Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಮದಾತ್ಯಯಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
अथातो मदात्ययचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ಮೋಹಜನಕತ್ವಸಾಮಾನ್ಯಾತ್ ತಥಾ ವಿಷಸಮಾನಗುಣಜನ್ಯತ್ವಾಚ್ಚ ವಿಷಚಿಕಿತ್ಸಿತಮನು ಮದಾತ್ಯಯಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಚ್ಯತೇ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
ಸುರೈಃ ಸುರೇಶಸಹಿತೈರ್ಯಾ ಪುರಾ ಪರಿಪೂಜಿತಾ| ಸೌತ್ರಾಮಣ್ಯಾಂ ಹೂಯತೇ ಯಾ ಕರ್ಮಿಭಿರ್ಯಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ||೩|| ಯಜ್ಞೌಹೀ ಯಾ ಯಯಾ ಶಕ್ರಃ ಸೋಮಾತಿಪತಿತೋ ಭೃಶಮ್| ನಿರೋಜಸ್ತಮಸಾಽಽವಿಷ್ಟಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದುರ್ಗಾತ್ ಸಮುದ್ಧೃತಃ||೪|| ವಿಧಿಭಿರ್ವೇದವಿಹಿತೈರ್ವಾ ಯಜದ್ಭಿರ್ಮಹಾತ್ಮಭಿಃ| ದೃಶ್ಯಾ ಸ್ಪೃಶ್ಯಾ ಪ್ರಕಲ್ಪ್ಯಾ ಚ ಯಜ್ಞೀಯಾ ಯಜ್ಞಸಿದ್ಧಯೇ||೫||
सुरैः सुरेशसहितैर्या पुरा परिपूजिता| सौत्रामण्यां हूयते या कर्मिभिर्या प्रतिष्ठिता||३|| यज्ञौही या यया शक्रः सोमातिपतितो भृशम्| निरोजस्तमसाऽऽविष्टस्तस्माद्दुर्गात् समुद्धृतः||४|| विधिभिर्वेदविहितैर्वा यजद्भिर्महात्मभिः| दृश्या स्पृश्या प्रकल्प्या च यज्ञीया यज्ञसिद्धये||५||
🔊 Audio coming soon
ಸುರೈರಿತ್ಯಾದಿನಾ ಮದಿರಾಸ್ತುತ್ಯಾ ತಥಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣನಿನ್ದಯಾ ವಿಧಿನಾ ಪೀಯಮಾನಸುರಾಯಾಃ ಶುಭಫಲಮವಿಧಿಪಾನಾಚ್ಚಾತ್ಯರ್ಥನಿನ್ದಿತಫಲವತ್ತ್ವಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಯಾ ಪುರಾ ಪರಿಪೂಜಿತೇತ್ಯನೇನ ಪ್ರಥಮಂ ದೇವೈರೇವೇಯಂ ಪರಿಪೂಜಿತಾ, ತತಃ ಸುರಯೋಗಾತ್ ಸುರೇತಿ ಚೋಪದಿಷ್ಟೇತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಸೌತ್ರಾಮಣಿಃ ಸುರಾಹವಿರ್ಯಜ್ಞಾನ್ತರ್ನಿವಿಷ್ಟೋ ಯಜ್ಞವಿಶೇಷಃ; ತಸ್ಯಾಂ ಹೂಯತೇ ಸುರಾ| ಕರ್ಮಿಭಿರ್ಯಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೇತಿ ಯಾಜ್ಞಿಕೈರಭಿಷವಣಾದಿಭಿಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ಪ್ರಾಪಿತಾ| ಯಜ್ಞಂ ವಹತೀತಿ ಯಜ್ಞೌಹೀ; ಅನೇನ ಚ ಲೌಕಿಕಯಜ್ಞಾನ್ತರಾಣ್ಯಪಿ ಸುರಯಾ ಕ್ರಿಯನ್ತ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ; ಸೌತ್ರಾಮಣಿಹೋಮೇ ತು ತಸ್ಯಾ ಏವ ಪ್ರಧಾನಾಙ್ಗತೋಚ್ಯತೇ| ಶಕ್ರಶ್ಚ ಸೋಮಾತಿಪತಿತ ಇತಿ ‘ಶಕ್ರೋಽತಿಪೀತೇನ ಸೋಮೇನ ಕ್ಷಪಿತಬಲೋ ನಿರೋಜಸ್ಕೋ ನಿರ್ವೀರ್ಯೀಭೂತಃ ಸ ಕಿಲ ಪುನರಾಪ್ಯಾಯ್ಯ ನಿಜಂ ವೀರ್ಯಮಾಪಾದಿತಃ’ ಇತ್ಯೇಷಾ ಶ್ರುತಿಃ; ಅತಿಪಾನೇನ ಪತಿತಃ ಅತಿಪತಿತಃ | ಪ್ರಕಲ್ಪ್ಯಾ ಇತಿ ಅಭಿಷೋತವ್ಯಾ ಸನ್ಧಾನಾಯೇತಿ ಯಾವತ್| ಯಜ್ಞೀಯಾ ಯಜ್ಞಸಿದ್ಧಯ ಇತಿ ಯಜ್ಞವಿಧೌ ಕಾನಿಚಿತ್ ಕ್ರತ್ವರ್ಥಾನಿ ಯೂಪಬರ್ಹ್ಯಾದೀನಿ, ಕಾನಿಚಿತ್ತು ಪುರುಷಾರ್ಥಾನಿ ವಾಸಗರ್ಭಾದೀನಿ, ಕಾನಿಚಿದ್ ಯಜ್ಞಾರ್ಥಾನಿ ಪುರುಷಾರ್ಥಾನಿ ಚ ಯಥಾ ಸರ್ಪಿರಿಷ್ಟಕಾದೀನಿ, ತದಿಹ ಸುರಾ ‘ಯಜ್ಞೀಯಾ’ ಇತ್ಯನೇನ ವಾಸನಾದಿವತ್ ‘ಪುರುಷಾರ್ಥಾ’ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ, ಯಜ್ಞಸಿದ್ಧಯೇ ಭವತೀತ್ಯನೇನ ಯೂಪಾದಿವದ್ ಯಜ್ಞಾರ್ಥತ್ವಂ ಸುರಾಯಾ ಉಚ್ಯತೇ||೩-೫||
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
ಯೋನಿಸಂಸ್ಕಾರನಾಮಾದ್ಯೈರ್ವಿಶೇಷೈರ್ಬಹುಧಾ ಚ ಯಾ| ಭೂತ್ವಾ ಭವತ್ಯೇಕವಿಧಾ ಸಾಮಾನ್ಯಾನ್ಮದಲಕ್ಷಣಾತ್||೬||
योनिसंस्कारनामाद्यैर्विशेषैर्बहुधा च या| भूत्वा भवत्येकविधा सामान्यान्मदलक्षणात्||६||
🔊 Audio coming soon
ಯೋನೀತ್ಯಾದೌ ವಿಶೇಷಶಬ್ದಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮಭಿಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಯೋನಿಃ ಕಾರಣಂ, ತದ್ವಿಶೇಷಾಃ- ಧಾನ್ಯಫಲಮೂಲಸಾರಪುಷ್ಪಪತ್ರಕಾಣ್ಡತ್ವಚಃ ಶರ್ಕರಾನವಮಾಃ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೋಕ್ತಾಃ| ಸಂಸ್ಕಾರೋಽಪಿ ಬಹುಪ್ರಕಾರಸಂಸ್ಕಾರಯೋಗಃ| ನಾಮವಿಶೇಷಾಃ ಸುರಾಮಧುಮೈರೇಯಾದಯಃ| ಆದಿಗ್ರಹಣಾತ್ ಪ್ರಭಾವಗುಣಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಮದೋ ಲಕ್ಷಣಂ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಮಾನ್ಮದಲಕ್ಷಣಾತ್ ಸಾಮಾನ್ಯಾತ್ ಮದ್ಯಸ್ವರೂಪಾತ್||೬||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
ಯಾ ದೇವಾನಮೃತಂ ಭೂತ್ವಾ ಸ್ವಧಾ ಭೂತ್ವಾ ಪಿತ್ತೄಂಶ್ಚ ಯಾ| ಸೋಮೋ ಭೂತ್ವಾ ದ್ವಿಜಾತೀನ್ ಯಾ ಯುಙ್ಕ್ತೇ ಶ್ರೇಯೋಭಿರುತ್ತಮೈಃ||೭||
या देवानमृतं भूत्वा स्वधा भूत्वा पित्तॄंश्च या| सोमो भूत्वा द्विजातीन् या युङ्क्ते श्रेयोभिरुत्तमैः||७||
🔊 Audio coming soon
ಅಮೃತಂ ಭೂತ್ವೇತ್ಯಾದೌ ಸುರಾಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀ ದೇವತಾ ಅಮೃತಾದಿರೂಪೇಣ ದೇವಾದೀನ್ ತರ್ಪಯತೀತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಶ್ರೇಯೋಭಿರಿತಿ ಮಹತ್ಕಲ್ಯಾಣೈಃ||೭||
Adhikarana 5 (8-10) · Śloka 10
ಆಶ್ವಿನಂ ಯಾ ಮಹತ್ತೇಜೋ ಬಲಂ ಸಾರಸ್ವತಂ ಚ ಯಾ| ವೀರ್ಯಮೈನ್ದ್ರಂ ಚ ಯಾ ಸಿದ್ಧಾ ಸೋಮಃ ಸೌತ್ರಾಮಣೌ ಚ ಯಾ||೮|| ಶೋಕಾರತಿಭಯೋದ್ವೇಗನಾಶಿನೀ ಯಾ ಮಹಾಬಲಾ| ಯಾ ಪ್ರೀತಿರ್ಯಾ ರತಿರ್ಯಾ ವಾಗ್ಯಾ ಪುಷ್ಟಿರ್ಯಾ ಚ ನಿರ್ವೃತಿಃ||೯|| ಯಾ ಸುರಾ ಸುರಗನ್ಧರ್ವಯಕ್ಷರಾಕ್ಷಸಮಾನುಷೈಃ| ರತಿಃ ಸುರೇತ್ಯಭಿಹಿತಾ ತಾಂ ಸುರಾಂ ವಿಧಿನಾ ಪಿಬೇತ್||೧೦||
आश्विनं या महत्तेजो बलं सारस्वतं च या| वीर्यमैन्द्रं च या सिद्धा सोमः सौत्रामणौ च या||८|| शोकारतिभयोद्वेगनाशिनी या महाबला| या प्रीतिर्या रतिर्या वाग्या पुष्टिर्या च निर्वृतिः||९|| या सुरा सुरगन्धर्वयक्षराक्षसमानुषैः| रतिः सुरेत्यभिहिता तां सुरां विधिना पिबेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
ಆಶ್ವಿನಂ ಯಾ ಮಹತ್ತೇಜ ಇತ್ಯಾದಾವಪಿ ಸುರಾಧಿಷ್ಠಾತೃದೇವತಾಯಾ ಏವ ತೇಜೋವೀರ್ಯಾದಿಕಾರಣತ್ವಾತ್ತಾದ್ರೂಪ್ಯಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ತೇಜಃ ಸರ್ವದೇವತಾದಿಗಂ, ತಥಾ ಸಾರಸ್ವತಂ ಬಲಂ ಮನ್ತ್ರಬಲಮ್| ಸೋಮಃ ಸೌತ್ರಾಮಣೌ ಚ ಯೇತ್ಯನೇನ ಸೋಮರೂಪತೋಚ್ಯತೇ, ಪೂರ್ವಂ ಸೌತ್ರಾಮಣ್ಯಾಂ ಹೂಯತ ಇತ್ಯುಕ್ತಮಿತಿ ನ ಪೌನರುಕ್ತ್ಯಮ್| ಯಾ ಪ್ರೀತಿರಿತ್ಯಾದೌ ಪ್ರೀತ್ಯಾದಿಕಾರಣತ್ವೇನ ಪ್ರೀತ್ಯಾದಿರೂಪತಯಾ ನಿರ್ದೇಶೋ ಜ್ಞೇಯಃ||೮-೧೦||
Adhikarana 6 (11-20) · Śloka 20
ಶರೀರಕೃತಸಂಸ್ಕಾರಃ ಶುಚಿರುತ್ತಮಗನ್ಧವಾನ್| ಪ್ರಾವೃತೋ ನಿರ್ಮಲೈರ್ವಸ್ತ್ರೈರ್ಯಥರ್ತೂದ್ದಾಮಗನ್ಧಿಭಿಃ||೧೧|| ವಿಚಿತ್ರವಿವಿಧಸ್ರಗ್ವೀ ರತ್ನಾಭರಣಭೂಷಿತಃ| ದೇವದ್ವಿಜಾತೀನ್ ಸಮ್ಪೂಜ್ಯ ಸ್ಪೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಮುತ್ತಮಮ್||೧೨|| ದೇಶೇ ಯಥರ್ತುಕೇ ಶಸ್ತೇ ಕುಸುಮಪ್ರಕರೀಕೃತೇ| ಸರಸಾಸಮ್ಮತೇ ಮುಖ್ಯೇ ಧೂಪಸಮ್ಮೋದಬೋಧಿತೇ||೧೩|| ಸೋಪಧಾನೇ ಸುಸಂಸ್ತೀರ್ಣೇ ವಿಹಿತೇ ಶಯನಾಸನೇ| ಉಪವಿಷ್ಟೋಽಥವಾ ತಿರ್ಯಕ್ ಸ್ವಶರೀರಸುಖೇ ಸ್ಥಿತಃ||೧೪|| ಸೌವರ್ಣೈ ರಾಜತೈಶ್ಚಾಪಿ ತಥಾ ಮಣಿಮಯೈರಪಿ| ಭಾಜನೈರ್ವಿಮಲೈಶ್ಚಾನ್ಯೈಃ ಸುಕೃತೈಶ್ಚ ಪಿಬೇತ್ ಸದಾ||೧೫|| ರೂಪಯೌವನಮತ್ತಾಭಿಃ ಶಿಕ್ಷಿತಾಭಿರ್ವಿಶೇಷತಃ| ವಸ್ತ್ರಾಭರಣಮಾಲ್ಯೈಶ್ಚ ಭೂಷಿತಾಭಿರ್ಯಥರ್ತುಕೈಃ||೧೬|| ಶೌಚಾನುರಾಗಯುಕ್ತಾಭಿಃ ಪ್ರಮದಾಭಿರಿತಸ್ತತಃ| ಸಂವಾಹ್ಯಮಾನ ಇಷ್ಟಾಭಿಃ ಪಿಬೇನ್ಮದ್ಯಮನುತ್ತಮಮ್||೧೭|| ಮದ್ಯಾನುಕೂಲೈರ್ವಿವಿಧೈಃ ಫಲೈರ್ಹರಿತಕೈಃ ಶುಭೈಃ| ಲವಣೈರ್ಗನ್ಧಪಿಶುನೈರವದಂಶೈರ್ಯಥರ್ತುಕೈಃ||೧೮|| ಭೃಷ್ಟೈರ್ಮಾಂಸೈರ್ಬಹುವಿಧೈರ್ಭೂಜಲಾಮ್ಬರಚಾರಿಣಾಮ್| ಪೌರೋಗವರ್ಗವಿಹಿತೈರ್ಭಕ್ಷ್ಯೈಶ್ಚ ವಿವಿಧಾತ್ಮಕೈಃ||೧೯|| ಪೂಜಯಿತ್ವಾ ಸುರಾನ್ ಪೂರ್ವಮಾಶಿಷಃ ಪ್ರಾಕ್ ಪ್ರಯುಜ್ಯ ಚ| ಪ್ರದಾಯ ಸಜಲಂ ಮದ್ಯಮರ್ಥಿಭ್ಯೋ ವಸುಧಾತಲೇ||೨೦||
शरीरकृतसंस्कारः शुचिरुत्तमगन्धवान्| प्रावृतो निर्मलैर्वस्त्रैर्यथर्तूद्दामगन्धिभिः||११|| विचित्रविविधस्रग्वी रत्नाभरणभूषितः| देवद्विजातीन् सम्पूज्य स्पृष्ट्वा मङ्गलमुत्तमम्||१२|| देशे यथर्तुके शस्ते कुसुमप्रकरीकृते| सरसासम्मते मुख्ये धूपसम्मोदबोधिते||१३|| सोपधाने सुसंस्तीर्णे विहिते शयनासने| उपविष्टोऽथवा तिर्यक् स्वशरीरसुखे स्थितः||१४|| सौवर्णै राजतैश्चापि तथा मणिमयैरपि| भाजनैर्विमलैश्चान्यैः सुकृतैश्च पिबेत् सदा||१५|| रूपयौवनमत्ताभिः शिक्षिताभिर्विशेषतः| वस्त्राभरणमाल्यैश्च भूषिताभिर्यथर्तुकैः||१६|| शौचानुरागयुक्ताभिः प्रमदाभिरितस्ततः| संवाह्यमान इष्टाभिः पिबेन्मद्यमनुत्तमम्||१७|| मद्यानुकूलैर्विविधैः फलैर्हरितकैः शुभैः| लवणैर्गन्धपिशुनैरवदंशैर्यथर्तुकैः||१८|| भृष्टैर्मांसैर्बहुविधैर्भूजलाम्बरचारिणाम्| पौरोगवर्गविहितैर्भक्ष्यैश्च विविधात्मकैः||१९|| पूजयित्वा सुरान् पूर्वमाशिषः प्राक् प्रयुज्य च| प्रदाय सजलं मद्यमर्थिभ्यो वसुधातले||२०||
🔊 Audio coming soon
ವಿಧಿನಾ ಪಿಬೇದಿತ್ಯತ್ರೋಕ್ತವಿಧಿಮಾಹ- ಶರೀರೇತ್ಯಾದಿ| ಶರೀರೇ ಸ್ನಾನವಸ್ರಾದಿಭಿರ್ಬಾಹ್ಯ ಆಭ್ಯನ್ತರಶ್ಚ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಾನ್ನಾದಿಭಿಃ ಕೃತಃ ಸಂಸ್ಕಾರೋ ಯೇನ ಸ ಶರೀರಕೃತಸಂಸ್ಕಾರಃ| ಶುಚಿರಿತಿ ಮನಃಶುಚಿಃ| ಯಥರ್ತೂದ್ದಾಮಗನ್ಧಿಭಿರಿತಿ ಋತ್ವವಸ್ಥಾನುಗುಣತಯಾ ವಿಹಿತೈಃ| ಯಥರ್ತುಕೇ ಸರ್ವರ್ತುಸುಖೇ| ಕುಸುಮಪ್ರಕರೀಕೃತೇ ವಿಸೃಜತ್ಕುಸುಮೇ| ಸರಸಾಃ ಪ್ರಿಯಾಃ, ತಾಸಾಂ ಸಮ್ಮತೇ| ಸ್ವಶರೀರಸುಖೇ ಸ್ಥಿತ ಇತಿ ಯಥಾಶರೀರಸುಖಂ ಸ್ಥಿತಃ| ಸುಕೃತೈರಿತಿ ಸಂಸ್ಕೃತೈಃ| ಶಿಕ್ಷಿತಾಭಿರಿತಿ ಅಭ್ಯಸ್ತೋಪಚಾರಾಭಿಃ| ಗನ್ಧಪಿಶುನೈರಿತಿ ಗನ್ಧಾಢ್ಯೈಃ| ಅಮ್ಬರಚಾರಿಣಃ ಶ್ಯೇನಾದಯಃ| ಪೌರೋಗವರ್ಗಾ ಇತಿ ಸೂದಶಾಸ್ತ್ರಾಭಿಜ್ಞಾಃ| ಅರ್ಥಿಭ್ಯ ಇತಿ ಅರ್ಥಿನೋ ಬಲದೇವ-ಚಣ್ಡೀ-ಯಕ್ಷಾದಯಃ, ತೇಭ್ಯಃ||೧೧-೨೦||
Adhikarana 7 (21-25) · Śloka 25
ಅಭ್ಯಙ್ಗೋತ್ಸಾದನಸ್ನಾನವಾಸೋಧೂಪಾನುಲೇಪನೈಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣೈರ್ಭಾವಿತಶ್ಚಾನ್ನೈರ್ವಾತಿಕೋ ಮದ್ಯಮಾಚರೇತ್||೨೧|| ಶೀತೋಪಚಾರೈರ್ವಿವಿಧೈರ್ಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಲೈಃ| ಪೈತ್ತಿಕೋ ಭಾವಿತಶ್ಚಾನ್ನೈಃ ಪಿಬನ್ಮದ್ಯಂ ನ ಸೀದತಿ||೨೨|| ಉಪಚಾರೈರಶಿಶಿರೈರ್ಯವಗೋಧೂಮಭುಕ್ ಪಿಬೇತ್| ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೋ ಧನ್ವಜೈರ್ಮಾಂಸೈರ್ಮದ್ಯಂ ಮಾರಿಚಕೈಃ ಸಹ||೨೩|| ವಿಧಿರ್ವಸುಮತಾಮೇಷ ಭವಿಷ್ಯದ್ವಿಭವಾಶ್ಚ ಯೇ| ಯಥೋಪಪತ್ತಿ ತೈರ್ಮದ್ಯಂ ಪಾತವ್ಯಂ ಮಾತ್ರಯಾ ಹಿತಮ್||೨೪|| ವಾತಿಕೇಭ್ಯೋ ಹಿತಂ ಮದ್ಯಂ ಪ್ರಾಯೋ ಗೌಡಿಕಪೈಷ್ಟಿಕಮ್| ಕಫಪಿತ್ತಾಧಿಕೇಭ್ಯಸ್ತು ಮಾರ್ದ್ವೀಕಂ ಮಾಧವಂ ಚ ಯತ್||೨೫||
अभ्यङ्गोत्सादनस्नानवासोधूपानुलेपनैः| स्निग्धोष्णैर्भावितश्चान्नैर्वातिको मद्यमाचरेत्||२१|| शीतोपचारैर्विविधैर्मधुरस्निग्धशीतलैः| पैत्तिको भावितश्चान्नैः पिबन्मद्यं न सीदति||२२|| उपचारैरशिशिरैर्यवगोधूमभुक् पिबेत्| श्लैष्मिको धन्वजैर्मांसैर्मद्यं मारिचकैः सह||२३|| विधिर्वसुमतामेष भविष्यद्विभवाश्च ये| यथोपपत्ति तैर्मद्यं पातव्यं मात्रया हितम्||२४|| वातिकेभ्यो हितं मद्यं प्रायो गौडिकपैष्टिकम्| कफपित्ताधिकेभ्यस्तु मार्द्वीकं माधवं च यत्||२५||
🔊 Audio coming soon
ಸಾಮಾನ್ಯಂ ವಿಧಿಮುಕ್ತ್ವಾ ವಾತಿಕಾದೀನಾಂ ಪಾನವಿಧಿಮಾಹ- ಅಭ್ಯಙ್ಗೇತ್ಯಾದಿ| ಮಾರಿಚಕೈರಿತಿ ಮರಿಚಸಂಸ್ಕೃತೈಃ| ವಸುಮತಾಮಿತಿ ಧನವತಾಮ್| ಭವಿಷ್ಯದ್ವಿಭವಾ ಉತ್ಪದ್ಯಮಾನಧನಾಃ| ಯಥೋಪಪತ್ತಿ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛದೋಪಪತ್ತಿ| ಕಫಪಿತ್ತಾಧಿಕೇಭ್ಯ ಇತ್ಯಾದೌ ವಿಪರ್ಯಯತನ್ತ್ರಯುಕ್ತ್ಯಾ ಕಫಾಧಿಕೇಭ್ಯೋ ಮಾಧವಂ, ಪಿತ್ತಾಧಿಕೇಭ್ಯಸ್ತು ಮಾರ್ದ್ವೀಕಂ; ಮಾರ್ದ್ವೀಕಂ ಮೃದ್ವೀಕಾಕೃತಂ, ಮಧುಕೃತಂ ತು ಮಾಧವಮ್||೨೧-೨೫||
Adhikarana 8 (26-28) · Śloka 28
ಬಹುದ್ರವ್ಯಂ ಬಹುಗುಣಂ ಬಹುಕರ್ಮ ಮದಾತ್ಮಕಮ್| ಗುಣೈರ್ದೋಷೈಶ್ಚ ತನ್ಮದ್ಯಮುಭಯಂ ಚೋಪಲಕ್ಷ್ಯತೇ||೨೬|| ವಿಧಿನಾ ಮಾತ್ರಯಾ ಕಾಲೇ ಹಿತೈರನ್ನೈರ್ಯಥಾಬಲಮ್| ಪ್ರಹೃಷ್ಟೋ ಯಃ ಪಿಬೇನ್ಮದ್ಯಂ ತಸ್ಯ ಸ್ಯಾದಮೃತಂ ಯಥಾ||೨೭|| ಯಥೋಪೇತಂ ಪುನರ್ಮದ್ಯಂ ಪ್ರಸಙ್ಗಾದ್ಯೇನ ಪೀಯತೇ| ರೂಕ್ಷವ್ಯಾಯಾಮನಿತ್ಯೇನ ವಿಷವದ್ಯಾತಿ ತಸ್ಯ ತತ್||೨೮||
बहुद्रव्यं बहुगुणं बहुकर्म मदात्मकम्| गुणैर्दोषैश्च तन्मद्यमुभयं चोपलक्ष्यते||२६|| विधिना मात्रया काले हितैरन्नैर्यथाबलम्| प्रहृष्टो यः पिबेन्मद्यं तस्य स्यादमृतं यथा||२७|| यथोपेतं पुनर्मद्यं प्रसङ्गाद्येन पीयते| रूक्षव्यायामनित्येन विषवद्याति तस्य तत्||२८||
🔊 Audio coming soon
ಬಹುದ್ರವ್ಯಮಿತಿ ನಾನಾವಿಧದ್ರವ್ಯಸಮ್ಪಾದಿತಮ್| ಬಹುಗುಣಮಿತಿ ಭೂರಿವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಘ್ವಾದಿಗುಣಮ್| ಬಹುಕರ್ಮೇತಿ ಲೇಖನದೀಪನಾದಿಬಹುಕರ್ಮಕರಮ್| ಮದಾತ್ಮಕಮಿತಿ ಮದಸ್ವಭಾವಮ್| ಯಸ್ಮಾದೇವಂ ಸ್ವಭಾವಂ ತಸ್ಮಾದ್ಗುಣದೋಷೇ ಚ ತಂ ಮದ್ಯಮಪೇಕ್ಷೇತೇ; ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪುರುಷಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ಯೌಗಿಕತ್ವಾದ್ಗುಣಕರಂ, ಕಿಞ್ಚಿತ್ತ್ವಯೌಗಿಕತ್ವಾದ್ದೋಷಕರಂ; ಯಥಾ- ಪ್ರಥಮೇ ಮದೇ ಗುಣಕರಂ, ದೋಷಕರಂ ಚ ದ್ವಿತೀಯಮದೇ ಇತಿ ಭಾವಃ| ವಿಧಿನೇತಿ ಯಥೋಕ್ತವಿಧಿನಾ| ಕಾಲೇ ಇತಿ ಯಸ್ಯ ಮದ್ಯಸ್ಯ ಯ ಉಚಿತೋ ವಿಪರೀತಗುಣಃ ಕಾಲಸ್ತಸ್ಮಿನ್| ಹಿತೈರನ್ನೈರಿತಿ ಮದ್ಯಹಿತೈರನ್ನೈಃ| ಯಥೋಪೇತಮಿತಿ ಯದೇವ ಮದ್ಯಮಹಿತಮಪ್ಯುಪಗತಮ್| ಪ್ರಸಙ್ಗಾದಿತಿ ಅತಿಯೋಗೇನ| ವಿಷವದಿತಿ ಮೋಹಾದಿಕರ್ತೃತ್ವಾತ್||೨೬-೨೮||
Adhikarana 9 (29-36) · Śloka 36
ಮದ್ಯಂ ಹೃದಯಮಾವಿಶ್ಯ ಸ್ವಗುಣೈರೋಜಸೋ ಗುಣಾನ್| ದಶಭಿರ್ದಶ ಸಙ್ಕ್ಷೋಭ್ಯ ಚೇತೋ ನಯತಿ ವಿಕ್ರಿಯಾಮ್||೨೯|| ಲಘೂಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣಸೂಕ್ಷ್ಮಾಮ್ಲವ್ಯವಾಯ್ಯಾಶುಗಮೇವ ಚ| ರೂಕ್ಷಂ ವಿಕಾಶಿ ವಿಶದಂ ಮದ್ಯಂ ದಶಗುಣಂ ಸ್ಮೃತಮ್||೩೦|| ಗುರು ಶೀತಂ ಮೃದು ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ಬಹಲಂ ಮಧುರಂ ಸ್ಥಿರಮ್| ಪ್ರಸನ್ನಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮೋಜೋ ದಶಗುಣಂ ಸ್ಮೃತಮ್||೩೧|| ಗುರುತ್ವಂ ಲಾಘವಾಚ್ಛೈತ್ಯಮೌಷ್ಣಾದಮ್ಲಸ್ವಭಾವತಃ| ಮಾಧುರ್ಯಂ ಮಾರ್ದವಂ ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾತ್ಪ್ರಸಾದಂ ಚಾಶುಭಾವನಾತ್||೩೨|| ರೌಕ್ಷ್ಯಾತ್ ಸ್ನೇಹಂ ವ್ಯವಾಯಿತ್ವಾತ್ ಸ್ಥಿರತ್ವಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣತಾಮಪಿ| ವಿಕಾಸಿಭಾವಾತ್ಪೈಚ್ಛಿಲ್ಯಂ ವೈಶದ್ಯಾತ್ಸಾನ್ದ್ರತಾಂ ತಥಾ||೩೩|| ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾನ್ಮದ್ಯಂ ನಿಹನ್ತ್ಯೇವಮೋಜಸಃ ಸ್ವಗುಣೈರ್ಗುಣಾನ್| ಸತ್ತ್ವಂ ತದಾಶ್ರಯಂ ಚಾಶು ಸಙ್ಕ್ಷೋಭ್ಯ ಜನಯೇನ್ಮದಮ್||೩೪|| ರಸವಾತಾದಿಮಾರ್ಗಾಣಾಂ ಸತ್ತ್ವಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಾತ್ಮನಾಮ್| ಪ್ರಧಾನಸ್ಯೌಜಸಶ್ಚೈವ ಹೃದಯಂ ಸ್ಥಾನಮುಚ್ಯತೇ||೩೫|| ಅತಿಪೀತೇನ ಮದ್ಯೇನ ವಿಹತೇನೌಜಸಾ ಚ ತತ್| ಹೃದಯಂ ಯಾತಿ ವಿಕೃತಿಂ ತತ್ರಸ್ಥಾ ಯೇ ಚ ಧಾತವಃ||೩೬||
मद्यं हृदयमाविश्य स्वगुणैरोजसो गुणान्| दशभिर्दश सङ्क्षोभ्य चेतो नयति विक्रियाम्||२९|| लघूष्णतीक्ष्णसूक्ष्माम्लव्यवाय्याशुगमेव च| रूक्षं विकाशि विशदं मद्यं दशगुणं स्मृतम्||३०|| गुरु शीतं मृदु श्लक्ष्णं बहलं मधुरं स्थिरम्| प्रसन्नं पिच्छिलं स्निग्धमोजो दशगुणं स्मृतम्||३१|| गुरुत्वं लाघवाच्छैत्यमौष्णादम्लस्वभावतः| माधुर्यं मार्दवं तैक्ष्ण्यात्प्रसादं चाशुभावनात्||३२|| रौक्ष्यात् स्नेहं व्यवायित्वात् स्थिरत्वं श्लक्ष्णतामपि| विकासिभावात्पैच्छिल्यं वैशद्यात्सान्द्रतां तथा||३३|| सौक्ष्म्यान्मद्यं निहन्त्येवमोजसः स्वगुणैर्गुणान्| सत्त्वं तदाश्रयं चाशु सङ्क्षोभ्य जनयेन्मदम्||३४|| रसवातादिमार्गाणां सत्त्वबुद्धीन्द्रियात्मनाम्| प्रधानस्यौजसश्चैव हृदयं स्थानमुच्यते||३५|| अतिपीतेन मद्येन विहतेनौजसा च तत्| हृदयं याति विकृतिं तत्रस्था ये च धातवः||३६||
🔊 Audio coming soon
ಮದ್ಯಂ ಯಥಾ ಮದಯತಿ ತಥಾ ಪ್ರಾಹ- ಮದ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ದಶಭಿರಿತಿ ಲಘ್ವಾದಿಭಿರ್ಗುಣೈಃ, ದಶಾಪಿ ಗುರ್ವಾದೀನೋಜೋಗುಣಾನ್ ಸಙ್ಕ್ಷೋಭ್ಯ, ನ ದ್ವಿತ್ರಾದಿಕೈಃ, ಚೇತೋ ವಿಕ್ರಿಯಾಂ ನಯತಿ ವಿಕೃತಂ ಕರೋತಿ| ಯೇನ ಗುಣೇನ ಮದ್ಯಸ್ಯ ಓಜೋಗುಣಕ್ಷೋಭೋ ಭವತಿ ತದಾಹ- ಗುರುತ್ವಂ ಲಾಘವಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಸಾದಂ ಚಾಶುಭಾವನಾದಿತಿ ಪ್ರಸಾದಾಖ್ಯಗುಣಮಾಶುಗತ್ವಾದ್ಧನ್ತಿ; ಆಶುಗತ್ವಂ ಚ ಯದ್ಯಪಿ ಪ್ರಸಾದವಿರುದ್ಧಂ ನ ಭವತಿ, ತಥಾಽಪಿ ಮದ್ಯಮೇವ ಪ್ರತಿಕೂಲತಯಾ ಓಜಃಪ್ರಸಾದಂ ಹನ್ತಿ, ತತ್ರಾಶುಗುಣ ಆಹನನೇ ವ್ಯಾಪ್ರಿಯತ ಇತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ವ್ಯವಾಯಿತ್ವಾತ್ ಸ್ಥಿರತ್ವಮಿತಿ ವ್ಯವಾಯಿತ್ವಂ ವ್ಯಾಪಕತ್ವಂ, ತಚ್ಚ ಸ್ಥಿರತ್ವಂ ತದ್ವಿಪರೀತತ್ವಾದೇವ ಹನ್ತಿ; ಆಶುಗತ್ವವ್ಯವಾಯಿತ್ವಯೋಶ್ಚಾಯಂ ವಿಶೇಷಃ- ಯದಾಶುಗಂ ಶೀಘ್ರಂ ಗಚ್ಛತಿ, ವ್ಯವಾಯಿ ತು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕಮ್| ವಿಕಾಸಿತ್ವಂ ವಿಕಸನಶೀಲತ್ವಂ ಸರತ್ವಮಿತಿ ಯಾವತ್; ತಚ್ಚ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣವಿಪರೀತತ್ವಾದೇವ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣತಾಂ ಹನ್ತಿ| ಸಾನ್ದ್ರತಾ ಘನತಾ| ಏತೇ ವಿಕಾಸಿತ್ವಾಶುಗತ್ವಾದಯೋ ಗುಣಾ ಯದ್ಯಪಿ ವಿಂಶತಿಗುಣಗಣನಾಯಾಂ ನ ಪಠಿತಾಸ್ತಥಾಽಪ್ಯಸಙ್ಖ್ಯೇಯತ್ವಾದ್ಗುಣಾನಾಮೇಷಾಮಪಿ ಗುಣತ್ವಂ ಸಿದ್ಧಂ; ಯೇ ತು ತತ್ರ ಪಠಿತಾಸ್ತೇ ತಾವದಾವಿಷ್ಕೃತತಮಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ| ಆಶ್ರಯೋಪಘಾತಾದಾಶ್ರಿತೋಪಘಾತೋ ಭವತೀತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸತ್ತ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ಚ ಓಜ ಆಶ್ರಯಃ, ಓಜ ಉಪಕಾರ್ಯಮ್; ಯಥಾ- ರಾಜಾಶ್ರಿತಃ ಪುರುಷಃ| ರಸವಾತೇತ್ಯಾದಿ| ರಸವಾತಾದಿವಹಾನಾಂ ದಶಧಮನೀನಾಂ ಹೃದಯಂ ಸ್ಥಾನಂ, ರಸವಹಾ ಏವ ಯಾ ದಶ ಧಮನ್ಯೋ ಹೃದಯಾಶ್ರಯಾ ಉಕ್ತಾಸ್ತಾ ಏವ ವಾತಾದಿವಹಾಃ| ಯದುಕ್ತಂ “ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾಂ ಸರ್ವಶರೀರಚರಾಣಾಂ ಸರ್ವಾಣಿ ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯಯನಭೂತಾನಿ” (ವಿ.ಅ.೫) ಇತಿ; ರಕ್ತಾದೀನಾಂ ತು ಸರ್ವಶರೀರಚರಾಣಾಮಪಿ ವಿಶೇಷೇಣ ಹೃದಯಂ ಸ್ಥಾನಮುಕ್ತಂ- “ಷಡಙ್ಗಮಙ್ಗಂ ವಿಜ್ಞಾನಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯರ್ಥಪಞ್ಚಕಮ್| ಆತ್ಮಾ ಚ ಸಗುಣಶ್ಚೇತಶ್ಚಿನ್ತ್ಯಂ ಚ ಹೃದಿ ಸಂಶ್ರಿತಮ್” (ಸೂ.ಅ.೩೦) ಇತಿ| ಧಾತವ ಇತಿ ಸತ್ತ್ವಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಾದಯಃ||೨೯-೩೬||
Adhikarana 10 (37-38) · Śloka 38
ಓಜಸ್ಯವಿಹತೇ ಪೂರ್ವೋ ಹೃದಿ ಚ ಪ್ರತಿಬೋಧಿತೇ| ಮಧ್ಯಮೋ ವಿಹತೇಽಲ್ಪೇ ಚ ವಿಹತೇ ತೂತ್ತಮೋ ಮದಃ||೩೭|| ನೈವಂ ವಿಘಾತಂ ಜನಯೇನ್ಮದ್ಯಂ ಪೈಷ್ಟಿಕಮೋಜಸಃ| ವಿಕಾಶಿರೂಕ್ಷವಿಶದಾ ಗುಣಾಸ್ತತ್ರ ಹಿ ನೋಲ್ಬಣಾಃ||೩೮||
ओजस्यविहते पूर्वो हृदि च प्रतिबोधिते| मध्यमो विहतेऽल्पे च विहते तूत्तमो मदः||३७|| नैवं विघातं जनयेन्मद्यं पैष्टिकमोजसः| विकाशिरूक्षविशदा गुणास्तत्र हि नोल्बणाः||३८||
🔊 Audio coming soon
ಮದ್ಯಂ ಚೇತೋ ವಿಕ್ರಿಯಾಂ ನಯತೀತ್ಯುತ್ಸರ್ಗವಿಧೇಃ ಪ್ರಥಮಮದೇಽಪವಾದಮಾಹ- ಓಜಸ್ಯವಿಹತೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಹೃದಯಾಶ್ರಿತಬುದ್ಧ್ಯಾದೌ ಪ್ರತಿಬೋಧಿತೇ, ಹೃದಯಶಬ್ದೇನೇಹ ತತ್ಸ್ಥೋಪಚಾರಾದ್ಧೃದಯಾಶ್ರಿತಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾದಯೋಽಭಿಧೀಯನ್ತೇ, ಯಥಾ- ಮಞ್ಚಾಃ ಕ್ರೋಶನ್ತೀತಿ; ಬುದ್ಧ್ಯಾದಿಬೋಧನಂ ಪ್ರಥಮಮದಕಾರ್ಯಂ ಮದ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಭಾವಾತ್| ಮಧ್ಯಮೋತ್ತಮಮದೋಪಪತ್ತಿಸಾಮಗ್ರೀಮಾಹ- ಮಧ್ಯಮ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಿಹತೇ ಇತಿ ವಿಘಾತೇ; ಓಜಸಃ ಅಲ್ಪೇ ವಿಘಾತೇ ಮಧ್ಯಮೋ ಮದೋ ಭವತಿ| ವಿಹತೇ ಇತಿ ವಿಶೇಷೇಣ ಅತ್ಯರ್ಥಂ ಹತೇ, ಉತ್ತಮ ಇತಿ ತೃತೀಯಃ||೩೭-೩೮||
Adhikarana 11 (39-40) · Śloka 40
ಹೃದಿ ಮದ್ಯಗುಣಾವಿಷ್ಟೇ ಹರ್ಷಸ್ತರ್ಷೋ ರತಿಃ ಸುಖಮ್| ವಿಕಾರಾಶ್ಚ ಯಥಾಸತ್ತ್ವಂ ಚಿತ್ರಾ ರಾಜಸತಾಮಸಾಃ||೩೯|| ಜಾಯನ್ತೇ ಮೋಹನಿದ್ರಾನ್ತಾ ಮದ್ಯಸ್ಯಾತಿನಿಷೇವಣಾತ್| ಸ ಮದ್ಯವಿಭ್ರಮೋ ನಾಮ್ನಾ ‘ಮದ’ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ||೪೦||
हृदि मद्यगुणाविष्टे हर्षस्तर्षो रतिः सुखम्| विकाराश्च यथासत्त्वं चित्रा राजसतामसाः||३९|| जायन्ते मोहनिद्रान्ता मद्यस्यातिनिषेवणात्| स मद्यविभ्रमो नाम्ना ‘मद’ इत्यभिधीयते||४०||
🔊 Audio coming soon
ಹೃದೀತ್ಯಾದಿನಾ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಮದಲಕ್ಷಣಮಾಹ| ತರ್ಷಃ ಅಭಿಲಾಷಃ| ಯಥಾಸತ್ತ್ವಮಿತಿ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ರಾಜಸೇ ಸತ್ತ್ವೇ ರಾಜಸಾಃ, ತಾಮಸೇ ಚ ತಾಮಸಾಃ| ಚಿತ್ರಾ ಇತಿ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಾಃ| ಮೋಹನಿದ್ರಾನ್ತಾ ಇತಿ ಮೋಹನಿದ್ರಾವಸಾನಾಃ||೩೯-೪೦||
Adhikarana 12 (41-51) · Śloka 51
ಪೀಯಮಾನಸ್ಯ ಮದ್ಯಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾತವ್ಯಾಸ್ತ್ರಯೋ ಮದಾಃ| ಪ್ರಥಮೋ ಮಧ್ಯಮೋಽನ್ತ್ಯಶ್ಚ ಲಕ್ಷಣೈಸ್ತಾನ್ ಪ್ರಚಕ್ಷ್ಮಹೇ||೪೧|| ಪ್ರಹರ್ಷಣಃ ಪ್ರೀತಿಕರಃ ಪಾನಾನ್ನಗುಣದರ್ಶಕಃ| ವಾದ್ಯಗೀತಪ್ರಹಾಸಾನಾಂ ಕಥಾನಾಂ ಚ ಪ್ರವರ್ತಕಃ||೪೨|| ನ ಚ ಬುದ್ಧಿಸ್ಮೃತಿಹರೋ ವಿಷಯೇಷು ನ ಚಾಕ್ಷಮಃ| ಸುಖನಿದ್ರಾಪ್ರಬೋಧಶ್ಚ ಪ್ರಥಮಃ ಸುಖದೋ ಮದಃ||೪೩|| ಮುಹುಃ ಸ್ಮೃತಿರ್ಮುಹುರ್ಮೋಹೋ(ಽ)ವ್ಯಕ್ತಾ ಸಜ್ಜತಿ ವಾಙ್ಮುಹುಃ| ಯುಕ್ತಾಯುಕ್ತಪ್ರಲಾಪಶ್ಚ ಪ್ರಚಲಾಯನಮೇವ ಚ||೪೪|| ಸ್ಥಾನಪಾನಾನ್ನಸಾಙ್ಕಥ್ಯಯೋಜನಾ ಸವಿಪರ್ಯಯಾ| ಲಿಙ್ಗಾನ್ಯೇತಾನಿ ಜಾನೀಯಾದಾವಿಷ್ಟೇ ಮಧ್ಯಮೇ ಮದೇ||೪೫|| ಮಧ್ಯಮಂ ಮದಮುತ್ಕ್ರಮ್ಯ ಮದಮಾಪ್ರಾಪ್ಯ ಚೋತ್ತಮಮ್| ನ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಾಶುಭಂ ಕುರ್ಯುರ್ನರಾ ರಾಜಸತಾಮಸಾಃ||೪೬|| ಕೋ ಮದಂ ತಾದೃಶಂ ವಿದ್ವಾನುನ್ಮಾದಮಿವ ದಾರುಣಮ್| ಗಚ್ಛೇದಧ್ವಾನಮಸ್ವನ್ತಂ ಬಹುದೋಷಮಿವಾಧ್ವಗಃ||೪೭|| ತೃತೀಯಂ ತು ಮದಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಭಗ್ನದಾರ್ವಿವ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಃ| ಮದಮೋಹಾವೃತಮನಾ ಜೀವನ್ನಪಿ ಮೃತೈಃ ಸಮಃ||೪೮|| ರಮಣೀಯಾನ್ ಸ ವಿಷಯಾನ್ನ ವೇತ್ತಿ ನ ಸುಹೃಜ್ಜನಮ್| ಯದರ್ಥಂ ಪೀಯತೇ ಮದ್ಯಂ ರತಿಂ ತಾಂ ಚ ನ ವಿನ್ದತಿ||೪೯|| ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯಂ ಸುಖಂ ದುಃಖಂ ಲೋಕೇ ಯಚ್ಚ ಹಿತಾಹಿತಮ್| ಯದವಸ್ಥೋ ನ ಜಾನಾತಿ ಕೋಽವಸ್ಥಾಂ ತಾಂ ವ್ರಜೇದ್ಬುಧಃ||೫೦|| ಸ ದೂಷ್ಯಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ನಿನ್ದ್ಯಶ್ಚಾಗ್ರಾಹ್ಯ ಏವ ಚ| ವ್ಯಸನಿತ್ವಾದುದರ್ಕೇ ಚ ಸ ದುಃಖಂ ವ್ಯಾಧಿಮಶ್ನುತೇ||೫೧||
पीयमानस्य मद्यस्य विज्ञातव्यास्त्रयो मदाः| प्रथमो मध्यमोऽन्त्यश्च लक्षणैस्तान् प्रचक्ष्महे||४१|| प्रहर्षणः प्रीतिकरः पानान्नगुणदर्शकः| वाद्यगीतप्रहासानां कथानां च प्रवर्तकः||४२|| न च बुद्धिस्मृतिहरो विषयेषु न चाक्षमः| सुखनिद्राप्रबोधश्च प्रथमः सुखदो मदः||४३|| मुहुः स्मृतिर्मुहुर्मोहो(ऽ)व्यक्ता सज्जति वाङ्मुहुः| युक्तायुक्तप्रलापश्च प्रचलायनमेव च||४४|| स्थानपानान्नसाङ्कथ्ययोजना सविपर्यया| लिङ्गान्येतानि जानीयादाविष्टे मध्यमे मदे||४५|| मध्यमं मदमुत्क्रम्य मदमाप्राप्य चोत्तमम्| न किञ्चिन्नाशुभं कुर्युर्नरा राजसतामसाः||४६|| को मदं तादृशं विद्वानुन्मादमिव दारुणम्| गच्छेदध्वानमस्वन्तं बहुदोषमिवाध्वगः||४७|| तृतीयं तु मदं प्राप्य भग्नदार्विव निष्क्रियः| मदमोहावृतमना जीवन्नपि मृतैः समः||४८|| रमणीयान् स विषयान्न वेत्ति न सुहृज्जनम्| यदर्थं पीयते मद्यं रतिं तां च न विन्दति||४९|| कार्याकार्यं सुखं दुःखं लोके यच्च हिताहितम्| यदवस्थो न जानाति कोऽवस्थां तां व्रजेद्बुधः||५०|| स दूष्यः सर्वभूतानां निन्द्यश्चाग्राह्य एव च| व्यसनित्वादुदर्के च स दुःखं व्याधिमश्नुते||५१||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಥಮಾದಿಮದಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಪ್ರಹರ್ಷಣ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪಾನಾನ್ನಗುಣದರ್ಶಕ ಇತಿ ಪಾನಾನ್ನಗುಣಾನ್ ಸಮ್ಯಗ್ಬೋಧಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿಷಯೇಷ್ವಿತಿ ವಿಷಯಸೇವಾಸು, ನ ಚಾಕ್ಷಮ ಇತಿ ನಾಕ್ಷಮತಾಕರ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಯುಕ್ತಾಯುಕ್ತಪ್ರಲಾಪ ಇತಿ ಸಮ್ಬದ್ಧಾಸಮ್ಬದ್ಧವಚನಃ| ಪ್ರಚಲಾಯನಂ ಘೂರ್ಣನಮ್| ಯೋಜನಾ ಸವಿಪರ್ಯಯೇತಿ ಸ್ಥಾನಾದೀನಾಂ ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಜನಾ ಕದಾಚಿದ್ಭವತಿ, ಕದಾಚಿಚ್ಚ ಸ್ಥಾನಾದಿಯೋಜನಾವಿಪರ್ಯಯೋಽಸಮ್ಯಗ್ಯೋಜನಾರೂಪೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಮಧ್ಯಮಂ ಮದಮುತ್ಕ್ರಮ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಯದ್ಯಪಿ ತ್ರಿವಿಧೋ ಮದ ಉಕ್ತಃ, ತಥಾಽಪಿ ದ್ವಿತೀಯಮದಾವಸಾನೇ ತೃತೀಯಮದಾಪ್ರಾಪ್ತ್ಯವಸ್ಥಾಯಾ ಏವ ಅತ್ಯರ್ಥನಿನ್ದ್ಯತಾಂ ದರ್ಶಯನ್ ತೃತೀಯಮದಸ್ಯಾತ್ಯನ್ತನಿನ್ದ್ಯತಾಂ ದರ್ಶಯತಿ; ಯೇನ ತಸ್ಯ ತೃತೀಯಮದಸ್ಯ ಪೂರ್ವರೂಪಾವಸ್ಥೈವ ಸರ್ವಾಶುಭಕರಣಾದಿಹೇತುತಯಾ ನಿತಾನ್ತಂ ನಿನ್ದ್ಯೇತಿ ಭಾವಃ| ಇಯಂ ಚ ಮಧ್ಯಮದಾತಿಕ್ರಮತೃತೀಯಮದಾಪ್ರಾಪ್ತಿಶಬ್ದಾಭಿಧೇಯಾಽಪ್ಯವಸ್ಥಾ ಮಧ್ಯಮಮದಾನ್ತತೃತೀಯಮದಾದ್ಯರೂಪಾವಸ್ಥಾಭಿಧಾಯಿಕೈವ; ಯಥಾ- “ಕುಮ್ಭಮೀನಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಯದಾ ಚರತಿ ಚನ್ದ್ರಮಾ” ಇತ್ಯತ್ರ ಮಧ್ಯೇಪದೇನ ಕುಮ್ಭಾನ್ತಮೀನಾದಿರೇವೋಚ್ಯತೇ, ಪರಮಾರ್ಥತಸ್ತಯೋರ್ಮಧ್ಯಸ್ಯಾಭಾವಾತ್; ತಥೇಹಾಪಿ ಪರಮಾರ್ಥತೋಽನ್ಯಮದಕಾಲಾಭಾವಾದ್ ದ್ವಿತೀಯಾನ್ತತೃತೀಯಮದಾದ್ಯಭಿಧಾನಮೇವಾತ್ರ ತೃತೀಯಮದಾತ್ಯರ್ಥನಿನ್ದಾರ್ಥಂ, ನ ಚತುರ್ಥಮದೋಪದರ್ಶನಮ್| ಅಸ್ವನ್ತಮಿತಿ ಅಶೋಭನಾನ್ತಮ್| ಭಗ್ನದಾರ್ವಿವೇತಿ ಭಗ್ನವೃಕ್ಷ ಇವ ಪತಿತಸ್ತಿಷ್ಠತಿ| ಉದರ್ಕಮ್ ಉತ್ತರಕಾಲಮ್| ಸ ದುಃಖಂ ವ್ಯಾಧಿಮಿತಿ ಮದಾತ್ಯಯಮ್||೪೧-೫೧||
Adhikarana 13 (52-60) · Śloka 60
ಪ್ರೇತ್ಯ ಚೇಹ ಚ ಯಚ್ಛ್ರೇಯಃ ಶ್ರೇಯೋ ಮೋಕ್ಷೇ ಚ ಯತ್ ಪರಮ್| ಮನಃಸಮಾಧೌ ತತ್ ಸರ್ವಮಾಯತ್ತಂ ಸರ್ವದೇಹಿನಾಮ್||೫೨|| ಮದ್ಯೇನ ಮನಸಶ್ಚಾಸ್ಯ ಸಙ್ಕ್ಷೋಭಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಮಹಾನ್| ಮಹಾಮಾರುತವೇಗೇನ ತಟಸ್ಥಸ್ಯೇವ ಶಾಖಿನಃ||೫೩|| ಮದ್ಯಪ್ರಸಙ್ಗಂ ತಂ ಚಾಜ್ಞಾ ಮಹಾದೋಷಂ ಮಹಾಗದಮ್| ಸುಖಮಿತ್ಯಧಿಗಚ್ಛನ್ತಿ ರಜೋಮೋಹಪರಾಜಿತಾಃ||೫೪|| ಮದ್ಯೋಪಹತವಿಜ್ಞಾನಾ ವಿಯುಕ್ತಾಃ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೈರ್ಗುಣೈಃ| ಶ್ರೇಯೋಭಿರ್ವಿಪ್ರಯುಜ್ಯನ್ತೇ ಮದಾನ್ಧಾ ಮದಲಾಲಸಾಃ||೫೫|| ಮದ್ಯೇ ಮೋಹೋ ಭಯಂ ಶೋಕಃ ಕ್ರೋಧೋ ಮೃತ್ಯುಶ್ಚ ಸಂಶ್ರಿತಃ| ಸೋನ್ಮಾದಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಾಃ ಸಾಪಸ್ಮಾರಾಪತಾನಕಾಃ||೫೬|| ಯತ್ರೈಕಃ ಸ್ಮೃತಿವಿಭ್ರಂಶಸ್ತತ್ರ ಸರ್ವಮಸಾಧುವತ್| ಇತ್ಯೇವಂ ಮದ್ಯದೋಷಜ್ಞಾ ಮದ್ಯಂ ಗರ್ಹನ್ತಿ ಯತ್ನತಃ||೫೭|| ಸತ್ಯಮೇತೇ ಮಹಾದೋಷಾ ಮದ್ಯಸ್ಯೋಕ್ತಾ ನ ಸಂಶಯಃ| ಅಹಿತಸ್ಯಾತಿಮಾತ್ರಸ್ಯ ಪೀತಸ್ಯ ವಿಧಿವರ್ಜಿತಮ್||೫೮|| ಕಿನ್ತು ಮದ್ಯಂ ಸ್ವಭಾವೇನ ಯಥೈವಾನ್ನಂ ತಥಾ ಸ್ಮೃತಮ್| ಅಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತಂ ರೋಗಾಯ ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತಂ ಯಥಾಽಮೃತಮ್||೫೯|| ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣಭೃತಾಮನ್ನಂ ತದಯುಕ್ತ್ಯಾ ನಿಹನ್ತ್ಯಸೂನ್| ವಿಷಂ ಪ್ರಾಣಹರಂ ತಚ್ಚ ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತಂ ರಸಾಯನಮ್||೬೦||
प्रेत्य चेह च यच्छ्रेयः श्रेयो मोक्षे च यत् परम्| मनःसमाधौ तत् सर्वमायत्तं सर्वदेहिनाम्||५२|| मद्येन मनसश्चास्य सङ्क्षोभः क्रियते महान्| महामारुतवेगेन तटस्थस्येव शाखिनः||५३|| मद्यप्रसङ्गं तं चाज्ञा महादोषं महागदम्| सुखमित्यधिगच्छन्ति रजोमोहपराजिताः||५४|| मद्योपहतविज्ञाना वियुक्ताः सात्त्विकैर्गुणैः| श्रेयोभिर्विप्रयुज्यन्ते मदान्धा मदलालसाः||५५|| मद्ये मोहो भयं शोकः क्रोधो मृत्युश्च संश्रितः| सोन्मादमदमूर्च्छायाः सापस्मारापतानकाः||५६|| यत्रैकः स्मृतिविभ्रंशस्तत्र सर्वमसाधुवत्| इत्येवं मद्यदोषज्ञा मद्यं गर्हन्ति यत्नतः||५७|| सत्यमेते महादोषा मद्यस्योक्ता न संशयः| अहितस्यातिमात्रस्य पीतस्य विधिवर्जितम्||५८|| किन्तु मद्यं स्वभावेन यथैवान्नं तथा स्मृतम्| अयुक्तियुक्तं रोगाय युक्तियुक्तं यथाऽमृतम्||५९|| प्राणाः प्राणभृतामन्नं तदयुक्त्या निहन्त्यसून्| विषं प्राणहरं तच्च युक्तियुक्तं रसायनम्||६०||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರೇತ್ಯ ಚೇಹೇತ್ಯಾದಿನಾ ಏಕೀಯಮತಂ ಮದ್ಯನಿನ್ದಕಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಪ್ರೇತ್ಯೇತಿ ಜನ್ಮಾನ್ತರೇ| ತಟಸ್ಥಸ್ಯೇತಿ ವಚನೇನ ವಾತಾಕ್ಷೋಭ್ಯತಾಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಸತ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸ್ವಮತಮಾಹ| ಏತೇ ದೋಷಾಃ ಮದ್ಯಸ್ಯೈಕೀಯಮತೋಕ್ತಾ ಅಹಿತಾದಿಧರ್ಮಯುಕ್ತಸ್ಯೈವ ಭವನ್ತಿ, ನ ಹಿತಾಲ್ಪಮಾತ್ರವಿಧಿಪೀತಸ್ಯೇತಿ ಭಾವಃ| ವಿಧಿವರ್ಜಿತಮಿತಿ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಣಮ್| ಮದ್ಯಸ್ಯಾನ್ನಸಾರೂಪ್ಯದರ್ಶನೇನ ವಿಧಿವದುಪಯೋಗೇ ಗುಣವತ್ತಾಮವಿಧ್ಯುಪಯೋಗೇ ಚ ದೋಷವತ್ತಾಮಾಹ- ಕಿನ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಯುಕ್ತ್ಯಾ ದೇಶಕಾಲಮಾತ್ರಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಯೋಜನಯಾ ಯುಕ್ತಂ ಶುಭಮ್, ಅಶುಭಂ ಚಾಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತಮ್| ಯುಕ್ತೇರನ್ವಯವ್ಯತಿರೇಕಾಭ್ಯಾಂ ಕಾರ್ಯಮಾಹ- ಪ್ರಾಣಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಾಣಹೇತುತ್ವಾತ್ ಪ್ರಾಣಾಃ| ಅಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತಮಿತಿ ಅವಿಧಿಪ್ರಯುಕ್ತಮ್| ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತಂ ರಸಾಯನಮಿತಿ ಯಥಾ “ವಿಷಸ್ಯ ತು ತಿಲಂ ದದ್ಯಾತ್” (ಚಿ.ಅ.೧) ಇತ್ಯಾದಿಪ್ರಯೋಗೇ ತಿಲಮಾನಸ್ಯ ರಸಾಯನತ್ವಂ, ತಥಾ ಜ್ಞೇಯಮ್||೫೨-೬೦||
Adhikarana 14 (61) · Śloka 61
ಹರ್ಷಮೂರ್ಜಂ ಮುದಂ ಪುಷ್ಟಿಮಾರೋಗ್ಯಂ ಪೌರುಷಂ ಪರಮ್ | ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಪೀತಂ ಕರೋತ್ಯಾಶು ಮದ್ಯಂ ಸುಖಮದಪ್ರದಮ್||೬೧||
हर्षमूर्जं मुदं पुष्टिमारोग्यं पौरुषं परम् | युक्त्या पीतं करोत्याशु मद्यं सुखमदप्रदम्||६१||
🔊 Audio coming soon
ವಿಧಿಪೀತಮದ್ಯಗುಣಾನಾಹ- ಹರ್ಷಮಿತ್ಯಾದಿ| ಹರ್ಷಮ್ ಉತ್ಸಾಹಂ ಕಾಯಿಕಮ್| ಮುದಮಿತಿ ಮನಃಸನ್ತೋಷಮ್| ಪೌರುಷಮಿತಿ ಶುಕ್ರಮ್| ಆಶ್ವಿತಿ ವಚನೇನ ಶೀಘ್ರಂ ಹರ್ಷಾದೀನಿ ಕರೋತಿ ನ ಪರಿಣಾಮಂ ಯಾವದಪೇಕ್ಷತೇ| ಸುಖಮದಪ್ರದಮಿತಿ ಸುಖಪ್ರದಮದಂ, ಪ್ರಥಮಂ ಮದಮಿತಿ ಯಾವತ್| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಮದಸುಖಪ್ರದಮ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ತತ್ರಾಪಿ ಮದಸುಖಂ ಪ್ರಥಮಮದಾರಮ್ಭ ಏವ||೬೧||
Adhikarana 15 (62-67) · Śloka 67
ರೋಚನಂ ದೀಪನಂ ಹೃದ್ಯಂ ಸ್ವರವರ್ಣಪ್ರಸಾದನಮ್| ಪ್ರೀಣನಂ ಬೃಂಹಣಂ ಬಲ್ಯಂ ಭಯಶೋಕಶ್ರಮಾಪಹಮ್||೬೨|| ಸ್ವಾಪನಂ ನಷ್ಟನಿದ್ರಾಣಾಂ ಮೂಕಾನಾಂ ವಾಗ್ವಿಬೋಧನಮ್| ಬೋಧನಂ ಚಾತಿನಿದ್ರಾಣಾಂ ವಿಬದ್ಧಾನಾಂ ವಿಬನ್ಧನುತ್||೬೩|| ವಧಬನ್ಧಪರಿಕ್ಲೇಶದುಃಖಾನಾಂ ಚಾಪ್ಯಬೋಧನಮ್| ಮದ್ಯೋತ್ಥಾನಾಂ ಚ ರೋಗಾಣಾಂ ಮದ್ಯಮೇವ ಪ್ರಬಾಧಕಮ್||೬೪|| ರತಿರ್ವಿಷಯಸಂಯೋಗೇ ಪ್ರೀತಿಸಂಯೋಗವರ್ಧನಮ್| ಅಪಿ ಪ್ರವಯಸಾಂ ಮದ್ಯಮುತ್ಸವಾಮೋದಕಾರಕಮ್||೬೫|| ಪಞ್ಚಸ್ವರ್ಥೇಷು ಕಾನ್ತೇಷು ಯಾ ರತಿಃ ಪ್ರಥಮೇ ಮದೇ| ಯೂನಾಂ ವಾ ಸ್ಥವಿರಾಣಾಂ ವಾ ತಸ್ಯ ನಾಸ್ತ್ಯುಪಮಾ ಭುವಿ||೬೬|| ಬಹುದುಃಖಹತಸ್ಯಾಸ್ಯ ಶೋಕೇನೋಪಹತಸ್ಯ ಚ| ವಿಶ್ರಾಮೋ ಜೀವಲೋಕಸ್ಯ ಮದ್ಯಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ನಿಷೇವಿತಮ್||೬೭||
रोचनं दीपनं हृद्यं स्वरवर्णप्रसादनम्| प्रीणनं बृंहणं बल्यं भयशोकश्रमापहम्||६२|| स्वापनं नष्टनिद्राणां मूकानां वाग्विबोधनम्| बोधनं चातिनिद्राणां विबद्धानां विबन्धनुत्||६३|| वधबन्धपरिक्लेशदुःखानां चाप्यबोधनम्| मद्योत्थानां च रोगाणां मद्यमेव प्रबाधकम्||६४|| रतिर्विषयसंयोगे प्रीतिसंयोगवर्धनम्| अपि प्रवयसां मद्यमुत्सवामोदकारकम्||६५|| पञ्चस्वर्थेषु कान्तेषु या रतिः प्रथमे मदे| यूनां वा स्थविराणां वा तस्य नास्त्युपमा भुवि||६६|| बहुदुःखहतस्यास्य शोकेनोपहतस्य च| विश्रामो जीवलोकस्य मद्यं युक्त्या निषेवितम्||६७||
🔊 Audio coming soon
ರೋಚನಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಮದ್ಯಗುಣಾನಾಹ| ಸ್ವಾಪನಂ ನಷ್ಟನಿದ್ರಾಣಾಂ ತಥಾ ಬೋಧನಂ ಚಾತಿನಿದ್ರಾಣಾಮಿತಿ ಕಾರ್ಯದ್ವಯಕರಣಮುಚಿತನಿದ್ರಾಕರತ್ವಪ್ರಭಾವಾದೇವ; ಕಿಂವಾ ನಷ್ಟನಿದ್ರಾಣಾಂ ನಿದ್ರಾಭಿಘಾತಹೇತ್ವತಿಚಿನ್ತನಾದಿವಿಸ್ಮಾರಕತಯಾ ನಿದ್ರಾಕರಂ ಭವತಿ, ಅತಿನಿದ್ರಾಣಾಂ ನಿದ್ರಾಹೇತುಮನೋವಹಸ್ರೋತೋರೋಧಾದಿಹನ್ತೃತಯಾ ಪ್ರಬೋಧಕಂ ಭವತೀತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಮದ್ಯೋತ್ಥಾನಾಂ ಚ ರೋಗಾಣಾಂ ಮದ್ಯಮೇವ ಪ್ರಬಾಧಕಮಿತಿ ಹೇತುವಿಪರೀತಾರ್ಥಕಾರಿತಾಪ್ರಭಾವಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ರತಿರಿತಿ ರತಿಕಾರಕಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿಷಯಸಂಯೋಗೇ ಪ್ರೀತಿಸಂಯೋಗವರ್ಧನಮಿತಿ ವಿಷಯಾಣಾಂ ಶಬ್ದಾದೀನಾಂ ಸಂಯೋಗೇ ಪ್ರೀತಿಂ ಸಂಯೋಗಂ ಚ ವರ್ಧಯತಿ; ಪೀತಮದ್ಯೋ ಯದಾ ವಿಷಯೈಃ ಶಬ್ದಾದಿಭಿಃ ಸಂಯುಜ್ಯತೇ ತದಾ ತೇಷ್ವಪಿ ಪ್ರೀತಿಮಾನ್ ಭವತಿ, ಪ್ರೀತಶ್ಚ ಸುಖಾಕಾಙ್ಕ್ಷೀ ಸನ್ ಪುನಸ್ತೇಷು ಸಂಯುಜ್ಯತೇ| ಪ್ರವಯಸಾಮಿತಿ ವೃದ್ಧಾನಾಮ್| ಉತ್ಸವಃ ಔತ್ಸುಕ್ಯಂ ವಿಷಯಾಭಿಲಾಷ ಇತಿ ಯಾವತ್, ಆಮೋದೋ ಹರ್ಷಃ| ನನು ವಿಷಯೇ ಸ್ವಭಾವಾದೇವ ಪ್ರೀತಿರ್ಭವತಿ, ತತ್ ಕಿಂ ಮದ್ಯೇನ ಕ್ರಿಯತೇ? ಇತ್ಯಾಶಙ್ಕ್ಯ ಪ್ರಥಮಮದಸ್ಯ ವಿಶಿಷ್ಟರತಿಕರ್ತೃತ್ವಮಾಹ- ಪಞ್ಚಸ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ರತಿಶ್ಚೇಹ ಅತ್ಯರ್ಥಸುಖಜನಕತ್ವಾದೇವೋಪಾದೇಯೇತಿ ವಿಜ್ಞೇಯಮ್| ವಿಶ್ರಾಮ ಇತಿ ದುಃಖಾರ್ತವಿಶ್ರಾಮಹೇತುಃ| ಜೀವಲೋಕ ಇತಿ ಜೀವಮಾನಲೋಕಃ ||೬೨-೬೭||
Adhikarana 16 (68-73) · Śloka 73
ಅನ್ನಪಾನವಯೋವ್ಯಾಧಿಬಲಕಾಲತ್ರಿಕಾಣಿ ಷಟ್| ತ್ರೀನ್ದೋಷಾಂಸ್ತ್ರಿವಿಧಂ ಸತ್ತ್ವಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮದ್ಯಂ ಪಿಬೇತ್ಸದಾ||೬೮|| ತೇಷಾಂ ತ್ರಿಕಾಣಾಮಷ್ಟಾನಾಂ ಯೋಜನಾ ಯುಕ್ತಿರುಚ್ಯತೇ| ಯಯಾ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಪಿಬನ್ಮದ್ಯಂ ಮದ್ಯದೋಷೈರ್ನ ಯುಜ್ಯತೇ||೬೯|| ಮದ್ಯಸ್ಯ ಚ ಗುಣಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಯಥೋಕ್ತಾನ್ ಸ ಸಮಶ್ನುತೇ| ಧರ್ಮಾರ್ಥಯೋರಪೀಡಾಯೈ ನರಃ ಸತ್ತ್ವಗುಣೋಚ್ಛ್ರಿತಃ||೭೦|| ಸತ್ತ್ವಾನಿ ತು ಪ್ರಬುಧ್ಯನ್ತೇ ಪ್ರಾಯಶಃ ಪ್ರಥಮೇ ಮದೇ| ದ್ವಿತೀಯೇಽವ್ಯಕ್ತತಾಂ ಯಾನ್ತಿ ಮಧ್ಯೇ ಚೋತ್ತಮಮಧ್ಯಯೋಃ||೭೧|| ಸಸ್ಯಸಮ್ಬೋಧಕಂ ವರ್ಷಂ, ಹೇಮಪ್ರಕೃತಿದರ್ಶಕಃ| ಹುತಾಶಃ, ಸರ್ವಸತ್ತ್ವಾನಾಂ ಮದ್ಯಂ ತೂಭಯಕಾರಕಮ್||೭೨|| ಪ್ರಧಾನಾವರಮಧ್ಯಾನಾಂ ರೂಪಾಣಾಂ ವ್ಯಕ್ತಿದರ್ಶಕಃ| ಯಥಾಽಗ್ನಿರೇವಂ ಸತ್ತ್ವಾನಾಂ ಮದ್ಯಂ ಪ್ರಕೃತಿದರ್ಶಕಮ್||೭೩||
अन्नपानवयोव्याधिबलकालत्रिकाणि षट्| त्रीन्दोषांस्त्रिविधं सत्त्वं ज्ञात्वा मद्यं पिबेत्सदा||६८|| तेषां त्रिकाणामष्टानां योजना युक्तिरुच्यते| यया युक्त्या पिबन्मद्यं मद्यदोषैर्न युज्यते||६९|| मद्यस्य च गुणान् सर्वान् यथोक्तान् स समश्नुते| धर्मार्थयोरपीडायै नरः सत्त्वगुणोच्छ्रितः||७०|| सत्त्वानि तु प्रबुध्यन्ते प्रायशः प्रथमे मदे| द्वितीयेऽव्यक्ततां यान्ति मध्ये चोत्तममध्ययोः||७१|| सस्यसम्बोधकं वर्षं, हेमप्रकृतिदर्शकः| हुताशः, सर्वसत्त्वानां मद्यं तूभयकारकम्||७२|| प्रधानावरमध्यानां रूपाणां व्यक्तिदर्शकः| यथाऽग्निरेवं सत्त्वानां मद्यं प्रकृतिदर्शकम्||७३||
🔊 Audio coming soon
ಯುಕ್ತ್ಯಾ ನಿಷೇವಿತಮಿತ್ಯತ್ರೋಕ್ತಾಂ ಮದ್ಯಪಾನಯುಕ್ತಿಮಾಹ- ಅನ್ನಪಾನೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರಾನ್ನಂ ತ್ರಿವಿಧಂ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಕರಮ್, ಏವಂ ಪಾನಮಪಿ ತ್ರಿವಿಧಂ, ಬಾಲ್ಯಾದಿಭೇದಾದ್ವಯೋಽಪಿ ತ್ರಿವಿಧಂ, ವ್ಯಾಧಿರಪಿ ಮೃದುಮಧ್ಯತೀವ್ರಭೇದೇನ ತ್ರಿವಿಧಃ, ಕಿಂವಾ ಸೌಮ್ಯಾಗ್ನೇಯವಾಯವ್ಯಭೇದೇನ ತ್ರಿವಿಧಃ, ಬಲಂ ಪ್ರವರಾವರಮಧ್ಯಭೇದಾತ್ತ್ರಿವಿಧಂ, ಕಾಲಸ್ತು ಶೀತೋಷ್ಣವರ್ಷಾಲಕ್ಷಣಸ್ತ್ರಿವಿಧಃ, ತ್ರಿವಿಧಂ ಸತ್ತ್ವಂ ಶುದ್ಧಂ ರಾಜಸಂ ತಾಮಸಂ ಚ| ಯೋಜನೇತಿ ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಜನಾರೂಪಾ| ಯುಕ್ತಿಂ ಫಲೇನಾವಧಾರಯತಿ- ಯಯಾ ಯುಕ್ತ್ಯೇತ್ಯಾದಿನಾ| ಸತ್ತ್ವಗುಣೋಚ್ಛ್ರಿತೋ ಮದ್ಯಗುಣಾನ್ ಸಮಶ್ನುತೇ ಇತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತತ್ರಾನ್ನಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಯುಕ್ತಿರ್ಯಥಾ- ವಾತಕರಮನ್ನಮುಪಯುಜ್ಯ ವಾತಹರಂ ಮದ್ಯಂ ಪೇಯಮ್, ಏವಂ ಪಿತ್ತಕರಕಫಕರತ್ವೇಽಪಿ ಪಿತ್ತಕಫಹರಾನ್ನೋಪಯೋಗಃ| ಏವಂ ಪಾನಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾಽಪಿ ಯೋಜನಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾ ಭವತಿ| ವಯಸ್ತ್ರಿಕೇಽಪಿ ಬಾಲ್ಯೇ ಸ್ಥವಿರೇ ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಮದ್ಯಂ ನ ಪೇಯಂ, ಯೌವನೇ ತು ತೀಕ್ಷ್ಣಮಪೀತಿ| ವ್ಯಾಧ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾಽಪಿ ಯೋಜನಾ ಯಥಾ- ಮೃದುವ್ಯಾಧೌ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ, ಉಷ್ಣೇ ಚ ಶೀತಮಧುರಂ, ವರ್ಷಾಕಾಲೇ ತು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ದೀಪನಂ ಚ ಮದ್ಯಮ್| ದೋಷಭೇದೇನ ತು ಮದ್ಯಂ ವಾತೇ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಂ ಗೌಡಿಕಾದಿ, ಪಿತ್ತೇ ಶೀತಮಧುರಂ ಶಾರ್ಕರಾದಿ, ಕಫೇ ರೂಕ್ಷತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಮಾಧವಾದಿ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ವಾತಿಕೇಭ್ಯೋ ಹಿತಂ ಮದ್ಯಂ ಪ್ರಾಯೋ ಗೌಡಿಕಪೈಷ್ಟಿಕಮ್| ಕಫಪಿತ್ತಾಧಿಕೇಭ್ಯಸ್ತು ಫಾಲಮಾಧವಶಾರ್ಕರಮ್” ಇತಿ| ದೋಷಗ್ರಹಣೇನೈವ ವಾತಲಾದಿಪ್ರಕೃತಿರಪಿ ಗೃಹೀತಾ| ಸತ್ತ್ವಭೇದೇನಾಪಿ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೇನ ತು ಬಹ್ವಪಿ ಮದ್ಯಂ ಪಾತವ್ಯಂ, ರಾಜಸತಾಮಸೈಸ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಮೇವ| ಸತ್ತ್ವಾನೀತಿ ಮನಾಂಸಿ| ಅವ್ಯಕ್ತತಾಮ್ ಈಷದ್ವ್ಯಕ್ತತಾಂ, ಮಧ್ಯೇ ಚಾವ್ಯಕ್ತತಾಂ ಯಾನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ, ಉತ್ತಮೇ ತು ಸರ್ವಥಾಽಪ್ಯವ್ಯಕ್ತಂ ಭವತೀತಿ ಭಾವಃ| ಕೇಚಿತ್ತು ‘ಸಸ್ಯಸಮ್ಬೋಧಕಂ ವರ್ಷಂ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಶ್ಲೋಕಂ ಪಠನ್ತಿ| ತತ್ರ ಹೇಮಪ್ರಕೃತಿದರ್ಶಕೋ ಹುತಾಶೋ ಯಥಾ ಸುವರ್ಣಸ್ಯ ಶುದ್ಧಾಶುದ್ಧತಾಂ ದರ್ಶಯತಿ, ತಥಾ ಮದ್ಯಂ ತೂಭಯಕಾರಕಮಿತಿ ಮನಃಪ್ರಬೋಧಕಂ ಮನೋಗುಣದರ್ಶಕಂ ಚ| ರೂಪಾಣಾಮಿತಿ ಹೇಮರೂಪಾಣಾಂ; ಕಿಂವಾ ‘ರುಕ್ಮಾಣಾಂ’ ಇತಿ ಪಾಠಃ| ವ್ಯಕ್ತಿದರ್ಶಕ ಇತಿ ಆಕಾರದರ್ಶಕಃ||೬೮-೭೩||
Adhikarana 17 (74-78) · Śloka 78
ಸುಗನ್ಧಿಮಾಲ್ಯಗನ್ಧರ್ವಂ ಸುಪ್ರಣೀತಮಮಾಕುಲಮ್| ಮಿಷ್ಟಾನ್ನಪಾನವಿಶದಂ ಸದಾ ಮಧುರಸಙ್ಕಥಮ್||೭೪|| ಸುಖಪ್ರಪಾನಂ ಸುಮದಂ ಹರ್ಷಪ್ರೀತಿವಿವರ್ಧನಮ್| ಸ್ವನ್ತಂ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಮಾಪಾನಂ ನ ಚೋತ್ತಮಮದಪ್ರದಮ್||೭೫|| ವೈಗುಣ್ಯಂ ಸಹಸಾ ಯಾನ್ತಿ ಮದ್ಯದೋಷೈರ್ನ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಾಃ| ಮದ್ಯಂ ಹಿ ಬಲವತ್ಸತ್ತ್ವಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸಹಸಾ ನ ತು ||೭೬|| ಸೌಮ್ಯಾಸೌಮ್ಯಕಥಾಪ್ರಾಯಂ ವಿಶದಾವಿಶದಂ ಕ್ಷಣಾತ್| ಚಿತ್ರಂ ರಾಜಸಮಾಪನ್ನಂ ಪ್ರಾಯೇಣಾಸ್ವನ್ತಕಾಕುಲಮ್||೭೭|| ಹರ್ಷಪ್ರೀತಿಕಥಾಪೇತಮತುಷ್ಟಂ ಪಾನಭೋಜನೇ| ಸಮ್ಮೋಹಕ್ರೋಧನಿದ್ರಾನ್ತಮಾಪಾನಂ ತಾಮಸಂ ಸ್ಮೃತಮ್||೭೮||
सुगन्धिमाल्यगन्धर्वं सुप्रणीतममाकुलम्| मिष्टान्नपानविशदं सदा मधुरसङ्कथम्||७४|| सुखप्रपानं सुमदं हर्षप्रीतिविवर्धनम्| स्वन्तं सात्त्विकमापानं न चोत्तममदप्रदम्||७५|| वैगुण्यं सहसा यान्ति मद्यदोषैर्न सात्त्विकाः| मद्यं हि बलवत्सत्त्वं गृह्णाति सहसा न तु ||७६|| सौम्यासौम्यकथाप्रायं विशदाविशदं क्षणात्| चित्रं राजसमापन्नं प्रायेणास्वन्तकाकुलम्||७७|| हर्षप्रीतिकथापेतमतुष्टं पानभोजने| सम्मोहक्रोधनिद्रान्तमापानं तामसं स्मृतम्||७८||
🔊 Audio coming soon
ಸಾತ್ತ್ವಿಕಾದಿಭೇದೇನ ಪಾನಂ ತ್ರಿವಿಧಮಾಹ- ಸುಗನ್ಧೀತ್ಯಾದಿ| ಶೋಭನೋ ಗನ್ಧೋ ಯಸ್ಯ ತತ್ ಸುಗನ್ಧಿ, ಗನ್ಧರ್ವಃ ಗಾನಮ್| ಶೋಭನೋಽನ್ತೋ ಯಸ್ಯ ತತ್ ಸ್ವನ್ತಮ್| ಸುಮದಮಿತಿ ಸಮಮದಮ್| ನ ಚೋತ್ತಮಮದಪ್ರದಮಿತಿ ನೋತ್ತಮಮದಕರಂ, ಕದಾಚಿದಪಿ ಮದ್ಯಪಾನಾತ್ತೃತೀಯಮದಾಶಙ್ಕಾ ನ ಭವತಿ; ಉತ್ತಮಮದಃ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೇ ನ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಉತ್ತಮಮದಾಪ್ರಾಪ್ತೌ ಹೇತುಮಾಹ- ವೈಗುಣ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸತ್ತ್ವಸಂಯೋಗಾದಿತಿ ಸತ್ತ್ವಾಖ್ಯಗುಣಯೋಗಾತ್; ಸತ್ತ್ವಾಖ್ಯೋ ಹಿ ಗುಣಃ ಪ್ರಕಾಶಕತಯಾ ನ ಮದೇನ ಮೋಹಕೇನಾಭಿಭೂಯತ ಇತಿ ಭಾವಃ| ಏತದೇವಾಹ- ಸಹಸೇತ್ಯಾದಿ| ರಾಜಸಪಾನಮಾಹ- ಸೌಮ್ಯಾಸೌಮ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಸೌಮ್ಯಕಥಾ ಸೌಮ್ಯಸಮ್ಬನ್ಧಾ, ತದ್ವಿಪರೀತಾ ಅಸೌಮ್ಯಾ| ವಿಶದಾವಿಶದಮಿತಿ ಪ್ರಸನ್ನಾಪ್ರಸನ್ನಮ್| ಚಿತ್ರಮಿತಿ ಸಮ್ಬದ್ಧಾಸಮ್ಬದ್ಧವಾಕ್ಯಾದಿಯೋಗಾನ್ನಾನಾಪ್ರಕಾರಕಮ್| ತಥೇತ್ಯಾದಿನಾ ತಾಮಸಮಾಹ| ಸಮ್ಮೋಹಃ ಕ್ರೋಧೋ ನಿದ್ರಾ ಚ ಅನ್ತೇ ಯಸ್ಯ ತತ್ ಸಮ್ಮೋಹಕ್ರೋಧನಿದ್ರಾನ್ತಮ್||೭೪-೭೮||
Adhikarana 18 (79) · Śloka 79
ಆಪಾನೇ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಾನ್ ಬುದ್ಧ್ವಾ ತಥಾ ರಾಜಸತಾಮಸಾನ್| ಜಹ್ಯಾತ್ಸಹಾಯಾನ್ ಯೈಃ ಪೀತ್ವಾ ಮದ್ಯದೋಷಾನುಪಾಶ್ನುತೇ||೭೯||
आपाने सात्त्विकान् बुद्ध्वा तथा राजसतामसान्| जह्यात्सहायान् यैः पीत्वा मद्यदोषानुपाश्नुते||७९||
🔊 Audio coming soon
ಯೈರಿತ್ಯನೇನ ರಾಜಸತಾಮಸಾಃ ಪ್ರತ್ಯವಮೃಶ್ಯನ್ತೇ, ತೈಃ ಸಮಂ ಪಿಬನ್ ತತ್ಪ್ರಸಕ್ತ್ಯಾ ಸ್ವಯಮಪ್ಯತಿಪಿಬನ್ ಮದ್ಯದೋಷಾನ್ ದ್ವಿತೀಯತೃತೀಯಮದದೋಷಾನ್ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ||೭೯||
Adhikarana 19 (80-87) · Śloka 87
ಸುಖಶೀಲಾಃ ಸುಸಮ್ಭಾಷಾಃ ಸುಮುಖಾಃ ಸಮ್ಮತಾಃ ಸತಾಮ್| ಕಲಾಸ್ವಬಾಹ್ಯಾ ವಿಶದಾ ವಿಷಯಪ್ರವಣಾಶ್ಚ ಯೇ||೮೦|| ಪರಸ್ಪರವಿಧೇಯಾ ಯೇ ಯೇಷಾಮೈಕ್ಯಂ ಸುಹೃತ್ತಯಾ| ಪ್ರಹರ್ಷಪ್ರೀತಿಮಾಧುರ್ಯೈರಾಪಾನಂ ವರ್ಧಯನ್ತಿ ಯೇ||೮೧|| ಉತ್ಸವಾದುತ್ಸವತರಂ ಯೇಷಾಮನ್ಯೋನ್ಯದರ್ಶನಮ್| ತೇ ಸಹಾಯಾಃ ಸುಖಾಃ ಪಾನೇ ತೈಃ ಪಿಬನ್ಸಹ ಮೋದತೇ||೮೨|| ರೂಪಗನ್ಧರಸಸ್ಪರ್ಶೈಃ ಶಬ್ದೈಶ್ಚಾಪಿ ಮನೋರಮೈಃ| ಪಿಬನ್ತಿ ಸುಸಹಾಯಾ ಯೇ ತೇ ವೈ ಸುಕೃತಿಭಿಃ ಸಮಾಃ||೮೩|| ಪಞ್ಚಭಿರ್ವಿಷಯೈರಿಷ್ಟೈರುಪೇತೈರ್ಮನಸಃ ಪ್ರಿಯೈಃ| ದೇಶೇ ಕಾಲೇ ಪಿಬೇನ್ಮದ್ಯಂ ಪ್ರಹೃಷ್ಟೇನಾನ್ತರಾತ್ಮನಾ||೮೪|| ಸ್ಥಿರಸತ್ತ್ವಶರೀರಾ ಯೇ ಪೂರ್ವಾನ್ನಾ ಮದ್ಯಪಾನ್ವಯಾಃ| ಬಹುಮದ್ಯೋಚಿತಾ ಯೇ ಚ ಮಾದ್ಯನ್ತಿ ಸಹಸಾ ನ ತೇ||೮೫|| ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾಪರೀತಾಶ್ಚ ದುರ್ಬಲಾ ವಾತಪೈತ್ತಿಕಾಃ| ರೂಕ್ಷಾಲ್ಪಪ್ರಮಿತಾಹಾರಾ ವಿಷ್ಟಬ್ಧಾಃ ಸತ್ತ್ವದುರ್ಬಲಾಃ||೮೬|| ಕ್ರೋಧಿನೋಽನುಚಿತಾಃ ಕ್ಷೀಣಾಃ ಪರಿಶ್ರಾನ್ತಾ ಮದಕ್ಷತಾಃ| ಸ್ವಲ್ಪೇನಾಪಿ ಮದಂ ಶೀಘ್ರಂ ಯಾನ್ತಿ ಮದ್ಯೇನ ಮಾನವಾಃ||೮೭||
सुखशीलाः सुसम्भाषाः सुमुखाः सम्मताः सताम्| कलास्वबाह्या विशदा विषयप्रवणाश्च ये||८०|| परस्परविधेया ये येषामैक्यं सुहृत्तया| प्रहर्षप्रीतिमाधुर्यैरापानं वर्धयन्ति ये||८१|| उत्सवादुत्सवतरं येषामन्योन्यदर्शनम्| ते सहायाः सुखाः पाने तैः पिबन्सह मोदते||८२|| रूपगन्धरसस्पर्शैः शब्दैश्चापि मनोरमैः| पिबन्ति सुसहाया ये ते वै सुकृतिभिः समाः||८३|| पञ्चभिर्विषयैरिष्टैरुपेतैर्मनसः प्रियैः| देशे काले पिबेन्मद्यं प्रहृष्टेनान्तरात्मना||८४|| स्थिरसत्त्वशरीरा ये पूर्वान्ना मद्यपान्वयाः| बहुमद्योचिता ये च माद्यन्ति सहसा न ते||८५|| क्षुत्पिपासापरीताश्च दुर्बला वातपैत्तिकाः| रूक्षाल्पप्रमिताहारा विष्टब्धाः सत्त्वदुर्बलाः||८६|| क्रोधिनोऽनुचिताः क्षीणाः परिश्रान्ता मदक्षताः| स्वल्पेनापि मदं शीघ्रं यान्ति मद्येन मानवाः||८७||
🔊 Audio coming soon
ಉಪಾದೇಯಾನ್ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಾನಾಹ- ಸುಖಶೀಲಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸುಮುಖಾ ಇತಿ ಪ್ರಿಯಾಕಾರಾಃ| ವಿಶದಾ ಇತಿ ಅವಾಮಾಃ| ಆಪಾನಂ ವರ್ಧಯನ್ತೀತಿ ಆಪಾನೇ ಪ್ರಸಾದಂ ವರ್ಧಯನ್ತಿ ನ ಪಾನಪ್ರಸಕ್ತಿಂ ವರ್ಧಯನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ, ತಸ್ಯಾ ನಿನ್ದಿತತ್ವಾತ್| ಮನೋರಮೈರಿತ್ಯತ್ರ ‘ಸಾಧೀಯಾಂಸೈಃ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಸುಕೃತಿಭಿಃ ಸಮಾ ಇತಿ ಏವಮ್ಭೂತಪಾನಸ್ಯ ಸುಕೃತಿಲಭ್ಯತ್ವಾತ್| ಸ್ಥಿರಸತ್ತ್ವೇತ್ಯಾದೌ ಪೂರ್ವಾನ್ನಾ ಇತಿ ಮದ್ಯಪಾನಾತ್ ಪೂರ್ವಮುಪಯುಕ್ತಾನ್ನಾಃ| ಮದ್ಯಪಾನ್ವಯಾ ಇತಿ ಮದ್ಯಪವಂಶಜಾಃ, ತೇಷಾಂ ಮದ್ಯಪಾನಂ ಮದ್ಯಸಾತ್ಮ್ಯತ್ವಾದೇವ ನ ವಿಕಾರಕರಂ ಭವತಿ, ವಿಷಕನ್ಯಾಯಾ ವಿಷಮಿವ||೮೦-೮೭||
Adhikarana 20 (88-97) · Śloka 97
ಊರ್ಧ್ವಂ ಮದಾತ್ಯಯಸ್ಯಾತಃ ಸಮ್ಭವಂ ಸ್ವಸ್ವಲಕ್ಷಣಮ್| ಅಗ್ನಿವೇಶ! ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಚ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್||೮೮|| ಸ್ತ್ರೀಶೋಕಭಯಭಾರಾಧ್ವಕರ್ಮಭಿರ್ಯೋಽತಿಕರ್ಶಿತಃ| ರೂಕ್ಷಾಲ್ಪಪ್ರಮಿತಾಶೀ ಚ ಯಃ ಪಿಬತ್ಯತಿಮಾತ್ರಯಾ||೮೯|| ರೂಕ್ಷಂ ಪರಿಣತಂ ಮದ್ಯಂ ನಿಶಿ ನಿದ್ರಾಂ ವಿಹತ್ಯ ಚ| ಕರೋತಿ ತಸ್ಯ ತಚ್ಛೀಘ್ರಂ ವಾತಪ್ರಾಯಂ ಮದಾತ್ಯಯಮ್||೯೦|| ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಶಿರಃಕಮ್ಪಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಪ್ರಜಾಗರೈಃ| ವಿದ್ಯಾದ್ಬಹುಪ್ರಲಾಪಸ್ಯ ವಾತಪ್ರಾಯಂ ಮದಾತ್ಯಯಮ್||೯೧|| ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ಮದ್ಯಮಮ್ಲಂ ಚ ಯೋಽತಿಮಾತ್ರಂ ನಿಷೇವತೇ| ಅಮ್ಲೋಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣಭೋಜೀ ಚ ಕ್ರೋಧನೋಽಗ್ನ್ಯಾತಪಪ್ರಿಯಃ||೯೨|| ತಸ್ಯೋಪಜಾಯತೇ ಪಿತ್ತಾದ್ವಿಶೇಷೇಣ ಮದಾತ್ಯಯಃ| ಸ ತು ವಾತೋಲ್ಬಣಸ್ಯಾಶು ಪ್ರಶಮಂ ಯಾತಿ ಹನ್ತಿ ವಾ||೯೩|| ತೃಷ್ಣಾದಾಹಜ್ವರಸ್ವೇದಮೂರ್ಚ್ಛಾತೀಸಾರವಿಭ್ರಮೈಃ| ವಿದ್ಯಾದ್ಧರಿತವರ್ಣಸ್ಯ ಪಿತ್ತಪ್ರಾಯಂ ಮದಾತ್ಯಯಮ್||೯೪|| ತರುಣಂ ಮಧುರಪ್ರಾಯಂ ಗೌಡಂ ಪೈಷ್ಟಿಕಮೇವ ವಾ| ಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧಗುರ್ವಾಶೀ ಯಃ ಪಿಬತ್ಯತಿಮಾತ್ರಯಾ||೯೫|| ಅವ್ಯಾಯಾಮದಿವಾಸ್ವಪ್ನಶಯ್ಯಾಸನಸುಖೇ ರತಃ| ಮದಾತ್ಯಯಂ ಕಫಪ್ರಾಯಂ ಸ ಶೀಘ್ರಮಧಿಗಚ್ಛತಿ||೯೬|| ಛರ್ದ್ಯರೋಚಕಹೃಲ್ಲಾಸತನ್ದ್ರಾಸ್ತೈಮಿತ್ಯಗೌರವೈಃ| ವಿದ್ಯಾಚ್ಛೀತಪರೀತಸ್ಯ ಕಫಪ್ರಾಯಂ ಮದಾತ್ಯಯಮ್||೯೭||
ऊर्ध्वं मदात्ययस्यातः सम्भवं स्वस्वलक्षणम्| अग्निवेश! चिकित्सां च प्रवक्ष्यामि यथाक्रमम्||८८|| स्त्रीशोकभयभाराध्वकर्मभिर्योऽतिकर्शितः| रूक्षाल्पप्रमिताशी च यः पिबत्यतिमात्रया||८९|| रूक्षं परिणतं मद्यं निशि निद्रां विहत्य च| करोति तस्य तच्छीघ्रं वातप्रायं मदात्ययम्||९०|| हिक्काश्वासशिरःकम्पपार्श्वशूलप्रजागरैः| विद्याद्बहुप्रलापस्य वातप्रायं मदात्ययम्||९१|| तीक्ष्णोष्णं मद्यमम्लं च योऽतिमात्रं निषेवते| अम्लोष्णतीक्ष्णभोजी च क्रोधनोऽग्न्यातपप्रियः||९२|| तस्योपजायते पित्ताद्विशेषेण मदात्ययः| स तु वातोल्बणस्याशु प्रशमं याति हन्ति वा||९३|| तृष्णादाहज्वरस्वेदमूर्च्छातीसारविभ्रमैः| विद्याद्धरितवर्णस्य पित्तप्रायं मदात्ययम्||९४|| तरुणं मधुरप्रायं गौडं पैष्टिकमेव वा| मधुरस्निग्धगुर्वाशी यः पिबत्यतिमात्रया||९५|| अव्यायामदिवास्वप्नशय्यासनसुखे रतः| मदात्ययं कफप्रायं स शीघ्रमधिगच्छति||९६|| छर्द्यरोचकहृल्लासतन्द्रास्तैमित्यगौरवैः| विद्याच्छीतपरीतस्य कफप्रायं मदात्ययम्||९७||
🔊 Audio coming soon
ಮದ್ಯಪಾನದೋಷಗುಣಾನಭಿಧಾಯ ಮದಾತ್ಯಯಾನ್ ಹೇತ್ವಾದಿಭಿರಾಹ- ಊರ್ಧ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಮ್ಭವಮಿತಿ ಕಾರಣಮ್| ವಾತಪ್ರಾಯಮಿತ್ಯಾದೌ ಪ್ರಾಯಃಶಬ್ದೇನಾಧಿಕವಾಚಿನಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾನಾಂ ಸರ್ವಮದಾತ್ಯಯಾನಾಂ ತ್ರಿದೋಷಜನ್ಯತ್ವಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಸ ತು ವಾತೇತ್ಯಾದೌ ಸ ತ್ವಿತಿ ಪೈತ್ತಿಕಃ; ವಾತೋಲ್ಬಣಸ್ಯ ಪೈತ್ತೋ ಮದಾತ್ಯಯೋ ವಾತಪಿತ್ತಸಂಯೋಗಕೃತತಯಾ ಬಾಹ್ಯ ಇವಾಗ್ನಿರ್ವಾಯುಯುಕ್ತಃ ಶೀಘ್ರಕಾರೀ ಭವತಿ| ತತ್ರೇಯಂ ವ್ಯವಸ್ಥಾ- ಯತ್ರ ಸದ್ಯಃಫಲಾ ಕ್ರಿಯಾ ತತ್ರ ಶೀಘ್ರಮೇವ ಶಾಮ್ಯತಿ, ಅಕ್ರಿಯಾಯಾಂ ಚ ಶೀಘ್ರಂ ಹನ್ತಿ, ಶಙ್ಖಕರೋಹಿಣ್ಯಾದಿವತ್||೮೮-೯೭||
Adhikarana 21 (98-100) · Śloka 100
ವಿಷಸ್ಯ ಯೇ ಗುಣಾ ದೃಷ್ಟಾಃ ಸನ್ನಿಪಾತಪ್ರಕೋಪಣಾಃ| ತ ಏವ ಮದ್ಯೇ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ವಿಷೇ ತು ಬಲವತ್ತರಾಃ||೯೮|| ಹನ್ತ್ಯಾಶು ಹಿ ವಿಷಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಕಿಞ್ಚಿದ್ರೋಗಾಯ ಕಲ್ಪತೇ| ಯಥಾ ವಿಷಂ ತಥೈವಾನ್ತ್ಯೋ ಜ್ಞೇಯೋ ಮದ್ಯಕೃತೋ ಮದಃ||೯೯|| ತಸ್ಮಾತ್ ತ್ರಿದೋಷಜಂ ಲಿಙ್ಗಂ ಸರ್ವತ್ರಾಪಿ ಮದಾತ್ಯಯೇ| ದೃಶ್ಯತೇ ರೂಪವೈಶೇಷ್ಯಾತ್ ಪೃಥಕ್ತ್ವಂ ಚಾಸ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ||೧೦೦||
विषस्य ये गुणा दृष्टाः सन्निपातप्रकोपणाः| त एव मद्ये दृश्यन्ते विषे तु बलवत्तराः||९८|| हन्त्याशु हि विषं किञ्चित् किञ्चिद्रोगाय कल्पते| यथा विषं तथैवान्त्यो ज्ञेयो मद्यकृतो मदः||९९|| तस्मात् त्रिदोषजं लिङ्गं सर्वत्रापि मदात्यये| दृश्यते रूपवैशेष्यात् पृथक्त्वं चास्य लक्ष्यते||१००||
🔊 Audio coming soon
ಮದ್ಯಸ್ಯ ತ್ರಿದೋಷಕರತ್ವೇ ಹೇತುಮಾಹ- ವಿಷಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಯದ್ಯಪಿ ಮದ್ಯಮಮ್ಲಂ, ವಿಷಂ ತ್ವವ್ಯಕ್ತಮಧುರಂ, ತಥಾಽಪಿ ಬಹುಗುಣಸಾಮಾನ್ಯಾತ್ ತ ಏವ ಮದ್ಯೇ ದೃಶ್ಯನ್ತ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ತಥೈವಾನ್ತ್ಯೋ ಮದ ಇತಿ ಪ್ರಾಣಹರೋ ರೋಗಕರಶ್ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪೃಥಕ್ತ್ವಮಿತಿ ವಾತಿಕತ್ವಾದಿನಾ ಪಾರ್ಥಕ್ಯಮ್||೯೮-೧೦೦||
Adhikarana 22 (101-106) · Śloka 106
ಶರೀರದುಃಖಂ ಬಲವತ್ ಸಮ್ಮೋಹೋ ಹೃದಯವ್ಯಥಾ| ಅರುಚಿಃ ಪ್ರತತಾ ತೃಷ್ಣಾ ಜ್ವರಃ ಶೀತೋಷ್ಣಲಕ್ಷಣಃ||೧೦೧|| ಶಿರಃಪಾರ್ಶ್ವಾಸ್ಥಿಸನ್ಧೀನಾಂ ವಿದ್ಯುತ್ತುಲ್ಯಾ ಚ ವೇದನಾ| ಜಾಯತೇಽತಿಬಲಾ ಜೃಮ್ಭಾ ಸ್ಫುರಣಂ ವೇಪನಂ ಶ್ರಮಃ||೧೦೨|| ಉರೋವಿಬನ್ಧಃ ಕಾಸಶ್ಚ ಹಿಕ್ಕಾ ಶ್ವಾಸಃ ಪ್ರಜಾಗರಃ| ಶರೀರಕಮ್ಪಃ ಕರ್ಣಾಕ್ಷಿಮುಖರೋಗಸ್ತ್ರಿಕಗ್ರಹಃ||೧೦೩|| ಛರ್ದ್ಯತೀಸಾರಹೃಲ್ಲಾಸಾ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾತ್ಮಕಾಃ| ಭ್ರಮಃ ಪ್ರಲಾಪೋ ರೂಪಾಣಾಮಸತಾಂ ಚೈವ ದರ್ಶನಮ್||೧೦೪|| ತೃಣಭಸ್ಮಲತಾಪರ್ಣಪಾಂಶುಭಿಶ್ಚಾವಪೂರಣಮ್| ಪ್ರಧರ್ಷಣಂ ವಿಹಙ್ಗೈಶ್ಚ ಭ್ರಾನ್ತಚೇತಾಃ ಸ ಮನ್ಯತೇ||೧೦೫|| ವ್ಯಾಕುಲಾನಾಮಶಸ್ತಾನಾಂ ಸ್ವಪ್ನಾನಾಂ ದರ್ಶನಾನಿ ಚ| ಮದಾತ್ಯಯಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇತಾನಿ ಲಕ್ಷಯೇತ್||೧೦೬||
शरीरदुःखं बलवत् सम्मोहो हृदयव्यथा| अरुचिः प्रतता तृष्णा ज्वरः शीतोष्णलक्षणः||१०१|| शिरःपार्श्वास्थिसन्धीनां विद्युत्तुल्या च वेदना| जायतेऽतिबला जृम्भा स्फुरणं वेपनं श्रमः||१०२|| उरोविबन्धः कासश्च हिक्का श्वासः प्रजागरः| शरीरकम्पः कर्णाक्षिमुखरोगस्त्रिकग्रहः||१०३|| छर्द्यतीसारहृल्लासा वातपित्तकफात्मकाः| भ्रमः प्रलापो रूपाणामसतां चैव दर्शनम्||१०४|| तृणभस्मलतापर्णपांशुभिश्चावपूरणम्| प्रधर्षणं विहङ्गैश्च भ्रान्तचेताः स मन्यते||१०५|| व्याकुलानामशस्तानां स्वप्नानां दर्शनानि च| मदात्ययस्य रूपाणि सर्वाण्येतानि लक्षयेत्||१०६||
🔊 Audio coming soon
ಶರೀರದುಃಖಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸರ್ವಮದಾತ್ಯಯಸ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಬ್ರೂತೇ, ಕಿಂವಾ ತ್ರಿದೋಷಮದಾತ್ಯಯಸ್ಯೈವ ಲಕ್ಷಣಂ; ಯತೋ ರೋಗಸಙ್ಗ್ರಹೇ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಸನ್ನಿಪಾತೈಶ್ಚತ್ವಾರೋ ಮದಾ ಉಕ್ತಾಃ| “ಯಶ್ಚ ಮದ್ಯಮದಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ವಿಷಜೋ ರೌಧಿರಶ್ಚ ಯಃ| ಸರ್ವ ಏತೇ ಮದಾ ನರ್ತೇ ವಾತಪಿತ್ತಕಫತ್ರಯಾತ್” (ಸೂ.ಅ.೨೪) ಇತ್ಯನೇನ ಮದಸ್ಯ ವಾತಾದಿಜತ್ವೇನ ಚಾತುರ್ವಿಧ್ಯಮುಕ್ತಮ್| ತೇನ ಮದಾತ್ಯಯಸ್ಯ ಚಾತುರ್ವಿಧ್ಯಂ ಮದಚಾತುರ್ವಿಧ್ಯಾತ್; ಯತೋ ಮದ ಏವ ಆತ್ಯಯಿಕೋ ಮದಾತ್ಯಯ ಇತಿ ನಿರುಚ್ಯತೇ| ವಿದ್ಯುತ್ತುಲ್ಯೇತಿ ವಿದ್ಯುದ್ವತ್ಕ್ಷಣಸ್ಥಾಯಿನೀ| ಸ್ಫುರಣಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕಮ್ಪನಂ, ವೇಪನಮೇಕದೇಶೇ ವ್ಯಕ್ತಕಮ್ಪನಮ್||೧೦೧-೧೦೬||
Adhikarana 23 (107-111) · Śloka 111
ಸರ್ವಂ ಮದಾತ್ಯಯಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ತ್ರಿದೋಷಮಧಿಕಂ ತು ಯಮ್| ದೋಷಂ ಮದಾತ್ಯಯೇ ಪಶ್ಯೇತ್ ತಸ್ಯಾದೌ ಪ್ರತಿಕಾರಯೇತ್||೧೦೭|| ಕಫಸ್ಥಾನಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ಚ ಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯಾ ಮದಾತ್ಯಯೇ| ಪಿತ್ತಮಾರುತಪರ್ಯನ್ತಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ಹಿ ಮದಾತ್ಯಯಃ||೧೦೮|| ಮಿಥ್ಯಾತಿಹೀನಪೀತೇನ ಯೋ ವ್ಯಾಧಿರುಪಜಾಯತೇ| ಸಮಪೀತೇನ ತೇನೈವ ಸ ಮದ್ಯೇನೋಪಶಾಮ್ಯತಿ||೧೦೯|| ಜೀರ್ಣಾಮಮದ್ಯದೋಷಾಯ ಮದ್ಯಮೇವ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್| ಪ್ರಕಾಙ್ಕ್ಷಾಲಾಘವೇ ಜಾತೇ ಯದ್ಯದಸ್ಮೈ ಹಿತಂ ಭವೇತ್||೧೧೦|| ಸೌವರ್ಚಲಾನುಸಂವಿದ್ಧಂ ಶೀತಂ ಸಬಿಡಸೈನ್ಧವಮ್| ಮಾತುಲುಙ್ಗಾರ್ದ್ರಕೋಪೇತಂ ಜಲಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಮಾಣವಿತ್ ||೧೧೧||
सर्वं मदात्ययं विद्यात् त्रिदोषमधिकं तु यम्| दोषं मदात्यये पश्येत् तस्यादौ प्रतिकारयेत्||१०७|| कफस्थानानुपूर्व्या च क्रिया कार्या मदात्यये| पित्तमारुतपर्यन्तः प्रायेण हि मदात्ययः||१०८|| मिथ्यातिहीनपीतेन यो व्याधिरुपजायते| समपीतेन तेनैव स मद्येनोपशाम्यति||१०९|| जीर्णाममद्यदोषाय मद्यमेव प्रदापयेत्| प्रकाङ्क्षालाघवे जाते यद्यदस्मै हितं भवेत्||११०|| सौवर्चलानुसंविद्धं शीतं सबिडसैन्धवम्| मातुलुङ्गार्द्रकोपेतं जलयुक्तं प्रमाणवित् ||१११||
🔊 Audio coming soon
ಉತ್ಕ್ಲೇಶವಿಶೇಷೇಣ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಸರ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಮಸರ್ವದೋಷೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಕಫಸ್ಥಾನೇತ್ಯಾದಿ| ಕಫಸ್ಥಾನಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ಚಾತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಫಸ್ಥಾನೋದ್ಭೂತತಯಾ ಪ್ರಥಮಂ ಕಫಸಮ್ಬನ್ಧಾತ್ ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರ ಇವ ಜ್ಞೇಯಾ| ಆದೌ ಕಫಪ್ರಬಲತಾಮೇವಾಹ- ಪಿತ್ತಮಾರುತಪರ್ಯನ್ತ ಇತಿ; ಅನೇನ ಚಾರ್ಥಾತ್ ಕಫಾದಿತ್ವಂ ಲಮ್ಭಯತಿ| ಸಮಪೀತೇನ ತೇನೈವೇತಿ ಯಜ್ಜಾತೀಯೇನ ಮದ್ಯೇನ ಮದಾತ್ಯಯೋ ಜನಿತಃ ನಿತರಾಂ ತಜ್ಜಾತೀಯೇನೈವ ಶಾಮ್ಯತಿ| ಯಥಾ ವಿಷಂ ಮೌಲಂ ದಂಷ್ಟ್ರೀಯೇಣ ಶಾಮ್ಯತಿ, ತಥಾ ಮದ್ಯಮಪಿ ವಿಜಾತೀಯೇನ ಮದ್ಯೇನ ಶಾಮ್ಯತೀತ್ಯೇಕೇ; ಕಿನ್ತು ತೇನೈವೇತ್ಯನೇನ ತಾಮೇವ ಮದ್ಯಜಾತಿಂ ಪ್ರತ್ಯವಮೃಶತಿ, ತೇನಾವಶ್ಯಂ ತಜ್ಜಾತೀಯಮೇವ ಮದ್ಯಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಯತೋಽನನ್ತರಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ- ‘ಯಚ್ಚ ಯಸ್ಮೈ ಹಿತಂ ಭವೇತ್’ ಇತಿ| ತಥಾ ‘ದದ್ಯಾತ್ ಸಲವಣಂ ಮದ್ಯಂ ಪೈಷ್ಟಿಕಂ ವಾತಶಾನ್ತಯೇ’ ಇತ್ಯನೇನ ಯೇನ ಕೇನಚಿನ್ಮದ್ಯೇನೋದ್ಭೂತೇ ವಾತಮದಾತ್ಯಯೇ ಪೈಷ್ಟಿಕಮುಕ್ತಂ, ತಥಾ ‘ಸಶರ್ಕರಂ ಶಾರ್ಕರಂ ವಾ’ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಶೇಷವಿಧಾನಂ ಬಹು ಕರಿಷ್ಯತಿ; ತೇನ ತಜ್ಜಾತೀಯಮನ್ಯಜಾತೀಯಂ ಚ ಮದ್ಯಂ ಮದಾತ್ಯಯೇ ದೇಯಮ್||೧೦೭-೧೧೧||
Adhikarana 24 (112-116) · Śloka 116
ತೀಕ್ಷೋಷ್ಣೇನಾತಿಮಾತ್ರೇಣ ಪೀತೇನಾಮ್ಲವಿದಾಹಿನಾ| ಮದ್ಯೇನಾನ್ನರಸೋತ್ಕ್ಲೇದೋ ವಿದಗ್ಧಃ ಕ್ಷಾರತಾಂ ಗತಃ||೧೧೨|| ಅನ್ತರ್ದಾಹಂ ಜ್ವರಂ ತೃಷ್ಣಾಂ ಪ್ರಮೋಹಂ ವಿಭ್ರಮಂ ಮದಮ್| ಜನಯತ್ಯಾಶು ತಚ್ಛಾನ್ತ್ಯೈ ಮದ್ಯಮೇವ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್||೧೧೩|| ಕ್ಷಾರೋ ಹಿ ಯಾತಿ ಮಾಧುರ್ಯಂ ಶೀಘ್ರಮಮ್ಲೋಪಸಂಹಿತಃ| ಶ್ರೇಷ್ಠಮಮ್ಲೇಷು ಮದ್ಯಂ ಚ ಯೈರ್ಗುಣೈಸ್ತಾನ್ ಪರಂ ಶೃಣು||೧೧೪|| ಮದ್ಯಸ್ಯಾಮ್ಲಸ್ವಭಾವಸ್ಯ ಚತ್ವಾರೋಽನುರಸಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ| ಮಧುರಶ್ಚ ಕಷಾಯಶ್ಚ ತಿಕ್ತಃ ಕಟುಕ ಏವ ಚ||೧೧೫|| ಗುಣಾಶ್ಚ ದಶ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾಸ್ತೈಶ್ಚತುರ್ದಶಭಿರ್ಗುಣೈಃ| ಸರ್ವೇಷಾಂ ಮದ್ಯಮಮ್ಲಾನಾಮುಪರ್ಯುಪರಿ ತಿಷ್ಠತಿ||೧೧೬||
तीक्षोष्णेनातिमात्रेण पीतेनाम्लविदाहिना| मद्येनान्नरसोत्क्लेदो विदग्धः क्षारतां गतः||११२|| अन्तर्दाहं ज्वरं तृष्णां प्रमोहं विभ्रमं मदम्| जनयत्याशु तच्छान्त्यै मद्यमेव प्रदापयेत्||११३|| क्षारो हि याति माधुर्यं शीघ्रमम्लोपसंहितः| श्रेष्ठमम्लेषु मद्यं च यैर्गुणैस्तान् परं शृणु||११४|| मद्यस्याम्लस्वभावस्य चत्वारोऽनुरसाः स्मृताः| मधुरश्च कषायश्च तिक्तः कटुक एव च||११५|| गुणाश्च दश पूर्वोक्तास्तैश्चतुर्दशभिर्गुणैः| सर्वेषां मद्यमम्लानामुपर्युपरि तिष्ठति||११६||
🔊 Audio coming soon
ಅನ್ನರಸೋತ್ಕ್ಲೇದ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಅಮ್ಲರಸಕ್ಲೇದಃ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ಕ್ಷಾರಮಾಧುರ್ಯಾಯ ಯದಾಽಮ್ಲಮದ್ಯದಾನಂ, ತದಾ ಕಿಮಿತಿ ಅನ್ಯದಮ್ಲಂ ನ ದೀಯತೇ ಇತ್ಯಾಹ- ಕ್ಷಾರೋ ಹೀತ್ಯಾದಿ| ಉಪರ್ಯುಪರೀತಿ ಉಪರಿಷ್ಟಾದಪ್ಯುಪರಿ ಅತ್ಯರ್ಥಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೧೨-೧೧೬||
Adhikarana 25 (117-135) · Śloka 135
ಮದ್ಯೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೇನ ದೋಷೇಣ ರುದ್ಧಃ ಸ್ರೋತಃಸು ಮಾರುತಃ| ಕರೋತಿ ವೇದನಾಂ ತೀವ್ರಾಂ ಶಿರಸ್ಯಸ್ಥಿಷು ಸನ್ಧಿಷು||೧೧೭|| ದೋಷವಿಷ್ಯನ್ದನಾರ್ಥಂ ಹಿ ತಸ್ಮೈ ಮದ್ಯಂ ವಿಶೇಷತಃ| ವ್ಯವಾಯಿತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣತಯಾ ದೇಯಮಮ್ಲೇ(ನ್ಯೇ)ಷು ಸತ್ಸ್ವಪಿ||೧೧೮|| ಸ್ರೋತೋವಿಬನ್ಧನುನ್ಮದ್ಯಂ ಮಾರುತಸ್ಯಾನುಲೋಮನಮ್| ರೋಚನಂ ದೀಪನಂ ಚಾಗ್ನೇರಭ್ಯಾಸಾತ್ ಸಾತ್ಮ್ಯಮೇವ ಚ||೧೧೯|| ರುಜಃ ಸ್ರೋತಃಸ್ವರುದ್ಧೇಷು ಮಾರುತೇ ಚಾನುಲೋಮಿತೇ| ನಿವರ್ತನ್ತೇ ವಿಕಾರಾಶ್ಚ ಶಾಮ್ಯನ್ತ್ಯಸ್ಯ ಮದೋದಯಾಃ||೧೨೦|| ಬೀಜಪೂರಕವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಕೋಲದಾಡಿಮಸಂಯುತಮ್| ಯವಾನೀಹಪುಷಾಜಾಜೀಶೃಙ್ಗವೇರಾವಚೂರ್ಣಿತಮ್||೧೨೧|| ಸಸ್ನೇಹೈಃ ಶಕ್ತುಭಿರ್ಯುಕ್ತಮವದಂಶೈರ್ವಿರೋಚಿತಮ್ | ದದ್ಯಾತ್ ಸಲವಣಂ ಮದ್ಯಂ ಪೈಷ್ಟಿಕಂ ವಾತಶಾನ್ತಯೇ||೧೨೨|| ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಾತೋಲ್ಬಣಂ ಲಿಙ್ಗಂ ರಸೈಶ್ಚೈನಮುಪಾಚರೇತ್| ಲಾವತಿತ್ತಿರದಕ್ಷಾಣಾಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಮ್ಲೈಃ ಶಿಖಿನಾಮಪಿ||೧೨೩|| ಪಕ್ಷಿಣಾಂ ಮೃಗಮತ್ಸ್ಯಾನಾಮಾನೂಪಾನಾಂ ಚ ಸಂಸ್ಕೃತೈಃ| ಭೂಶಯಪ್ರಸಹಾನಾಂ ಚ ರಸೈಃ ಶಾಲ್ಯೋದನೇನ ಚ||೧೨೪|| ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಲವಣಾಮ್ಲೈಶ್ಚ ವೇಶವಾರೈರ್ಮುಖಪ್ರಿಯೈಃ| ಚಿತ್ರೈರ್ಗೌಧೂಮಿಕೈಶ್ಚಾನ್ನೈರ್ವಾರುಣೀಮಣ್ಡಸಂಯುತೈಃ ||೧೨೫|| ಪಿಶಿತಾರ್ದ್ರಕಗರ್ಭಾಭಿಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಭಿಃ ಪೂಪವರ್ತಿಭಿಃ| ಮಾಷಪೂಪಲಿಕಾಭಿಶ್ಚ ವಾತಿಕಂ ಸಮುಪಾಚರೇತ್||೧೨೬|| ನಾತಿಸ್ನಿಗ್ಧಂ ನ ಚಾಮ್ಲೇನ ಯುಕ್ತಂ ಸಮರಿಚಾರ್ದ್ರಕಮ್| ಮೇದ್ಯಂ ಪ್ರಾಗುದಿತಂ ಮಾಂಸಂ ದಾಡಿಮಸ್ವರಸೇನ ವಾ||೧೨೭|| ಪೃಥಕ್ತ್ರಿಜಾತಕೋಪೇತಂ ಸಧಾನ್ಯಮರಿಚಾರ್ದ್ರಕಮ್| ರಸಪ್ರಲೇಪಿ ಸಮ್ಪೂಪೈಃ ಸುಖೋಷ್ಣೈಃ ಸಮ್ಪ್ರದಾಪಯೇತ್||೧೨೮|| ಭುಕ್ತೇ ತು ವಾರುಣೀಮಣ್ಡಂ ದದ್ಯಾತ್ ಪಾತುಂ ಪಿಪಾಸವೇ| ದಾಡಿಮಸ್ಯ ರಸಂ ವಾಽಪಿ ಜಲಂ ವಾ ಪಾಞ್ಚಮೂಲಿಕಮ್||೧೨೯|| ಧಾನ್ಯನಾಗರತೋಯಂ ಚ ದಧಿಮಣ್ಡಮಥಾಪಿ ವಾ| ಅಮ್ಲಕಾಞ್ಜಿಕಮಣ್ಡಂ ವಾ ಶುಕ್ತೋದಕಮಥಾಪಿ ವಾ||೧೩೦|| ಕರ್ಮಣಾಽನೇನ ಸಿದ್ಧೇನ ವಿಕಾರ ಉಪಶಾಮ್ಯತಿ| ಮಾತ್ರಾಕಾಲಪ್ರಯುಕ್ತೇನ ಬಲಂ ವರ್ಣಶ್ಚ ವರ್ಧತೇ||೧೩೧|| ರಾಗಷಾಡವಸಂಯೋಗೈರ್ವಿವಿಧೈರ್ಭಕ್ತರೋಚನೈಃ| ಪಿಶಿತೈಃ ಶಾಕಪಿಷ್ಟಾನ್ನೈರ್ಯವಗೋಧೂಮಶಾಲಿಭಿಃ||೧೩೨|| ಅಭ್ಯಙ್ಗೋತ್ಸಾದನೈಃ ಸ್ನಾನೈರುಷ್ಣೈಃ ಪ್ರಾವರಣೈರ್ಘನೈಃ| ಘನೈರಗುರುಪಙ್ಕೈಶ್ಚ ಧೂಪೈಶ್ಚಾಗುರುಜೈರ್ಘನೈಃ||೧೩೩|| ನಾರೀಣಾಂ ಯೌವನೋಷ್ಣಾನಾಂ ನಿರ್ದಯೈರುಪಗೂಹನೈಃ| ಶ್ರೋಣ್ಯೂರುಕುಚಭಾರೈಶ್ಚ ಸಂರೋಧೋಷ್ಣಸುಖಾವಹೈಃ||೧೩೪|| ಶಯನಾಚ್ಛಾದನೈರುಷ್ಣೈರುಷ್ಣೈಶ್ಚಾನ್ತರ್ಗೃಹೈಃ ಸುಖೈಃ| ಮಾರುತಪ್ರಬಲಃ ಶೀಘ್ರಂ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ ಮದಾತ್ಯಯಃ||೧೩೫||
मद्योत्क्लिष्टेन दोषेण रुद्धः स्रोतःसु मारुतः| करोति वेदनां तीव्रां शिरस्यस्थिषु सन्धिषु||११७|| दोषविष्यन्दनार्थं हि तस्मै मद्यं विशेषतः| व्यवायितीक्ष्णोष्णतया देयमम्ले(न्ये)षु सत्स्वपि||११८|| स्रोतोविबन्धनुन्मद्यं मारुतस्यानुलोमनम्| रोचनं दीपनं चाग्नेरभ्यासात् सात्म्यमेव च||११९|| रुजः स्रोतःस्वरुद्धेषु मारुते चानुलोमिते| निवर्तन्ते विकाराश्च शाम्यन्त्यस्य मदोदयाः||१२०|| बीजपूरकवृक्षाम्लकोलदाडिमसंयुतम्| यवानीहपुषाजाजीशृङ्गवेरावचूर्णितम्||१२१|| सस्नेहैः शक्तुभिर्युक्तमवदंशैर्विरोचितम् | दद्यात् सलवणं मद्यं पैष्टिकं वातशान्तये||१२२|| दृष्ट्वा वातोल्बणं लिङ्गं रसैश्चैनमुपाचरेत्| लावतित्तिरदक्षाणां स्निग्धाम्लैः शिखिनामपि||१२३|| पक्षिणां मृगमत्स्यानामानूपानां च संस्कृतैः| भूशयप्रसहानां च रसैः शाल्योदनेन च||१२४|| स्निग्धोष्णलवणाम्लैश्च वेशवारैर्मुखप्रियैः| चित्रैर्गौधूमिकैश्चान्नैर्वारुणीमण्डसंयुतैः ||१२५|| पिशितार्द्रकगर्भाभिः स्निग्धाभिः पूपवर्तिभिः| माषपूपलिकाभिश्च वातिकं समुपाचरेत्||१२६|| नातिस्निग्धं न चाम्लेन युक्तं समरिचार्द्रकम्| मेद्यं प्रागुदितं मांसं दाडिमस्वरसेन वा||१२७|| पृथक्त्रिजातकोपेतं सधान्यमरिचार्द्रकम्| रसप्रलेपि सम्पूपैः सुखोष्णैः सम्प्रदापयेत्||१२८|| भुक्ते तु वारुणीमण्डं दद्यात् पातुं पिपासवे| दाडिमस्य रसं वाऽपि जलं वा पाञ्चमूलिकम्||१२९|| धान्यनागरतोयं च दधिमण्डमथापि वा| अम्लकाञ्जिकमण्डं वा शुक्तोदकमथापि वा||१३०|| कर्मणाऽनेन सिद्धेन विकार उपशाम्यति| मात्राकालप्रयुक्तेन बलं वर्णश्च वर्धते||१३१|| रागषाडवसंयोगैर्विविधैर्भक्तरोचनैः| पिशितैः शाकपिष्टान्नैर्यवगोधूमशालिभिः||१३२|| अभ्यङ्गोत्सादनैः स्नानैरुष्णैः प्रावरणैर्घनैः| घनैरगुरुपङ्कैश्च धूपैश्चागुरुजैर्घनैः||१३३|| नारीणां यौवनोष्णानां निर्दयैरुपगूहनैः| श्रोण्यूरुकुचभारैश्च संरोधोष्णसुखावहैः||१३४|| शयनाच्छादनैरुष्णैरुष्णैश्चान्तर्गृहैः सुखैः| मारुतप्रबलः शीघ्रं प्रशाम्यति मदात्ययः||१३५||
🔊 Audio coming soon
ಮದೋದಯಾ ಇತಿ ಮದನಿಮಿತ್ತಾಸ್ತರ್ಷಾದಯಃ ; ಕೇಚಿತ್ತು ‘ಜ್ವರಾದಯಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರ ಜ್ವರಪ್ರಧಾನಾಸ್ತರ್ಷಾದಯ ಇತ್ಯರ್ಥ ಉನ್ನೇಯಃ| ಅವದಂಶೋ ಯಮುಪಯುಜ್ಯ ಮದ್ಯಂ ಪೀಯತೇ| ದಕ್ಷಃ ಕುಕ್ಕುಟಃ| ವೇಶವಾರಃ ಖಾನಿಷ್ಕಃ, ಸ ಚೋಕ್ತಲಕ್ಷಣೋಽಸಕೃತ್| ಪೂಪವರ್ತಿಃ ವರ್ತ್ಯಾಕಾರಾ ಪೂಪಲಿಕಾ| ರಸಪ್ರಲೇಪೀತಿ ರಸಪ್ರಲೇಪನರೂಪತಯಾ ನಿರ್ವೃತ್ತಂ ‘ರಸಪ್ರಲೇಹ’ ಇತಿ ಯಾವತ್| ಅಗುರುಪಙ್ಕೈರಿತಿ ಅಗುರುಲೇಪೈಃ| ಘನೈರಿತಿ ಬಹಲೈಃ| ಸಂರೋಧೋಷ್ಣಸುಖಾವಹೈರಿತಿ ಸಂರೋಧಜನಿತೋಷ್ಮಣಾ ಸುಖಕಾರಕೈಃ||೧೧೭-೧೩೫||
Adhikarana 26 (136-163) · Śloka 164
ಭವ್ಯಖರ್ಜೂರಮೃದ್ವೀಕಾಪರೂಷಕರಸೈರ್ಯುತಮ್ | ಸದಾಡಿಮರಸಂ ಶೀತಂ ಸಕ್ತುಭಿಶ್ಚಾವಚೂರ್ಣಿತಮ್||೧೩೬|| ಸಶರ್ಕರಂ ಶಾರ್ಕರಂ ವಾ ಮಾರ್ದ್ವೀಕಮಥವಾಽಪರಮ್| ದದ್ಯಾದ್ಬಹೂದಕಂ ಕಾಲೇ ಪಾತುಂ ಪಿತ್ತಮದಾತ್ಯಯೇ||೧೩೭|| ಶಶಾನ್ ಕಪಿಞ್ಜಲಾನೇಣಾಲ್ಲಾವಾನಸಿತಪುಚ್ಛಕಾನ್| ಮಧುರಾಮ್ಲಾನ್ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಭೋಜನೇ ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಾನ್||೧೩೮|| ಪಟೋಲಯೂಷಮಿಶ್ರಂ ವಾ ಛಾಗಲಂ ಕಲ್ಪಯೇದ್ರಸಮ್| ಸತೀನಮುದ್ಗಮಿಶ್ರಂ ವಾ ದಾಡಿಮಾಮಲಕಾನ್ವಿತಮ್||೧೩೯|| ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಲಕಖರ್ಜೂರಪರೂಷಕರಸೇನ ವಾ| ಕಲ್ಪಯೇತ್ತರ್ಪಣಾನ್ ಯೂಷಾನ್ ರಸಾಂಶ್ಚ ವಿವಿಧಾತ್ಮಕಾನ್||೧೪೦|| ಆಮಾಶಯಸ್ಥಮುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಂ ಕಫಪಿತ್ತಂ ಮದಾತ್ಯಯೇ| ವಿಜ್ಞಾಯ ಬಹುದೋಷಸ್ಯ ದಹ್ಯಮಾನಸ್ಯ ತೃಷ್ಯತಃ||೧೪೧|| ಮದ್ಯಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಂ ತೋಯಂ ದತ್ತ್ವಾ ತರ್ಪಣಮೇವ ವಾ| ನಿಃಶೇಷಂ ವಾಮಯೇಚ್ಛೀಘ್ರಮೇವಂ ರೋಗಾದ್ವಿಮುಚ್ಯತೇ||೧೪೨|| ಕಾಲೇ ಪುನಸ್ತರ್ಪಣಾದ್ಯಂ ಕ್ರಮಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಪ್ರಕಾಙ್ಕ್ಷಿತೇ| ತೇನಾಗ್ನಿರ್ದೀಪ್ಯತೇ ತಸ್ಯ ದೋಷಶೇಷಾನ್ನಪಾಚಕಃ||೧೪೩|| ಕಾಸೇ ಸರಕ್ತನಿಷ್ಠೀವೇ ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ತನರುಜಾಸು ಚ| ತೃಷ್ಯತೇ ಸವಿದಾಹೇ ಚ ಸೋತ್ಕ್ಲೇಶೇ ಹೃದಯೋರಸಿ||೧೪೪|| ಗುಡೂಚೀಭದ್ರಮುಸ್ತಾನಾಂ ಪಟೋಲಸ್ಯಾಥವಾ ಭಿಷಕ್| ರಸಂ ಸನಾಗರಂ ದದ್ಯಾತ್ ತಿತ್ತಿರಿಪ್ರತಿಭೋಜನಮ್ ||೧೪೫|| ತೃಷ್ಯತೇ ಚಾತಿಬಲವದ್ವಾತಪಿತ್ತೇ ಸಮುದ್ಧತೇ| ದದ್ಯಾದ್ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಂ ಪಾತುಂ ಶೀತಂ ದೋಷಾನುಲೋಮನಮ್||೧೪೬|| ಜೀರ್ಣೇ ಸಮಧುರಾಮ್ಲೇನ ಛಾಗಮಾಂಸರಸೇನ ತಮ್| ಭೋಜನಂ ಭೋಜಯೇನ್ಮದ್ಯಮನುತರ್ಷಂ ಚ ಪಾಯಯೇತ್||೧೪೭|| ಅನುತರ್ಷಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ಸಾ ಯಯಾ ನೋ ದೂಷ್ಯತೇ ಮನಃ| ತೃಷ್ಯತೇ ಮದ್ಯಮಲ್ಪಾಲ್ಪಂ ಪ್ರದೇಯಂ ಸ್ಯಾದ್ಬಹೂದಕಮ್||೧೪೮|| ತೃಷ್ಣಾ ಯೇನೋಪಶಾಮ್ಯೇತ ಮದಂ ಯೇನ ಚ ನಾಪ್ನುಯಾತ್| ಪರೂಷಕಾಣಾಂ ಪೀಲೂನಾಂ ರಸಂ ಶೀತಮಥಾಪಿ ವಾ||೧೪೯|| ಪರ್ಣಿನೀನಾಂ ಚತಸೄಣಾಂ ಪಿಬೇದ್ವಾ ಶಿಶಿರಂ ಜಲಮ್| ಮುಸ್ತದಾಡಿಮಲಾಜಾನಾಂ ತೃಷ್ಣಾಘ್ನಂ ವಾ ಪಿಬೇದ್ರಸಮ್||೧೫೦|| ಕೋಲದಾಡಿಮವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಚುಕ್ರೀಕಾಚುಕ್ರಿಕಾರಸಃ| ಪಞ್ಚಾಮ್ಲಕೋ ಮುಖಾಲೇಪಃ ಸದ್ಯಸ್ತೃಷ್ಣಾಂ ನಿಯಚ್ಛತಿ||೧೫೧|| ಶೀತಲಾನ್ಯನ್ನಪಾನಾನಿ ಶೀತಶಯ್ಯಾಸನಾನಿ ಚ| ಶೀತವಾತಜಲಸ್ಪರ್ಶಾಃ ಶೀತಾನ್ಯುಪವನಾನಿ ಚ||೧೫೨|| ಕ್ಷೌಮಪದ್ಮೋತ್ಪಲಾನಾಂ ಚ ಮಣೀನಾಂ ಮೌಕ್ತಿಕಸ್ಯ ಚ| ಚನ್ದನೋದಕಶೀತಾನಾಂ ಸ್ಪರ್ಶಾಶ್ಚನ್ದ್ರಾಂಶುಶೀತಲಾಃ||೧೫೩|| ಹೇಮರಾಜತಕಾಂಸ್ಯಾನಾಂ ಪಾತ್ರಾಣಾಂ ಶೀತವಾರಿಭಿಃ| ಪೂರ್ಣಾನಾಂ ಹಿಮಪೂರ್ಣಾನಾಂ ದೃತೀನಾಂ ಪವನಾಹತಾಃ||೧೫೪|| ಸಂಸ್ಪರ್ಶಾಶ್ಚನ್ದನಾರ್ದ್ರಾಣಾಂ ನಾರೀಣಾಂ ಚ ಸಮಾರುತಾಃ| ಚನ್ದನಾನಾಂ ಚ ಮುಖ್ಯಾನಾಂ ಶಸ್ತಾಃ ಪಿತ್ತಮದಾತ್ಯಯೇ ||೧೫೫|| ಶೀತವೀರ್ಯಂ ಯದನ್ಯಚ್ಚ ತತ್ ಸರ್ವಂ ವಿನಿಯೋಜಯೇತ್| ಕುಮುದೋತ್ಪಲಪತ್ರಾಣಾಂ ಸಿಕ್ತಾನಾಂ ಚನ್ದನಾಮ್ಬುನಾ||೧೫೬|| ಹಿತಾಃ ಸ್ಪರ್ಶಾ ಮನೋಜ್ಞಾನಾಂ ದಾಹೇ ಮದ್ಯಸಮುತ್ಥಿತೇ| ಕಥಾಶ್ಚ ವಿವಿಧಾಃ ಶಸ್ತಾಃ ಶಬ್ದಾಶ್ಚ ಶಿಖಿನಾಂ ಶಿವಾಃ||೧೫೭|| ತೋಯದಾನಾಂ ಚ ಶಬ್ದಾ ಹಿ ಶಮಯನ್ತಿ ಮದಾತ್ಯಯಮ್| ಜಲಯನ್ತ್ರಾಭಿವರ್ಷೀಣಿ ವಾತಯನ್ತ್ರವಹಾನಿ ಚ||೧೫೮|| ಕಲ್ಪನೀಯಾನಿ ಭಿಷಜಾ ದಾಹೇ ಧಾರಾಗೃಹಾಣಿ ಚ| ಫಲಿನೀಸೇವ್ಯಲೋಧ್ರಾಮ್ಬುಹೇಮಪತ್ರಂ ಕುಟನ್ನಟಮ್||೧೫೯|| ಕಾಲೀಯಕರಸೋಪೇತಂ ದಾಹೇ ಶಸ್ತಂ ಪ್ರಲೇಪನಮ್| ಬದರೀಪಲ್ಲವೋತ್ಥಶ್ಚ ತಥೈವಾರಿಷ್ಟಕೋದ್ಭವಃ||೧೬೦|| ಫೇನಿಲಾಯಾಶ್ಚ ಯಃ ಫೇನಸ್ತೈರ್ದಾಹೇ ಲೇಪನಂ ಶುಭಮ್| ಸುರಾ ಸಮಣ್ಡಾ ದಧ್ಯಮ್ಲಂ ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸೋ ಮಧು||೧೬೧|| ಸೇಕೇ ಪ್ರದೇಹೇ ಶಸ್ಯನ್ತೇ ದಾಹಘ್ನಾಃ ಸಾಮ್ಲಕಾಞ್ಜಿಕಾಃ| ಪರಿಷೇಕಾವಗಾಹೇಷು ವ್ಯಞ್ಜನಾನಾಂ ಚ ಸೇವನೇ||೧೬೨|| ಶಸ್ಯತೇ ಶಿಶಿರಂ ತೋಯಂ ದಾಹತೃಷ್ಣಾಪ್ರಶಾನ್ತಯೇ| ಮಾತ್ರಾಕಾಲಪ್ರಯುಕ್ತೇನ ಕರ್ಮಣಾಽನೇನ ಶಾಮ್ಯತಿ ||೧೬೩|| ಧೀಮತೋ ವೈದ್ಯವಶ್ಯಸ್ಯ ಶೀಘ್ರಂ ಪಿತ್ತಮದಾತ್ಯಯಃ|೧೬೪|
भव्यखर्जूरमृद्वीकापरूषकरसैर्युतम् | सदाडिमरसं शीतं सक्तुभिश्चावचूर्णितम्||१३६|| सशर्करं शार्करं वा मार्द्वीकमथवाऽपरम्| दद्याद्बहूदकं काले पातुं पित्तमदात्यये||१३७|| शशान् कपिञ्जलानेणाँल्लावानसितपुच्छकान्| मधुराम्लान् प्रयुञ्जीत भोजने शालिषष्टिकान्||१३८|| पटोलयूषमिश्रं वा छागलं कल्पयेद्रसम्| सतीनमुद्गमिश्रं वा दाडिमामलकान्वितम्||१३९|| द्राक्षामलकखर्जूरपरूषकरसेन वा| कल्पयेत्तर्पणान् यूषान् रसांश्च विविधात्मकान्||१४०|| आमाशयस्थमुत्क्लिष्टं कफपित्तं मदात्यये| विज्ञाय बहुदोषस्य दह्यमानस्य तृष्यतः||१४१|| मद्यं द्राक्षारसं तोयं दत्त्वा तर्पणमेव वा| निःशेषं वामयेच्छीघ्रमेवं रोगाद्विमुच्यते||१४२|| काले पुनस्तर्पणाद्यं क्रमं कुर्यात् प्रकाङ्क्षिते| तेनाग्निर्दीप्यते तस्य दोषशेषान्नपाचकः||१४३|| कासे सरक्तनिष्ठीवे पार्श्वस्तनरुजासु च| तृष्यते सविदाहे च सोत्क्लेशे हृदयोरसि||१४४|| गुडूचीभद्रमुस्तानां पटोलस्याथवा भिषक्| रसं सनागरं दद्यात् तित्तिरिप्रतिभोजनम् ||१४५|| तृष्यते चातिबलवद्वातपित्ते समुद्धते| दद्याद्द्राक्षारसं पातुं शीतं दोषानुलोमनम्||१४६|| जीर्णे समधुराम्लेन छागमांसरसेन तम्| भोजनं भोजयेन्मद्यमनुतर्षं च पाययेत्||१४७|| अनुतर्षस्य मात्रा सा यया नो दूष्यते मनः| तृष्यते मद्यमल्पाल्पं प्रदेयं स्याद्बहूदकम्||१४८|| तृष्णा येनोपशाम्येत मदं येन च नाप्नुयात्| परूषकाणां पीलूनां रसं शीतमथापि वा||१४९|| पर्णिनीनां चतसॄणां पिबेद्वा शिशिरं जलम्| मुस्तदाडिमलाजानां तृष्णाघ्नं वा पिबेद्रसम्||१५०|| कोलदाडिमवृक्षाम्लचुक्रीकाचुक्रिकारसः| पञ्चाम्लको मुखालेपः सद्यस्तृष्णां नियच्छति||१५१|| शीतलान्यन्नपानानि शीतशय्यासनानि च| शीतवातजलस्पर्शाः शीतान्युपवनानि च||१५२|| क्षौमपद्मोत्पलानां च मणीनां मौक्तिकस्य च| चन्दनोदकशीतानां स्पर्शाश्चन्द्रांशुशीतलाः||१५३|| हेमराजतकांस्यानां पात्राणां शीतवारिभिः| पूर्णानां हिमपूर्णानां दृतीनां पवनाहताः||१५४|| संस्पर्शाश्चन्दनार्द्राणां नारीणां च समारुताः| चन्दनानां च मुख्यानां शस्ताः पित्तमदात्यये ||१५५|| शीतवीर्यं यदन्यच्च तत् सर्वं विनियोजयेत्| कुमुदोत्पलपत्राणां सिक्तानां चन्दनाम्बुना||१५६|| हिताः स्पर्शा मनोज्ञानां दाहे मद्यसमुत्थिते| कथाश्च विविधाः शस्ताः शब्दाश्च शिखिनां शिवाः||१५७|| तोयदानां च शब्दा हि शमयन्ति मदात्ययम्| जलयन्त्राभिवर्षीणि वातयन्त्रवहानि च||१५८|| कल्पनीयानि भिषजा दाहे धारागृहाणि च| फलिनीसेव्यलोध्राम्बुहेमपत्रं कुटन्नटम्||१५९|| कालीयकरसोपेतं दाहे शस्तं प्रलेपनम्| बदरीपल्लवोत्थश्च तथैवारिष्टकोद्भवः||१६०|| फेनिलायाश्च यः फेनस्तैर्दाहे लेपनं शुभम्| सुरा समण्डा दध्यम्लं मातुलुङ्गरसो मधु||१६१|| सेके प्रदेहे शस्यन्ते दाहघ्नाः साम्लकाञ्जिकाः| परिषेकावगाहेषु व्यञ्जनानां च सेवने||१६२|| शस्यते शिशिरं तोयं दाहतृष्णाप्रशान्तये| मात्राकालप्रयुक्तेन कर्मणाऽनेन शाम्यति ||१६३|| धीमतो वैद्यवश्यस्य शीघ्रं पित्तमदात्ययः|१६४|
🔊 Audio coming soon
ಭವ್ಯೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪೈತ್ತಿಕೇ ವಿಧಿಮಾಹ| ಭವ್ಯಮ್ ಔತ್ತರಾಪಥಿಕಮ್, ಅನ್ಯೇ ಕರ್ಮರಙ್ಗಮಾಹುಃ| ಮಾರ್ದ್ವೀಕಮಿತಿ ಮೃದ್ವೀಕಾರಸಕೃತಮ್| ಸತೀನಃ ವರ್ತುಲಕಲಾಯಃ| ರೋಗಾದ್ವಿಮುಚ್ಯತ ಇತಿ ಪ್ರಕೃತಪಿತ್ತಮದಾತ್ಯಯಾದ್ವಿಮುಚ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕ್ರಮಮಿತಿ ವಮನಾನನ್ತರೋಕ್ತಮನ್ನಸಂಸರ್ಜನಕ್ರಮಮ್| ದೋಷಶೇಷಃ ಕೋಷ್ಠೋಪಲಪಕೋಽತ್ರ ಜ್ಞೇಯಃ| ಗುಡೂಚೀತ್ಯಾದೌ ರಸಮಿತಿ ಕ್ವಾಥಮ್| ತಿತ್ತಿರಿಃ ಪ್ರತಿಭೋಜನಂ ಪಶ್ಚಾಜ್ಜೀರ್ಣೇ ಭೋಜನಂ ಯಸ್ಮಿನ್ ರಸೇ ತಂ ತಿತ್ತಿರಿಪ್ರತಿಭೋಜನಮ್| ಅನುತರ್ಷಂ ಚ ಪಾಯಯೇದಿತಿ ಭೋಜನಸಮಯೇ ತೃಷಾಂ ಲಕ್ಷೀಕೃತ್ಯ ಪಾಯಯೇತ್; ಅನುಪಾನಂ ದಾಪಯೇದಿತಿ ಯಾವತ್| ಏತದನುಪಾನಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾಮಾಹ- ಅನುತರ್ಷಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅನುತರ್ಷಸ್ಯೇತಿ ಮುಹುರ್ಮುಹುರ್ದೀಯಮಾನಾನುಪಾನಸ್ಯ| ಯಯಾಽಸ್ಯ ಮನೋ ನ ದೂಷ್ಯತ ಇತಿ ನ ವಿಕೃತಿಂ ಯಾತಿ; ಏತೇನ ತೃಷಾಯಾಂ ಮನೋದೈನ್ಯಮಾತ್ರಹನ್ತೃ ಯನ್ಮದ್ಯಂ ಭವತಿ ತದನುತರ್ಷಸಞ್ಜ್ಞಂ ಭವತಿ, ನತು ಮದಪರ್ಯನ್ತಂ ಮದ್ಯಂ ದೇಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತೃಷ್ಣಾಘ್ನಮಿತಿ ಶೀತಕಷಾಯರೂಪಂ ರಸಮ್| ಚುಕ್ರೀಕಾ ಚಾಙ್ಗೇರೀ| ಬದರೀತ್ಯಾದೌ ಬದರ್ಯಾದಿಪತ್ರಾಣಿ ಮಥಿತ್ವಾ ತಜ್ಜಃ ಫೇನೋ ಗ್ರಾಹ್ಯಃ| ಅರಿಷ್ಟಕಃ ನಿಮ್ಬಃ||೧೩೬-೧೬೩||-
Adhikarana 27 (164-188) · Śloka 188
ಉಲ್ಲೇಖನೋಪವಾಸಾಭ್ಯಾಂ ಜಯೇತ್ ಕಫಮದಾತ್ಯಯಮ್||೧೬೪|| ತೃಷ್ಯತೇ ಸಲಿಲಂ ಚಾಸ್ಮೈ ದದ್ಯಾದ್ಧ್ರೀಬೇರಸಾಧಿತಮ್| ಬಲಯಾ ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣ್ಯಾ ವಾ ಕಣ್ಟಕಾರ್ಯಾಽಥವಾ ಶೃತಮ್||೧೬೫|| ಸನಾಗರಾಭಿಃ ಸರ್ವಾಭಿರ್ಜಲಂ ವಾ ಶೃತಶೀತಲಮ್| ದುಃಸ್ಪರ್ಶೇನ ಸಮುಸ್ತೇನ ಮುಸ್ತಪರ್ಪಟಕೇನ ವಾ||೧೬೬|| ಜಲಂ ಮುಸ್ತೈಃ ಶೃತಂ ವಾಽಪಿ ದದ್ಯಾದ್ದೋಷವಿಪಾಚನಮ್| ಏತದೇವ ಚ ಪಾನೀಯಂ ಸರ್ವತ್ರಾಪಿ ಮದಾತ್ಯಯೇ||೧೬೭|| ನಿರತ್ಯಯಂ ಪೀಯಮಾನಂ ಪಿಪಾಸಾಜ್ವರನಾಶನಮ್| ನಿರಾಮಂ ಕಾಙ್ಕ್ಷಿತಂ ಕಾಲೇ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಪಾಯಯೇತ್ತು ತಮ್||೧೬೮|| ಶಾರ್ಕರಂ ಮಧು ವಾ ಜೀರ್ಣಮರಿಷ್ಟಂ ಸೀಧುಮೇವ ವಾ| ರೂಕ್ಷತರ್ಪಣಸಂಯುಕ್ತಂ ಯವಾನೀನಾಗರಾನ್ವಿತಮ್||೧೬೯|| ಯಾವಗೌಧೂಮಿಕಂ ಚಾನ್ನಂ ರೂಕ್ಷಯೂಷೇಣ ಭೋಜಯೇತ್| ಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ಸುಶುಷ್ಕಾಣಾಂ ಮೂಲಕಾನಾಂ ರಸೇನ ವಾ||೧೭೦|| ತನುನಾಽಲ್ಪೇನ ಲಘುನಾ ಕಟ್ವಮ್ಲೇನಾಲ್ಪಸರ್ಪಿಷಾ| ಪಟೋಲಯೂಷಮಮ್ಲಂ ವಾ ಯೂಷಮಾಮಲಕಸ್ಯ ವಾ||೧೭೧|| ಪ್ರಭೂತಕಟುಸಂಯುಕ್ತಂ ಸಯವಾನ್ನಂ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್| ವ್ಯೋಷಯೂಷಮಥಾಮ್ಲಂ ವಾ ಯೂಷಂ ವಾ ಸಾಮ್ಲವೇತಸಮ್||೧೭೨|| ಛಾಗಮಾಂಸರಸಂ ರೂಕ್ಷಮಮ್ಲಂ ವಾ ಜಾಙ್ಗಲಂ ರಸಮ್| ಸ್ಥಾಲ್ಯಾಂ ವಾಽಥ ಕಪಾಲೇ ವಾ ಭೃಷ್ಟಂ ನಿರ್ದ್ರವವರ್ತಿತಮ್ ||೧೭೩|| ಕಟ್ವಮ್ಲಲವಣಂ ಮಾಂಸಂ ಭಕ್ಷಯನ್ ವೃಣುಯಾನ್ಮಧು| ವ್ಯಕ್ತಮಾರೀಚಕಂ ಮಾಂಸಂ ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸಾನ್ವಿತಮ್||೧೭೪|| ಪ್ರಭೂತಕಟುಸಂಯುಕ್ತಂ ಯವಾನೀನಾಗರಾನ್ವಿತಮ್| ಭೃಷ್ಟಂ ದಾಡಿಮಸಾರಾಮ್ಲಮುಷ್ಣಪೂಪೋಪವೇಷ್ಟಿತಮ್||೧೭೫|| ಯಥಾಗ್ನಿ ಭಕ್ಷಯೇತ್ ಕಾಲೇ ಪ್ರಭೂತಾರ್ದ್ರಕಪೇಶಿಕಮ್| ಪಿಬೇಚ್ಚ ನಿಗದಂ ಮದ್ಯಂ ಕಫಪ್ರಾಯೇ ಮದಾತ್ಯಯೇ||೧೭೬|| ಸೌವರ್ಚಲಮಜಾಜೀ ಚ ವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಂ ಸಾಮ್ಲವೇತಸಮ್| ತ್ವಗೇಲಾಮರಿಚಾರ್ಧಾಂಶಂ ಶರ್ಕರಾಭಾಗಯೋಜಿತಮ್||೧೭೭|| ಏತಲ್ಲವಣಮಷ್ಟಾಙ್ಗಮಗ್ನಿಸನ್ದೀಪನಂ ಪರಮ್| ಮದಾತ್ಯಯೇ ಕಫಪ್ರಾಯೇ ದದ್ಯಾತ್ ಸ್ರೋತೋವಿಶೋಧನಮ್||೧೭೮|| ಏತದೇವ ಪುನರ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಮಧುರಾಮ್ಲೈರ್ದ್ರವೀಕೃತಮ್| ಗೋಧೂಮಾನ್ನಯವಾನ್ನಾನಾಂ ಮಾಂಸಾನಾಂ ಚಾತಿರೋಚನಮ್||೧೭೯|| ಪೇಷಯೇತ್ ಕಟುಕೈರ್ಯುಕ್ತಾಂ ಶ್ವೇತಾಂ ಬೀಜವಿವರ್ಜಿತಾಮ್| ಮೃದ್ವೀಕಾಂ ಮಾತುಲುಙ್ಗಸ್ಯ ದಾಡಿಮಸ್ಯ ರಸೇನ ವಾ||೧೮೦|| ಸೌವರ್ಚಲೈಲಾಮರಿಚೈರಜಾಜೀಭೃಙ್ಗದೀಪ್ಯಕೈಃ| ಸ ರಾಗಃ ಕ್ಷೌದ್ರಸಂಯುಕ್ತಃ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ರೋಚನದೀಪನಃ ||೧೮೧|| ಮೃದ್ವೀಕಾಯಾ ವಿಧಾನೇನ ಕಾರಯೇತ್ ಕಾರವೀಮಪಿ| ಶುಕ್ತಮತ್ಸ್ಯಣ್ಡಿಕೋಪೇತಂ ರಾಗಂ ದೀಪನಪಾಚನಮ್||೧೮೨|| ಆಮ್ರಾಮಲಕಪೇಶೀನಾಂ ರಾಗಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್| ಧಾನ್ಯಸೌವರ್ಚಲಾಜಾಜೀಕಾರವೀಮರಿಚಾನ್ವಿತಾನ್||೧೮೩|| ಗುಡೇನ ಮಧುಯುಕ್ತೇನ ವ್ಯಕ್ತಾಮ್ಲಲವಣೀಕೃತಾನ್| ತೈರನ್ನಂ ರೋಚತೇ ದಿಗ್ಧಂ ಸಮ್ಯಗ್ಭುಕ್ತಂ ಚ ಜೀರ್ಯತಿ||೧೮೪|| ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣೇನಾನ್ನಪಾನೇನ ಸ್ನಾನೇನಾಶಿಶಿರೇಣ ಚ| ವ್ಯಾಯಾಮಲಙ್ಘನಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಜಾಗರಣೇನ ಚ||೧೮೫|| ಕಾಲಯುಕ್ತೇನ ರೂಕ್ಷೇಣ ಸ್ನಾನೇನೋದ್ವರ್ತನೇನ ಚ| ಪ್ರಾಣವರ್ಣಕರಾಣಾಂ ಚ ಪ್ರಘರ್ಷಾಣಾಂ ಚ ಸೇವಯಾ||೧೮೬|| ಸೇವಯಾ ವಸನಾನಾಂ ಚ ಗುರೂಣಾಮಗುರೋರಪಿ| ಸಙ್ಕೋಚೋಷ್ಣಸುಖಾಙ್ಗೀನಾಮಙ್ಗನಾನಾಂ ಚ ಸೇವಯಾ||೧೮೭|| ಸುಖಶಿಕ್ಷಿತಹಸ್ತಾನಾಂ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಸಂವಾಹನೇನ ಚ| ಮದಾತ್ಯಯಃ ಕಫಪ್ರಾಯಃ ಶೀಘ್ರಮೇವೋಪಶಾಮ್ಯತಿ||೧೮೮||
उल्लेखनोपवासाभ्यां जयेत् कफमदात्ययम्||१६४|| तृष्यते सलिलं चास्मै दद्याद्ध्रीबेरसाधितम्| बलया पृश्निपर्ण्या वा कण्टकार्याऽथवा शृतम्||१६५|| सनागराभिः सर्वाभिर्जलं वा शृतशीतलम्| दुःस्पर्शेन समुस्तेन मुस्तपर्पटकेन वा||१६६|| जलं मुस्तैः शृतं वाऽपि दद्याद्दोषविपाचनम्| एतदेव च पानीयं सर्वत्रापि मदात्यये||१६७|| निरत्ययं पीयमानं पिपासाज्वरनाशनम्| निरामं काङ्क्षितं काले सक्षौद्रं पाययेत्तु तम्||१६८|| शार्करं मधु वा जीर्णमरिष्टं सीधुमेव वा| रूक्षतर्पणसंयुक्तं यवानीनागरान्वितम्||१६९|| यावगौधूमिकं चान्नं रूक्षयूषेण भोजयेत्| कुलत्थानां सुशुष्काणां मूलकानां रसेन वा||१७०|| तनुनाऽल्पेन लघुना कट्वम्लेनाल्पसर्पिषा| पटोलयूषमम्लं वा यूषमामलकस्य वा||१७१|| प्रभूतकटुसंयुक्तं सयवान्नं प्रदापयेत्| व्योषयूषमथाम्लं वा यूषं वा साम्लवेतसम्||१७२|| छागमांसरसं रूक्षमम्लं वा जाङ्गलं रसम्| स्थाल्यां वाऽथ कपाले वा भृष्टं निर्द्रववर्तितम् ||१७३|| कट्वम्ललवणं मांसं भक्षयन् वृणुयान्मधु| व्यक्तमारीचकं मांसं मातुलुङ्गरसान्वितम्||१७४|| प्रभूतकटुसंयुक्तं यवानीनागरान्वितम्| भृष्टं दाडिमसाराम्लमुष्णपूपोपवेष्टितम्||१७५|| यथाग्नि भक्षयेत् काले प्रभूतार्द्रकपेशिकम्| पिबेच्च निगदं मद्यं कफप्राये मदात्यये||१७६|| सौवर्चलमजाजी च वृक्षाम्लं साम्लवेतसम्| त्वगेलामरिचार्धांशं शर्कराभागयोजितम्||१७७|| एतल्लवणमष्टाङ्गमग्निसन्दीपनं परम्| मदात्यये कफप्राये दद्यात् स्रोतोविशोधनम्||१७८|| एतदेव पुनर्युक्त्या मधुराम्लैर्द्रवीकृतम्| गोधूमान्नयवान्नानां मांसानां चातिरोचनम्||१७९|| पेषयेत् कटुकैर्युक्तां श्वेतां बीजविवर्जिताम्| मृद्वीकां मातुलुङ्गस्य दाडिमस्य रसेन वा||१८०|| सौवर्चलैलामरिचैरजाजीभृङ्गदीप्यकैः| स रागः क्षौद्रसंयुक्तः श्रेष्ठो रोचनदीपनः ||१८१|| मृद्वीकाया विधानेन कारयेत् कारवीमपि| शुक्तमत्स्यण्डिकोपेतं रागं दीपनपाचनम्||१८२|| आम्रामलकपेशीनां रागान् कुर्यात् पृथक् पृथक्| धान्यसौवर्चलाजाजीकारवीमरिचान्वितान्||१८३|| गुडेन मधुयुक्तेन व्यक्ताम्ललवणीकृतान्| तैरन्नं रोचते दिग्धं सम्यग्भुक्तं च जीर्यति||१८४|| रूक्षोष्णेनान्नपानेन स्नानेनाशिशिरेण च| व्यायामलङ्घनाभ्यां च युक्त्या जागरणेन च||१८५|| कालयुक्तेन रूक्षेण स्नानेनोद्वर्तनेन च| प्राणवर्णकराणां च प्रघर्षाणां च सेवया||१८६|| सेवया वसनानां च गुरूणामगुरोरपि| सङ्कोचोष्णसुखाङ्गीनामङ्गनानां च सेवया||१८७|| सुखशिक्षितहस्तानां स्त्रीणां संवाहनेन च| मदात्ययः कफप्रायः शीघ्रमेवोपशाम्यति||१८८||
🔊 Audio coming soon
ಉಲ್ಲೇಖನೇತ್ಯಾದಿನಾ ಕಫಮದಾತ್ಯಯಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ತೃಷ್ಯತೇ ಸಲಿಲಮಿತ್ಯಾದೌ ಷಡಙ್ಗವಿಧಿನಾ ಜಲಸಾಧನಂ ಸಾಧ್ವಿತಿ| ಮಧುಪ್ರಕೃತಿಕಂ ಮಾಧವಮ್| ವ್ಯೋಷಪ್ರಧಾನೋ ಯೂಷೋ ವ್ಯೋಷಯೂಷಃ| ನೀರಸವರ್ತಿತಮಿತಿ ಅನತಿದ್ರವವರ್ತಿತಂ ಶುಷ್ಕಾಖ್ಯಂ ವ್ಯಞ್ಜನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವೃಣುಯಾದಿತಿ ವ್ಯಾಪ್ನುಯಾತ್| ಆರ್ದ್ರಕಪೇಶಿಕಾ ಆರ್ದ್ರಕದೀರ್ಘಖಣ್ಡಾನಿ; ‘ಪ್ರಭೂತಾರ್ದ್ರಕಪೇಷಿತಮ್’ ಇತಿ ವಾ ಪಾಠಃ| ಸೌವರ್ಚಲಮಿತ್ಯಾದೌ ತ್ವಗೇಲಾಮರಿಚಾದೀನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮೇವ ಭಾಗಾರ್ಧತ್ವಮ್| ಶರ್ಕರಾಭಾಗಃ ಪೂರ್ವೈಕದ್ರವ್ಯಭಾಗಃ| ಕಟುಕೈರ್ಯುಕ್ತಾಮಿತಿ ಕಿಞ್ಚಿದೂಷಣಾಮ್| ಶ್ವೇತಾಮಿತಿ ಮೃದ್ವೀಕಾಂ, ಶ್ವೇತಾ ಚ ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಕಾಶ್ಮೀರಭವಾ ಜ್ಞೇಯಾ| ಕಾರವೀಮಿತಿ ಸ್ವಲ್ಪದ್ರಾಕ್ಷಾಮ್| ಆಮ್ರಾಮಲಕಯೋಃ ಪೇಶೀತ್ಯನೇನ ಫಲಗತಂ ಸಸ್ಯಂ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಸಙ್ಕೋಚೋಷ್ಣಸುಖಾಙ್ಗೀನಾಂ ಸಙ್ಕೋಚೇನ ಸಂಶ್ಲೇಷೇಣ ಉಷ್ಣಸುಖಮಙ್ಗಂ ಯಾಸಾಂ ತಾಸಾಂ; ಕೇಚಿತ್ತು ಸಙ್ಕೋಚಂ ಕುಙ್ಕುಮಮಾಹುಃ||೧೬೪-೧೮೮||
Adhikarana 28 (189-190) · Śloka 190
ಯದಿದಂ ಕರ್ಮ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಪೃಥಗ್ದೋಷಬಲಂ ಪ್ರತಿ| ಸನ್ನಿಪಾತೇ ದಶವಿಧೇ ತದ್ವಿಕಲ್ಪ್ಯಂ ಭಿಷಗ್ವಿದಾ||೧೮೯|| ಯಸ್ತು ದೋಷವಿಕಲ್ಪಜ್ಞೋ ಯಶ್ಚೌಷಧಿವಿಕಲ್ಪವಿತ್| ಸ ಸಾಧ್ಯಾನ್ಸಾಧಯೇದ್ವ್ಯಾಧೀನ್ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯವಿಭಾಗವಿತ್||೧೯೦||
यदिदं कर्म निर्दिष्टं पृथग्दोषबलं प्रति| सन्निपाते दशविधे तद्विकल्प्यं भिषग्विदा||१८९|| यस्तु दोषविकल्पज्ञो यश्चौषधिविकल्पवित्| स साध्यान्साधयेद्व्याधीन् साध्यासाध्यविभागवित्||१९०||
🔊 Audio coming soon
ಯದಿದಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಮದಾತ್ಯಯಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ| ಯದ್ಯಪಿ ತ್ರಯೋದಶವಿಧಃ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ವೃದ್ಧದೋಷಾಣಾಮುಕ್ತಸ್ತಥಾಽಪಿ ಸರ್ವಮದಾತ್ಯಯಾನಾಂ ತ್ರಿದೋಷಜತ್ವಾದ್ ಯದೇತದ್ವಾತಾದಿಮದಾತ್ಯಯಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಕ್ತಂ ತದೇಕದೋಷೋಲ್ಬಣಸನ್ನಿಪಾತಜಮದಾತ್ಯಯಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಭವತಿ, ತೇನ ದ್ವ್ಯುಲ್ಬಣಹೀನಮಧ್ಯಾಧಿಕಭೇದಸಮಸನ್ನಿಪಾತೈರ್ಯೇ ದಶಾವಶಿಷ್ಟಾಃ ಸನ್ನಿಪಾತಾಸ್ತಾನಭಿಪ್ರೇತ್ಯೇದಮುಕ್ತಂ- ಸನ್ನಿಪಾತೇ ದಶವಿಧೇ ತದ್ವಿಕಲ್ಪ್ಯಮಿತಿ; ಹೀನಮಧ್ಯಾಧಿಕದೋಷತ್ರಯೋದ್ಭೂತಮದಾತ್ಯಯೇಷು ಹೀನಮಧ್ಯಾಧಿಕದೋಷಭೇದೇನ ವಿಕಲ್ಪ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕರ್ತವ್ಯಾ; ಸಮಸನ್ನಿಪಾತೇ ತು ತ್ರಯಾಣಾಮಪಿ ಮಿಲಿತ್ವಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕರ್ತವ್ಯಾ||೧೮೯-೧೯೦||
Adhikarana 29 (191-198) · Śloka 198
ವನಾನಿ ರಮಣೀಯಾನಿ ಸಪದ್ಮಾಃ ಸಲಿಲಾಶಯಾಃ| ವಿಶದಾನ್ಯನ್ನಪಾನಾನಿ ಸಹಾಯಾಶ್ಚ ಪ್ರಹರ್ಷಣಾಃ||೧೯೧|| ಮಾಲ್ಯಾನಿ ಗನ್ಧಯೋಗಾಶ್ಚ ವಾಸಾಂಸಿ ವಿಮಲಾನಿ ಚ| ಗಾನ್ಧರ್ವಶಬ್ದಾಃ ಕಾನ್ತಾಶ್ಚ ಗೋಷ್ಠ್ಯಶ್ಚ ಹೃದಯಪ್ರಿಯಾಃ||೧೯೨|| ಸಙ್ಕಥಾಹಾಸ್ಯಗೀತಾನಾಂ ವಿಶದಾಶ್ಚೈವ ಯೋಜನಾಃ| ಪ್ರಿಯಾಶ್ಚಾನುಗತಾ ನಾರ್ಯೋ ನಾಶಯನ್ತಿ ಮದಾತ್ಯಯಮ್||೧೯೩|| ನಾಕ್ಷೋಭ್ಯ ಹಿ ಮನೋ ಮದ್ಯಂ ಶರೀರಮವಿಹತ್ಯ ಚ| ಕುರ್ಯಾನ್ಮದಾತ್ಯಯಂ ತಸ್ಮಾದೇಷ್ಟವ್ಯಾ ಹರ್ಷಣೀ ಕ್ರಿಯಾ||೧೯೪|| ಆಭಿಃ ಕ್ರಿಯಾಭಿಃ ಸಿದ್ಧಾಭಿಃ ಶಮಂ ಯಾತಿ ಮದಾತ್ಯಯಃ| ನ ಚೇನ್ಮದ್ಯವಿಧಿಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ಕ್ಷೀರಮಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೧೯೫|| ಲಙ್ಘನೈಃ ಪಾಚನೈರ್ದೋಷಶೋಧನೈಃ ಶಮನೈರಪಿ| ವಿಮದ್ಯಸ್ಯ ಕಫೇ ಕ್ಷೀಣೇ ಜಾತೇ ದೌರ್ಬಲ್ಯಲಾಘವೇ||೧೯೬|| ತಸ್ಯ ಮದ್ಯವಿದಗ್ಧಸ್ಯ ವಾತಪಿತ್ತಾಧಿಕಸ್ಯ ಚ| ಗ್ರೀಷ್ಮೋಪತಪ್ತಸ್ಯ ತರೋರ್ಯಥಾ ವರ್ಷಂ ತಥಾ ಪಯಃ||೧೯೭|| ಪಯಸಾಽಭಿಹೃತೇ ರೋಗೇ ಬಲೇ ಜಾತೇ ನಿವರ್ತಯೇತ್| ಕ್ಷೀರಪ್ರಯೋಗಂ ಮದ್ಯಂ ಚ ಕ್ರಮೇಣಾಲ್ಪಾಲ್ಪಮಾಚರೇತ್||೧೯೮||
वनानि रमणीयानि सपद्माः सलिलाशयाः| विशदान्यन्नपानानि सहायाश्च प्रहर्षणाः||१९१|| माल्यानि गन्धयोगाश्च वासांसि विमलानि च| गान्धर्वशब्दाः कान्ताश्च गोष्ठ्यश्च हृदयप्रियाः||१९२|| सङ्कथाहास्यगीतानां विशदाश्चैव योजनाः| प्रियाश्चानुगता नार्यो नाशयन्ति मदात्ययम्||१९३|| नाक्षोभ्य हि मनो मद्यं शरीरमविहत्य च| कुर्यान्मदात्ययं तस्मादेष्टव्या हर्षणी क्रिया||१९४|| आभिः क्रियाभिः सिद्धाभिः शमं याति मदात्ययः| न चेन्मद्यविधिं मुक्त्वा क्षीरमस्य प्रयोजयेत्||१९५|| लङ्घनैः पाचनैर्दोषशोधनैः शमनैरपि| विमद्यस्य कफे क्षीणे जाते दौर्बल्यलाघवे||१९६|| तस्य मद्यविदग्धस्य वातपित्ताधिकस्य च| ग्रीष्मोपतप्तस्य तरोर्यथा वर्षं तथा पयः||१९७|| पयसाऽभिहृते रोगे बले जाते निवर्तयेत्| क्षीरप्रयोगं मद्यं च क्रमेणाल्पाल्पमाचरेत्||१९८||
🔊 Audio coming soon
ಮದಾತ್ಯಯಸ್ಯ ಪ್ರಹರ್ಷಜನಿಕಾ ಕ್ರಿಯಾ ಕರ್ತವ್ಯೇತ್ಯಾಹ- ವನಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಕಸ್ಮಾತ್ ಪುನರ್ಮದಾತ್ಯಯೇ ಪ್ರಹರ್ಷಿಣೀ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾರ್ಯೇತ್ಯಾಹ- ನಾಕ್ಷೋಭ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಮನಃಪ್ರೀತ್ಯಾ ಶರೀರಪ್ರಶಮಾರ್ಥಂ ಪ್ರಹರ್ಷಣೀ ಕ್ರಿಯಾ ಕರ್ತವ್ಯೇತಿ ಭಾವಃ| ಉಕ್ತಕ್ಷೀರಪ್ರಯೋಗಸ್ಯ ವಿಷಯಂ ಗುಣಂ ಚಾಹ- ಲಙ್ಘನೈರಿತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೀರವೃತ್ತಿಕ್ರಮಂ ಪುನರ್ಮದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ರಮಂ ಚಾಹ- ಪಯಸಾಽಭಿಹೃತೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ರಮೇಣೇತಿ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ| ಅಲ್ಪಾಲ್ಪಮಿತಿ ಸ್ತೋಕಂ ಸ್ತೋಕಮ್||೧೯೧-೧೯೮||
Adhikarana 30 (199-205) · Śloka 205
ವಿಚ್ಛಿನ್ನಮದ್ಯಃ ಸಹಸಾ ಯೋಽತಿಮದ್ಯಂ ನಿಷೇವತೇ| ಧ್ವಂಸಕೋ ವಿಕ್ಷಯಶ್ಚೈವ ರೋಗಸ್ತಸ್ಯೋಪಜಾಯತೇ||೧೯೯|| ವ್ಯಾಧ್ಯುಪಕ್ಷೀಣದೇಹಸ್ಯ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯತಮೌ ಹಿ ತೌ| ತಯೋರ್ಲಿಙ್ಗಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಚ ಯಥಾವದುಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ||೨೦೦|| ಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಸೇಕಃ ಕಣ್ಠಾಸ್ಯಶೋಷಃ ಶಬ್ದಾಸಹಿಷ್ಣುತಾ| ತನ್ದ್ರಾನಿದ್ರಾತಿಯೋಗಶ್ಚ ಜ್ಞೇಯಂ ಧ್ವಂಸಕಲಕ್ಷಣಮ್||೨೦೧|| ಹೃತ್ಕಣ್ಠರೋಗಃ ಸಮ್ಮೋಹಶ್ಛರ್ದಿರಙ್ಗರುಜಾ ಜ್ವರಃ| ತೃಷ್ಣಾ ಕಾಸಃ ಶಿರಃಶೂಲಮೇತದ್ವಿಕ್ಷಯಲಕ್ಷಣಮ್||೨೦೨|| ತಯೋಃ ಕರ್ಮ ತದೇವೇಷ್ಟಂ ವಾತಿಕೇ ಯನ್ಮದಾತ್ಯಯೇ| ತೌ ಹಿ ಪ್ರಕ್ಷೀಣದೇಹಸ್ಯ ಜಾಯೇತೇ ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ವೈ||೨೦೩|| ಬಸ್ತಯಃ ಸರ್ಪಿಷಃ ಪಾನಂ ಪ್ರಯೋಗಃ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಷೋಃ| ಅಭ್ಯಙ್ಗೋದ್ವರ್ತನಸ್ನಾನಾನ್ಯನ್ನಪಾನಂ ಚ ವಾತನುತ್||೨೦೪|| ಧ್ವಂಸಕೋ ವಿಕ್ಷಯಶ್ಚೈವ ಕರ್ಮಣಾಽನೇನ ಶಾಮ್ಯತಿ| ಯುಕ್ತಮದ್ಯಸ್ಯ ಮದ್ಯೋತ್ಥೋ ನ ವ್ಯಾಧಿರುಪಜಾಯತೇ||೨೦೫||
विच्छिन्नमद्यः सहसा योऽतिमद्यं निषेवते| ध्वंसको विक्षयश्चैव रोगस्तस्योपजायते||१९९|| व्याध्युपक्षीणदेहस्य दुश्चिकित्स्यतमौ हि तौ| तयोर्लिङ्गं चिकित्सा च यथावदुपदेक्ष्यते||२००|| श्लेष्मप्रसेकः कण्ठास्यशोषः शब्दासहिष्णुता| तन्द्रानिद्रातियोगश्च ज्ञेयं ध्वंसकलक्षणम्||२०१|| हृत्कण्ठरोगः सम्मोहश्छर्दिरङ्गरुजा ज्वरः| तृष्णा कासः शिरःशूलमेतद्विक्षयलक्षणम्||२०२|| तयोः कर्म तदेवेष्टं वातिके यन्मदात्यये| तौ हि प्रक्षीणदेहस्य जायेते दुर्बलस्य वै||२०३|| बस्तयः सर्पिषः पानं प्रयोगः क्षीरसर्पिषोः| अभ्यङ्गोद्वर्तनस्नानान्यन्नपानं च वातनुत्||२०४|| ध्वंसको विक्षयश्चैव कर्मणाऽनेन शाम्यति| युक्तमद्यस्य मद्योत्थो न व्याधिरुपजायते||२०५||
🔊 Audio coming soon
ಏತದ್ವಿಪರ್ಯಯೇಣ ಮದ್ಯಸೇವಾಯಾಂ ದೋಷಮಾಹ- ವಿಚ್ಛಿನ್ನೇತ್ಯಾದಿ| ಧ್ವಂಸಕವಿಕ್ಷಯೌ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣೌ| ಧ್ವಂಸಕವಿಕ್ಷಯೌ ಚೇಮೌ ಸುಶ್ರುತೇನಾಪ್ಯುಕ್ತೌ| ಕೇಚಿತ್ತು “ವಿಚ್ಛಿನ್ನಮದ್ಯಃ ಸಹಸಾ ಯೋಽತಿಮದ್ಯಂ ನಿಷೇವತೇ| ತಸ್ಯ ಪಾನಾತ್ಯಯೋದ್ದಿಷ್ಟಾ ವಿಕಾರಾಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಹಿ” ಇತಿ ಗ್ರನ್ಥೇನ ಧ್ವಂಸಕವಿಕ್ಷಯಾವರೋಧಂ ವರ್ಣಯನ್ತಿ| ಏತಯೋಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ತಯೋರಿತ್ಯಾದಿ| ಕರ್ಮೇತಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ| ತೌ ಹೀತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರಕ್ಷೀಣದುರ್ಬಲತಯಾ ಧ್ವಂಸಕವಿಕ್ಷಯಯೋರ್ವಾತಪ್ರಧಾನತಾಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಯುಕ್ತಮದ್ಯಸ್ಯೇತಿ ಯಥೋಕ್ತವಿಧಿನಾ ಮದ್ಯಮಾಚರತಃ||೧೯೯-೨೦೫||
Adhikarana 31 (206) · Śloka 206
ನಿವೃತ್ತಃ ಸರ್ವಮದ್ಯೇಭ್ಯೋ ನರೋ ಯಶ್ಚ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ| ಶಾರೀರಮಾನಸೈರ್ಧೀಮಾನ್ ವಿಕಾರೈರ್ನ ಸ ಯುಜ್ಯತೇ||೨೦೬||
निवृत्तः सर्वमद्येभ्यो नरो यश्च जितेन्द्रियः| शारीरमानसैर्धीमान् विकारैर्न स युज्यते||२०६||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಥಾ ಮದ್ಯಪರಿತ್ಯಾಗಫಲಮಾಹ- ನಿವೃತ್ತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯ ಇತಿ ವಿಶೇಷಣಂ ಮದ್ಯನಿವೃತ್ತಾವೇವ ಪ್ರಯೋಜಕಮ್| ಶಾರೀರಮಾನಸೈರ್ವಿಕಾರೈರಿತಿ ಯೋಗ್ಯತಯಾ ಮದ್ಯವ್ಯಾಪತ್ತಿಜನ್ಯೈರೇವ ಶಾರೀರಮಾನಸೈರ್ವಿಕಾರೈಃ; ಅನ್ಯಹೇತುಜಾಞ್ ಶಾರೀರಮಾನಸವಿಕಾರಾನ್ ಪ್ರತಿ ಮದ್ಯನಿವೃತ್ತಿರಕಿಞ್ಚಿತ್ಕರೀತಿ ಭಾವಃ| ನ ಯುಜ್ಯತ ಇತಿ ಶಾರೀರಮಾನಸವಿಕಾರೈರ್ಮದ್ಯನಿವೃತ್ತ್ಯಾ ನ ಯುಕ್ತೋ ಭವತಿ||೨೦೬||
Adhikarana 32 (207-211) · Śloka 211
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ಯತ್ಪ್ರಭಾವಾ ಭಗವತೀ ಸುರಾ ಪೇಯಾ ಯಥಾ ಚ ಸಾ| ಯದ್ದ್ರವ್ಯಾ ಯಸ್ಯ ಯಾ ಚೇಷ್ಟಾ ಯೋಗಂ ಚಾಪೇಕ್ಷತೇ ಯಥಾ||೨೦೭|| ಯಥಾ ಮದಯತೇ ಯೈಶ್ಚ ಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಾ ಮಹಾಗುಣಾ| ಯೋ ಮದೋ ಮದಭೇದಾಶ್ಚ ಯೇ ತ್ರಯಃ ಸ್ವಸ್ವಲಕ್ಷಣಾಃ||೨೦೮|| ಯೇ ಚ ಮದ್ಯಕೃತಾ ದೋಷಾ ಗುಣಾ ಯೇ ಚ ಮದಾತ್ಮಕಾಃ| ಯಚ್ಚ ತ್ರಿವಿಧಮಾಪಾನಂ ಯಥಾಸತ್ತ್ವಂ ಚ ಲಕ್ಷಣಮ್||೨೦೯|| ಯೇ ಸಹಾಯಾಃ ಸುಖಾಃ ಪಾನೇ ಚಿರಕ್ಷಿಪ್ರಮದಾ ನರಾಃ| ಮದಾತ್ಯಯಸ್ಯ ಯೋ ಹೇತುರ್ಲಕ್ಷಣಂ ಯದ್ ಯಥಾ ಚ ಯತ್||೨೧೦|| ಮದ್ಯಂ ಮದ್ಯೋತ್ಥಿತಾನ್ ರೋಗಾನ್ ಹನ್ತಿ ಯಶ್ಚ ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮಃ| ಸರ್ವಂ ತದುಕ್ತಮಖಿಲಂ ಮದಾತ್ಯಯಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ||೨೧೧||
तत्र श्लोकाः- यत्प्रभावा भगवती सुरा पेया यथा च सा| यद्द्रव्या यस्य या चेष्टा योगं चापेक्षते यथा||२०७|| यथा मदयते यैश्च गुणैर्युक्ता महागुणा| यो मदो मदभेदाश्च ये त्रयः स्वस्वलक्षणाः||२०८|| ये च मद्यकृता दोषा गुणा ये च मदात्मकाः| यच्च त्रिविधमापानं यथासत्त्वं च लक्षणम्||२०९|| ये सहायाः सुखाः पाने चिरक्षिप्रमदा नराः| मदात्ययस्य यो हेतुर्लक्षणं यद् यथा च यत्||२१०|| मद्यं मद्योत्थितान् रोगान् हन्ति यश्च क्रियाक्रमः| सर्वं तदुक्तमखिलं मदात्ययचिकित्सिते||२११||
🔊 Audio coming soon
ಯತ್ಪ್ರಭಾವೇತ್ಯಾದಿರಧ್ಯಾಯಸಙ್ಗ್ರಹಃ| ಸಙ್ಗ್ರಹಾರ್ಥೋ ವ್ಯಕ್ತ ಏವ||೨೦೭-೨೧೧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 24
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಮದಾತ್ಯಯಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಚತುರ್ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೪||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने मदात्ययचिकित्सितं नाम चतुर्विंशोऽध्यायः||२४||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಮದಾತ್ಯಯಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಚತುರ್ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೪||