శ్లేష్మాఽనిలం రుద్ధ్వా కఫకాసం కరోతి హి||17|| మందాగ్నిత్వారుచిచ్ఛర్దిపీనసోత్క్లేశగౌరవైః| లోమహర్షాస్యమాధుర్యక్లేదసంసదనైర్యుతం||18|| బహులం మధురం స్నిగ్ధం నిష్ఠీవతి ఘనం కఫం| కాసమానో హ్యరుగ్ వక్షః సంపూర్ణమివ మన్యతే||19||
गुर्वभिष्यन्दिमधुरस्निग्धस्वप्नाविचेष्टनैः| वृद्धः श्लेष्माऽनिलं रुद्ध्वा कफकासं करोति हि||१७|| मन्दाग्नित्वारुचिच्छर्दिपीनसोत्क्लेशगौरवैः| लोमहर्षास्यमाधुर्यक्लेदसंसदनैर्युतम्||१८|| बहुलं मधुरं स्निग्धं निष्ठीवति घनं कफम्| कासमानो ह्यरुग् वक्षः सम्पूर्णमिव मन्यते||१९||
🔊 Audio coming soon
గుర్విత్యాదినా శ్లేష్మజమాహ||17-19||
Adhikarana 9 (20-23) · Śloka 23
అతివ్యవాయభారాధ్వయుద్ధాశ్వగజవిగ్రహైః| రూక్షస్యోరః క్షతం వాయుర్గృహీత్వా కాసమావహేత్||20|| స పూర్వం కాసతే శుష్కం తతః ష్ఠీవేత్ సశోణితం| కంఠేన రుజతాఽత్యర్థం విరుగ్ణేనేవ చోరసా||21|| సూచీభిరివ తీక్ష్ణాభిస్తుద్యమానేన శూలినా| దుఃఖస్పర్శేన శూలేన భేదపీడాభితాపినా||22|| పర్వభేదజ్వరశ్వాసతృష్ణావైస్వర్యపీడితః| పారావత ఇవాకూజన్ కాసవేగాత్క్షతోద్భవాత్||23||
अतिव्यवायभाराध्वयुद्धाश्वगजविग्रहैः| रूक्षस्योरः क्षतं वायुर्गृहीत्वा कासमावहेत्||२०|| स पूर्वं कासते शुष्कं ततः ष्ठीवेत् सशोणितम्| कण्ठेन रुजताऽत्यर्थं विरुग्णेनेव चोरसा||२१|| सूचीभिरिव तीक्ष्णाभिस्तुद्यमानेन शूलिना| दुःखस्पर्शेन शूलेन भेदपीडाभितापिना||२२|| पर्वभेदज्वरश्वासतृष्णावैस्वर्यपीडितः| पारावत इवाकूजन् कासवेगात्क्षतोद्भवात्||२३||
🔊 Audio coming soon
అతివ్యవాయేత్యాదినా క్షతజమాహ| ఉరః క్షతం గృహీత్వేతి క్షతమురః ప్రాప్యేత్యర్థః| అయం చ కాసః సాహసజయక్ష్మరూపేఽప్యుక్తో జ్ఞేయః||20-23||
Adhikarana 10 (24-30) · Śloka 30
విషమాసాత్మ్యభోజ్యాతివ్యవాయాద్వేగనిగ్రహాత్| ఘృణినాం శోచతాం నౄణాం వ్యాపన్నేఽగ్నౌ త్రయో మలాః||24|| కుపితాః క్షయజం కాసం కుర్యుర్దేహక్షయప్రదం| దుర్గంధం హరితం రక్తం ష్ఠీవేత్ పూయోపమం కఫం||25|| స్థానాదుత్కాసమానశ్చ హృదయం మన్యతే చ్యుతం | అకస్మాదుష్ణశీతార్తో బహ్వాశీ దుర్బలః కృశః||26|| స్నిగ్ధాచ్ఛముఖవర్ణత్వక్ శ్రీమద్దర్శనలోచనః | పాణిపాదతలైః శ్లక్ష్ణైః సతతాసూయకో ఘృణీ||27|| జ్వరో మిశ్రాకృతిస్తస్య పార్శ్వరుక్ పీనసోఽరుచిః| భిన్నసంహతవర్చస్త్వం స్వరభేదోఽనిమిత్తతః||28|| ఇత్యేష క్షయజః కాసః క్షీణానాం దేహనాశనః| సాధ్యో బలవతాం వా స్యాద్యాప్యస్త్వేవం క్షతోత్థితః||29|| నవౌ కదాచిత్ సిధ్యేతామేతౌ పాదగుణాన్వితౌ| స్థవిరాణాం జరాకాసః సర్వో యాప్యః ప్రకీర్తితః||30||
विषमासात्म्यभोज्यातिव्यवायाद्वेगनिग्रहात्| घृणिनां शोचतां नॄणां व्यापन्नेऽग्नौ त्रयो मलाः||२४|| कुपिताः क्षयजं कासं कुर्युर्देहक्षयप्रदम्| दुर्गन्धं हरितं रक्तं ष्ठीवेत् पूयोपमं कफम्||२५|| स्थानादुत्कासमानश्च हृदयं मन्यते च्युतम् | अकस्मादुष्णशीतार्तो बह्वाशी दुर्बलः कृशः||२६|| स्निग्धाच्छमुखवर्णत्वक् श्रीमद्दर्शनलोचनः | पाणिपादतलैः श्लक्ष्णैः सततासूयको घृणी||२७|| ज्वरो मिश्राकृतिस्तस्य पार्श्वरुक् पीनसोऽरुचिः| भिन्नसंहतवर्चस्त्वं स्वरभेदोऽनिमित्ततः||२८|| इत्येष क्षयजः कासः क्षीणानां देहनाशनः| साध्यो बलवतां वा स्याद्याप्यस्त्वेवं क्षतोत्थितः||२९|| नवौ कदाचित् सिध्येतामेतौ पादगुणान्वितौ| स्थविराणां जराकासः सर्वो याप्यः प्रकीर्तितः||३०||
🔊 Audio coming soon
విషమేత్యాదినా క్షయజమాహ| అత్ర చ విషమాసాత్మ్యభోజ్యేన తథా వ్యవాయేన తథా వేగనిగ్రహేణ విషమాశనజ-ధాతుక్షయజ-వేగసంధారణజానాం యక్ష్మణాం లక్షణభూతకాసహేతుత్రయం పృథగుక్తం భవతి| అత్ర ప్రసన్నదృష్టిత్వాది వ్యాధిప్రభావాద్భవతి| మిశ్రాకృతిరితి మిశ్రదోషలింగో జ్వరో భవతి| భిన్నేత్యాది భిన్నవర్చస్త్వమనిమిత్తతో భవతి, తథా స్వరభేదోఽప్యనిమిత్తో భవతి| దేహనాశన ఇతి అసాధ్య ఇత్యర్థః| పాదగుణాన్వితావితి వైద్యాదిపాదచతుష్టయగుణవంతౌ| న చాత్ర కదాచిత్సిధ్యేతామిత్యభిధానేన యాప్యత్వసాధ్యత్వానామేకవిషయత్వం; యతో నవయోరేవ చతుష్పాదసంపత్త్యా సాధ్యత్వముక్తం, అతోఽన్యథా క్షతజో యాప్య ఉక్త ఇతి భిన్నవిషయతా| క్షయజకాసభేదం యాప్యతయా దర్శయన్నాహ- స్థవిరాణామిత్యాది| స్థవిరాణామిత్యుక్త్వాఽపి జరాకాస ఇతి వచనేన స్థవిరాణాం యో జరయా దేహక్షయకారికయా కృతః స యాప్యః, యస్తు దోషకృతః స సాధ్య ఏవ భవతీతి దర్శయతి| అన్యే తు జరాకాసం దోషకృతేష్వేవాంతర్భావయంతి||24-30||
Adhikarana 11 (31) · Śloka 31
త్రీన్సాధ్యాన్సాధయేత్పూర్వాన్ పథ్యైర్యాప్యాంశ్చ యాపయేత్| చికిత్సామత ఊర్ధ్వం తు శృణు కాసనిబర్హిణీం||31||
त्रीन्साध्यान्साधयेत्पूर्वान् पथ्यैर्याप्यांश्च यापयेत्| चिकित्सामत ऊर्ध्वं तु शृणु कासनिबर्हिणीम्||३१||
🔊 Audio coming soon
త్రీన్ పూర్వానితి దోషజాన్| సాధ్యానితి సాధ్యత్వేనోక్తాన్| యాప్యానితి బహువచనం వ్యక్త్యపేక్షయా, కింవా క్షయజక్షతజకాసాభిప్రాయేణ జ్ఞేయం||31||
Adhikarana 12 (32-34) · Śloka 34
రూక్షస్యానిలజం కాసమాదౌ స్నేహైరుపాచరేత్| సర్పిర్భిర్బస్తిభిః పేయాయూషక్షీరరసాదిభిః||32|| వాతఘ్నసిద్ధైః స్నేహాద్యైర్ధూమైర్లేహైశ్చ యుక్తితః| అభ్యంగైః పరిషేకైశ్చ స్నిగ్ధైః స్వేదైశ్చ బుద్ధిమాన్||33|| బస్తిభిర్బద్ధవిడ్వాతం శుష్కోర్ధ్వం చోర్ధ్వభక్తికైః| ఘృతైః సపిత్తం సకఫం జయేత్ స్నేహవిరేచనైః||34||
रूक्षस्यानिलजं कासमादौ स्नेहैरुपाचरेत्| सर्पिर्भिर्बस्तिभिः पेयायूषक्षीररसादिभिः||३२|| वातघ्नसिद्धैः स्नेहाद्यैर्धूमैर्लेहैश्च युक्तितः| अभ्यङ्गैः परिषेकैश्च स्निग्धैः स्वेदैश्च बुद्धिमान्||३३|| बस्तिभिर्बद्धविड्वातं शुष्कोर्ध्वं चोर्ध्वभक्तिकैः| घृतैः सपित्तं सकफं जयेत् स्नेहविरेचनैः||३४||
🔊 Audio coming soon
రూక్షస్యేత్యాదినా చికిత్సామాహ| శుష్క ఊర్ధ్వః దేహో యస్య స శుష్కోర్ధ్వస్తం, శుష్కకాసగృహీతం వా; సపిత్తమూర్ధ్వభక్తికైర్ఘృతైర్జయేత్, శుష్కోర్ధ్వమేవ సకఫం స్నేహవిరేచనైర్జయేత్||32-34||
Adhikarana 13 (35) · Śloka 35
కంటకారీగుడూచీభ్యాం పృథక్ త్రింశత్పలాద్రసే| ప్రస్థః సిద్ధో ఘృతాద్వాతకాసనుద్వహ్నిదీపనః||35|| ఇతి కంటకారీఘృతం|
कण्टकारीगुडूचीभ्यां पृथक् त्रिंशत्पलाद्रसे| प्रस्थः सिद्धो घृताद्वातकासनुद्वह्निदीपनः||३५|| इति कण्टकारीघृतम्|
🔊 Audio coming soon
కంటకారీత్యాదౌ రసే ఇతి క్వాథే||35||
Adhikarana 14 (36-38) · Śloka 38
పిప్పలీపిప్పలీమూలచవ్యచిత్రకనాగరైః| ధాన్యపాఠావచారాస్నాయష్ట్యాహ్వక్షారహింగుభిః||36|| కోలమాత్రైర్ఘృతప్రస్థాద్దశమూలీరసాఢకే| సిద్ధాచ్చతుర్థికాం పీత్వా పేయామండం పిబేదను||37|| తచ్ఛ్వాసకాసహృత్పార్శ్వగ్రహణీదోషగుల్మనుత్| పిప్పల్యాద్యం ఘృతం చైతదాత్రేయేణ ప్రకీర్తితం||38|| ఇతి పిప్పల్యాదిఘృతం|
पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकनागरैः| धान्यपाठावचारास्नायष्ट्याह्वक्षारहिङ्गुभिः||३६|| कोलमात्रैर्घृतप्रस्थाद्दशमूलीरसाढके| सिद्धाच्चतुर्थिकां पीत्वा पेयामण्डं पिबेदनु||३७|| तच्छ्वासकासहृत्पार्श्वग्रहणीदोषगुल्मनुत्| पिप्पल्याद्यं घृतं चैतदात्रेयेण प्रकीर्तितम्||३८|| इति पिप्पल्यादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
చతుర్థికామితి పలం||36-38||
Adhikarana 15 (39-42) · Śloka 42
త్ర్యూషణం త్రిఫలాం ద్రాక్షాం కాశ్మర్యాణి పరూషకం| ద్వే పాఠే దేవదార్వృద్ధిం స్వగుప్తాం చిత్రకం శటీం||39|| బ్రాహ్మీం తామలకీం మేదాం కాకనాసాం శతావరీం| త్రికంటకం విదారీం చ పిష్ట్వా కర్షసమం ఘృతాత్||40|| ప్రస్థం చతుర్గుణే క్షీరే సిద్ధం కాసహరం పిబేత్| జ్వరగుల్మారుచిప్లీహశిరోహృత్పార్శ్వశూలనుత్||41|| కామలార్శోఽనిలాష్ఠీలాక్షతశోషక్షయాపహం| త్ర్యూషణం నామ విఖ్యాతమేతద్ధృతమనుత్తమం||42|| ఇతి త్ర్యూషణాద్యం ఘృతం|
त्र्यूषणं त्रिफलां द्राक्षां काश्मर्याणि परूषकम्| द्वे पाठे देवदार्वृद्धिं स्वगुप्तां चित्रकं शटीम्||३९|| ब्राह्मीं तामलकीं मेदां काकनासां शतावरीम्| त्रिकण्टकं विदारीं च पिष्ट्वा कर्षसमं घृतात्||४०|| प्रस्थं चतुर्गुणे क्षीरे सिद्धं कासहरं पिबेत्| ज्वरगुल्मारुचिप्लीहशिरोहृत्पार्श्वशूलनुत्||४१|| कामलार्शोऽनिलाष्ठीलाक्षतशोषक्षयापहम्| त्र्यूषणं नाम विख्यातमेतद्धृतमनुत्तमम्||४२|| इति त्र्यूषणाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
త్ర్యూషణాద్యే ‘ద్వే పాఠే’ ఇత్యనేన స్వల్పపత్రాం ద్వితీయాం పాఠాం గ్రాహయంతి| స్వగుప్తా శూకశింబీ||39-42||
Adhikarana 16 (43-46) · Śloka 46
ద్రోణేఽపాం సాధయేద్రాస్నాం దశమూలీం శతావరీం| పలికాం మాణికాంశాంస్తు కులత్థాంబదరాన్యవాన్||43|| తులార్ధం చాజమాంసస్య పాదశేషేణ తేన చ| ఘృతాఢకం సమక్షీరం జీవనీయైః పలోన్మితైః||44|| సిద్ధం తద్దశభిః కల్కైర్నస్యపానానువాసనైః| సమీక్ష్య వాతరోగేషు యథావస్థం ప్రయోజయేత్||45|| పంచకాసాన్ శిరఃకంపం శూలం వంక్షణయోనిజం| సర్వాంగైకాంగరోగాంశ్చ సప్లీహోర్ధ్వానిలాంజయేత్||46|| ఇతి రాస్నాఘృతం|
द्रोणेऽपां साधयेद्रास्नां दशमूलीं शतावरीम्| पलिकां माणिकांशांस्तु कुलत्थान्बदरान्यवान्||४३|| तुलार्धं चाजमांसस्य पादशेषेण तेन च| घृताढकं समक्षीरं जीवनीयैः पलोन्मितैः||४४|| सिद्धं तद्दशभिः कल्कैर्नस्यपानानुवासनैः| समीक्ष्य वातरोगेषु यथावस्थं प्रयोजयेत्||४५|| पञ्चकासान् शिरःकम्पं शूलं वङ्क्षणयोनिजम्| सर्वाङ्गैकाङ्गरोगांश्च सप्लीहोर्ध्वानिलाञ्जयेत्||४६|| इति रास्नाघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ద్రోణేఽపామిత్యాదౌ వక్ష్యమాణాని అజమాంసాంతాని క్వాథ్యాని ద్రోణే ఏవ సాధ్యాని| మాణికా అష్టౌ పలాని| జీవనీయానీతి జీవంత్యాదీని దశ షడ్విరేచనశతాశ్రితీయోక్తాని||43-46||
Adhikarana 17 (47-52) · Śloka 52
విడంగం నాగరం రాస్నా పిప్పలీ హింగు సైంధవం| భార్గీ క్షారశ్చ తచ్చూర్ణం పిబేద్వా ఘృతమాత్రయా||47|| సకఫేఽనిలజే కాసే శ్వాసహిక్కాహతాగ్నిషు| ద్వౌ క్షారౌ పంచకోలాని పంచైవ లవణాని చ||48|| శటీనాగరకోదీచ్యకల్కం వా వస్త్రగాలితం| పాయయేత ఘృతోన్మిశ్రం వాతకాసనిబర్హణం||49|| దురాలభాం శటీం ద్రాక్షాం శృంగవేరం సితోపలాం| లిహ్యాత్ కర్కటశృంగీం చ కాసే తైలేన వాతజే||50|| దుఃస్పర్శాం పిప్పలీం ముస్తం భార్గీం కర్కటకీం శటీం| పురాణగుడతైలాభ్యాం చూర్ణితం వాఽపి లేహయేత్||51|| విడంగం సైంధవం కుష్ఠం వ్యోషం హింగు మనఃశిలాం| మధుసర్పిర్యుతం కాసహిక్కాశ్వాసం జయేల్లిహన్||52||
विडङ्गं नागरं रास्ना पिप्पली हिङ्गु सैन्धवम्| भार्गी क्षारश्च तच्चूर्णं पिबेद्वा घृतमात्रया||४७|| सकफेऽनिलजे कासे श्वासहिक्काहताग्निषु| द्वौ क्षारौ पञ्चकोलानि पञ्चैव लवणानि च||४८|| शटीनागरकोदीच्यकल्कं वा वस्त्रगालितम्| पाययेत घृतोन्मिश्रं वातकासनिबर्हणम्||४९|| दुरालभां शटीं द्राक्षां शृङ्गवेरं सितोपलाम्| लिह्यात् कर्कटशृङ्गीं च कासे तैलेन वातजे||५०|| दुःस्पर्शां पिप्पलीं मुस्तं भार्गीं कर्कटकीं शटीम्| पुराणगुडतैलाभ्यां चूर्णितं वाऽपि लेहयेत्||५१|| विडङ्गं सैन्धवं कुष्ठं व्योषं हिङ्गु मनःशिलाम्| मधुसर्पिर्युतं कासहिक्काश्वासं जयेल्लिहन्||५२||
🔊 Audio coming soon
ఘృతమాత్రయేతి చూర్ణాలోడనౌచితయా ఘృతమాత్రయా| వస్త్రగాలితమితి వస్త్రపూతం| కర్కటకీమితి కర్కటశృంగీం||47-52||
Adhikarana 18 (53-56) · Śloka 56
చిత్రకం పిప్పలీమూలం వ్యోషం హింగు దురాలభాం| శటీం పుష్కరమూలం చ శ్రేయసీం సురసాం వచాం||53|| భార్గీం ఛిన్నరుహాం రాస్నాం శృంగీం ద్రాక్షాం చ కార్షికాన్| కల్కానర్ధతులాక్వాథే నిదిగ్ధ్యాః పలవింశతిం ||54|| దత్త్వా మత్స్యండికాయాశ్చ ఘృతాచ్చ కుడవం పచేత్| సిద్ధం శీతం పృథక్ క్షౌద్రపిప్పలీకుడవాన్వితం||55|| చతుష్పలం తుగాక్షీర్యాశ్చూర్ణితం తత్ర దాపయేత్| లేహయేత్ కాసహృద్రోగశ్వాసగుల్మనివారణం||56|| ఇతి చిత్రకాదిలేహః|
चित्रकं पिप्पलीमूलं व्योषं हिङ्गु दुरालभाम्| शटीं पुष्करमूलं च श्रेयसीं सुरसां वचाम्||५३|| भार्गीं छिन्नरुहां रास्नां शृङ्गीं द्राक्षां च कार्षिकान्| कल्कानर्धतुलाक्वाथे निदिग्ध्याः पलविंशतिम् ||५४|| दत्त्वा मत्स्यण्डिकायाश्च घृताच्च कुडवं पचेत्| सिद्धं शीतं पृथक् क्षौद्रपिप्पलीकुडवान्वितम्||५५|| चतुष्पलं तुगाक्षीर्याश्चूर्णितं तत्र दापयेत्| लेहयेत् कासहृद्रोगश्वासगुल्मनिवारणम्||५६|| इति चित्रकादिलेहः|
🔊 Audio coming soon
చిత్రకమిత్యాదౌ శ్రేయసీమితి హస్తిపిప్పలీం| అర్ధతులాక్వాథ ఇతి అత్ర తులార్ధశబ్దోల్లేఖేన క్రియమాణత్వాద్ ద్రోణార్ధజలేన క్వాథః కర్తవ్యః||53-56||
Adhikarana 19 (57-62) · Śloka 62
దశమూలీం స్వయంగుప్తాం శంఖపుష్పీం శటీం బలాం| హస్తిపిప్పల్యపామార్గపిప్పలీమూలచిత్రకాన్||57|| భార్గీం పుష్కరమూలం చ ద్విపలాంశం యవాఢకం| హరీతకీశతం చైకం జలే పంచాఢకే పచేత్||58|| యవైః స్విన్నైః కషాయం తం పూతం తచ్చాభయాశతం| పచేద్గుడతులాం దత్త్వా కుడవం చ పృథగ్ఘృతాత్||59|| తైలాత్ సపిప్పలీచూర్ణాత్ సిద్ధశీతే చ మాక్షికాత్| లిహ్యాద్ద్వే చాభయే నిత్యమతః ఖాదేద్రసాయనాత్||60|| తద్వలీపలితం హంతి వర్ణాయుర్బలవర్ధనం| పంచకాసాన్ క్షయం శ్వాసం హిక్కాం చ విషమజ్వరం||61|| హన్యాత్తథాఽర్శోగ్రహణీహృద్రోగారుచిపీనసాన్| అగస్త్యవిహితం శ్రేష్ఠం రసాయనమిదం శుభం||62|| ఇత్యగస్త్యహరీతకీ|
दशमूलीं स्वयङ्गुप्तां शङ्खपुष्पीं शटीं बलाम्| हस्तिपिप्पल्यपामार्गपिप्पलीमूलचित्रकान्||५७|| भार्गीं पुष्करमूलं च द्विपलांशं यवाढकम्| हरीतकीशतं चैकं जले पञ्चाढके पचेत्||५८|| यवैः स्विन्नैः कषायं तं पूतं तच्चाभयाशतम्| पचेद्गुडतुलां दत्त्वा कुडवं च पृथग्घृतात्||५९|| तैलात् सपिप्पलीचूर्णात् सिद्धशीते च माक्षिकात्| लिह्याद्द्वे चाभये नित्यमतः खादेद्रसायनात्||६०|| तद्वलीपलितं हन्ति वर्णायुर्बलवर्धनम्| पञ्चकासान् क्षयं श्वासं हिक्कां च विषमज्वरम्||६१|| हन्यात्तथाऽर्शोग्रहणीहृद्रोगारुचिपीनसान्| अगस्त्यविहितं श्रेष्ठं रसायनमिदं शुभम्||६२|| इत्यगस्त्यहरीतकी|
🔊 Audio coming soon
దశమూలీత్యాదౌ హరీతకీశతమితి హరీతకీఫలశతం| యవైః స్విన్నైరితి యవా యదా స్విన్నా భవంతి తదా తం కషాయం పూతం గృహీత్వా హరీతకీశతం చ తదేవ గృహీత్వా గుడతులాం చ దత్త్వా పునః పాకః కర్తవ్యః| యవానాం చ స్విన్నతా చతుర్భాగావశేష ఏవ కషాయే భవతీతి కృత్వా చతుర్భాగావశిష్టమేవాత్ర కషాయం కుర్వంతి| ఘృతతైలకుడవే చాత్రాష్టపలమానే ఏవ, కుడవేఽపి ద్వైగుణ్యస్య ప్రతిపాదితత్వాత్; తంత్రాంతరే చాత్రైవ యోగే “మధునశ్చ పలాష్టకం” ఇత్యుక్తం| తుల్యమానత్వేఽపి చాత్ర ఘృతమధునోర్ద్రవ్యాంతరయోగస్య విద్యమానత్వాన్న విరుద్ధత్వం; ద్రవ్యాంతరయోగే సతి మధుఘృతయోస్తుల్యమానతాఽపి న విరుద్ధా భవతి| అత్ర చ హరీతకీఫలం స్విన్నం ఘృతతైలే ప్రథమం మనాగ్భర్జయంతి అవయవదార్ఢ్యార్థం, తతః క్వాథాదిప్రక్షేపః, అవతారసమయే చ పిప్పలీచూర్ణప్రక్షేపః, శీతీభూతే చ మధు యం, ఇదం వృద్ధవైద్యానాం కర్మాహుః| లిహ్యాదితి ఏతం ప్రకృతం లేహం లిహ్యాత్| ద్వే చాభయే అతో రసాయనాత్ ఖాదేత్| నిత్యం నిరంతరమిత్యర్థః; కింవా ద్వే అభయే లిహ్యాత్ తథా ద్వే చాభయే ఖాదేత్, ఇత్యనేన అభయాద్వయసంబద్ధలేహ్యభాగం లిహ్యాత్ తతస్తదభయాద్వయం ఖాదేదిత్యర్థః| అగస్త్యవిహితమిత్యనేనాస్య మహాజనసంప్రదాయాగతత్వేనాత్యర్థసిద్ధత్వముచ్యతే||57-62||
Adhikarana 20 (63-64) · Śloka 64
సైంధవం పిప్పలీం భార్గీం శృంగవేరం దురాలభాం| దాడిమామ్లేన కోష్ణేన భార్గీనాగరమంబునా||63|| పిబేత్ ఖదిరసారం వా మదిరాదధిమస్తుభిః| అథవా పిప్పలీకల్కం ఘృతభృష్టం ససైంధవం||64||
सैन्धवं पिप्पलीं भार्गीं शृङ्गवेरं दुरालभाम्| दाडिमाम्लेन कोष्णेन भार्गीनागरमम्बुना||६३|| पिबेत् खदिरसारं वा मदिरादधिमस्तुभिः| अथवा पिप्पलीकल्कं घृतभृष्टं ससैन्धवम्||६४||
🔊 Audio coming soon
ఖదిరసారమితి ఖదిరకాష్ఠసారం| ససైంధవమితి ఈషత్సైంధవేన, అవ్యక్తలవణమితి యావత్| అత్ర మదిరాదిభిః ‘పిబేత్’ ఇత్యనువర్తతే||63-64||
Adhikarana 21 (65-68) · Śloka 68
శిరసః పీడనే స్రావే నాసాయా హృది తామ్యతి| కాసప్రతిశ్యాయవతాం ధూమం వైద్యః ప్రయోజయేత్||65|| దశాంగులోన్మితాం నాడీమథవాఽష్టాంగులోన్మితాం| శరావసంపుటచ్ఛిద్రే కృత్వా జిహ్మాం విచక్షణః||66|| వైరేచనం ముఖేనైవ కాసవాన్ ధూమమాపిబేత్| తమురః కేవలం ప్రాప్తం ముఖేనైవోద్వమేత్ పునః||67|| స హ్యస్య తైక్ష్ణ్యాద్విచ్ఛిద్య శ్లేష్మాణమురసి స్థితం| నిష్కృష్య శమయేత్ కాసం వాతశ్లేష్మసముద్భవం||68||
शिरसः पीडने स्रावे नासाया हृदि ताम्यति| कासप्रतिश्यायवतां धूमं वैद्यः प्रयोजयेत्||६५|| दशाङ्गुलोन्मितां नाडीमथवाऽष्टाङ्गुलोन्मिताम्| शरावसम्पुटच्छिद्रे कृत्वा जिह्मां विचक्षणः||६६|| वैरेचनं मुखेनैव कासवान् धूममापिबेत्| तमुरः केवलं प्राप्तं मुखेनैवोद्वमेत् पुनः||६७|| स ह्यस्य तैक्ष्ण्याद्विच्छिद्य श्लेष्माणमुरसि स्थितम्| निष्कृष्य शमयेत् कासं वातश्लेष्मसमुद्भवम्||६८||
🔊 Audio coming soon
శిరస ఇత్యాదినా ధూమయోగ్యావస్థోపదర్శనపూర్వకం ధూమమాహశిరసః పీడనే ఇత్యాది| శూలగౌరవాదినా శిరసః పీడనే| దశాంగులోన్మితామిత్యాదినా సూత్రస్థానోక్తధూమపానవిశిష్టనలికాదివిధానమిహ కాసే విధీయతే| అయం చ ధూమస్తథా వమనార్థశ్చ ధూమస్తంత్రాంతరే పృథగేవోక్తః, తథాహి పంచ ధూమాః స్నేహన-ప్రాయోగిక-వైరేచనికాః కాసఘ్నో వామనీయశ్చ సుశ్రుతే ప్రోక్తాః; తథాఽపీహ కాసఘ్నవామనీయయో రేచనకారకతయా విరేచనీయ ఏవావరోధో జ్ఞేయః; పరంతు విరేచనీయత్వేఽపి కాసఘ్నస్యాయం నలికామానాదిభేద ఉక్త ఇతి విశేషో జ్ఞేయః| ఛిద్రే ఇతి ఉపరి నలికామానే చ్ఛిద్రే| జిహ్మామితి వక్రాం| ముఖేనైవేతి వచనేన ప్రాగుక్తనాసాపానం నిషేధతి||65-68||
Adhikarana 22 (69-75) · Śloka 75
మనఃశిలాలమధుకమాంసీముస్తేంగుదైః పిబేత్| ధూమం తస్యాను చ క్షీరం సుఖోష్ణం సగుడం పిబేత్||69|| ఏష కాసాన్ పృథగ్దోషసన్నిపాతసముద్భవాన్| ధూమో హన్యాదసంసిద్ధానన్యైర్యోగశతైరపి||70|| ప్రపౌండరీకం మధుకం శారంగేష్టాం సమనఃశిలాం| మరిచం పిప్పలీం ద్రాక్షామేలాం సురసమంజరీం||71|| కృత్వా వర్తిం పిబేద్ధూమం క్షౌమచేలానువర్తితాం| ఘృతాక్తామను చ క్షీరం గుడోదకమథాపి వా||72|| మనఃశిలైలామరిచక్షారాంజనకుటన్నటైః| వంశలేఖనసేవ్యాలక్షౌమలక్తకరోహిషైః ||73|| పూర్వకల్పేన ధూమోఽయం సానుపానో విధీయతే| మనఃశిలాలే తద్వచ్చ పిప్పలీనాగరైః సహ||74|| త్వగైంగుదీ బృహత్యౌ ద్వే తాలమూలీ మనఃశిలా| కార్పాసాస్థ్యశ్వగంధా చ ధూమః కాసవినాశనః||75||
मनःशिलालमधुकमांसीमुस्तेङ्गुदैः पिबेत्| धूमं तस्यानु च क्षीरं सुखोष्णं सगुडं पिबेत्||६९|| एष कासान् पृथग्दोषसन्निपातसमुद्भवान्| धूमो हन्यादसंसिद्धानन्यैर्योगशतैरपि||७०|| प्रपौण्डरीकं मधुकं शार्ङ्गेष्टां समनःशिलाम्| मरिचं पिप्पलीं द्राक्षामेलां सुरसमञ्जरीम्||७१|| कृत्वा वर्तिं पिबेद्धूमं क्षौमचेलानुवर्तिताम्| घृताक्तामनु च क्षीरं गुडोदकमथापि वा||७२|| मनःशिलैलामरिचक्षाराञ्जनकुटन्नटैः| वंशलेखनसेव्यालक्षौमलक्तकरोहिषैः ||७३|| पूर्वकल्पेन धूमोऽयं सानुपानो विधीयते| मनःशिलाले तद्वच्च पिप्पलीनागरैः सह||७४|| त्वगैङ्गुदी बृहत्यौ द्वे तालमूली मनःशिला| कार्पासास्थ्यश्वगन्धा च धूमः कासविनाशनः||७५||
🔊 Audio coming soon
మనఃశిలేత్యాదౌ అలం హరితాలం, ఇంగుదః పుత్రజీవకః| అస్య చ ధూమస్య పశ్చాత్ క్షీరపానం తీక్ష్ణేనానేన ధూమేన క్రియమాణౌజఃక్షయాదిభయపరిహారార్థం| సన్నిపాతజశ్చ కాసో యద్యప్యత్ర నోక్తస్తథాఽపి ప్రకృతిసమసన్నిపాతకృతస్తు కాసో భవత్యేవేతి వచనాదున్నీయతే; కింవా సాన్నిపాతికః క్షయజకాసః| వక్ష్యతే హి- “సన్నిపాతభవో హ్యేష క్షయకాసః సుదారుణః| సన్నిపాతహితం తస్మాత్ కార్యమత్ర భిషగ్జితం” ఇతి| ప్రపౌండరీకేత్యాదౌ శారంగేష్టా గుంజా| కృత్వా వర్తిమితి మాత్రాశితీయోక్తవిధానేన వర్తిం కృత్వా| క్షౌమస్య చేలః క్షౌమచేలః| వంశలేఖనం వంశనీలికా| ఆలం హరితాలం| సేవ్యం ఉశీరం| రోహిషం గంధతృణం| పూర్వకల్పేన పూర్వోక్తవిధినా | నాగరైరిత్యంతేనైకో యోగః||69-75||
Adhikarana 23 (76-82) · Śloka 82
గ్రామ్యానూపౌదకైః శాలియవగోధూమషష్టికాన్| రసైర్మాషాత్మగుప్తానాం యూషైర్వా భోజయేద్ధితాన్||76|| యవానీపిప్పలీబిల్వమధ్యనాగరచిత్రకైః| రాస్నాజాజీపృథక్పర్ణీపలాశశటిపౌష్కరైః||77|| స్నిగ్ధామ్లలవణాం సిద్ధాం పేయామనిలజే పిబేత్| కటీహృత్పార్శ్వకోష్ఠార్తిశ్వాసహిక్కాప్రణాశినీం||78|| దశమూలరసే తద్వత్పంచకోలగుడాన్వితాం| సిద్ధాం సమతిలాం దద్యాత్క్షీరే వాఽపి ససైంధవాం||79|| మాత్స్యకౌక్కుటవారాహైరామిషైర్వా ఘృతాన్వితాం| సిద్ధాం ససైంధవాం పేయాం వాతకాసీ పిబేన్నరః||80|| వాస్తుకో వాయసీశాకం మూలకం సునిషణ్ణకం| స్నేహాస్తైలాదయో భక్ష్యాః క్షీరేక్షురసగౌడికాః||81|| దధ్యారనాలామ్లఫలప్రసన్నాపానమేవ చ| శస్యతే వాతకాసే తు స్వాద్వమ్లలవణాని చ||82|| ఇతి వాతకాసచికిత్సా|
ग्राम्यानूपौदकैः शालियवगोधूमषष्टिकान्| रसैर्माषात्मगुप्तानां यूषैर्वा भोजयेद्धितान्||७६|| यवानीपिप्पलीबिल्वमध्यनागरचित्रकैः| रास्नाजाजीपृथक्पर्णीपलाशशटिपौष्करैः||७७|| स्निग्धाम्ललवणां सिद्धां पेयामनिलजे पिबेत्| कटीहृत्पार्श्वकोष्ठार्तिश्वासहिक्काप्रणाशिनीम्||७८|| दशमूलरसे तद्वत्पञ्चकोलगुडान्विताम्| सिद्धां समतिलां दद्यात्क्षीरे वाऽपि ससैन्धवाम्||७९|| मात्स्यकौक्कुटवाराहैरामिषैर्वा घृतान्विताम्| सिद्धां ससैन्धवां पेयां वातकासी पिबेन्नरः||८०|| वास्तुको वायसीशाकं मूलकं सुनिषण्णकम्| स्नेहास्तैलादयो भक्ष्याः क्षीरेक्षुरसगौडिकाः||८१|| दध्यारनालाम्लफलप्रसन्नापानमेव च| शस्यते वातकासे तु स्वाद्वम्ललवणानि च||८२|| इति वातकासचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
ఆత్మగుప్తానామితి శూకశింబీఫలానాం| పంచకోలగుడాన్వితామితి ప్రక్షిప్తపంచకోలగుడాం| సమతిలామితి సమతిలతండులసాధితాం| ఆమిషైరితి మత్స్యాద్యామిషైః సతండులైః సిద్ధాం| వాయసీ కాకమాచీ||76-82||
Adhikarana 24 (83-107) · Śloka 107
పైత్తికే సకఫే కాసే వమనం సర్పిషా హితం| తథా మదనకాశ్మర్యమధుకక్వథితైర్జలైః||83|| యష్ట్యాహ్వఫలకల్కైర్వా విదారీక్షురసాయుతైః| హృతదోషస్తతః శీతం మధురం చ క్రమం భజేత్||84|| పైత్తే తనుకఫే కాసే త్రివృతాం మధురైర్యుతాం| దద్యాద్ఘనకఫే తిక్తైర్విరేకార్థే యుతాం భిషక్||85|| స్నిగ్ధశీతస్తనుకఫే రూక్షశీతః కఫే ఘనే| క్రమః కార్యః పరం భోజ్యైః స్నేహైర్లేహైశ్చ శస్యతే||86|| శృంగాటకం పద్మబీజం నీలీసారాణి పిప్పలీ| పిప్పలీముస్తయష్ట్యాహ్వద్రాక్షామూర్వామహౌషధం||87|| లాజాఽమృతఫలా ద్రాక్షా త్వక్క్షీరీ పిప్పలీ సితా| పిప్పలీపద్మకద్రాక్షా బృహత్యాశ్చ ఫలాద్రసః||88|| ఖర్జూరం పిప్పలీ వాంశీ శ్వదంష్ట్రా చేతి పంచ తే| ఘృతక్షౌద్రయుతా లేహాః శ్లోకార్ధైః పిత్తకాసినాం||89|| శర్కరాచందనద్రాక్షామధుధాత్రీఫలోత్పలైః| పైత్తే, సముస్తమరిచః సకఫే, సఘృతోఽనిలే||90|| మృద్వీకార్ధశతం త్రింశత్పిప్పలీః శర్కరాపలం| లేహయేన్మధునా గోర్వా క్షీరపం చ శకృద్రసం||91|| త్వగేలావ్యోషమృద్వీకాపిప్పలీమూలపౌష్కరైః| లాజాముస్తశటీరాస్నాధాత్రీఫలబిభీతకైః||92|| శర్కరాక్షౌద్రసర్పిర్భిర్లేహః కాసవినాశనః| శ్వాసం హిక్కాం క్షయం చైవ హృద్రోగం చ ప్రణాశయేత్||93|| పిప్పల్యామలకం ద్రాక్షాం లాక్షాం లాజాం సితోపలాం| క్షీరే పక్త్వా ఘనం శీతం లిహ్యాత్ క్షౌద్రాష్టభాగికం||94|| విదారీక్షుమృణాలానాం రసాన్ క్షీరం సితోపలాం| పిబేద్వా మధుసంయుక్తం పిత్తకాసహరం పరం||95|| మధురైర్జాంగలరసైః శ్యామాకయవకోద్రవాః| ముద్గాదియూషైః శాకైశ్చ తిక్తకైర్మాత్రయా హితాః||96|| ఘనశ్లేష్మణి లేహాస్తు తిక్తకా మధుసంయుతాః| శాలయః స్యుస్తనుకఫే షష్టికాశ్చ రసాదిభిః||97|| శర్కరాంభోఽనుపానార్థం ద్రాక్షేక్షూణాం రసాః పయః| సర్వం చ మధురం శీతమవిదాహి ప్రశస్యతే||98|| కాకోలీబృహతీమేదాయుగ్మైః సవృషనాగరైః| పిత్తకాసే రసాన్ క్షీరం యూషాంశ్చాప్యుపకల్పయేత్||99|| శరాదిపంచమూలస్య పిప్పలీద్రాక్షయోస్తథా| కషాయేణ శృతం క్షీరం పిబేత్ సమధుశర్కరం||100|| స్థిరాసితాపృశ్నిపర్ణీశ్రావణీబృహతీయుగైః| జీవకర్షభకాకోలీతామలక్యృద్ధిజీవకైః||101|| శృతం పయః పిబేత్ కాసీ జ్వరీ దాహీ క్షతక్షయీ| తజ్జం వా సాధయేత్ సర్పిః సక్షీరేక్షురసం భిషక్||102|| జీవకాద్యైర్మధురకైః ఫలైశ్చాభిషుకాదిభిః| కల్కైస్త్రికార్షికైః సిద్ధే పూతశీతే ప్రదాపయేత్||103|| శర్కరాపిప్పలీచూర్ణం త్వక్క్షీర్యా మరిచస్య చ| శృంగాటకస్య చావాప్య క్షౌద్రగర్భాంపలోన్మితాన్||104|| గుడాన్ గోధూమచూర్ణేన కృత్వా ఖాదేద్ధితాశనః| శుక్రాసృగ్దోషశోషేషు కాసే క్షీణక్షతేషు చ||105|| శర్కరానాగరోదీచ్యం కంటకారీం శటీం సమం| పిష్ట్వా రసం పిబేత్పూతం వస్త్రేణ ఘృతమూర్చ్ఛితం||106|| మహిష్యజావిగోక్షీరధాత్రీఫలరసైః సమైః| సర్పిః సిద్ధం పిబేద్యుక్త్యా పిత్తకాసనిబర్హణం||107|| ఇతి పిత్తకాసచికిత్సా|
पैत्तिके सकफे कासे वमनं सर्पिषा हितम्| तथा मदनकाश्मर्यमधुकक्वथितैर्जलैः||८३|| यष्ट्याह्वफलकल्कैर्वा विदारीक्षुरसायुतैः| हृतदोषस्ततः शीतं मधुरं च क्रमं भजेत्||८४|| पैत्ते तनुकफे कासे त्रिवृतां मधुरैर्युताम्| दद्याद्घनकफे तिक्तैर्विरेकार्थे युतां भिषक्||८५|| स्निग्धशीतस्तनुकफे रूक्षशीतः कफे घने| क्रमः कार्यः परं भोज्यैः स्नेहैर्लेहैश्च शस्यते||८६|| शृङ्गाटकं पद्मबीजं नीलीसाराणि पिप्पली| पिप्पलीमुस्तयष्ट्याह्वद्राक्षामूर्वामहौषधम्||८७|| लाजाऽमृतफला द्राक्षा त्वक्क्षीरी पिप्पली सिता| पिप्पलीपद्मकद्राक्षा बृहत्याश्च फलाद्रसः||८८|| खर्जूरं पिप्पली वांशी श्वदंष्ट्रा चेति पञ्च ते| घृतक्षौद्रयुता लेहाः श्लोकार्धैः पित्तकासिनाम्||८९|| शर्कराचन्दनद्राक्षामधुधात्रीफलोत्पलैः| पैत्ते, समुस्तमरिचः सकफे, सघृतोऽनिले||९०|| मृद्वीकार्धशतं त्रिंशत्पिप्पलीः शर्करापलम्| लेहयेन्मधुना गोर्वा क्षीरपं च शकृद्रसम्||९१|| त्वगेलाव्योषमृद्वीकापिप्पलीमूलपौष्करैः| लाजामुस्तशटीरास्नाधात्रीफलबिभीतकैः||९२|| शर्कराक्षौद्रसर्पिर्भिर्लेहः कासविनाशनः| श्वासं हिक्कां क्षयं चैव हृद्रोगं च प्रणाशयेत्||९३|| पिप्पल्यामलकं द्राक्षां लाक्षां लाजां सितोपलाम्| क्षीरे पक्त्वा घनं शीतं लिह्यात् क्षौद्राष्टभागिकम्||९४|| विदारीक्षुमृणालानां रसान् क्षीरं सितोपलाम्| पिबेद्वा मधुसंयुक्तं पित्तकासहरं परम्||९५|| मधुरैर्जाङ्गलरसैः श्यामाकयवकोद्रवाः| मुद्गादियूषैः शाकैश्च तिक्तकैर्मात्रया हिताः||९६|| घनश्लेष्मणि लेहास्तु तिक्तका मधुसंयुताः| शालयः स्युस्तनुकफे षष्टिकाश्च रसादिभिः||९७|| शर्कराम्भोऽनुपानार्थं द्राक्षेक्षूणां रसाः पयः| सर्वं च मधुरं शीतमविदाहि प्रशस्यते||९८|| काकोलीबृहतीमेदायुग्मैः सवृषनागरैः| पित्तकासे रसान् क्षीरं यूषांश्चाप्युपकल्पयेत्||९९|| शरादिपञ्चमूलस्य पिप्पलीद्राक्षयोस्तथा| कषायेण शृतं क्षीरं पिबेत् समधुशर्करम्||१००|| स्थिरासितापृश्निपर्णीश्रावणीबृहतीयुगैः| जीवकर्षभकाकोलीतामलक्यृद्धिजीवकैः||१०१|| शृतं पयः पिबेत् कासी ज्वरी दाही क्षतक्षयी| तज्जं वा साधयेत् सर्पिः सक्षीरेक्षुरसं भिषक्||१०२|| जीवकाद्यैर्मधुरकैः फलैश्चाभिषुकादिभिः| कल्कैस्त्रिकार्षिकैः सिद्धे पूतशीते प्रदापयेत्||१०३|| शर्करापिप्पलीचूर्णं त्वक्क्षीर्या मरिचस्य च| शृङ्गाटकस्य चावाप्य क्षौद्रगर्भान्पलोन्मितान्||१०४|| गुडान् गोधूमचूर्णेन कृत्वा खादेद्धिताशनः| शुक्रासृग्दोषशोषेषु कासे क्षीणक्षतेषु च||१०५|| शर्करानागरोदीच्यं कण्टकारीं शटीं समम्| पिष्ट्वा रसं पिबेत्पूतं वस्त्रेण घृतमूर्च्छितम्||१०६|| महिष्यजाविगोक्षीरधात्रीफलरसैः समैः| सर्पिः सिद्धं पिबेद्युक्त्या पित्तकासनिबर्हणम्||१०७|| इति पित्तकासचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
వమనం సర్పిషేతి వమనద్రవ్యయుక్తేన సర్పిషా వమనం కర్తవ్యం| యష్ట్యాహ్వఫలకల్కైరితి అత్ర ఫలం మదనఫలం| పిత్తకాసే ఏవ కాసవేగనిఃసార్యమాణస్య కఫస్య తనుతాయాం ఘనతాయాం చ పృథక్ చికిత్సామాహ- పైత్తే ఇత్యాది| తిక్తకైర్యుతాం త్రివృతామితి సంబంధః| క్రమ ఇతి పేయాదిక్రమః| పరమితి పేయాదిక్రమాదూర్ధ్వం| శస్యత ఇత్యత్ర ‘ఉపచారః’ ఇతి శేషః| నీలీసారమితి నీలినీఫలసారం| అమృతఫలం ఆమలకం| శర్కరాదిః కేవలః కేవలే పైత్తే, సకఫే పైత్తే సముస్తమరిచః, సఘృతస్తు శర్కరాదిరనిలానుబంధే పైత్తే జ్ఞేయః| మృద్వీకార్ధశతం త్రింశత్పిప్పలీశ్చ వ్యక్తే, సంఖ్యాపరిగ్రహాత్| గోః క్షీరపమితి క్షీరమాత్రాశనం| పిప్పల్యామలకమిత్యాదౌ ఘనశ్లేష్మణీతి ఘనతామాపన్నకఫే| కాకోలీత్యాదౌ ప్రత్యేకం యుగ్మైరితి సంబధ్యతే| శరాదిపంచమూలీ తృణపంచమూలం| అభిషుకాదయ ఔత్తరాపథికా వాతపిత్తహరా “వాతామాభిషుకాక్షోడముకూలకనికోచకాః” (సూ.అ.27) ఇతి గ్రంథోక్తాశ్చత్వారో జ్ఞేయాః| జీవకాదయశ్చ జీవనీయగణోక్తాః| శర్కరాదీనాం చ క్షయోక్తసర్పిర్గుడోక్తమానానుసారేణ మానమత్ర జ్ఞేయం| శర్కరేత్యాదౌ రసమితి కల్కస్యైవ రసం||83-107||
Adhikarana 25 (108-111) · Śloka 111
బలినం వమనైరాదౌ శోధితం కఫకాసినం| యవాన్నైః కటురూక్షోష్ణైః కఫఘ్నైశ్చాప్యుపాచరేత్||108|| పిప్పలీక్షారికైర్యూషైః కౌలత్థైర్మూలకస్య చ| లఘూన్యన్నాని భుంజీత రసైర్వా కటుకాన్వితైః||109|| ధాన్వబైలరసైః స్నేహైస్తిలసర్షపబిల్వజైః| మధ్వమ్లోష్ణాంబుతక్రం వా మద్యం వా నిగదం పిబేత్||110|| పౌష్కరారగ్వధం మూలం పటోలం తైర్నిశాస్థితం| జలం మధుయుతం పేయం కాలేష్వన్నస్య వా త్రిషు||111||
बलिनं वमनैरादौ शोधितं कफकासिनम्| यवान्नैः कटुरूक्षोष्णैः कफघ्नैश्चाप्युपाचरेत्||१०८|| पिप्पलीक्षारिकैर्यूषैः कौलत्थैर्मूलकस्य च| लघून्यन्नानि भुञ्जीत रसैर्वा कटुकान्वितैः||१०९|| धान्वबैलरसैः स्नेहैस्तिलसर्षपबिल्वजैः| मध्वम्लोष्णाम्बुतक्रं वा मद्यं वा निगदं पिबेत्||११०|| पौष्करारग्वधं मूलं पटोलं तैर्निशास्थितम्| जलं मधुयुतं पेयं कालेष्वन्नस्य वा त्रिषु||१११||
🔊 Audio coming soon
బలినమిత్యాదినా కఫకాసచికిత్సామాహ| పిప్పలీక్షారికైరితి పిప్పలీక్షారసంస్కృతైః| ధాన్వబైలరసైరితి ధన్వజబిలేశయరసైః| కాలేష్వన్నస్య చ త్రిష్వితి భోజనాదిమధ్యావసానేషు||108-111||
Adhikarana 26 (112-122) · Śloka 122
కట్ఫలం కత్తృణం భార్గీం ముస్తం ధాన్యం వచాభయే| శుంఠీం పర్పటకం శృంగీం సురాహ్వం చ శృతం జలే||112|| మధుహింగుయుతం పేయం కాసే వాతకఫాత్మకే| కంఠరోగే ముఖే శూనే శ్వాసహిక్కాజ్వరేషు చ||113|| పాఠాం శుంఠీం శటీం మూర్వాం గవాక్షీం ముస్తపిప్పలీం| పిష్ట్వా ఘర్మాంబునా హింగుసైంధవాభ్యాం యుతాం పిబేత్||114|| నాగరాతివిషే ముస్తం శృంగీం కర్కటకస్య చ| హరీతకీం శటీం చైవ తేనైవ విధినా పిబేత్||115|| తైలభృష్టం చ పిప్పల్యాః కల్కాక్షం ససితోపలం| పిబేద్వా శ్లేష్మకాసఘ్నం కులత్థరససంయుతం||116|| కాసమర్దాశ్వవిట్భృంగరాజవార్తాకజో రసః| సక్షౌద్రః కఫకాసఘ్నః సురసస్యాసితస్య చ||117|| దేవదారు శటీ రాస్నా కర్కటాఖ్యా దురాలభా| పిప్పలీ నాగరం ముస్తం పథ్యాధాత్రీసితోపలాః||118|| మధుతైలయుతావేతౌ లేహౌ వాతానుగే కఫే| పిప్పలీ పిప్పలీమూలం చిత్రకో హస్తిపిప్పలీ||119|| పథ్యా తామలకీ ధాత్రీ భద్రముస్తా చ పిప్పలీ| దేవదార్వభయా ముస్తం పిప్పలీ విశ్వభేషజం||120|| విశాలా పిప్పలీ ముస్తం త్రివృతా చేతి లేహయేత్| చతురో మధునా లేహాన్ కఫకాసహరాన్ భిషక్||121|| సౌవర్చలాభయాధాత్రీపిప్పలీక్షారనాగరం| చూర్ణితం సర్పిషా వాతకఫకాసహరం పిబేత్||122||
कट्फलं कत्तृणं भार्गीं मुस्तं धान्यं वचाभये| शुण्ठीं पर्पटकं शृङ्गीं सुराह्वं च शृतं जले||११२|| मधुहिङ्गुयुतं पेयं कासे वातकफात्मके| कण्ठरोगे मुखे शूने श्वासहिक्काज्वरेषु च||११३|| पाठां शुण्ठीं शटीं मूर्वां गवाक्षीं मुस्तपिप्पलीम्| पिष्ट्वा घर्माम्बुना हिङ्गुसैन्धवाभ्यां युतां पिबेत्||११४|| नागरातिविषे मुस्तं शृङ्गीं कर्कटकस्य च| हरीतकीं शटीं चैव तेनैव विधिना पिबेत्||११५|| तैलभृष्टं च पिप्पल्याः कल्काक्षं ससितोपलम्| पिबेद्वा श्लेष्मकासघ्नं कुलत्थरससंयुतम्||११६|| कासमर्दाश्वविट्भृङ्गराजवार्ताकजो रसः| सक्षौद्रः कफकासघ्नः सुरसस्यासितस्य च||११७|| देवदारु शटी रास्ना कर्कटाख्या दुरालभा| पिप्पली नागरं मुस्तं पथ्याधात्रीसितोपलाः||११८|| मधुतैलयुतावेतौ लेहौ वातानुगे कफे| पिप्पली पिप्पलीमूलं चित्रको हस्तिपिप्पली||११९|| पथ्या तामलकी धात्री भद्रमुस्ता च पिप्पली| देवदार्वभया मुस्तं पिप्पली विश्वभेषजम्||१२०|| विशाला पिप्पली मुस्तं त्रिवृता चेति लेहयेत्| चतुरो मधुना लेहान् कफकासहरान् भिषक्||१२१|| सौवर्चलाभयाधात्रीपिप्पलीक्षारनागरम्| चूर्णितं सर्पिषा वातकफकासहरं पिबेत्||१२२||
🔊 Audio coming soon
మధుహింగుయుతమిత్యత్ర ‘మాక్షికం హింగుసింధూత్థ’ ఇత్యాదివచనానుసారేణ హింగుమధునీ ప్రక్షేప్తవ్యే| తేనైవ విధినేతి ఉష్ణోదకేన హింగుసైంధవోపేతం పిబేదిత్యర్థః| సురసస్యాసితస్య కృష్ణపర్ణాశస్య| మధునా లేహానితి అత్రార్ధశ్లోకోక్తా లేహా జ్ఞేయాః||112-122||
Adhikarana 27 (123-124) · Śloka 124
దశమూలాఢకే ప్రస్థం ఘృతస్యాక్షసమైః పచేత్| పుష్కరాహ్వశటీబిల్వసురసవ్యోషహింగుభిః||123|| పేయానుపానం తత్ పేయం కాసే వాతకఫాత్మకే| శ్వాసరోగేషు సర్వేషు కఫవాతాత్మకేషు చ||124|| ఇతి దశమూలాదిఘృతం|
दशमूलाढके प्रस्थं घृतस्याक्षसमैः पचेत्| पुष्कराह्वशटीबिल्वसुरसव्योषहिङ्गुभिः||१२३|| पेयानुपानं तत् पेयं कासे वातकफात्मके| श्वासरोगेषु सर्वेषु कफवातात्मकेषु च||१२४|| इति दशमूलादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
దశమూలాఢకే ఇతి దశమూలస్య క్వాథ్యస్యాఢకమానత్వం, తేన “క్వాథః క్వాథ్యసమో మతః” ఇతి వచనాత్ క్వాథోఽప్యాఢకమానో భవతి||123-124||
Adhikarana 28 (125-129) · Śloka 129
సమూలఫలపత్రాయాః కంటకార్యా రసాఢకే| ఘృతప్రస్థం బలావ్యోషవిడంగశటిచిత్రకైః||125|| సౌవర్చలయవక్షారపిప్పలీమూలపౌష్కరైః| వృశ్చీరబృహతీపథ్యాయవానీదాడిమర్ధిభిః||126|| ద్రాక్షాపునర్నవాచవ్యదురాలంభామ్లవేతసైః| శృంగీతామలకీభార్గీరాస్నాగోక్షురకైః పచేత్||127|| కల్కైస్తత్ సర్వకాసేషు హిక్కాశ్వాసేషు శస్యతే| కంటకారీఘృతం హ్యేతత్ కఫవ్యాధినిసూదనం||128|| ఇతి కంటకారీఘృతం| కులత్థరసయుక్తం వా పంచకోలశృతం ఘృతం| పాయయేత్ కఫజే కాసే హిక్కాశ్వాసే చ శస్యతే||129|| ఇతి కులత్థాదిఘృతం|
समूलफलपत्रायाः कण्टकार्या रसाढके| घृतप्रस्थं बलाव्योषविडङ्गशटिचित्रकैः||१२५|| सौवर्चलयवक्षारपिप्पलीमूलपौष्करैः| वृश्चीरबृहतीपथ्यायवानीदाडिमर्धिभिः||१२६|| द्राक्षापुनर्नवाचव्यदुरालम्भाम्लवेतसैः| शृङ्गीतामलकीभार्गीरास्नागोक्षुरकैः पचेत्||१२७|| कल्कैस्तत् सर्वकासेषु हिक्काश्वासेषु शस्यते| कण्टकारीघृतं ह्येतत् कफव्याधिनिसूदनम्||१२८|| इति कण्टकारीघृतम्| कुलत्थरसयुक्तं वा पञ्चकोलशृतं घृतम्| पाययेत् कफजे कासे हिक्काश्वासे च शस्यते||१२९|| इति कुलत्थादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
కంటకారీఘృతే బలాదికల్కద్రవ్యస్య మిలిత్వా కుడవమానత్వం||125-129||
Adhikarana 29 (130) · Śloka 130
ధూమాంస్తానేవ దద్యాచ్చ యే ప్రోక్తా వాతకాసినాం| కోశాతకీఫలాన్మధ్యం పిబేద్వా సమనఃశిలం||130||
धूमांस्तानेव दद्याच्च ये प्रोक्ता वातकासिनाम्| कोशातकीफलान्मध्यं पिबेद्वा समनःशिलम्||१३०||
🔊 Audio coming soon
కోశాతకీ ఘోషకః||130||
Adhikarana 30 (131-133) · Śloka 133
తమకః కఫకాసే తు స్యాచ్చేత్ పిత్తానుబంధజః| పిత్తకాసక్రియాం తత్ర యథావస్థం ప్రయోజయేత్||131|| వాతే కఫానుబంధే తు కుర్యాత్ కఫహరీం క్రియాం| పిత్తానుబంధయోర్వాతకఫయోః పిత్తనాశినీం||132|| ఆర్ద్రే విరూక్షణం, శుష్కే స్నిగ్ధం, వాతకఫాత్మకే| కాసేఽన్నపానం కఫజే సపిత్తే తిక్తసంయుతం||133|| ఇతి కఫజకాసచికిత్సా|
तमकः कफकासे तु स्याच्चेत् पित्तानुबन्धजः| पित्तकासक्रियां तत्र यथावस्थं प्रयोजयेत्||१३१|| वाते कफानुबन्धे तु कुर्यात् कफहरीं क्रियाम्| पित्तानुबन्धयोर्वातकफयोः पित्तनाशिनीम्||१३२|| आर्द्रे विरूक्षणं, शुष्के स्निग्धं, वातकफात्मके| कासेऽन्नपानं कफजे सपित्ते तिक्तसंयुतम्||१३३|| इति कफजकासचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
తమకః కాసోపద్రవరూపః| కఫోఽనుబంధోఽస్యేతి కఫానుబంధః, తస్మిన్ కఫానుబంధే పవనే| పిత్తానుబంధయోరిత్యత్రాపి వాతకఫయోరనుబంధత్వం, పిత్తస్య తు ప్రాధాన్యం; అత ఏవ పిత్తనాశినీ క్రియోక్తా తత్ర| ఆర్ద్రే ఇతి తనుకఫే||131-133||
Adhikarana 31 (134-137) · Śloka 137
కాసమాత్యయికం మత్వా క్షతజం త్వరయా జయేత్| మధురైర్జీవనీయైశ్చ బలమాంసవివర్ధనైః||134|| పిప్పలీ మధుకం పిష్టం కార్షికం ససితోపలం| ప్రాస్థికం గవ్యమాజం చ క్షీరమిక్షురసస్తథా||135|| యవగోధూమమృద్వీకాచూర్ణమామలకాద్రసః| తైలం చ ప్రసృతాంశాని తత్ సర్వం మృదునాఽగ్నినా||136|| పచేల్లేహం ఘృతక్షౌద్రయుక్తః స క్షతకాసహా| శ్వాసహృద్రోగకార్శ్యేషు హితో వృద్ధేఽల్పరేతసి||137||
कासमात्ययिकं मत्वा क्षतजं त्वरया जयेत्| मधुरैर्जीवनीयैश्च बलमांसविवर्धनैः||१३४|| पिप्पली मधुकं पिष्टं कार्षिकं ससितोपलम्| प्रास्थिकं गव्यमाजं च क्षीरमिक्षुरसस्तथा||१३५|| यवगोधूममृद्वीकाचूर्णमामलकाद्रसः| तैलं च प्रसृतांशानि तत् सर्वं मृदुनाऽग्निना||१३६|| पचेल्लेहं घृतक्षौद्रयुक्तः स क्षतकासहा| श्वासहृद्रोगकार्श्येषु हितो वृद्धेऽल्परेतसि||१३७||
🔊 Audio coming soon
కాసమిత్యాదినా క్షతజకాసచికిత్సామాహ| పిప్పల్యాదికే లేహే యవాదయస్తైలాంతాః ప్రత్యేకం ప్రసృతమానాః||134-137||
Adhikarana 32 (138-148) · Śloka 148
క్షతకాసాభిభూతానాం వృత్తిః స్యాత్ పిత్తకాసికీ| క్షీరసర్పిర్మధుప్రాయా సంసర్గే తు విశేషణం||138|| వాతపిత్తార్దితేఽభ్యంగో గాత్రభేదే ఘృతైర్హితః| తైలైర్మారుతరోగఘ్నైః పీడ్యమానే చ వాయునా||139|| హృత్పార్శ్వార్తిషు పానం స్యాజ్జీవనీయస్య సర్పిషః| సదాహం కాసినో రక్తం ష్ఠీవతః సబలేఽనలే||140|| మాంసోచితేభ్యః క్షామేభ్యో లావాదీనాం రసా హితాః| తృష్ణార్తానాం పయశ్ఛాగం శరమూలాదిభిః శృతం||141|| రక్తే స్రోతోభ్య ఆస్యాద్వాఽప్యాగతే క్షీరజం ఘృతం| నస్యం పానం యవాగూర్వా శ్రాంతే క్షామే హతానలే||142|| స్తంభాయామేషు మహతీం మాత్రాం వా సర్పిషః పిబేత్| కుర్యాద్వా వాతరోగఘ్నం పిత్తరక్తావిరోధి యత్||143|| నివృత్తే క్షతదోషే తు కఫే వృద్ధ ఉరః క్షతే| దాల్యతే కాసినో యస్య స ధూమాన్నా పిబేదిమాన్||144|| ద్వే మేదే మధుకం ద్వే చ బలే తైః క్షౌమలక్తకైః| వర్తితైర్ధూమమాపీయ జీవనీయఘృతం పిబేత్||145|| మనఃశిలాపలాశాజగంధాత్వక్క్షీరినాగరైః| భావయిత్వా పిబేత్ క్షౌమమను చేక్షుగుడోదకం||146|| పిష్ట్వా మనఃశిలాం తుల్యామార్ద్రయా వటశుంగయా| ససర్పిష్కం పిబేద్ధూమం తిత్తిరిప్రతిభోజనం||147|| భావితం జీవనీయైర్వా కులింగాండరసాయుతైః| క్షౌమం ధూమం పిబేత్ క్షీరం శృతం చాయోగుడైరను||148|| ఇతి క్షతజకాసచికిత్సా|
क्षतकासाभिभूतानां वृत्तिः स्यात् पित्तकासिकी| क्षीरसर्पिर्मधुप्राया संसर्गे तु विशेषणम्||१३८|| वातपित्तार्दितेऽभ्यङ्गो गात्रभेदे घृतैर्हितः| तैलैर्मारुतरोगघ्नैः पीड्यमाने च वायुना||१३९|| हृत्पार्श्वार्तिषु पानं स्याज्जीवनीयस्य सर्पिषः| सदाहं कासिनो रक्तं ष्ठीवतः सबलेऽनले||१४०|| मांसोचितेभ्यः क्षामेभ्यो लावादीनां रसा हिताः| तृष्णार्तानां पयश्छागं शरमूलादिभिः शृतम्||१४१|| रक्ते स्रोतोभ्य आस्याद्वाऽप्यागते क्षीरजं घृतम्| नस्यं पानं यवागूर्वा श्रान्ते क्षामे हतानले||१४२|| स्तम्भायामेषु महतीं मात्रां वा सर्पिषः पिबेत्| कुर्याद्वा वातरोगघ्नं पित्तरक्ताविरोधि यत्||१४३|| निवृत्ते क्षतदोषे तु कफे वृद्ध उरः क्षते| दाल्यते कासिनो यस्य स धूमान्ना पिबेदिमान्||१४४|| द्वे मेदे मधुकं द्वे च बले तैः क्षौमलक्तकैः| वर्तितैर्धूममापीय जीवनीयघृतं पिबेत्||१४५|| मनःशिलापलाशाजगन्धात्वक्क्षीरिनागरैः| भावयित्वा पिबेत् क्षौममनु चेक्षुगुडोदकम्||१४६|| पिष्ट्वा मनःशिलां तुल्यामार्द्रया वटशुङ्गया| ससर्पिष्कं पिबेद्धूमं तित्तिरिप्रतिभोजनम्||१४७|| भावितं जीवनीयैर्वा कुलिङ्गाण्डरसायुतैः| क्षौमं धूमं पिबेत् क्षीरं शृतं चायोगुडैरनु||१४८|| इति क्षतजकासचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
వృత్తిరితి చికిత్సా| సంసర్గే త్వితి వాతపిత్తాదిసంసర్గే| విశేషణమితి చికిత్సావిశేషో ‘వాతపిత్తార్దితే’ ఇత్యాదినా వక్ష్యమాణో జ్ఞేయః| వాతపిత్తార్దిత ఇత్యాదినా క్షతకాసే ఏవావస్థికీం చికిత్సామాహ| జీవనీయం సర్పిర్వాతరక్తే వక్ష్యమాణం| మహతీం మాత్రామితి అహోరాత్రేణ పరిణమనీయాం ప్రాయోఽష్టపలప్రమాణాం| నివృత్తే క్షతదోషే ఇతి క్షతవ్రణే ప్రశాంతే| క్షౌమలక్తకైర్వర్తితైరితి యథోక్తోషధేన క్షౌమలేపాద్వర్తీకృతైః| పిబేత్ క్షౌమమిత్యత్ర క్షౌమం భావయిత్వా ధూమం పిబేదిత్యర్థః| తిత్తిరిప్రతిభోజనమితి తిత్తిరిరసానుపానం| క్షౌమం ధూమం పిబేదితి క్షౌమం దగ్ధ్వా ధూమం పిబేత్| అయోగుడైరితి లోహగుడైః శృతం క్షీరం||138-148||
Adhikarana 33 (149-157) · Śloka 157
సంపూర్ణరూపం క్షయజం దుర్బలస్య వివర్జయేత్| నవోత్థితం బలవతః ప్రత్యాఖ్యాయాచరేత్ క్రియాం||149|| తస్మై బృంహణమేవాదౌ కుర్యాదగ్నేశ్చ దీపనం| బహుదోషాయ సస్నేహం మృదు దద్యాద్విరేచనం||150|| శంపాకేన త్రివృతయా మృద్వీకారసయుక్తయా| తిల్వకస్య కషాయేణ విదారీస్వరసేన చ||151|| సర్పిః సిద్ధం పిబేద్యుక్త్యా క్షీణదేహో విశోధనం| (హితం తద్దేహబలయోరస్య సంరక్షణం మతం )||152|| పిత్తే కఫే చ సంక్షీణే పరిక్షీణేషు ధాతుషు| ఘృతం కర్కటకీక్షీరద్విబలాసాధితం పిబేత్||153|| విదారీభిః కదంబైర్వా తాలసస్యైస్తథా శృతం| ఘృతం పయశ్చ మూత్రస్య వైవర్ణ్యే కృచ్ఛ్రనిర్గమే||154|| శూనే సవేదనే మేఢ్రే పాయౌ సశ్రోణివంక్షణే| ఘృతమండేన మధునాఽనువాస్యో మిశ్రకేణ వా||155|| జాంగలైః ప్రతిభుక్తస్య వర్తకాద్యా బిలేశయాః| క్రమశః ప్రసహాశ్చైవ ప్రయోజ్యాః పిశితాశినః||156|| ఔష్ణ్యాత్ ప్రమాథిభావాచ్చ స్రోతోభ్యశ్చ్యావయంతి తే| కఫం, శుద్ధైశ్చ తైః పుష్టిం కుర్యాత్సమ్యగ్వహన్రసః||157||
सम्पूर्णरूपं क्षयजं दुर्बलस्य विवर्जयेत्| नवोत्थितं बलवतः प्रत्याख्यायाचरेत् क्रियाम्||१४९|| तस्मै बृंहणमेवादौ कुर्यादग्नेश्च दीपनम्| बहुदोषाय सस्नेहं मृदु दद्याद्विरेचनम्||१५०|| शम्पाकेन त्रिवृतया मृद्वीकारसयुक्तया| तिल्वकस्य कषायेण विदारीस्वरसेन च||१५१|| सर्पिः सिद्धं पिबेद्युक्त्या क्षीणदेहो विशोधनम्| (हितं तद्देहबलयोरस्य संरक्षणं मतम् )||१५२|| पित्ते कफे च सङ्क्षीणे परिक्षीणेषु धातुषु| घृतं कर्कटकीक्षीरद्विबलासाधितं पिबेत्||१५३|| विदारीभिः कदम्बैर्वा तालसस्यैस्तथा शृतम्| घृतं पयश्च मूत्रस्य वैवर्ण्ये कृच्छ्रनिर्गमे||१५४|| शूने सवेदने मेढ्रे पायौ सश्रोणिवङ्क्षणे| घृतमण्डेन मधुनाऽनुवास्यो मिश्रकेण वा||१५५|| जाङ्गलैः प्रतिभुक्तस्य वर्तकाद्या बिलेशयाः| क्रमशः प्रसहाश्चैव प्रयोज्याः पिशिताशिनः||१५६|| औष्ण्यात् प्रमाथिभावाच्च स्रोतोभ्यश्च्यावयन्ति ते| कफं, शुद्धैश्च तैः पुष्टिं कुर्यात्सम्यग्वहन्रसः||१५७||
🔊 Audio coming soon
ప్రత్యాఖ్యాయాచరేత్ క్రియామిత్యనేన ఉక్తలక్షణేఽపి క్షయజే కాదాచిత్కీం సిద్ధిం దర్శయతి| శంపాక ఆరగ్వధః| కర్కటకీ కర్కటశృంగీ| తాలసస్యం తాలఫలం| ఘృతమండో ఘృతోపరిస్త్యానభాగః| ఔష్ణ్యాదిత్యాదౌ కఫమితి చ్ఛేదః| శుద్ధైశ్చ తైరితి శుద్ధైః స్రోతోభిః||149-157||
Adhikarana 34 (158-160) · Śloka 160
ద్విపంచమూలీత్రిఫలాచవికాభార్గిచిత్రకైః| కులత్థపిప్పలీమూలపాఠాకోలయవైర్జలే||158|| శృతైర్నాగరదుఃస్పర్శాపిప్పలీశటిపౌష్కరైః| కల్కైః కర్కటశృంగ్యా చ సమైః సర్పిర్విపాచయేత్||159|| సిద్ధేఽస్మింశ్చూర్ణితౌ క్షారౌ ద్వౌ పంచ లవణాని చ| దత్త్వా యుక్త్యా పిబేన్మాత్రాం క్షయకాసనిపీడితః||160|| ఇతి ద్విపంచమూలాదిఘృతం|
द्विपञ्चमूलीत्रिफलाचविकाभार्गिचित्रकैः| कुलत्थपिप्पलीमूलपाठाकोलयवैर्जले||१५८|| शृतैर्नागरदुःस्पर्शापिप्पलीशटिपौष्करैः| कल्कैः कर्कटशृङ्ग्या च समैः सर्पिर्विपाचयेत्||१५९|| सिद्धेऽस्मिंश्चूर्णितौ क्षारौ द्वौ पञ्च लवणानि च| दत्त्वा युक्त्या पिबेन्मात्रां क्षयकासनिपीडितः||१६०|| इति द्विपञ्चमूलादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ద్విపంచమూలీత్యాదౌ క్షారలవణానాం చ యుక్త్యా దానవచనేన స్తోకమాత్రం దానం లవణీకరణప్రయోజనార్థం దర్శయతి||158-160||
Adhikarana 35 (161-162) · Śloka 162
గుడూచీం పిప్పలీం మూర్వాం హరిద్రాం శ్రేయసీం వచాం| నిదిగ్ధికాం కాసమర్దం పాఠాం చిత్రకనాగరం||161|| జలే చతుర్గుణే పక్త్వా పాదశేషేణ తత్సమం| సిద్ధం సర్పిః పిబేద్గుల్మశ్వాసార్తిక్షయకాసనుత్||162|| ఇతి గుడూచ్యాదిఘృతం|
गुडूचीं पिप्पलीं मूर्वां हरिद्रां श्रेयसीं वचाम्| निदिग्धिकां कासमर्दं पाठां चित्रकनागरम्||१६१|| जले चतुर्गुणे पक्त्वा पादशेषेण तत्समम्| सिद्धं सर्पिः पिबेद्गुल्मश्वासार्तिक्षयकासनुत्||१६२|| इति गुडूच्यादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
గుడూచీత్యాదౌ శ్రేయసీ రాస్నా| తత్సమమితి క్వాథసమం||161-162||
Adhikarana 36 (163-167) · Śloka 167
కాసమర్దాభయాముస్తపాఠాకట్ఫలనాగరైః| పిప్పలీకటుకాద్రాక్షాకాశ్మర్యసురసైస్తథా||163|| అక్షమాత్రైర్ఘృతప్రస్థం క్షీరద్రాక్షారసాఢకే| పచేచ్ఛోషజ్వరప్లీహసర్వకాసహరం శివం||164|| ధాత్రీఫలైః క్షీరసిద్ధైః సర్పిర్వాఽప్యవచూర్ణితం| ద్విగుణే దాడిమరసే విపక్వం వ్యోషసంయుతం||165|| పిబేదుపరి భక్తస్య యవక్షారఘృతం నరః| పిప్పలీగుడసిద్ధం వా చ్ఛాగక్షీరయుతం ఘృతం||166|| ఏతాన్యగ్నివివృద్ధ్యర్థం సర్పీంషి క్షయకాసినాం| స్యుర్దోషబద్ధకోష్ఠోరఃస్రోతసాం చ విశుద్ధయే||167||
कासमर्दाभयामुस्तपाठाकट्फलनागरैः| पिप्पलीकटुकाद्राक्षाकाश्मर्यसुरसैस्तथा||१६३|| अक्षमात्रैर्घृतप्रस्थं क्षीरद्राक्षारसाढके| पचेच्छोषज्वरप्लीहसर्वकासहरं शिवम्||१६४|| धात्रीफलैः क्षीरसिद्धैः सर्पिर्वाऽप्यवचूर्णितम्| द्विगुणे दाडिमरसे विपक्वं व्योषसंयुतम्||१६५|| पिबेदुपरि भक्तस्य यवक्षारघृतं नरः| पिप्पलीगुडसिद्धं वा च्छागक्षीरयुतं घृतम्||१६६|| एतान्यग्निविवृद्ध्यर्थं सर्पींषि क्षयकासिनाम्| स्युर्दोषबद्धकोष्ठोरःस्रोतसां च विशुद्धये||१६७||
🔊 Audio coming soon
క్షీరసిద్ధైరితి క్షీరస్విన్నైః| యవక్షారసాధితం ఘృతం యవక్షారఘృతం||163-167||
Adhikarana 37 (168-179) · Śloka 179
హరీతకీర్యవక్వాథద్వ్యాఢకే వింశతిం పచేత్| స్విన్నా మృదిత్వా తాస్తస్మిన్ పురాణం గుడషట్పలం||168|| దద్యాన్మనఃశిలాకర్షం కర్షార్ధం చ రసాంజనాత్| కుడవార్ధం చ పిప్పల్యాః స లేహః శ్వాసకాసనుత్||169|| ఇతి హరీతకీలేహః| శ్వావిధః సూచయో దగ్ధాః సఘృతక్షౌద్రశర్కరాః| శ్వాసకాసహరా బర్హిపాదౌ వా క్షౌద్రసర్పిషా||170|| ఏరండపత్రక్షారం వా వ్యోషతైలగుడాన్వితం| లిహ్యాదేతేన విధినా సురసైరండపత్రజం||171|| ద్రాక్షాపద్మకవార్తాకపిప్పలీః క్షౌద్రసర్పిషా| లిహ్యాత్త్ర్యూషణచూర్ణం వా పురాణగుడసర్పిషా||172|| చిత్రకం త్రిఫలాజాజీ కర్కటాఖ్యా కటుత్రికం| ద్రాక్షాం చ క్షౌద్రసర్పిర్భ్యాం లిహ్యాదద్యాద్గుడేన వా||173|| పద్మకం త్రిఫలాం వ్యోషం విడంగం సురదారు చ| బలాం రాస్నాం చ తుల్యాని సూక్ష్మచూర్ణాని కారయేత్||174|| సర్వైరేభిః సమం చూర్ణైః పృథక్ క్షౌద్రం ఘృతం సితాం| విమథ్య లేహయేల్లేహం సర్వకాసహరం శివం||175|| జీవంతీం మధుకం పాఠాం త్వక్క్షీరీం త్రిఫలాం శటీం| ముస్తైలే పద్మకం ద్రాక్షాం ద్వే బృహత్యౌ వితున్నకం||176|| సారివాం పౌష్కరం మూలం కర్కటాఖ్యాం రసాంజనం| పునర్నవాం లోహరజస్త్రాయమాణాం యవానికాం||177|| భార్గీం తామలకీమృద్ధిం విడంగం ధన్వయాసకం| క్షారచిత్రకచవ్యామ్లవేతసవ్యోషదారు చ||178|| చూర్ణీకృత్య సమాంశాని లేహయేత్ క్షౌద్రసర్పిషా| చూర్ణాత్పాణితలం పంచ కాసానేతద్ వ్యపోహతి||179|| ఇతి పద్మకాదిలేహః|
हरीतकीर्यवक्वाथद्व्याढके विंशतिं पचेत्| स्विन्ना मृदित्वा तास्तस्मिन् पुराणं गुडषट्पलम्||१६८|| दद्यान्मनःशिलाकर्षं कर्षार्धं च रसाञ्जनात्| कुडवार्धं च पिप्पल्याः स लेहः श्वासकासनुत्||१६९|| इति हरीतकीलेहः| श्वाविधः सूचयो दग्धाः सघृतक्षौद्रशर्कराः| श्वासकासहरा बर्हिपादौ वा क्षौद्रसर्पिषा||१७०|| एरण्डपत्रक्षारं वा व्योषतैलगुडान्वितम्| लिह्यादेतेन विधिना सुरसैरण्डपत्रजम्||१७१|| द्राक्षापद्मकवार्ताकपिप्पलीः क्षौद्रसर्पिषा| लिह्यात्त्र्यूषणचूर्णं वा पुराणगुडसर्पिषा||१७२|| चित्रकं त्रिफलाजाजी कर्कटाख्या कटुत्रिकम्| द्राक्षां च क्षौद्रसर्पिर्भ्यां लिह्यादद्याद्गुडेन वा||१७३|| पद्मकं त्रिफलां व्योषं विडङ्गं सुरदारु च| बलां रास्नां च तुल्यानि सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत्||१७४|| सर्वैरेभिः समं चूर्णैः पृथक् क्षौद्रं घृतं सिताम्| विमथ्य लेहयेल्लेहं सर्वकासहरं शिवम्||१७५|| जीवन्तीं मधुकं पाठां त्वक्क्षीरीं त्रिफलां शटीम्| मुस्तैले पद्मकं द्राक्षां द्वे बृहत्यौ वितुन्नकम्||१७६|| सारिवां पौष्करं मूलं कर्कटाख्यां रसाञ्जनम्| पुनर्नवां लोहरजस्त्रायमाणां यवानिकाम्||१७७|| भार्गीं तामलकीमृद्धिं विडङ्गं धन्वयासकम्| क्षारचित्रकचव्याम्लवेतसव्योषदारु च||१७८|| चूर्णीकृत्य समांशानि लेहयेत् क्षौद्रसर्पिषा| चूर्णात्पाणितलं पञ्च कासानेतद् व्यपोहति||१७९|| इति पद्मकादिलेहः|
🔊 Audio coming soon
ఏతేన విధినేతి వ్యోషతైలగుడాన్వితం| వితున్నకం సునిషణ్ణకం| పాణితలం కర్షః||168-179||
Adhikarana 38 (180-186) · Śloka 186
లిహ్యాన్మరిచచూర్ణం వా సఘృతక్షౌద్రశర్కరం| బదరీపత్రకల్కం వా ఘృతభృష్టం ససైంధవం||180|| స్వరభేదే చ కాసే చ లేహమేతం ప్రయోజయేత్| పత్రకల్కం ఘృతైర్భృష్టం తిల్వకస్య సశర్కరం||181|| పేయా చోత్కారికా చ్ఛర్దితృట్కాసామాతిసారనుత్| గౌరసర్షపగండీరవిడంగవ్యోషచిత్రకాన్| సాభయాన్ సాధయేత్తోయే యవాగూం తేన చాంభసా||182|| ససర్పిర్లవణాం కాసే హిక్కాశ్వాసే సపీనసే| పాండ్వామయే క్షయే శోథే కర్ణశూలే చ దాపయేత్||183|| కంటకారీరసే సిద్ధో ముద్గయూషః సుసంస్కృతః| సగౌరామలకః సామ్లః సర్వకాసభిషగ్జితం||184|| వాతఘ్నౌషధనిష్క్వాథం క్షీరం యూషాన్ రసానపి| వైష్కిరప్రతుదాన్ బైలాన్ దాపయేత్ క్షయకాసినే||185|| క్షతకాసే చ యే ధూమాః సానుపానా నిదర్శితాః| క్షయకాసేఽపి తానేవ యథావస్థం ప్రయోజయేత్||186||
लिह्यान्मरिचचूर्णं वा सघृतक्षौद्रशर्करम्| बदरीपत्रकल्कं वा घृतभृष्टं ससैन्धवम्||१८०|| स्वरभेदे च कासे च लेहमेतं प्रयोजयेत्| पत्रकल्कं घृतैर्भृष्टं तिल्वकस्य सशर्करम्||१८१|| पेया चोत्कारिका च्छर्दितृट्कासामातिसारनुत्| गौरसर्षपगण्डीरविडङ्गव्योषचित्रकान्| साभयान् साधयेत्तोये यवागूं तेन चाम्भसा||१८२|| ससर्पिर्लवणां कासे हिक्काश्वासे सपीनसे| पाण्ड्वामये क्षये शोथे कर्णशूले च दापयेत्||१८३|| कण्टकारीरसे सिद्धो मुद्गयूषः सुसंस्कृतः| सगौरामलकः साम्लः सर्वकासभिषग्जितम्||१८४|| वातघ्नौषधनिष्क्वाथं क्षीरं यूषान् रसानपि| वैष्किरप्रतुदान् बैलान् दापयेत् क्षयकासिने||१८५|| क्षतकासे च ये धूमाः सानुपाना निदर्शिताः| क्षयकासेऽपि तानेव यथावस्थं प्रयोजयेत्||१८६||
🔊 Audio coming soon
పత్రకల్కం తిల్వకస్యేతి సంబంధః| ఉత్కారికేతి ‘పత్రకల్కం’ ఇత్యాదినోక్తా ఉత్కారికా| గండీరః శమఠః| గౌరామలక ఆర్ద్రామలకః| సామ్ల ఇతి దాడిమాదియోగాదమ్లః||180-186||
Adhikarana 39 (187-189) · Śloka 189
దీపనం బృంహణం చైవ స్రోతసాం చ విశోధనం| వ్యత్యాసాత్క్షయకాసిభ్యో బల్యం సర్వం హితం భవేత్||187|| సన్నిపాతభవోఽప్యేష క్షయకాసః సుదారుణః| సన్నిపాతహితం తస్మాత్ సదా కార్యం భిషగ్జితం||188|| దోషానుబలయోగాచ్చ హరేద్రోగబలాబలం| కాసేష్వేషు గరీయాంసం జానీయాదుత్తరోత్తరం||189||
दीपनं बृंहणं चैव स्रोतसां च विशोधनम्| व्यत्यासात्क्षयकासिभ्यो बल्यं सर्वं हितं भवेत्||१८७|| सन्निपातभवोऽप्येष क्षयकासः सुदारुणः| सन्निपातहितं तस्मात् सदा कार्यं भिषग्जितम्||१८८|| दोषानुबलयोगाच्च हरेद्रोगबलाबलम्| कासेष्वेषु गरीयांसं जानीयादुत्तरोत्तरम्||१८९||
🔊 Audio coming soon
వ్యత్యాసాదితి క్రియాపరివర్తనాత్| క్షయజకాసస్య సన్నిపాతోద్భవ ఇత్యాదినా సాన్నిపాతికత్వమభిధాయ, దోషోద్రేకవిశేషానుబంధరూపేణ చికిత్సావిశేషసూత్రమాహ- దోషానుబంధయోగాచ్చ హరేద్రోగబలాబలమితి ; అత్ర ‘బుద్ధ్వా’ ఇత్యధ్యాహార్యం| దోషాణామనుబంధః ఉత్కర్షాపకర్షాదినా సంబంధః, తదపేక్షో యోగః; అత్ర పంచమీ హేతౌ; తేన దోషానుబంధరూపేణ భేషజయోగేన రోగస్య క్షయకాసస్య బలవంతమబలం చ దోషం హరేత్| అన్యే తు ‘దోషానుబంధయోగాచ్చ కుర్యాద్రోగబలాబలం’ ఇతి పఠంతి| తత్ర దోషానుబంధయోగాద్రోగబలాబలం బుద్ధ్వా కుర్యాద్భిషగ్జితమితి సంబంధః| కాసేష్వితి వాతపిత్తకఫక్షతక్షయజేషు||187-189||
Adhikarana 40 (190) · Śloka 190
భోజ్యం పానాని సర్పీంషి లేహాశ్చ సహ పానకైః| క్షీరం సర్పిర్గుడా ధూమాః కాసభైషజ్యసంగ్రహః||190||
भोज्यं पानानि सर्पींषि लेहाश्च सह पानकैः| क्षीरं सर्पिर्गुडा धूमाः कासभैषज्यसङ्ग्रहः||१९०||
🔊 Audio coming soon
విస్తరోక్తం కాసభేషజం సంగృహ్ణాతి- భోజ్యమిత్యాది||190||
Adhikarana 41 (191) · Śloka 191
తత్ర శ్లోకః- సంఖ్యా నిమిత్తం రూపాణి సాధ్యాసాధ్యత్వమేవ చ| కాసానాం భేషజం ప్రోక్తం గరీయస్త్వం చ కాసినః||191||
तत्र श्लोकः- सङ्ख्या निमित्तं रूपाणि साध्यासाध्यत्वमेव च| कासानां भेषजं प्रोक्तं गरीयस्त्वं च कासिनः||१९१||
🔊 Audio coming soon
సంఖ్యేత్యాదిరధ్యాయార్థసంగ్రహః సుగమః||191||
Adhikarana puShpikA · Śloka 18
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతేఽప్రాప్తే దృఢబలసంపూరితే చికిత్సాస్థానే కాసచికిత్సితం నామాష్టాదశోఽధ్యాయః||18||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने कासचिकित्सितं नामाष्टादशोऽध्यायः||१८||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీచక్రపాణిదత్తవిరచితాయాం చరకతాత్పర్యటీకాయామాయుర్వేదదీపికాయాం చికిత్సాస్థానే కాసచికిత్సితం నామాష్టాదశోఽధ్యాయః||18||