Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
அதாதோ மதாத்யயசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||
अथातो मदात्ययचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
மோஹஜநகத்வஸாமாந்யாத் ததா விஷஸமாநகுணஜந்யத்வாச்ச விஷசிகித்ஸிதமநு மதாத்யயஸ்ய சிகித்ஸிதமுச்யதே||௧-௨||
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
ஸுரைஃ ஸுரேஶஸஹிதைர்யா புரா பரிபூஜிதா| ஸௌத்ராமண்யாஂ ஹூயதே யா கர்மிபிர்யா ப்ரதிஷ்டிதா||௩|| யஜ்ஞௌஹீ யா யயா ஶக்ரஃ ஸோமாதிபதிதோ பஶம்| நிரோஜஸ்தமஸாऽऽவிஷ்டஸ்தஸ்மாத்துர்காத் ஸமுத்ததஃ||௪|| விதிபிர்வேதவிஹிதைர்வா யஜத்பிர்மஹாத்மபிஃ| தஶ்யா ஸ்பஶ்யா ப்ரகல்ப்யா ச யஜ்ஞீயா யஜ்ஞஸித்தயே||௫||
सुरैः सुरेशसहितैर्या पुरा परिपूजिता| सौत्रामण्यां हूयते या कर्मिभिर्या प्रतिष्ठिता||३|| यज्ञौही या यया शक्रः सोमातिपतितो भृशम्| निरोजस्तमसाऽऽविष्टस्तस्माद्दुर्गात् समुद्धृतः||४|| विधिभिर्वेदविहितैर्वा यजद्भिर्महात्मभिः| दृश्या स्पृश्या प्रकल्प्या च यज्ञीया यज्ञसिद्धये||५||
🔊 Audio coming soon
ஸுரைரித்யாதிநா மதிராஸ்துத்யா ததா வக்ஷ்யமாணநிந்தயா விதிநா பீயமாநஸுராயாஃ ஶுபபலமவிதிபாநாச்சாத்யர்தநிந்திதபலவத்த்வஂ தர்ஶயதி| யா புரா பரிபூஜிதேத்யநேந ப்ரதமஂ தேவைரேவேயஂ பரிபூஜிதா, ததஃ ஸுரயோகாத் ஸுரேதி சோபதிஷ்டேதி தர்ஶயதி| ஸௌத்ராமணிஃ ஸுராஹவிர்யஜ்ஞாந்தர்நிவிஷ்டோ யஜ்ஞவிஶேஷஃ; தஸ்யாஂ ஹூயதே ஸுரா| கர்மிபிர்யா ப்ரதிஷ்டிதேதி யாஜ்ஞிகைரபிஷவணாதிபிஃ ப்ரதிஷ்டிதா ப்ரதிஷ்டாஂ ப்ராபிதா| யஜ்ஞஂ வஹதீதி யஜ்ஞௌஹீ; அநேந ச லௌகிகயஜ்ஞாந்தராண்யபி ஸுரயா க்ரியந்த இத்யுச்யதே; ஸௌத்ராமணிஹோமே து தஸ்யா ஏவ ப்ரதாநாங்கதோச்யதே| ஶக்ரஶ்ச ஸோமாதிபதித இதி ‘ஶக்ரோऽதிபீதேந ஸோமேந க்ஷபிதபலோ நிரோஜஸ்கோ நிர்வீர்யீபூதஃ ஸ கில புநராப்யாய்ய நிஜஂ வீர்யமாபாதிதஃ’ இத்யேஷா ஶ்ருதிஃ; அதிபாநேந பதிதஃ அதிபதிதஃ | ப்ரகல்ப்யா இதி அபிஷோதவ்யா ஸந்தாநாயேதி யாவத்| யஜ்ஞீயா யஜ்ஞஸித்தய இதி யஜ்ஞவிதௌ காநிசித் க்ரத்வர்தாநி யூபபர்ஹ்யாதீநி, காநிசித்து புருஷார்தாநி வாஸகர்பாதீநி, காநிசித் யஜ்ஞார்தாநி புருஷார்தாநி ச யதா ஸர்பிரிஷ்டகாதீநி, ததிஹ ஸுரா ‘யஜ்ஞீயா’ இத்யநேந வாஸநாதிவத் ‘புருஷார்தா’ இத்யுச்யதே, யஜ்ஞஸித்தயே பவதீத்யநேந யூபாதிவத் யஜ்ஞார்தத்வஂ ஸுராயா உச்யதே||௩-௫||
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
யோநிஸஂஸ்காரநாமாத்யைர்விஶேஷைர்பஹுதா ச யா| பூத்வா பவத்யேகவிதா ஸாமாந்யாந்மதலக்ஷணாத்||௬||
योनिसंस्कारनामाद्यैर्विशेषैर्बहुधा च या| भूत्वा भवत्येकविधा सामान्यान्मदलक्षणात्||६||
🔊 Audio coming soon
யோநீத்யாதௌ விஶேஷஶப்தஃ ப்ரத்யேகமபிஸம்பத்யதே| யோநிஃ காரணஂ, தத்விஶேஷாஃ- தாந்யபலமூலஸாரபுஷ்பபத்ரகாண்டத்வசஃ ஶர்கராநவமாஃ ஸூத்ரஸ்தாநோக்தாஃ| ஸஂஸ்காரோऽபி பஹுப்ரகாரஸஂஸ்காரயோகஃ| நாமவிஶேஷாஃ ஸுராமதுமைரேயாதயஃ| ஆதிக்ரஹணாத் ப்ரபாவகுணாதீநாஂ க்ரஹணம்| மதோ லக்ஷணஂ யஸ்ய தஸ்மாந்மதலக்ஷணாத் ஸாமாந்யாத் மத்யஸ்வரூபாத்||௬||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
யா தேவாநமதஂ பூத்வா ஸ்வதா பூத்வா பித்தஂஶ்ச யா| ஸோமோ பூத்வா த்விஜாதீந் யா யுங்க்தே ஶ்ரேயோபிருத்தமைஃ||௭||
या देवानमृतं भूत्वा स्वधा भूत्वा पित्तॄंश्च या| सोमो भूत्वा द्विजातीन् या युङ्क्ते श्रेयोभिरुत्तमैः||७||
🔊 Audio coming soon
அமதஂ பூத்வேத்யாதௌ ஸுராதிஷ்டாத்ரீ தேவதா அமதாதிரூபேண தேவாதீந் தர்பயதீதி தர்ஶயதி| ஶ்ரேயோபிரிதி மஹத்கல்யாணைஃ||௭||
Adhikarana 5 (8-10) · Śloka 10
ஆஶ்விநஂ யா மஹத்தேஜோ பலஂ ஸாரஸ்வதஂ ச யா| வீர்யமைந்த்ரஂ ச யா ஸித்தா ஸோமஃ ஸௌத்ராமணௌ ச யா||௮|| ஶோகாரதிபயோத்வேகநாஶிநீ யா மஹாபலா| யா ப்ரீதிர்யா ரதிர்யா வாக்யா புஷ்டிர்யா ச நிர்வதிஃ||௯|| யா ஸுரா ஸுரகந்தர்வயக்ஷராக்ஷஸமாநுஷைஃ| ரதிஃ ஸுரேத்யபிஹிதா தாஂ ஸுராஂ விதிநா பிபேத்||௧௦||
आश्विनं या महत्तेजो बलं सारस्वतं च या| वीर्यमैन्द्रं च या सिद्धा सोमः सौत्रामणौ च या||८|| शोकारतिभयोद्वेगनाशिनी या महाबला| या प्रीतिर्या रतिर्या वाग्या पुष्टिर्या च निर्वृतिः||९|| या सुरा सुरगन्धर्वयक्षराक्षसमानुषैः| रतिः सुरेत्यभिहिता तां सुरां विधिना पिबेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
ஆஶ்விநஂ யா மஹத்தேஜ இத்யாதாவபி ஸுராதிஷ்டாததேவதாயா ஏவ தேஜோவீர்யாதிகாரணத்வாத்தாத்ரூப்யஂ ஜ்ஞேயம்| தேஜஃ ஸர்வதேவதாதிகஂ, ததா ஸாரஸ்வதஂ பலஂ மந்த்ரபலம்| ஸோமஃ ஸௌத்ராமணௌ ச யேத்யநேந ஸோமரூபதோச்யதே, பூர்வஂ ஸௌத்ராமண்யாஂ ஹூயத இத்யுக்தமிதி ந பௌநருக்த்யம்| யா ப்ரீதிரித்யாதௌ ப்ரீத்யாதிகாரணத்வேந ப்ரீத்யாதிரூபதயா நிர்தேஶோ ஜ்ஞேயஃ||௮-௧௦||
Adhikarana 6 (11-20) · Śloka 20
ஶரீரகதஸஂஸ்காரஃ ஶுசிருத்தமகந்தவாந்| ப்ராவதோ நிர்மலைர்வஸ்த்ரைர்யதர்தூத்தாமகந்திபிஃ||௧௧|| விசித்ரவிவிதஸ்ரக்வீ ரத்நாபரணபூஷிதஃ| தேவத்விஜாதீந் ஸம்பூஜ்ய ஸ்பஷ்ட்வா மங்கலமுத்தமம்||௧௨|| தேஶே யதர்துகே ஶஸ்தே குஸுமப்ரகரீகதே| ஸரஸாஸம்மதே முக்யே தூபஸம்மோதபோதிதே||௧௩|| ஸோபதாநே ஸுஸஂஸ்தீர்ணே விஹிதே ஶயநாஸநே| உபவிஷ்டோऽதவா திர்யக் ஸ்வஶரீரஸுகே ஸ்திதஃ||௧௪|| ஸௌவர்ணை ராஜதைஶ்சாபி ததா மணிமயைரபி| பாஜநைர்விமலைஶ்சாந்யைஃ ஸுகதைஶ்ச பிபேத் ஸதா||௧௫|| ரூபயௌவநமத்தாபிஃ ஶிக்ஷிதாபிர்விஶேஷதஃ| வஸ்த்ராபரணமால்யைஶ்ச பூஷிதாபிர்யதர்துகைஃ||௧௬|| ஶௌசாநுராகயுக்தாபிஃ ப்ரமதாபிரிதஸ்ததஃ| ஸஂவாஹ்யமாந இஷ்டாபிஃ பிபேந்மத்யமநுத்தமம்||௧௭|| மத்யாநுகூலைர்விவிதைஃ பலைர்ஹரிதகைஃ ஶுபைஃ| லவணைர்கந்தபிஶுநைரவதஂஶைர்யதர்துகைஃ||௧௮|| பஷ்டைர்மாஂஸைர்பஹுவிதைர்பூஜலாம்பரசாரிணாம்| பௌரோகவர்கவிஹிதைர்பக்ஷ்யைஶ்ச விவிதாத்மகைஃ||௧௯|| பூஜயித்வா ஸுராந் பூர்வமாஶிஷஃ ப்ராக் ப்ரயுஜ்ய ச| ப்ரதாய ஸஜலஂ மத்யமர்திப்யோ வஸுதாதலே||௨௦||
शरीरकृतसंस्कारः शुचिरुत्तमगन्धवान्| प्रावृतो निर्मलैर्वस्त्रैर्यथर्तूद्दामगन्धिभिः||११|| विचित्रविविधस्रग्वी रत्नाभरणभूषितः| देवद्विजातीन् सम्पूज्य स्पृष्ट्वा मङ्गलमुत्तमम्||१२|| देशे यथर्तुके शस्ते कुसुमप्रकरीकृते| सरसासम्मते मुख्ये धूपसम्मोदबोधिते||१३|| सोपधाने सुसंस्तीर्णे विहिते शयनासने| उपविष्टोऽथवा तिर्यक् स्वशरीरसुखे स्थितः||१४|| सौवर्णै राजतैश्चापि तथा मणिमयैरपि| भाजनैर्विमलैश्चान्यैः सुकृतैश्च पिबेत् सदा||१५|| रूपयौवनमत्ताभिः शिक्षिताभिर्विशेषतः| वस्त्राभरणमाल्यैश्च भूषिताभिर्यथर्तुकैः||१६|| शौचानुरागयुक्ताभिः प्रमदाभिरितस्ततः| संवाह्यमान इष्टाभिः पिबेन्मद्यमनुत्तमम्||१७|| मद्यानुकूलैर्विविधैः फलैर्हरितकैः शुभैः| लवणैर्गन्धपिशुनैरवदंशैर्यथर्तुकैः||१८|| भृष्टैर्मांसैर्बहुविधैर्भूजलाम्बरचारिणाम्| पौरोगवर्गविहितैर्भक्ष्यैश्च विविधात्मकैः||१९|| पूजयित्वा सुरान् पूर्वमाशिषः प्राक् प्रयुज्य च| प्रदाय सजलं मद्यमर्थिभ्यो वसुधातले||२०||
🔊 Audio coming soon
விதிநா பிபேதித்யத்ரோக்தவிதிமாஹ- ஶரீரேத்யாதி| ஶரீரே ஸ்நாநவஸ்ராதிபிர்பாஹ்ய ஆப்யந்தரஶ்ச ப்ரகத்யாத்யபேக்ஷயா ஸ்நிக்தோஷ்ணாந்நாதிபிஃ கதஃ ஸஂஸ்காரோ யேந ஸ ஶரீரகதஸஂஸ்காரஃ| ஶுசிரிதி மநஃஶுசிஃ| யதர்தூத்தாமகந்திபிரிதி த்வவஸ்தாநுகுணதயா விஹிதைஃ| யதர்துகே ஸர்வர்துஸுகே| குஸுமப்ரகரீகதே விஸஜத்குஸுமே| ஸரஸாஃ ப்ரியாஃ, தாஸாஂ ஸம்மதே| ஸ்வஶரீரஸுகே ஸ்தித இதி யதாஶரீரஸுகஂ ஸ்திதஃ| ஸுகதைரிதி ஸஂஸ்கதைஃ| ஶிக்ஷிதாபிரிதி அப்யஸ்தோபசாராபிஃ| கந்தபிஶுநைரிதி கந்தாட்யைஃ| அம்பரசாரிணஃ ஶ்யேநாதயஃ| பௌரோகவர்கா இதி ஸூதஶாஸ்த்ராபிஜ்ஞாஃ| அர்திப்ய இதி அர்திநோ பலதேவ-சண்டீ-யக்ஷாதயஃ, தேப்யஃ||௧௧-௨௦||
Adhikarana 7 (21-25) · Śloka 25
அப்யங்கோத்ஸாதநஸ்நாநவாஸோதூபாநுலேபநைஃ| ஸ்நிக்தோஷ்ணைர்பாவிதஶ்சாந்நைர்வாதிகோ மத்யமாசரேத்||௨௧|| ஶீதோபசாரைர்விவிதைர்மதுரஸ்நிக்தஶீதலைஃ| பைத்திகோ பாவிதஶ்சாந்நைஃ பிபந்மத்யஂ ந ஸீததி||௨௨|| உபசாரைரஶிஶிரைர்யவகோதூமபுக் பிபேத்| ஶ்லைஷ்மிகோ தந்வஜைர்மாஂஸைர்மத்யஂ மாரிசகைஃ ஸஹ||௨௩|| விதிர்வஸுமதாமேஷ பவிஷ்யத்விபவாஶ்ச யே| யதோபபத்தி தைர்மத்யஂ பாதவ்யஂ மாத்ரயா ஹிதம்||௨௪|| வாதிகேப்யோ ஹிதஂ மத்யஂ ப்ராயோ கௌடிகபைஷ்டிகம்| கபபித்தாதிகேப்யஸ்து மார்த்வீகஂ மாதவஂ ச யத்||௨௫||
अभ्यङ्गोत्सादनस्नानवासोधूपानुलेपनैः| स्निग्धोष्णैर्भावितश्चान्नैर्वातिको मद्यमाचरेत्||२१|| शीतोपचारैर्विविधैर्मधुरस्निग्धशीतलैः| पैत्तिको भावितश्चान्नैः पिबन्मद्यं न सीदति||२२|| उपचारैरशिशिरैर्यवगोधूमभुक् पिबेत्| श्लैष्मिको धन्वजैर्मांसैर्मद्यं मारिचकैः सह||२३|| विधिर्वसुमतामेष भविष्यद्विभवाश्च ये| यथोपपत्ति तैर्मद्यं पातव्यं मात्रया हितम्||२४|| वातिकेभ्यो हितं मद्यं प्रायो गौडिकपैष्टिकम्| कफपित्ताधिकेभ्यस्तु मार्द्वीकं माधवं च यत्||२५||
🔊 Audio coming soon
ஸாமாந்யஂ விதிமுக்த்வா வாதிகாதீநாஂ பாநவிதிமாஹ- அப்யங்கேத்யாதி| மாரிசகைரிதி மரிசஸஂஸ்கதைஃ| வஸுமதாமிதி தநவதாம்| பவிஷ்யத்விபவா உத்பத்யமாநதநாஃ| யதோபபத்தி யதாபரிச்சதோபபத்தி| கபபித்தாதிகேப்ய இத்யாதௌ விபர்யயதந்த்ரயுக்த்யா கபாதிகேப்யோ மாதவஂ, பித்தாதிகேப்யஸ்து மார்த்வீகஂ; மார்த்வீகஂ மத்வீகாகதஂ, மதுகதஂ து மாதவம்||௨௧-௨௫||
Adhikarana 8 (26-28) · Śloka 28
பஹுத்ரவ்யஂ பஹுகுணஂ பஹுகர்ம மதாத்மகம்| குணைர்தோஷைஶ்ச தந்மத்யமுபயஂ சோபலக்ஷ்யதே||௨௬|| விதிநா மாத்ரயா காலே ஹிதைரந்நைர்யதாபலம்| ப்ரஹஷ்டோ யஃ பிபேந்மத்யஂ தஸ்ய ஸ்யாதமதஂ யதா||௨௭|| யதோபேதஂ புநர்மத்யஂ ப்ரஸங்காத்யேந பீயதே| ரூக்ஷவ்யாயாமநித்யேந விஷவத்யாதி தஸ்ய தத்||௨௮||
बहुद्रव्यं बहुगुणं बहुकर्म मदात्मकम्| गुणैर्दोषैश्च तन्मद्यमुभयं चोपलक्ष्यते||२६|| विधिना मात्रया काले हितैरन्नैर्यथाबलम्| प्रहृष्टो यः पिबेन्मद्यं तस्य स्यादमृतं यथा||२७|| यथोपेतं पुनर्मद्यं प्रसङ्गाद्येन पीयते| रूक्षव्यायामनित्येन विषवद्याति तस्य तत्||२८||
🔊 Audio coming soon
பஹுத்ரவ்யமிதி நாநாவிதத்ரவ்யஸம்பாதிதம்| பஹுகுணமிதி பூரிவக்ஷ்யமாணலக்வாதிகுணம்| பஹுகர்மேதி லேகநதீபநாதிபஹுகர்மகரம்| மதாத்மகமிதி மதஸ்வபாவம்| யஸ்மாதேவஂ ஸ்வபாவஂ தஸ்மாத்குணதோஷே ச தஂ மத்யமபேக்ஷேதே; கிஞ்சித் புருஷமபேக்ஷ்ய யௌகிகத்வாத்குணகரஂ, கிஞ்சித்த்வயௌகிகத்வாத்தோஷகரஂ; யதா- ப்ரதமே மதே குணகரஂ, தோஷகரஂ ச த்விதீயமதே இதி பாவஃ| விதிநேதி யதோக்தவிதிநா| காலே இதி யஸ்ய மத்யஸ்ய ய உசிதோ விபரீதகுணஃ காலஸ்தஸ்மிந்| ஹிதைரந்நைரிதி மத்யஹிதைரந்நைஃ| யதோபேதமிதி யதேவ மத்யமஹிதமப்யுபகதம்| ப்ரஸங்காதிதி அதியோகேந| விஷவதிதி மோஹாதிகர்தத்வாத்||௨௬-௨௮||
Adhikarana 9 (29-36) · Śloka 36
மத்யஂ ஹதயமாவிஶ்ய ஸ்வகுணைரோஜஸோ குணாந்| தஶபிர்தஶ ஸங்க்ஷோப்ய சேதோ நயதி விக்ரியாம்||௨௯|| லகூஷ்ணதீக்ஷ்ணஸூக்ஷ்மாம்லவ்யவாய்யாஶுகமேவ ச| ரூக்ஷஂ விகாஶி விஶதஂ மத்யஂ தஶகுணஂ ஸ்மதம்||௩௦|| குரு ஶீதஂ மது ஶ்லக்ஷ்ணஂ பஹலஂ மதுரஂ ஸ்திரம்| ப்ரஸந்நஂ பிச்சிலஂ ஸ்நிக்தமோஜோ தஶகுணஂ ஸ்மதம்||௩௧|| குருத்வஂ லாகவாச்சைத்யமௌஷ்ணாதம்லஸ்வபாவதஃ| மாதுர்யஂ மார்தவஂ தைக்ஷ்ண்யாத்ப்ரஸாதஂ சாஶுபாவநாத்||௩௨|| ரௌக்ஷ்யாத் ஸ்நேஹஂ வ்யவாயித்வாத் ஸ்திரத்வஂ ஶ்லக்ஷ்ணதாமபி| விகாஸிபாவாத்பைச்சில்யஂ வைஶத்யாத்ஸாந்த்ரதாஂ ததா||௩௩|| ஸௌக்ஷ்ம்யாந்மத்யஂ நிஹந்த்யேவமோஜஸஃ ஸ்வகுணைர்குணாந்| ஸத்த்வஂ ததாஶ்ரயஂ சாஶு ஸங்க்ஷோப்ய ஜநயேந்மதம்||௩௪|| ரஸவாதாதிமார்காணாஂ ஸத்த்வபுத்தீந்த்ரியாத்மநாம்| ப்ரதாநஸ்யௌஜஸஶ்சைவ ஹதயஂ ஸ்தாநமுச்யதே||௩௫|| அதிபீதேந மத்யேந விஹதேநௌஜஸா ச தத்| ஹதயஂ யாதி விகதிஂ தத்ரஸ்தா யே ச தாதவஃ||௩௬||
मद्यं हृदयमाविश्य स्वगुणैरोजसो गुणान्| दशभिर्दश सङ्क्षोभ्य चेतो नयति विक्रियाम्||२९|| लघूष्णतीक्ष्णसूक्ष्माम्लव्यवाय्याशुगमेव च| रूक्षं विकाशि विशदं मद्यं दशगुणं स्मृतम्||३०|| गुरु शीतं मृदु श्लक्ष्णं बहलं मधुरं स्थिरम्| प्रसन्नं पिच्छिलं स्निग्धमोजो दशगुणं स्मृतम्||३१|| गुरुत्वं लाघवाच्छैत्यमौष्णादम्लस्वभावतः| माधुर्यं मार्दवं तैक्ष्ण्यात्प्रसादं चाशुभावनात्||३२|| रौक्ष्यात् स्नेहं व्यवायित्वात् स्थिरत्वं श्लक्ष्णतामपि| विकासिभावात्पैच्छिल्यं वैशद्यात्सान्द्रतां तथा||३३|| सौक्ष्म्यान्मद्यं निहन्त्येवमोजसः स्वगुणैर्गुणान्| सत्त्वं तदाश्रयं चाशु सङ्क्षोभ्य जनयेन्मदम्||३४|| रसवातादिमार्गाणां सत्त्वबुद्धीन्द्रियात्मनाम्| प्रधानस्यौजसश्चैव हृदयं स्थानमुच्यते||३५|| अतिपीतेन मद्येन विहतेनौजसा च तत्| हृदयं याति विकृतिं तत्रस्था ये च धातवः||३६||
🔊 Audio coming soon
மத்யஂ யதா மதயதி ததா ப்ராஹ- மத்யமித்யாதி| தஶபிரிதி லக்வாதிபிர்குணைஃ, தஶாபி குர்வாதீநோஜோகுணாந் ஸங்க்ஷோப்ய, ந த்வித்ராதிகைஃ, சேதோ விக்ரியாஂ நயதி விகதஂ கரோதி| யேந குணேந மத்யஸ்ய ஓஜோகுணக்ஷோபோ பவதி ததாஹ- குருத்வஂ லாகவாதித்யாதி| ப்ரஸாதஂ சாஶுபாவநாதிதி ப்ரஸாதாக்யகுணமாஶுகத்வாத்தந்தி; ஆஶுகத்வஂ ச யத்யபி ப்ரஸாதவிருத்தஂ ந பவதி, ததாऽபி மத்யமேவ ப்ரதிகூலதயா ஓஜஃப்ரஸாதஂ ஹந்தி, தத்ராஶுகுண ஆஹநநே வ்யாப்ரியத இதி ஜ்ஞேயம்| வ்யவாயித்வாத் ஸ்திரத்வமிதி வ்யவாயித்வஂ வ்யாபகத்வஂ, தச்ச ஸ்திரத்வஂ தத்விபரீதத்வாதேவ ஹந்தி; ஆஶுகத்வவ்யவாயித்வயோஶ்சாயஂ விஶேஷஃ- யதாஶுகஂ ஶீக்ரஂ கச்சதி, வ்யவாயி து ஸர்வவ்யாபகம்| விகாஸித்வஂ விகஸநஶீலத்வஂ ஸரத்வமிதி யாவத்; தச்ச ஶ்லக்ஷ்ணவிபரீதத்வாதேவ ஶ்லக்ஷ்ணதாஂ ஹந்தி| ஸாந்த்ரதா கநதா| ஏதே விகாஸித்வாஶுகத்வாதயோ குணா யத்யபி விஂஶதிகுணகணநாயாஂ ந படிதாஸ்ததாऽப்யஸங்க்யேயத்வாத்குணாநாமேஷாமபி குணத்வஂ ஸித்தஂ; யே து தத்ர படிதாஸ்தே தாவதாவிஷ்கததமா ஜ்ஞேயாஃ| ஆஶ்ரயோபகாதாதாஶ்ரிதோபகாதோ பவதீதி தர்ஶயந்நாஹ- ஸத்த்வமித்யாதி| ஸத்த்வஸ்ய ச ஓஜ ஆஶ்ரயஃ, ஓஜ உபகார்யம்; யதா- ராஜாஶ்ரிதஃ புருஷஃ| ரஸவாதேத்யாதி| ரஸவாதாதிவஹாநாஂ தஶதமநீநாஂ ஹதயஂ ஸ்தாநஂ, ரஸவஹா ஏவ யா தஶ தமந்யோ ஹதயாஶ்ரயா உக்தாஸ்தா ஏவ வாதாதிவஹாஃ| யதுக்தஂ “வாதபித்தஶ்லேஷ்மணாஂ ஸர்வஶரீரசராணாஂ ஸர்வாணி ஸ்ரோதாஂஸ்யயநபூதாநி” (வி.அ.௫) இதி; ரக்தாதீநாஂ து ஸர்வஶரீரசராணாமபி விஶேஷேண ஹதயஂ ஸ்தாநமுக்தஂ- “ஷடங்கமங்கஂ விஜ்ஞாநமிந்த்ரியாண்யர்தபஞ்சகம்| ஆத்மா ச ஸகுணஶ்சேதஶ்சிந்த்யஂ ச ஹதி ஸஂஶ்ரிதம்” (ஸூ.அ.௩௦) இதி| தாதவ இதி ஸத்த்வபுத்தீந்த்ரியாதயஃ||௨௯-௩௬||
Adhikarana 10 (37-38) · Śloka 38
ஓஜஸ்யவிஹதே பூர்வோ ஹதி ச ப்ரதிபோதிதே| மத்யமோ விஹதேऽல்பே ச விஹதே தூத்தமோ மதஃ||௩௭|| நைவஂ விகாதஂ ஜநயேந்மத்யஂ பைஷ்டிகமோஜஸஃ| விகாஶிரூக்ஷவிஶதா குணாஸ்தத்ர ஹி நோல்பணாஃ||௩௮||
ओजस्यविहते पूर्वो हृदि च प्रतिबोधिते| मध्यमो विहतेऽल्पे च विहते तूत्तमो मदः||३७|| नैवं विघातं जनयेन्मद्यं पैष्टिकमोजसः| विकाशिरूक्षविशदा गुणास्तत्र हि नोल्बणाः||३८||
🔊 Audio coming soon
மத்யஂ சேதோ விக்ரியாஂ நயதீத்யுத்ஸர்கவிதேஃ ப்ரதமமதேऽபவாதமாஹ- ஓஜஸ்யவிஹதே இத்யாதி| ஹதயாஶ்ரிதபுத்த்யாதௌ ப்ரதிபோதிதே, ஹதயஶப்தேநேஹ தத்ஸ்தோபசாராத்ததயாஶ்ரிதா புத்த்யாதயோऽபிதீயந்தே, யதா- மஞ்சாஃ க்ரோஶந்தீதி; புத்த்யாதிபோதநஂ ப்ரதமமதகார்யஂ மத்யஸ்ய ப்ரபாவாத்| மத்யமோத்தமமதோபபத்திஸாமக்ரீமாஹ- மத்யம இத்யாதி| விஹதே இதி விகாதே; ஓஜஸஃ அல்பே விகாதே மத்யமோ மதோ பவதி| விஹதே இதி விஶேஷேண அத்யர்தஂ ஹதே, உத்தம இதி ததீயஃ||௩௭-௩௮||
Adhikarana 11 (39-40) · Śloka 40
ஹதி மத்யகுணாவிஷ்டே ஹர்ஷஸ்தர்ஷோ ரதிஃ ஸுகம்| விகாராஶ்ச யதாஸத்த்வஂ சித்ரா ராஜஸதாமஸாஃ||௩௯|| ஜாயந்தே மோஹநித்ராந்தா மத்யஸ்யாதிநிஷேவணாத்| ஸ மத்யவிப்ரமோ நாம்நா ‘மத’ இத்யபிதீயதே||௪௦||
हृदि मद्यगुणाविष्टे हर्षस्तर्षो रतिः सुखम्| विकाराश्च यथासत्त्वं चित्रा राजसतामसाः||३९|| जायन्ते मोहनिद्रान्ता मद्यस्यातिनिषेवणात्| स मद्यविभ्रमो नाम्ना ‘मद’ इत्यभिधीयते||४०||
🔊 Audio coming soon
ஹதீத்யாதிநா ஸாமாந்யேந மதலக்ஷணமாஹ| தர்ஷஃ அபிலாஷஃ| யதாஸத்த்வமிதி ப்ரகத்யா ராஜஸே ஸத்த்வே ராஜஸாஃ, தாமஸே ச தாமஸாஃ| சித்ரா இதி நாநாப்ரகாராஃ| மோஹநித்ராந்தா இதி மோஹநித்ராவஸாநாஃ||௩௯-௪௦||
Adhikarana 12 (41-51) · Śloka 51
பீயமாநஸ்ய மத்யஸ்ய விஜ்ஞாதவ்யாஸ்த்ரயோ மதாஃ| ப்ரதமோ மத்யமோऽந்த்யஶ்ச லக்ஷணைஸ்தாந் ப்ரசக்ஷ்மஹே||௪௧|| ப்ரஹர்ஷணஃ ப்ரீதிகரஃ பாநாந்நகுணதர்ஶகஃ| வாத்யகீதப்ரஹாஸாநாஂ கதாநாஂ ச ப்ரவர்தகஃ||௪௨|| ந ச புத்திஸ்மதிஹரோ விஷயேஷு ந சாக்ஷமஃ| ஸுகநித்ராப்ரபோதஶ்ச ப்ரதமஃ ஸுகதோ மதஃ||௪௩|| முஹுஃ ஸ்மதிர்முஹுர்மோஹோ(ऽ)வ்யக்தா ஸஜ்ஜதி வாங்முஹுஃ| யுக்தாயுக்தப்ரலாபஶ்ச ப்ரசலாயநமேவ ச||௪௪|| ஸ்தாநபாநாந்நஸாங்கத்யயோஜநா ஸவிபர்யயா| லிங்காந்யேதாநி ஜாநீயாதாவிஷ்டே மத்யமே மதே||௪௫|| மத்யமஂ மதமுத்க்ரம்ய மதமாப்ராப்ய சோத்தமம்| ந கிஞ்சிந்நாஶுபஂ குர்யுர்நரா ராஜஸதாமஸாஃ||௪௬|| கோ மதஂ தாதஶஂ வித்வாநுந்மாதமிவ தாருணம்| கச்சேதத்வாநமஸ்வந்தஂ பஹுதோஷமிவாத்வகஃ||௪௭|| ததீயஂ து மதஂ ப்ராப்ய பக்நதார்விவ நிஷ்க்ரியஃ| மதமோஹாவதமநா ஜீவந்நபி மதைஃ ஸமஃ||௪௮|| ரமணீயாந் ஸ விஷயாந்ந வேத்தி ந ஸுஹஜ்ஜநம்| யதர்தஂ பீயதே மத்யஂ ரதிஂ தாஂ ச ந விந்ததி||௪௯|| கார்யாகார்யஂ ஸுகஂ துஃகஂ லோகே யச்ச ஹிதாஹிதம்| யதவஸ்தோ ந ஜாநாதி கோऽவஸ்தாஂ தாஂ வ்ரஜேத்புதஃ||௫௦|| ஸ தூஷ்யஃ ஸர்வபூதாநாஂ நிந்த்யஶ்சாக்ராஹ்ய ஏவ ச| வ்யஸநித்வாதுதர்கே ச ஸ துஃகஂ வ்யாதிமஶ்நுதே||௫௧||
पीयमानस्य मद्यस्य विज्ञातव्यास्त्रयो मदाः| प्रथमो मध्यमोऽन्त्यश्च लक्षणैस्तान् प्रचक्ष्महे||४१|| प्रहर्षणः प्रीतिकरः पानान्नगुणदर्शकः| वाद्यगीतप्रहासानां कथानां च प्रवर्तकः||४२|| न च बुद्धिस्मृतिहरो विषयेषु न चाक्षमः| सुखनिद्राप्रबोधश्च प्रथमः सुखदो मदः||४३|| मुहुः स्मृतिर्मुहुर्मोहो(ऽ)व्यक्ता सज्जति वाङ्मुहुः| युक्तायुक्तप्रलापश्च प्रचलायनमेव च||४४|| स्थानपानान्नसाङ्कथ्ययोजना सविपर्यया| लिङ्गान्येतानि जानीयादाविष्टे मध्यमे मदे||४५|| मध्यमं मदमुत्क्रम्य मदमाप्राप्य चोत्तमम्| न किञ्चिन्नाशुभं कुर्युर्नरा राजसतामसाः||४६|| को मदं तादृशं विद्वानुन्मादमिव दारुणम्| गच्छेदध्वानमस्वन्तं बहुदोषमिवाध्वगः||४७|| तृतीयं तु मदं प्राप्य भग्नदार्विव निष्क्रियः| मदमोहावृतमना जीवन्नपि मृतैः समः||४८|| रमणीयान् स विषयान्न वेत्ति न सुहृज्जनम्| यदर्थं पीयते मद्यं रतिं तां च न विन्दति||४९|| कार्याकार्यं सुखं दुःखं लोके यच्च हिताहितम्| यदवस्थो न जानाति कोऽवस्थां तां व्रजेद्बुधः||५०|| स दूष्यः सर्वभूतानां निन्द्यश्चाग्राह्य एव च| व्यसनित्वादुदर्के च स दुःखं व्याधिमश्नुते||५१||
🔊 Audio coming soon
ப்ரதமாதிமதாநாஂ லக்ஷணமாஹ- ப்ரஹர்ஷண இத்யாதி| பாநாந்நகுணதர்ஶக இதி பாநாந்நகுணாந் ஸம்யக்போதயதீத்யர்தஃ| விஷயேஷ்விதி விஷயஸேவாஸு, ந சாக்ஷம இதி நாக்ஷமதாகர இத்யர்தஃ| யுக்தாயுக்தப்ரலாப இதி ஸம்பத்தாஸம்பத்தவசநஃ| ப்ரசலாயநஂ கூர்ணநம்| யோஜநா ஸவிபர்யயேதி ஸ்தாநாதீநாஂ ஸம்யக்யோஜநா கதாசித்பவதி, கதாசிச்ச ஸ்தாநாதியோஜநாவிபர்யயோऽஸம்யக்யோஜநாரூபோ பவதீத்யர்தஃ| மத்யமஂ மதமுத்க்ரம்யேத்யாதி| யத்யபி த்ரிவிதோ மத உக்தஃ, ததாऽபி த்விதீயமதாவஸாநே ததீயமதாப்ராப்த்யவஸ்தாயா ஏவ அத்யர்தநிந்த்யதாஂ தர்ஶயந் ததீயமதஸ்யாத்யந்தநிந்த்யதாஂ தர்ஶயதி; யேந தஸ்ய ததீயமதஸ்ய பூர்வரூபாவஸ்தைவ ஸர்வாஶுபகரணாதிஹேதுதயா நிதாந்தஂ நிந்த்யேதி பாவஃ| இயஂ ச மத்யமதாதிக்ரமததீயமதாப்ராப்திஶப்தாபிதேயாऽப்யவஸ்தா மத்யமமதாந்தததீயமதாத்யரூபாவஸ்தாபிதாயிகைவ; யதா- “கும்பமீநயோர்மத்யே யதா சரதி சந்த்ரமா” இத்யத்ர மத்யேபதேந கும்பாந்தமீநாதிரேவோச்யதே, பரமார்ததஸ்தயோர்மத்யஸ்யாபாவாத்; ததேஹாபி பரமார்ததோऽந்யமதகாலாபாவாத் த்விதீயாந்தததீயமதாத்யபிதாநமேவாத்ர ததீயமதாத்யர்தநிந்தார்தஂ, ந சதுர்தமதோபதர்ஶநம்| அஸ்வந்தமிதி அஶோபநாந்தம்| பக்நதார்விவேதி பக்நவக்ஷ இவ பதிதஸ்திஷ்டதி| உதர்கம் உத்தரகாலம்| ஸ துஃகஂ வ்யாதிமிதி மதாத்யயம்||௪௧-௫௧||
Adhikarana 13 (52-60) · Śloka 60
ப்ரேத்ய சேஹ ச யச்ச்ரேயஃ ஶ்ரேயோ மோக்ஷே ச யத் பரம்| மநஃஸமாதௌ தத் ஸர்வமாயத்தஂ ஸர்வதேஹிநாம்||௫௨|| மத்யேந மநஸஶ்சாஸ்ய ஸங்க்ஷோபஃ க்ரியதே மஹாந்| மஹாமாருதவேகேந தடஸ்தஸ்யேவ ஶாகிநஃ||௫௩|| மத்யப்ரஸங்கஂ தஂ சாஜ்ஞா மஹாதோஷஂ மஹாகதம்| ஸுகமித்யதிகச்சந்தி ரஜோமோஹபராஜிதாஃ||௫௪|| மத்யோபஹதவிஜ்ஞாநா வியுக்தாஃ ஸாத்த்விகைர்குணைஃ| ஶ்ரேயோபிர்விப்ரயுஜ்யந்தே மதாந்தா மதலாலஸாஃ||௫௫|| மத்யே மோஹோ பயஂ ஶோகஃ க்ரோதோ மத்யுஶ்ச ஸஂஶ்ரிதஃ| ஸோந்மாதமதமூர்ச்சாயாஃ ஸாபஸ்மாராபதாநகாஃ||௫௬|| யத்ரைகஃ ஸ்மதிவிப்ரஂஶஸ்தத்ர ஸர்வமஸாதுவத்| இத்யேவஂ மத்யதோஷஜ்ஞா மத்யஂ கர்ஹந்தி யத்நதஃ||௫௭|| ஸத்யமேதே மஹாதோஷா மத்யஸ்யோக்தா ந ஸஂஶயஃ| அஹிதஸ்யாதிமாத்ரஸ்ய பீதஸ்ய விதிவர்ஜிதம்||௫௮|| கிந்து மத்யஂ ஸ்வபாவேந யதைவாந்நஂ ததா ஸ்மதம்| அயுக்தியுக்தஂ ரோகாய யுக்தியுக்தஂ யதாऽமதம்||௫௯|| ப்ராணாஃ ப்ராணபதாமந்நஂ ததயுக்த்யா நிஹந்த்யஸூந்| விஷஂ ப்ராணஹரஂ தச்ச யுக்தியுக்தஂ ரஸாயநம்||௬௦||
प्रेत्य चेह च यच्छ्रेयः श्रेयो मोक्षे च यत् परम्| मनःसमाधौ तत् सर्वमायत्तं सर्वदेहिनाम्||५२|| मद्येन मनसश्चास्य सङ्क्षोभः क्रियते महान्| महामारुतवेगेन तटस्थस्येव शाखिनः||५३|| मद्यप्रसङ्गं तं चाज्ञा महादोषं महागदम्| सुखमित्यधिगच्छन्ति रजोमोहपराजिताः||५४|| मद्योपहतविज्ञाना वियुक्ताः सात्त्विकैर्गुणैः| श्रेयोभिर्विप्रयुज्यन्ते मदान्धा मदलालसाः||५५|| मद्ये मोहो भयं शोकः क्रोधो मृत्युश्च संश्रितः| सोन्मादमदमूर्च्छायाः सापस्मारापतानकाः||५६|| यत्रैकः स्मृतिविभ्रंशस्तत्र सर्वमसाधुवत्| इत्येवं मद्यदोषज्ञा मद्यं गर्हन्ति यत्नतः||५७|| सत्यमेते महादोषा मद्यस्योक्ता न संशयः| अहितस्यातिमात्रस्य पीतस्य विधिवर्जितम्||५८|| किन्तु मद्यं स्वभावेन यथैवान्नं तथा स्मृतम्| अयुक्तियुक्तं रोगाय युक्तियुक्तं यथाऽमृतम्||५९|| प्राणाः प्राणभृतामन्नं तदयुक्त्या निहन्त्यसून्| विषं प्राणहरं तच्च युक्तियुक्तं रसायनम्||६०||
🔊 Audio coming soon
ப்ரேத்ய சேஹேத்யாதிநா ஏகீயமதஂ மத்யநிந்தகஂ தர்ஶயதி| ப்ரேத்யேதி ஜந்மாந்தரே| தடஸ்தஸ்யேதி வசநேந வாதாக்ஷோப்யதாஂ தர்ஶயதி| ஸத்யமித்யாதிநா ஸ்வமதமாஹ| ஏதே தோஷாஃ மத்யஸ்யைகீயமதோக்தா அஹிதாதிதர்மயுக்தஸ்யைவ பவந்தி, ந ஹிதால்பமாத்ரவிதிபீதஸ்யேதி பாவஃ| விதிவர்ஜிதமிதி க்ரியாவிஶேஷணம்| மத்யஸ்யாந்நஸாரூப்யதர்ஶநேந விதிவதுபயோகே குணவத்தாமவித்யுபயோகே ச தோஷவத்தாமாஹ- கிந்த்வித்யாதி| யுக்த்யா தேஶகாலமாத்ராத்யபேக்ஷயா யோஜநயா யுக்தஂ ஶுபம், அஶுபஂ சாயுக்தியுக்தம்| யுக்தேரந்வயவ்யதிரேகாப்யாஂ கார்யமாஹ- ப்ராணா இத்யாதி| ப்ராணஹேதுத்வாத் ப்ராணாஃ| அயுக்தியுக்தமிதி அவிதிப்ரயுக்தம்| யுக்தியுக்தஂ ரஸாயநமிதி யதா “விஷஸ்ய து திலஂ தத்யாத்” (சி.அ.௧) இத்யாதிப்ரயோகே திலமாநஸ்ய ரஸாயநத்வஂ, ததா ஜ்ஞேயம்||௫௨-௬௦||
Adhikarana 14 (61) · Śloka 61
ஹர்ஷமூர்ஜஂ முதஂ புஷ்டிமாரோக்யஂ பௌருஷஂ பரம் | யுக்த்யா பீதஂ கரோத்யாஶு மத்யஂ ஸுகமதப்ரதம்||௬௧||
हर्षमूर्जं मुदं पुष्टिमारोग्यं पौरुषं परम् | युक्त्या पीतं करोत्याशु मद्यं सुखमदप्रदम्||६१||
🔊 Audio coming soon
விதிபீதமத்யகுணாநாஹ- ஹர்ஷமித்யாதி| ஹர்ஷம் உத்ஸாஹஂ காயிகம்| முதமிதி மநஃஸந்தோஷம்| பௌருஷமிதி ஶுக்ரம்| ஆஶ்விதி வசநேந ஶீக்ரஂ ஹர்ஷாதீநி கரோதி ந பரிணாமஂ யாவதபேக்ஷதே| ஸுகமதப்ரதமிதி ஸுகப்ரதமதஂ, ப்ரதமஂ மதமிதி யாவத்| அந்யே து ‘மதஸுகப்ரதம்’ இதி படந்தி; தத்ராபி மதஸுகஂ ப்ரதமமதாரம்ப ஏவ||௬௧||
Adhikarana 15 (62-67) · Śloka 67
ரோசநஂ தீபநஂ ஹத்யஂ ஸ்வரவர்ணப்ரஸாதநம்| ப்ரீணநஂ பஂஹணஂ பல்யஂ பயஶோகஶ்ரமாபஹம்||௬௨|| ஸ்வாபநஂ நஷ்டநித்ராணாஂ மூகாநாஂ வாக்விபோதநம்| போதநஂ சாதிநித்ராணாஂ விபத்தாநாஂ விபந்தநுத்||௬௩|| வதபந்தபரிக்லேஶதுஃகாநாஂ சாப்யபோதநம்| மத்யோத்தாநாஂ ச ரோகாணாஂ மத்யமேவ ப்ரபாதகம்||௬௪|| ரதிர்விஷயஸஂயோகே ப்ரீதிஸஂயோகவர்தநம்| அபி ப்ரவயஸாஂ மத்யமுத்ஸவாமோதகாரகம்||௬௫|| பஞ்சஸ்வர்தேஷு காந்தேஷு யா ரதிஃ ப்ரதமே மதே| யூநாஂ வா ஸ்தவிராணாஂ வா தஸ்ய நாஸ்த்யுபமா புவி||௬௬|| பஹுதுஃகஹதஸ்யாஸ்ய ஶோகேநோபஹதஸ்ய ச| விஶ்ராமோ ஜீவலோகஸ்ய மத்யஂ யுக்த்யா நிஷேவிதம்||௬௭||
रोचनं दीपनं हृद्यं स्वरवर्णप्रसादनम्| प्रीणनं बृंहणं बल्यं भयशोकश्रमापहम्||६२|| स्वापनं नष्टनिद्राणां मूकानां वाग्विबोधनम्| बोधनं चातिनिद्राणां विबद्धानां विबन्धनुत्||६३|| वधबन्धपरिक्लेशदुःखानां चाप्यबोधनम्| मद्योत्थानां च रोगाणां मद्यमेव प्रबाधकम्||६४|| रतिर्विषयसंयोगे प्रीतिसंयोगवर्धनम्| अपि प्रवयसां मद्यमुत्सवामोदकारकम्||६५|| पञ्चस्वर्थेषु कान्तेषु या रतिः प्रथमे मदे| यूनां वा स्थविराणां वा तस्य नास्त्युपमा भुवि||६६|| बहुदुःखहतस्यास्य शोकेनोपहतस्य च| विश्रामो जीवलोकस्य मद्यं युक्त्या निषेवितम्||६७||
🔊 Audio coming soon
ரோசநமித்யாதிநா மத்யகுணாநாஹ| ஸ்வாபநஂ நஷ்டநித்ராணாஂ ததா போதநஂ சாதிநித்ராணாமிதி கார்யத்வயகரணமுசிதநித்ராகரத்வப்ரபாவாதேவ; கிஂவா நஷ்டநித்ராணாஂ நித்ராபிகாதஹேத்வதிசிந்தநாதிவிஸ்மாரகதயா நித்ராகரஂ பவதி, அதிநித்ராணாஂ நித்ராஹேதுமநோவஹஸ்ரோதோரோதாதிஹந்ததயா ப்ரபோதகஂ பவதீதி ஜ்ஞேயம்| மத்யோத்தாநாஂ ச ரோகாணாஂ மத்யமேவ ப்ரபாதகமிதி ஹேதுவிபரீதார்தகாரிதாப்ரபாவாதித்யர்தஃ| ரதிரிதி ரதிகாரகமித்யர்தஃ| விஷயஸஂயோகே ப்ரீதிஸஂயோகவர்தநமிதி விஷயாணாஂ ஶப்தாதீநாஂ ஸஂயோகே ப்ரீதிஂ ஸஂயோகஂ ச வர்தயதி; பீதமத்யோ யதா விஷயைஃ ஶப்தாதிபிஃ ஸஂயுஜ்யதே ததா தேஷ்வபி ப்ரீதிமாந் பவதி, ப்ரீதஶ்ச ஸுகாகாங்க்ஷீ ஸந் புநஸ்தேஷு ஸஂயுஜ்யதே| ப்ரவயஸாமிதி வத்தாநாம்| உத்ஸவஃ ஔத்ஸுக்யஂ விஷயாபிலாஷ இதி யாவத், ஆமோதோ ஹர்ஷஃ| நநு விஷயே ஸ்வபாவாதேவ ப்ரீதிர்பவதி, தத் கிஂ மத்யேந க்ரியதே? இத்யாஶங்க்ய ப்ரதமமதஸ்ய விஶிஷ்டரதிகர்தத்வமாஹ- பஞ்சஸ்வித்யாதி| ரதிஶ்சேஹ அத்யர்தஸுகஜநகத்வாதேவோபாதேயேதி விஜ்ஞேயம்| விஶ்ராம இதி துஃகார்தவிஶ்ராமஹேதுஃ| ஜீவலோக இதி ஜீவமாநலோகஃ ||௬௨-௬௭||
Adhikarana 16 (68-73) · Śloka 73
அந்நபாநவயோவ்யாதிபலகாலத்ரிகாணி ஷட்| த்ரீந்தோஷாஂஸ்த்ரிவிதஂ ஸத்த்வஂ ஜ்ஞாத்வா மத்யஂ பிபேத்ஸதா||௬௮|| தேஷாஂ த்ரிகாணாமஷ்டாநாஂ யோஜநா யுக்திருச்யதே| யயா யுக்த்யா பிபந்மத்யஂ மத்யதோஷைர்ந யுஜ்யதே||௬௯|| மத்யஸ்ய ச குணாந் ஸர்வாந் யதோக்தாந் ஸ ஸமஶ்நுதே| தர்மார்தயோரபீடாயை நரஃ ஸத்த்வகுணோச்ச்ரிதஃ||௭௦|| ஸத்த்வாநி து ப்ரபுத்யந்தே ப்ராயஶஃ ப்ரதமே மதே| த்விதீயேऽவ்யக்ததாஂ யாந்தி மத்யே சோத்தமமத்யயோஃ||௭௧|| ஸஸ்யஸம்போதகஂ வர்ஷஂ, ஹேமப்ரகதிதர்ஶகஃ| ஹுதாஶஃ, ஸர்வஸத்த்வாநாஂ மத்யஂ தூபயகாரகம்||௭௨|| ப்ரதாநாவரமத்யாநாஂ ரூபாணாஂ வ்யக்திதர்ஶகஃ| யதாऽக்நிரேவஂ ஸத்த்வாநாஂ மத்யஂ ப்ரகதிதர்ஶகம்||௭௩||
अन्नपानवयोव्याधिबलकालत्रिकाणि षट्| त्रीन्दोषांस्त्रिविधं सत्त्वं ज्ञात्वा मद्यं पिबेत्सदा||६८|| तेषां त्रिकाणामष्टानां योजना युक्तिरुच्यते| यया युक्त्या पिबन्मद्यं मद्यदोषैर्न युज्यते||६९|| मद्यस्य च गुणान् सर्वान् यथोक्तान् स समश्नुते| धर्मार्थयोरपीडायै नरः सत्त्वगुणोच्छ्रितः||७०|| सत्त्वानि तु प्रबुध्यन्ते प्रायशः प्रथमे मदे| द्वितीयेऽव्यक्ततां यान्ति मध्ये चोत्तममध्ययोः||७१|| सस्यसम्बोधकं वर्षं, हेमप्रकृतिदर्शकः| हुताशः, सर्वसत्त्वानां मद्यं तूभयकारकम्||७२|| प्रधानावरमध्यानां रूपाणां व्यक्तिदर्शकः| यथाऽग्निरेवं सत्त्वानां मद्यं प्रकृतिदर्शकम्||७३||
🔊 Audio coming soon
யுக்த்யா நிஷேவிதமித்யத்ரோக்தாஂ மத்யபாநயுக்திமாஹ- அந்நபாநேத்யாதி| தத்ராந்நஂ த்ரிவிதஂ வாதபித்தகபகரம், ஏவஂ பாநமபி த்ரிவிதஂ, பால்யாதிபேதாத்வயோऽபி த்ரிவிதஂ, வ்யாதிரபி மதுமத்யதீவ்ரபேதேந த்ரிவிதஃ, கிஂவா ஸௌம்யாக்நேயவாயவ்யபேதேந த்ரிவிதஃ, பலஂ ப்ரவராவரமத்யபேதாத்த்ரிவிதஂ, காலஸ்து ஶீதோஷ்ணவர்ஷாலக்ஷணஸ்த்ரிவிதஃ, த்ரிவிதஂ ஸத்த்வஂ ஶுத்தஂ ராஜஸஂ தாமஸஂ ச| யோஜநேதி ஸம்யக்யோஜநாரூபா| யுக்திஂ பலேநாவதாரயதி- யயா யுக்த்யேத்யாதிநா| ஸத்த்வகுணோச்ச்ரிதோ மத்யகுணாந் ஸமஶ்நுதே இதி யோஜ்யம்| தத்ராந்நாபேக்ஷயா யுக்திர்யதா- வாதகரமந்நமுபயுஜ்ய வாதஹரஂ மத்யஂ பேயம், ஏவஂ பித்தகரகபகரத்வேऽபி பித்தகபஹராந்நோபயோகஃ| ஏவஂ பாநாத்யபேக்ஷயாऽபி யோஜநா வ்யாக்யாதா பவதி| வயஸ்த்ரிகேऽபி பால்யே ஸ்தவிரே ச தீக்ஷ்ணஂ மத்யஂ ந பேயஂ, யௌவநே து தீக்ஷ்ணமபீதி| வ்யாத்யபேக்ஷயாऽபி யோஜநா யதா- மதுவ்யாதௌ தீக்ஷ்ணோஷ்ணஂ, உஷ்ணே ச ஶீதமதுரஂ, வர்ஷாகாலே து ஸ்நிக்தஂ தீபநஂ ச மத்யம்| தோஷபேதேந து மத்யஂ வாதே ஸ்நிக்தோஷ்ணஂ கௌடிகாதி, பித்தே ஶீதமதுரஂ ஶார்கராதி, கபே ரூக்ஷதீக்ஷ்ணஂ மாதவாதி| உக்தஂ ஹி- “வாதிகேப்யோ ஹிதஂ மத்யஂ ப்ராயோ கௌடிகபைஷ்டிகம்| கபபித்தாதிகேப்யஸ்து பாலமாதவஶார்கரம்” இதி| தோஷக்ரஹணேநைவ வாதலாதிப்ரகதிரபி கஹீதா| ஸத்த்வபேதேநாபி ஸாத்த்விகேந து பஹ்வபி மத்யஂ பாதவ்யஂ, ராஜஸதாமஸைஸ்து ஸ்வல்பமேவ| ஸத்த்வாநீதி மநாஂஸி| அவ்யக்ததாம் ஈஷத்வ்யக்ததாஂ, மத்யே சாவ்யக்ததாஂ யாந்தீத்யர்தஃ, உத்தமே து ஸர்வதாऽப்யவ்யக்தஂ பவதீதி பாவஃ| கேசித்து ‘ஸஸ்யஸம்போதகஂ வர்ஷஂ’ இத்யாதி ஶ்லோகஂ படந்தி| தத்ர ஹேமப்ரகதிதர்ஶகோ ஹுதாஶோ யதா ஸுவர்ணஸ்ய ஶுத்தாஶுத்ததாஂ தர்ஶயதி, ததா மத்யஂ தூபயகாரகமிதி மநஃப்ரபோதகஂ மநோகுணதர்ஶகஂ ச| ரூபாணாமிதி ஹேமரூபாணாஂ; கிஂவா ‘ருக்மாணாஂ’ இதி பாடஃ| வ்யக்திதர்ஶக இதி ஆகாரதர்ஶகஃ||௬௮-௭௩||
Adhikarana 17 (74-78) · Śloka 78
ஸுகந்திமால்யகந்தர்வஂ ஸுப்ரணீதமமாகுலம்| மிஷ்டாந்நபாநவிஶதஂ ஸதா மதுரஸங்கதம்||௭௪|| ஸுகப்ரபாநஂ ஸுமதஂ ஹர்ஷப்ரீதிவிவர்தநம்| ஸ்வந்தஂ ஸாத்த்விகமாபாநஂ ந சோத்தமமதப்ரதம்||௭௫|| வைகுண்யஂ ஸஹஸா யாந்தி மத்யதோஷைர்ந ஸாத்த்விகாஃ| மத்யஂ ஹி பலவத்ஸத்த்வஂ கஹ்ணாதி ஸஹஸா ந து ||௭௬|| ஸௌம்யாஸௌம்யகதாப்ராயஂ விஶதாவிஶதஂ க்ஷணாத்| சித்ரஂ ராஜஸமாபந்நஂ ப்ராயேணாஸ்வந்தகாகுலம்||௭௭|| ஹர்ஷப்ரீதிகதாபேதமதுஷ்டஂ பாநபோஜநே| ஸம்மோஹக்ரோதநித்ராந்தமாபாநஂ தாமஸஂ ஸ்மதம்||௭௮||
सुगन्धिमाल्यगन्धर्वं सुप्रणीतममाकुलम्| मिष्टान्नपानविशदं सदा मधुरसङ्कथम्||७४|| सुखप्रपानं सुमदं हर्षप्रीतिविवर्धनम्| स्वन्तं सात्त्विकमापानं न चोत्तममदप्रदम्||७५|| वैगुण्यं सहसा यान्ति मद्यदोषैर्न सात्त्विकाः| मद्यं हि बलवत्सत्त्वं गृह्णाति सहसा न तु ||७६|| सौम्यासौम्यकथाप्रायं विशदाविशदं क्षणात्| चित्रं राजसमापन्नं प्रायेणास्वन्तकाकुलम्||७७|| हर्षप्रीतिकथापेतमतुष्टं पानभोजने| सम्मोहक्रोधनिद्रान्तमापानं तामसं स्मृतम्||७८||
🔊 Audio coming soon
ஸாத்த்விகாதிபேதேந பாநஂ த்ரிவிதமாஹ- ஸுகந்தீத்யாதி| ஶோபநோ கந்தோ யஸ்ய தத் ஸுகந்தி, கந்தர்வஃ காநம்| ஶோபநோऽந்தோ யஸ்ய தத் ஸ்வந்தம்| ஸுமதமிதி ஸமமதம்| ந சோத்தமமதப்ரதமிதி நோத்தமமதகரஂ, கதாசிதபி மத்யபாநாத்ததீயமதாஶங்கா ந பவதி; உத்தமமதஃ ஸாத்த்விகே ந பவதீத்யர்தஃ| உத்தமமதாப்ராப்தௌ ஹேதுமாஹ- வைகுண்யமித்யாதி| ஸத்த்வஸஂயோகாதிதி ஸத்த்வாக்யகுணயோகாத்; ஸத்த்வாக்யோ ஹி குணஃ ப்ரகாஶகதயா ந மதேந மோஹகேநாபிபூயத இதி பாவஃ| ஏததேவாஹ- ஸஹஸேத்யாதி| ராஜஸபாநமாஹ- ஸௌம்யாஸௌம்யேத்யாதி| ஸௌம்யகதா ஸௌம்யஸம்பந்தா, தத்விபரீதா அஸௌம்யா| விஶதாவிஶதமிதி ப்ரஸந்நாப்ரஸந்நம்| சித்ரமிதி ஸம்பத்தாஸம்பத்தவாக்யாதியோகாந்நாநாப்ரகாரகம்| ததேத்யாதிநா தாமஸமாஹ| ஸம்மோஹஃ க்ரோதோ நித்ரா ச அந்தே யஸ்ய தத் ஸம்மோஹக்ரோதநித்ராந்தம்||௭௪-௭௮||
Adhikarana 18 (79) · Śloka 79
ஆபாநே ஸாத்த்விகாந் புத்த்வா ததா ராஜஸதாமஸாந்| ஜஹ்யாத்ஸஹாயாந் யைஃ பீத்வா மத்யதோஷாநுபாஶ்நுதே||௭௯||
आपाने सात्त्विकान् बुद्ध्वा तथा राजसतामसान्| जह्यात्सहायान् यैः पीत्वा मद्यदोषानुपाश्नुते||७९||
🔊 Audio coming soon
யைரித்யநேந ராஜஸதாமஸாஃ ப்ரத்யவமஶ்யந்தே, தைஃ ஸமஂ பிபந் தத்ப்ரஸக்த்யா ஸ்வயமப்யதிபிபந் மத்யதோஷாந் த்விதீயததீயமததோஷாந் ப்ராப்நோதி||௭௯||
Adhikarana 19 (80-87) · Śloka 87
ஸுகஶீலாஃ ஸுஸம்பாஷாஃ ஸுமுகாஃ ஸம்மதாஃ ஸதாம்| கலாஸ்வபாஹ்யா விஶதா விஷயப்ரவணாஶ்ச யே||௮௦|| பரஸ்பரவிதேயா யே யேஷாமைக்யஂ ஸுஹத்தயா| ப்ரஹர்ஷப்ரீதிமாதுர்யைராபாநஂ வர்தயந்தி யே||௮௧|| உத்ஸவாதுத்ஸவதரஂ யேஷாமந்யோந்யதர்ஶநம்| தே ஸஹாயாஃ ஸுகாஃ பாநே தைஃ பிபந்ஸஹ மோததே||௮௨|| ரூபகந்தரஸஸ்பர்ஶைஃ ஶப்தைஶ்சாபி மநோரமைஃ| பிபந்தி ஸுஸஹாயா யே தே வை ஸுகதிபிஃ ஸமாஃ||௮௩|| பஞ்சபிர்விஷயைரிஷ்டைருபேதைர்மநஸஃ ப்ரியைஃ| தேஶே காலே பிபேந்மத்யஂ ப்ரஹஷ்டேநாந்தராத்மநா||௮௪|| ஸ்திரஸத்த்வஶரீரா யே பூர்வாந்நா மத்யபாந்வயாஃ| பஹுமத்யோசிதா யே ச மாத்யந்தி ஸஹஸா ந தே||௮௫|| க்ஷுத்பிபாஸாபரீதாஶ்ச துர்பலா வாதபைத்திகாஃ| ரூக்ஷால்பப்ரமிதாஹாரா விஷ்டப்தாஃ ஸத்த்வதுர்பலாஃ||௮௬|| க்ரோதிநோऽநுசிதாஃ க்ஷீணாஃ பரிஶ்ராந்தா மதக்ஷதாஃ| ஸ்வல்பேநாபி மதஂ ஶீக்ரஂ யாந்தி மத்யேந மாநவாஃ||௮௭||
सुखशीलाः सुसम्भाषाः सुमुखाः सम्मताः सताम्| कलास्वबाह्या विशदा विषयप्रवणाश्च ये||८०|| परस्परविधेया ये येषामैक्यं सुहृत्तया| प्रहर्षप्रीतिमाधुर्यैरापानं वर्धयन्ति ये||८१|| उत्सवादुत्सवतरं येषामन्योन्यदर्शनम्| ते सहायाः सुखाः पाने तैः पिबन्सह मोदते||८२|| रूपगन्धरसस्पर्शैः शब्दैश्चापि मनोरमैः| पिबन्ति सुसहाया ये ते वै सुकृतिभिः समाः||८३|| पञ्चभिर्विषयैरिष्टैरुपेतैर्मनसः प्रियैः| देशे काले पिबेन्मद्यं प्रहृष्टेनान्तरात्मना||८४|| स्थिरसत्त्वशरीरा ये पूर्वान्ना मद्यपान्वयाः| बहुमद्योचिता ये च माद्यन्ति सहसा न ते||८५|| क्षुत्पिपासापरीताश्च दुर्बला वातपैत्तिकाः| रूक्षाल्पप्रमिताहारा विष्टब्धाः सत्त्वदुर्बलाः||८६|| क्रोधिनोऽनुचिताः क्षीणाः परिश्रान्ता मदक्षताः| स्वल्पेनापि मदं शीघ्रं यान्ति मद्येन मानवाः||८७||
🔊 Audio coming soon
உபாதேயாந் ஸாத்த்விகாநாஹ- ஸுகஶீலா இத்யாதி| ஸுமுகா இதி ப்ரியாகாராஃ| விஶதா இதி அவாமாஃ| ஆபாநஂ வர்தயந்தீதி ஆபாநே ப்ரஸாதஂ வர்தயந்தி ந பாநப்ரஸக்திஂ வர்தயந்தீத்யர்தஃ, தஸ்யா நிந்திதத்வாத்| மநோரமைரித்யத்ர ‘ஸாதீயாஂஸைஃ’ இதி ஶேஷஃ| ஸுகதிபிஃ ஸமா இதி ஏவம்பூதபாநஸ்ய ஸுகதிலப்யத்வாத்| ஸ்திரஸத்த்வேத்யாதௌ பூர்வாந்நா இதி மத்யபாநாத் பூர்வமுபயுக்தாந்நாஃ| மத்யபாந்வயா இதி மத்யபவஂஶஜாஃ, தேஷாஂ மத்யபாநஂ மத்யஸாத்ம்யத்வாதேவ ந விகாரகரஂ பவதி, விஷகந்யாயா விஷமிவ||௮௦-௮௭||
Adhikarana 20 (88-97) · Śloka 97
ஊர்த்வஂ மதாத்யயஸ்யாதஃ ஸம்பவஂ ஸ்வஸ்வலக்ஷணம்| அக்நிவேஶ! சிகித்ஸாஂ ச ப்ரவக்ஷ்யாமி யதாக்ரமம்||௮௮|| ஸ்த்ரீஶோகபயபாராத்வகர்மபிர்யோऽதிகர்ஶிதஃ| ரூக்ஷால்பப்ரமிதாஶீ ச யஃ பிபத்யதிமாத்ரயா||௮௯|| ரூக்ஷஂ பரிணதஂ மத்யஂ நிஶி நித்ராஂ விஹத்ய ச| கரோதி தஸ்ய தச்சீக்ரஂ வாதப்ராயஂ மதாத்யயம்||௯௦|| ஹிக்காஶ்வாஸஶிரஃகம்பபார்ஶ்வஶூலப்ரஜாகரைஃ| வித்யாத்பஹுப்ரலாபஸ்ய வாதப்ராயஂ மதாத்யயம்||௯௧|| தீக்ஷ்ணோஷ்ணஂ மத்யமம்லஂ ச யோऽதிமாத்ரஂ நிஷேவதே| அம்லோஷ்ணதீக்ஷ்ணபோஜீ ச க்ரோதநோऽக்ந்யாதபப்ரியஃ||௯௨|| தஸ்யோபஜாயதே பித்தாத்விஶேஷேண மதாத்யயஃ| ஸ து வாதோல்பணஸ்யாஶு ப்ரஶமஂ யாதி ஹந்தி வா||௯௩|| தஷ்ணாதாஹஜ்வரஸ்வேதமூர்ச்சாதீஸாரவிப்ரமைஃ| வித்யாத்தரிதவர்ணஸ்ய பித்தப்ராயஂ மதாத்யயம்||௯௪|| தருணஂ மதுரப்ராயஂ கௌடஂ பைஷ்டிகமேவ வா| மதுரஸ்நிக்தகுர்வாஶீ யஃ பிபத்யதிமாத்ரயா||௯௫|| அவ்யாயாமதிவாஸ்வப்நஶய்யாஸநஸுகே ரதஃ| மதாத்யயஂ கபப்ராயஂ ஸ ஶீக்ரமதிகச்சதி||௯௬|| சர்த்யரோசகஹல்லாஸதந்த்ராஸ்தைமித்யகௌரவைஃ| வித்யாச்சீதபரீதஸ்ய கபப்ராயஂ மதாத்யயம்||௯௭||
ऊर्ध्वं मदात्ययस्यातः सम्भवं स्वस्वलक्षणम्| अग्निवेश! चिकित्सां च प्रवक्ष्यामि यथाक्रमम्||८८|| स्त्रीशोकभयभाराध्वकर्मभिर्योऽतिकर्शितः| रूक्षाल्पप्रमिताशी च यः पिबत्यतिमात्रया||८९|| रूक्षं परिणतं मद्यं निशि निद्रां विहत्य च| करोति तस्य तच्छीघ्रं वातप्रायं मदात्ययम्||९०|| हिक्काश्वासशिरःकम्पपार्श्वशूलप्रजागरैः| विद्याद्बहुप्रलापस्य वातप्रायं मदात्ययम्||९१|| तीक्ष्णोष्णं मद्यमम्लं च योऽतिमात्रं निषेवते| अम्लोष्णतीक्ष्णभोजी च क्रोधनोऽग्न्यातपप्रियः||९२|| तस्योपजायते पित्ताद्विशेषेण मदात्ययः| स तु वातोल्बणस्याशु प्रशमं याति हन्ति वा||९३|| तृष्णादाहज्वरस्वेदमूर्च्छातीसारविभ्रमैः| विद्याद्धरितवर्णस्य पित्तप्रायं मदात्ययम्||९४|| तरुणं मधुरप्रायं गौडं पैष्टिकमेव वा| मधुरस्निग्धगुर्वाशी यः पिबत्यतिमात्रया||९५|| अव्यायामदिवास्वप्नशय्यासनसुखे रतः| मदात्ययं कफप्रायं स शीघ्रमधिगच्छति||९६|| छर्द्यरोचकहृल्लासतन्द्रास्तैमित्यगौरवैः| विद्याच्छीतपरीतस्य कफप्रायं मदात्ययम्||९७||
🔊 Audio coming soon
மத்யபாநதோஷகுணாநபிதாய மதாத்யயாந் ஹேத்வாதிபிராஹ- ஊர்த்வமித்யாதி| ஸம்பவமிதி காரணம்| வாதப்ராயமித்யாதௌ ப்ராயஃஶப்தேநாதிகவாசிநா வக்ஷ்யமாணாநாஂ ஸர்வமதாத்யயாநாஂ த்ரிதோஷஜந்யத்வஂ தர்ஶயதி| ஸ து வாதேத்யாதௌ ஸ த்விதி பைத்திகஃ; வாதோல்பணஸ்ய பைத்தோ மதாத்யயோ வாதபித்தஸஂயோககததயா பாஹ்ய இவாக்நிர்வாயுயுக்தஃ ஶீக்ரகாரீ பவதி| தத்ரேயஂ வ்யவஸ்தா- யத்ர ஸத்யஃபலா க்ரியா தத்ர ஶீக்ரமேவ ஶாம்யதி, அக்ரியாயாஂ ச ஶீக்ரஂ ஹந்தி, ஶங்ககரோஹிண்யாதிவத்||௮௮-௯௭||
Adhikarana 21 (98-100) · Śloka 100
விஷஸ்ய யே குணா தஷ்டாஃ ஸந்நிபாதப்ரகோபணாஃ| த ஏவ மத்யே தஶ்யந்தே விஷே து பலவத்தராஃ||௯௮|| ஹந்த்யாஶு ஹி விஷஂ கிஞ்சித் கிஞ்சித்ரோகாய கல்பதே| யதா விஷஂ ததைவாந்த்யோ ஜ்ஞேயோ மத்யகதோ மதஃ||௯௯|| தஸ்மாத் த்ரிதோஷஜஂ லிங்கஂ ஸர்வத்ராபி மதாத்யயே| தஶ்யதே ரூபவைஶேஷ்யாத் பதக்த்வஂ சாஸ்ய லக்ஷ்யதே||௧௦௦||
विषस्य ये गुणा दृष्टाः सन्निपातप्रकोपणाः| त एव मद्ये दृश्यन्ते विषे तु बलवत्तराः||९८|| हन्त्याशु हि विषं किञ्चित् किञ्चिद्रोगाय कल्पते| यथा विषं तथैवान्त्यो ज्ञेयो मद्यकृतो मदः||९९|| तस्मात् त्रिदोषजं लिङ्गं सर्वत्रापि मदात्यये| दृश्यते रूपवैशेष्यात् पृथक्त्वं चास्य लक्ष्यते||१००||
🔊 Audio coming soon
மத்யஸ்ய த்ரிதோஷகரத்வே ஹேதுமாஹ- விஷஸ்யேத்யாதி| யத்யபி மத்யமம்லஂ, விஷஂ த்வவ்யக்தமதுரஂ, ததாऽபி பஹுகுணஸாமாந்யாத் த ஏவ மத்யே தஶ்யந்த இத்யுக்தம்| ததைவாந்த்யோ மத இதி ப்ராணஹரோ ரோககரஶ்சேத்யர்தஃ| பதக்த்வமிதி வாதிகத்வாதிநா பார்தக்யம்||௯௮-௧௦௦||
Adhikarana 22 (101-106) · Śloka 106
ஶரீரதுஃகஂ பலவத் ஸம்மோஹோ ஹதயவ்யதா| அருசிஃ ப்ரததா தஷ்ணா ஜ்வரஃ ஶீதோஷ்ணலக்ஷணஃ||௧௦௧|| ஶிரஃபார்ஶ்வாஸ்திஸந்தீநாஂ வித்யுத்துல்யா ச வேதநா| ஜாயதேऽதிபலா ஜம்பா ஸ்புரணஂ வேபநஂ ஶ்ரமஃ||௧௦௨|| உரோவிபந்தஃ காஸஶ்ச ஹிக்கா ஶ்வாஸஃ ப்ரஜாகரஃ| ஶரீரகம்பஃ கர்ணாக்ஷிமுகரோகஸ்த்ரிகக்ரஹஃ||௧௦௩|| சர்த்யதீஸாரஹல்லாஸா வாதபித்தகபாத்மகாஃ| ப்ரமஃ ப்ரலாபோ ரூபாணாமஸதாஂ சைவ தர்ஶநம்||௧௦௪|| தணபஸ்மலதாபர்ணபாஂஶுபிஶ்சாவபூரணம்| ப்ரதர்ஷணஂ விஹங்கைஶ்ச ப்ராந்தசேதாஃ ஸ மந்யதே||௧௦௫|| வ்யாகுலாநாமஶஸ்தாநாஂ ஸ்வப்நாநாஂ தர்ஶநாநி ச| மதாத்யயஸ்ய ரூபாணி ஸர்வாண்யேதாநி லக்ஷயேத்||௧௦௬||
शरीरदुःखं बलवत् सम्मोहो हृदयव्यथा| अरुचिः प्रतता तृष्णा ज्वरः शीतोष्णलक्षणः||१०१|| शिरःपार्श्वास्थिसन्धीनां विद्युत्तुल्या च वेदना| जायतेऽतिबला जृम्भा स्फुरणं वेपनं श्रमः||१०२|| उरोविबन्धः कासश्च हिक्का श्वासः प्रजागरः| शरीरकम्पः कर्णाक्षिमुखरोगस्त्रिकग्रहः||१०३|| छर्द्यतीसारहृल्लासा वातपित्तकफात्मकाः| भ्रमः प्रलापो रूपाणामसतां चैव दर्शनम्||१०४|| तृणभस्मलतापर्णपांशुभिश्चावपूरणम्| प्रधर्षणं विहङ्गैश्च भ्रान्तचेताः स मन्यते||१०५|| व्याकुलानामशस्तानां स्वप्नानां दर्शनानि च| मदात्ययस्य रूपाणि सर्वाण्येतानि लक्षयेत्||१०६||
🔊 Audio coming soon
ஶரீரதுஃகமித்யாதிநா ஸர்வமதாத்யயஸ்ய ஸாமாந்யஂ லக்ஷணஂ ப்ரூதே, கிஂவா த்ரிதோஷமதாத்யயஸ்யைவ லக்ஷணஂ; யதோ ரோகஸங்க்ரஹே வாதபித்தகபஸந்நிபாதைஶ்சத்வாரோ மதா உக்தாஃ| “யஶ்ச மத்யமதஃ ப்ரோக்தோ விஷஜோ ரௌதிரஶ்ச யஃ| ஸர்வ ஏதே மதா நர்தே வாதபித்தகபத்ரயாத்” (ஸூ.அ.௨௪) இத்யநேந மதஸ்ய வாதாதிஜத்வேந சாதுர்வித்யமுக்தம்| தேந மதாத்யயஸ்ய சாதுர்வித்யஂ மதசாதுர்வித்யாத்; யதோ மத ஏவ ஆத்யயிகோ மதாத்யய இதி நிருச்யதே| வித்யுத்துல்யேதி வித்யுத்வத்க்ஷணஸ்தாயிநீ| ஸ்புரணஂ கிஞ்சித்கம்பநஂ, வேபநமேகதேஶே வ்யக்தகம்பநம்||௧௦௧-௧௦௬||
Adhikarana 23 (107-111) · Śloka 111
ஸர்வஂ மதாத்யயஂ வித்யாத் த்ரிதோஷமதிகஂ து யம்| தோஷஂ மதாத்யயே பஶ்யேத் தஸ்யாதௌ ப்ரதிகாரயேத்||௧௦௭|| கபஸ்தாநாநுபூர்வ்யா ச க்ரியா கார்யா மதாத்யயே| பித்தமாருதபர்யந்தஃ ப்ராயேண ஹி மதாத்யயஃ||௧௦௮|| மித்யாதிஹீநபீதேந யோ வ்யாதிருபஜாயதே| ஸமபீதேந தேநைவ ஸ மத்யேநோபஶாம்யதி||௧௦௯|| ஜீர்ணாமமத்யதோஷாய மத்யமேவ ப்ரதாபயேத்| ப்ரகாங்க்ஷாலாகவே ஜாதே யத்யதஸ்மை ஹிதஂ பவேத்||௧௧௦|| ஸௌவர்சலாநுஸஂவித்தஂ ஶீதஂ ஸபிடஸைந்தவம்| மாதுலுங்கார்த்ரகோபேதஂ ஜலயுக்தஂ ப்ரமாணவித் ||௧௧௧||
सर्वं मदात्ययं विद्यात् त्रिदोषमधिकं तु यम्| दोषं मदात्यये पश्येत् तस्यादौ प्रतिकारयेत्||१०७|| कफस्थानानुपूर्व्या च क्रिया कार्या मदात्यये| पित्तमारुतपर्यन्तः प्रायेण हि मदात्ययः||१०८|| मिथ्यातिहीनपीतेन यो व्याधिरुपजायते| समपीतेन तेनैव स मद्येनोपशाम्यति||१०९|| जीर्णाममद्यदोषाय मद्यमेव प्रदापयेत्| प्रकाङ्क्षालाघवे जाते यद्यदस्मै हितं भवेत्||११०|| सौवर्चलानुसंविद्धं शीतं सबिडसैन्धवम्| मातुलुङ्गार्द्रकोपेतं जलयुक्तं प्रमाणवित् ||१११||
🔊 Audio coming soon
உத்க்லேஶவிஶேஷேண சிகித்ஸாமாஹ- ஸர்வமித்யாதி| ஸமஸர்வதோஷே சிகித்ஸாமாஹ- கபஸ்தாநேத்யாதி| கபஸ்தாநாநுபூர்வ்யா சாத்ர சிகித்ஸா கபஸ்தாநோத்பூததயா ப்ரதமஂ கபஸம்பந்தாத் ஸந்நிபாதஜ்வர இவ ஜ்ஞேயா| ஆதௌ கபப்ரபலதாமேவாஹ- பித்தமாருதபர்யந்த இதி; அநேந சார்தாத் கபாதித்வஂ லம்பயதி| ஸமபீதேந தேநைவேதி யஜ்ஜாதீயேந மத்யேந மதாத்யயோ ஜநிதஃ நிதராஂ தஜ்ஜாதீயேநைவ ஶாம்யதி| யதா விஷஂ மௌலஂ தஂஷ்ட்ரீயேண ஶாம்யதி, ததா மத்யமபி விஜாதீயேந மத்யேந ஶாம்யதீத்யேகே; கிந்து தேநைவேத்யநேந தாமேவ மத்யஜாதிஂ ப்ரத்யவமஶதி, தேநாவஶ்யஂ தஜ்ஜாதீயமேவ மத்யஂ ஜ்ஞேயம்| யதோऽநந்தரஂ வக்ஷ்யதி- ‘யச்ச யஸ்மை ஹிதஂ பவேத்’ இதி| ததா ‘தத்யாத் ஸலவணஂ மத்யஂ பைஷ்டிகஂ வாதஶாந்தயே’ இத்யநேந யேந கேநசிந்மத்யேநோத்பூதே வாதமதாத்யயே பைஷ்டிகமுக்தஂ, ததா ‘ஸஶர்கரஂ ஶார்கரஂ வா’ இத்யாதி விஶேஷவிதாநஂ பஹு கரிஷ்யதி; தேந தஜ்ஜாதீயமந்யஜாதீயஂ ச மத்யஂ மதாத்யயே தேயம்||௧௦௭-௧௧௧||
Adhikarana 24 (112-116) · Śloka 116
தீக்ஷோஷ்ணேநாதிமாத்ரேண பீதேநாம்லவிதாஹிநா| மத்யேநாந்நரஸோத்க்லேதோ விதக்தஃ க்ஷாரதாஂ கதஃ||௧௧௨|| அந்தர்தாஹஂ ஜ்வரஂ தஷ்ணாஂ ப்ரமோஹஂ விப்ரமஂ மதம்| ஜநயத்யாஶு தச்சாந்த்யை மத்யமேவ ப்ரதாபயேத்||௧௧௩|| க்ஷாரோ ஹி யாதி மாதுர்யஂ ஶீக்ரமம்லோபஸஂஹிதஃ| ஶ்ரேஷ்டமம்லேஷு மத்யஂ ச யைர்குணைஸ்தாந் பரஂ ஶணு||௧௧௪|| மத்யஸ்யாம்லஸ்வபாவஸ்ய சத்வாரோऽநுரஸாஃ ஸ்மதாஃ| மதுரஶ்ச கஷாயஶ்ச திக்தஃ கடுக ஏவ ச||௧௧௫|| குணாஶ்ச தஶ பூர்வோக்தாஸ்தைஶ்சதுர்தஶபிர்குணைஃ| ஸர்வேஷாஂ மத்யமம்லாநாமுபர்யுபரி திஷ்டதி||௧௧௬||
तीक्षोष्णेनातिमात्रेण पीतेनाम्लविदाहिना| मद्येनान्नरसोत्क्लेदो विदग्धः क्षारतां गतः||११२|| अन्तर्दाहं ज्वरं तृष्णां प्रमोहं विभ्रमं मदम्| जनयत्याशु तच्छान्त्यै मद्यमेव प्रदापयेत्||११३|| क्षारो हि याति माधुर्यं शीघ्रमम्लोपसंहितः| श्रेष्ठमम्लेषु मद्यं च यैर्गुणैस्तान् परं शृणु||११४|| मद्यस्याम्लस्वभावस्य चत्वारोऽनुरसाः स्मृताः| मधुरश्च कषायश्च तिक्तः कटुक एव च||११५|| गुणाश्च दश पूर्वोक्तास्तैश्चतुर्दशभिर्गुणैः| सर्वेषां मद्यमम्लानामुपर्युपरि तिष्ठति||११६||
🔊 Audio coming soon
அந்நரஸோத்க்லேத இத்யத்ர ‘அம்லரஸக்லேதஃ’ இதி கேசித் படந்தி| க்ஷாரமாதுர்யாய யதாऽம்லமத்யதாநஂ, ததா கிமிதி அந்யதம்லஂ ந தீயதே இத்யாஹ- க்ஷாரோ ஹீத்யாதி| உபர்யுபரீதி உபரிஷ்டாதப்யுபரி அத்யர்தஂ ஶ்ரேஷ்டமித்யர்தஃ||௧௧௨-௧௧௬||
Adhikarana 25 (117-135) · Śloka 135
மத்யோத்க்லிஷ்டேந தோஷேண ருத்தஃ ஸ்ரோதஃஸு மாருதஃ| கரோதி வேதநாஂ தீவ்ராஂ ஶிரஸ்யஸ்திஷு ஸந்திஷு||௧௧௭|| தோஷவிஷ்யந்தநார்தஂ ஹி தஸ்மை மத்யஂ விஶேஷதஃ| வ்யவாயிதீக்ஷ்ணோஷ்ணதயா தேயமம்லே(ந்யே)ஷு ஸத்ஸ்வபி||௧௧௮|| ஸ்ரோதோவிபந்தநுந்மத்யஂ மாருதஸ்யாநுலோமநம்| ரோசநஂ தீபநஂ சாக்நேரப்யாஸாத் ஸாத்ம்யமேவ ச||௧௧௯|| ருஜஃ ஸ்ரோதஃஸ்வருத்தேஷு மாருதே சாநுலோமிதே| நிவர்தந்தே விகாராஶ்ச ஶாம்யந்த்யஸ்ய மதோதயாஃ||௧௨௦|| பீஜபூரகவக்ஷாம்லகோலதாடிமஸஂயுதம்| யவாநீஹபுஷாஜாஜீஶங்கவேராவசூர்ணிதம்||௧௨௧|| ஸஸ்நேஹைஃ ஶக்துபிர்யுக்தமவதஂஶைர்விரோசிதம் | தத்யாத் ஸலவணஂ மத்யஂ பைஷ்டிகஂ வாதஶாந்தயே||௧௨௨|| தஷ்ட்வா வாதோல்பணஂ லிங்கஂ ரஸைஶ்சைநமுபாசரேத்| லாவதித்திரதக்ஷாணாஂ ஸ்நிக்தாம்லைஃ ஶிகிநாமபி||௧௨௩|| பக்ஷிணாஂ மகமத்ஸ்யாநாமாநூபாநாஂ ச ஸஂஸ்கதைஃ| பூஶயப்ரஸஹாநாஂ ச ரஸைஃ ஶால்யோதநேந ச||௧௨௪|| ஸ்நிக்தோஷ்ணலவணாம்லைஶ்ச வேஶவாரைர்முகப்ரியைஃ| சித்ரைர்கௌதூமிகைஶ்சாந்நைர்வாருணீமண்டஸஂயுதைஃ ||௧௨௫|| பிஶிதார்த்ரககர்பாபிஃ ஸ்நிக்தாபிஃ பூபவர்திபிஃ| மாஷபூபலிகாபிஶ்ச வாதிகஂ ஸமுபாசரேத்||௧௨௬|| நாதிஸ்நிக்தஂ ந சாம்லேந யுக்தஂ ஸமரிசார்த்ரகம்| மேத்யஂ ப்ராகுதிதஂ மாஂஸஂ தாடிமஸ்வரஸேந வா||௧௨௭|| பதக்த்ரிஜாதகோபேதஂ ஸதாந்யமரிசார்த்ரகம்| ரஸப்ரலேபி ஸம்பூபைஃ ஸுகோஷ்ணைஃ ஸம்ப்ரதாபயேத்||௧௨௮|| புக்தே து வாருணீமண்டஂ தத்யாத் பாதுஂ பிபாஸவே| தாடிமஸ்ய ரஸஂ வாऽபி ஜலஂ வா பாஞ்சமூலிகம்||௧௨௯|| தாந்யநாகரதோயஂ ச ததிமண்டமதாபி வா| அம்லகாஞ்ஜிகமண்டஂ வா ஶுக்தோதகமதாபி வா||௧௩௦|| கர்மணாऽநேந ஸித்தேந விகார உபஶாம்யதி| மாத்ராகாலப்ரயுக்தேந பலஂ வர்ணஶ்ச வர்ததே||௧௩௧|| ராகஷாடவஸஂயோகைர்விவிதைர்பக்தரோசநைஃ| பிஶிதைஃ ஶாகபிஷ்டாந்நைர்யவகோதூமஶாலிபிஃ||௧௩௨|| அப்யங்கோத்ஸாதநைஃ ஸ்நாநைருஷ்ணைஃ ப்ராவரணைர்கநைஃ| கநைரகுருபங்கைஶ்ச தூபைஶ்சாகுருஜைர்கநைஃ||௧௩௩|| நாரீணாஂ யௌவநோஷ்ணாநாஂ நிர்தயைருபகூஹநைஃ| ஶ்ரோண்யூருகுசபாரைஶ்ச ஸஂரோதோஷ்ணஸுகாவஹைஃ||௧௩௪|| ஶயநாச்சாதநைருஷ்ணைருஷ்ணைஶ்சாந்தர்கஹைஃ ஸுகைஃ| மாருதப்ரபலஃ ஶீக்ரஂ ப்ரஶாம்யதி மதாத்யயஃ||௧௩௫||
मद्योत्क्लिष्टेन दोषेण रुद्धः स्रोतःसु मारुतः| करोति वेदनां तीव्रां शिरस्यस्थिषु सन्धिषु||११७|| दोषविष्यन्दनार्थं हि तस्मै मद्यं विशेषतः| व्यवायितीक्ष्णोष्णतया देयमम्ले(न्ये)षु सत्स्वपि||११८|| स्रोतोविबन्धनुन्मद्यं मारुतस्यानुलोमनम्| रोचनं दीपनं चाग्नेरभ्यासात् सात्म्यमेव च||११९|| रुजः स्रोतःस्वरुद्धेषु मारुते चानुलोमिते| निवर्तन्ते विकाराश्च शाम्यन्त्यस्य मदोदयाः||१२०|| बीजपूरकवृक्षाम्लकोलदाडिमसंयुतम्| यवानीहपुषाजाजीशृङ्गवेरावचूर्णितम्||१२१|| सस्नेहैः शक्तुभिर्युक्तमवदंशैर्विरोचितम् | दद्यात् सलवणं मद्यं पैष्टिकं वातशान्तये||१२२|| दृष्ट्वा वातोल्बणं लिङ्गं रसैश्चैनमुपाचरेत्| लावतित्तिरदक्षाणां स्निग्धाम्लैः शिखिनामपि||१२३|| पक्षिणां मृगमत्स्यानामानूपानां च संस्कृतैः| भूशयप्रसहानां च रसैः शाल्योदनेन च||१२४|| स्निग्धोष्णलवणाम्लैश्च वेशवारैर्मुखप्रियैः| चित्रैर्गौधूमिकैश्चान्नैर्वारुणीमण्डसंयुतैः ||१२५|| पिशितार्द्रकगर्भाभिः स्निग्धाभिः पूपवर्तिभिः| माषपूपलिकाभिश्च वातिकं समुपाचरेत्||१२६|| नातिस्निग्धं न चाम्लेन युक्तं समरिचार्द्रकम्| मेद्यं प्रागुदितं मांसं दाडिमस्वरसेन वा||१२७|| पृथक्त्रिजातकोपेतं सधान्यमरिचार्द्रकम्| रसप्रलेपि सम्पूपैः सुखोष्णैः सम्प्रदापयेत्||१२८|| भुक्ते तु वारुणीमण्डं दद्यात् पातुं पिपासवे| दाडिमस्य रसं वाऽपि जलं वा पाञ्चमूलिकम्||१२९|| धान्यनागरतोयं च दधिमण्डमथापि वा| अम्लकाञ्जिकमण्डं वा शुक्तोदकमथापि वा||१३०|| कर्मणाऽनेन सिद्धेन विकार उपशाम्यति| मात्राकालप्रयुक्तेन बलं वर्णश्च वर्धते||१३१|| रागषाडवसंयोगैर्विविधैर्भक्तरोचनैः| पिशितैः शाकपिष्टान्नैर्यवगोधूमशालिभिः||१३२|| अभ्यङ्गोत्सादनैः स्नानैरुष्णैः प्रावरणैर्घनैः| घनैरगुरुपङ्कैश्च धूपैश्चागुरुजैर्घनैः||१३३|| नारीणां यौवनोष्णानां निर्दयैरुपगूहनैः| श्रोण्यूरुकुचभारैश्च संरोधोष्णसुखावहैः||१३४|| शयनाच्छादनैरुष्णैरुष्णैश्चान्तर्गृहैः सुखैः| मारुतप्रबलः शीघ्रं प्रशाम्यति मदात्ययः||१३५||
🔊 Audio coming soon
மதோதயா இதி மதநிமித்தாஸ்தர்ஷாதயஃ ; கேசித்து ‘ஜ்வராதயஃ’ இதி படந்தி, தத்ர ஜ்வரப்ரதாநாஸ்தர்ஷாதய இத்யர்த உந்நேயஃ| அவதஂஶோ யமுபயுஜ்ய மத்யஂ பீயதே| தக்ஷஃ குக்குடஃ| வேஶவாரஃ காநிஷ்கஃ, ஸ சோக்தலக்ஷணோऽஸகத்| பூபவர்திஃ வர்த்யாகாரா பூபலிகா| ரஸப்ரலேபீதி ரஸப்ரலேபநரூபதயா நிர்வத்தஂ ‘ரஸப்ரலேஹ’ இதி யாவத்| அகுருபங்கைரிதி அகுருலேபைஃ| கநைரிதி பஹலைஃ| ஸஂரோதோஷ்ணஸுகாவஹைரிதி ஸஂரோதஜநிதோஷ்மணா ஸுககாரகைஃ||௧௧௭-௧௩௫||
Adhikarana 26 (136-163) · Śloka 164
பவ்யகர்ஜூரமத்வீகாபரூஷகரஸைர்யுதம் | ஸதாடிமரஸஂ ஶீதஂ ஸக்துபிஶ்சாவசூர்ணிதம்||௧௩௬|| ஸஶர்கரஂ ஶார்கரஂ வா மார்த்வீகமதவாऽபரம்| தத்யாத்பஹூதகஂ காலே பாதுஂ பித்தமதாத்யயே||௧௩௭|| ஶஶாந் கபிஞ்ஜலாநேணால்லாவாநஸிதபுச்சகாந்| மதுராம்லாந் ப்ரயுஞ்ஜீத போஜநே ஶாலிஷஷ்டிகாந்||௧௩௮|| படோலயூஷமிஶ்ரஂ வா சாகலஂ கல்பயேத்ரஸம்| ஸதீநமுத்கமிஶ்ரஂ வா தாடிமாமலகாந்விதம்||௧௩௯|| த்ராக்ஷாமலககர்ஜூரபரூஷகரஸேந வா| கல்பயேத்தர்பணாந் யூஷாந் ரஸாஂஶ்ச விவிதாத்மகாந்||௧௪௦|| ஆமாஶயஸ்தமுத்க்லிஷ்டஂ கபபித்தஂ மதாத்யயே| விஜ்ஞாய பஹுதோஷஸ்ய தஹ்யமாநஸ்ய தஷ்யதஃ||௧௪௧|| மத்யஂ த்ராக்ஷாரஸஂ தோயஂ தத்த்வா தர்பணமேவ வா| நிஃஶேஷஂ வாமயேச்சீக்ரமேவஂ ரோகாத்விமுச்யதே||௧௪௨|| காலே புநஸ்தர்பணாத்யஂ க்ரமஂ குர்யாத் ப்ரகாங்க்ஷிதே| தேநாக்நிர்தீப்யதே தஸ்ய தோஷஶேஷாந்நபாசகஃ||௧௪௩|| காஸே ஸரக்தநிஷ்டீவே பார்ஶ்வஸ்தநருஜாஸு ச| தஷ்யதே ஸவிதாஹே ச ஸோத்க்லேஶே ஹதயோரஸி||௧௪௪|| குடூசீபத்ரமுஸ்தாநாஂ படோலஸ்யாதவா பிஷக்| ரஸஂ ஸநாகரஂ தத்யாத் தித்திரிப்ரதிபோஜநம் ||௧௪௫|| தஷ்யதே சாதிபலவத்வாதபித்தே ஸமுத்ததே| தத்யாத்த்ராக்ஷாரஸஂ பாதுஂ ஶீதஂ தோஷாநுலோமநம்||௧௪௬|| ஜீர்ணே ஸமதுராம்லேந சாகமாஂஸரஸேந தம்| போஜநஂ போஜயேந்மத்யமநுதர்ஷஂ ச பாயயேத்||௧௪௭|| அநுதர்ஷஸ்ய மாத்ரா ஸா யயா நோ தூஷ்யதே மநஃ| தஷ்யதே மத்யமல்பால்பஂ ப்ரதேயஂ ஸ்யாத்பஹூதகம்||௧௪௮|| தஷ்ணா யேநோபஶாம்யேத மதஂ யேந ச நாப்நுயாத்| பரூஷகாணாஂ பீலூநாஂ ரஸஂ ஶீதமதாபி வா||௧௪௯|| பர்ணிநீநாஂ சதஸணாஂ பிபேத்வா ஶிஶிரஂ ஜலம்| முஸ்ததாடிமலாஜாநாஂ தஷ்ணாக்நஂ வா பிபேத்ரஸம்||௧௫௦|| கோலதாடிமவக்ஷாம்லசுக்ரீகாசுக்ரிகாரஸஃ| பஞ்சாம்லகோ முகாலேபஃ ஸத்யஸ்தஷ்ணாஂ நியச்சதி||௧௫௧|| ஶீதலாந்யந்நபாநாநி ஶீதஶய்யாஸநாநி ச| ஶீதவாதஜலஸ்பர்ஶாஃ ஶீதாந்யுபவநாநி ச||௧௫௨|| க்ஷௌமபத்மோத்பலாநாஂ ச மணீநாஂ மௌக்திகஸ்ய ச| சந்தநோதகஶீதாநாஂ ஸ்பர்ஶாஶ்சந்த்ராஂஶுஶீதலாஃ||௧௫௩|| ஹேமராஜதகாஂஸ்யாநாஂ பாத்ராணாஂ ஶீதவாரிபிஃ| பூர்ணாநாஂ ஹிமபூர்ணாநாஂ ததீநாஂ பவநாஹதாஃ||௧௫௪|| ஸஂஸ்பர்ஶாஶ்சந்தநார்த்ராணாஂ நாரீணாஂ ச ஸமாருதாஃ| சந்தநாநாஂ ச முக்யாநாஂ ஶஸ்தாஃ பித்தமதாத்யயே ||௧௫௫|| ஶீதவீர்யஂ யதந்யச்ச தத் ஸர்வஂ விநியோஜயேத்| குமுதோத்பலபத்ராணாஂ ஸிக்தாநாஂ சந்தநாம்புநா||௧௫௬|| ஹிதாஃ ஸ்பர்ஶா மநோஜ்ஞாநாஂ தாஹே மத்யஸமுத்திதே| கதாஶ்ச விவிதாஃ ஶஸ்தாஃ ஶப்தாஶ்ச ஶிகிநாஂ ஶிவாஃ||௧௫௭|| தோயதாநாஂ ச ஶப்தா ஹி ஶமயந்தி மதாத்யயம்| ஜலயந்த்ராபிவர்ஷீணி வாதயந்த்ரவஹாநி ச||௧௫௮|| கல்பநீயாநி பிஷஜா தாஹே தாராகஹாணி ச| பலிநீஸேவ்யலோத்ராம்புஹேமபத்ரஂ குடந்நடம்||௧௫௯|| காலீயகரஸோபேதஂ தாஹே ஶஸ்தஂ ப்ரலேபநம்| பதரீபல்லவோத்தஶ்ச ததைவாரிஷ்டகோத்பவஃ||௧௬௦|| பேநிலாயாஶ்ச யஃ பேநஸ்தைர்தாஹே லேபநஂ ஶுபம்| ஸுரா ஸமண்டா தத்யம்லஂ மாதுலுங்கரஸோ மது||௧௬௧|| ஸேகே ப்ரதேஹே ஶஸ்யந்தே தாஹக்நாஃ ஸாம்லகாஞ்ஜிகாஃ| பரிஷேகாவகாஹேஷு வ்யஞ்ஜநாநாஂ ச ஸேவநே||௧௬௨|| ஶஸ்யதே ஶிஶிரஂ தோயஂ தாஹதஷ்ணாப்ரஶாந்தயே| மாத்ராகாலப்ரயுக்தேந கர்மணாऽநேந ஶாம்யதி ||௧௬௩|| தீமதோ வைத்யவஶ்யஸ்ய ஶீக்ரஂ பித்தமதாத்யயஃ|௧௬௪|
भव्यखर्जूरमृद्वीकापरूषकरसैर्युतम् | सदाडिमरसं शीतं सक्तुभिश्चावचूर्णितम्||१३६|| सशर्करं शार्करं वा मार्द्वीकमथवाऽपरम्| दद्याद्बहूदकं काले पातुं पित्तमदात्यये||१३७|| शशान् कपिञ्जलानेणाँल्लावानसितपुच्छकान्| मधुराम्लान् प्रयुञ्जीत भोजने शालिषष्टिकान्||१३८|| पटोलयूषमिश्रं वा छागलं कल्पयेद्रसम्| सतीनमुद्गमिश्रं वा दाडिमामलकान्वितम्||१३९|| द्राक्षामलकखर्जूरपरूषकरसेन वा| कल्पयेत्तर्पणान् यूषान् रसांश्च विविधात्मकान्||१४०|| आमाशयस्थमुत्क्लिष्टं कफपित्तं मदात्यये| विज्ञाय बहुदोषस्य दह्यमानस्य तृष्यतः||१४१|| मद्यं द्राक्षारसं तोयं दत्त्वा तर्पणमेव वा| निःशेषं वामयेच्छीघ्रमेवं रोगाद्विमुच्यते||१४२|| काले पुनस्तर्पणाद्यं क्रमं कुर्यात् प्रकाङ्क्षिते| तेनाग्निर्दीप्यते तस्य दोषशेषान्नपाचकः||१४३|| कासे सरक्तनिष्ठीवे पार्श्वस्तनरुजासु च| तृष्यते सविदाहे च सोत्क्लेशे हृदयोरसि||१४४|| गुडूचीभद्रमुस्तानां पटोलस्याथवा भिषक्| रसं सनागरं दद्यात् तित्तिरिप्रतिभोजनम् ||१४५|| तृष्यते चातिबलवद्वातपित्ते समुद्धते| दद्याद्द्राक्षारसं पातुं शीतं दोषानुलोमनम्||१४६|| जीर्णे समधुराम्लेन छागमांसरसेन तम्| भोजनं भोजयेन्मद्यमनुतर्षं च पाययेत्||१४७|| अनुतर्षस्य मात्रा सा यया नो दूष्यते मनः| तृष्यते मद्यमल्पाल्पं प्रदेयं स्याद्बहूदकम्||१४८|| तृष्णा येनोपशाम्येत मदं येन च नाप्नुयात्| परूषकाणां पीलूनां रसं शीतमथापि वा||१४९|| पर्णिनीनां चतसॄणां पिबेद्वा शिशिरं जलम्| मुस्तदाडिमलाजानां तृष्णाघ्नं वा पिबेद्रसम्||१५०|| कोलदाडिमवृक्षाम्लचुक्रीकाचुक्रिकारसः| पञ्चाम्लको मुखालेपः सद्यस्तृष्णां नियच्छति||१५१|| शीतलान्यन्नपानानि शीतशय्यासनानि च| शीतवातजलस्पर्शाः शीतान्युपवनानि च||१५२|| क्षौमपद्मोत्पलानां च मणीनां मौक्तिकस्य च| चन्दनोदकशीतानां स्पर्शाश्चन्द्रांशुशीतलाः||१५३|| हेमराजतकांस्यानां पात्राणां शीतवारिभिः| पूर्णानां हिमपूर्णानां दृतीनां पवनाहताः||१५४|| संस्पर्शाश्चन्दनार्द्राणां नारीणां च समारुताः| चन्दनानां च मुख्यानां शस्ताः पित्तमदात्यये ||१५५|| शीतवीर्यं यदन्यच्च तत् सर्वं विनियोजयेत्| कुमुदोत्पलपत्राणां सिक्तानां चन्दनाम्बुना||१५६|| हिताः स्पर्शा मनोज्ञानां दाहे मद्यसमुत्थिते| कथाश्च विविधाः शस्ताः शब्दाश्च शिखिनां शिवाः||१५७|| तोयदानां च शब्दा हि शमयन्ति मदात्ययम्| जलयन्त्राभिवर्षीणि वातयन्त्रवहानि च||१५८|| कल्पनीयानि भिषजा दाहे धारागृहाणि च| फलिनीसेव्यलोध्राम्बुहेमपत्रं कुटन्नटम्||१५९|| कालीयकरसोपेतं दाहे शस्तं प्रलेपनम्| बदरीपल्लवोत्थश्च तथैवारिष्टकोद्भवः||१६०|| फेनिलायाश्च यः फेनस्तैर्दाहे लेपनं शुभम्| सुरा समण्डा दध्यम्लं मातुलुङ्गरसो मधु||१६१|| सेके प्रदेहे शस्यन्ते दाहघ्नाः साम्लकाञ्जिकाः| परिषेकावगाहेषु व्यञ्जनानां च सेवने||१६२|| शस्यते शिशिरं तोयं दाहतृष्णाप्रशान्तये| मात्राकालप्रयुक्तेन कर्मणाऽनेन शाम्यति ||१६३|| धीमतो वैद्यवश्यस्य शीघ्रं पित्तमदात्ययः|१६४|
🔊 Audio coming soon
பவ்யேத்யாதிநா பைத்திகே விதிமாஹ| பவ்யம் ஔத்தராபதிகம், அந்யே கர்மரங்கமாஹுஃ| மார்த்வீகமிதி மத்வீகாரஸகதம்| ஸதீநஃ வர்துலகலாயஃ| ரோகாத்விமுச்யத இதி ப்ரகதபித்தமதாத்யயாத்விமுச்யத இத்யர்தஃ| க்ரமமிதி வமநாநந்தரோக்தமந்நஸஂஸர்ஜநக்ரமம்| தோஷஶேஷஃ கோஷ்டோபலபகோऽத்ர ஜ்ஞேயஃ| குடூசீத்யாதௌ ரஸமிதி க்வாதம்| தித்திரிஃ ப்ரதிபோஜநஂ பஶ்சாஜ்ஜீர்ணே போஜநஂ யஸ்மிந் ரஸே தஂ தித்திரிப்ரதிபோஜநம்| அநுதர்ஷஂ ச பாயயேதிதி போஜநஸமயே தஷாஂ லக்ஷீகத்ய பாயயேத்; அநுபாநஂ தாபயேதிதி யாவத்| ஏததநுபாநஸ்ய மாத்ராமாஹ- அநுதர்ஷஸ்யேத்யாதி| அநுதர்ஷஸ்யேதி முஹுர்முஹுர்தீயமாநாநுபாநஸ்ய| யயாऽஸ்ய மநோ ந தூஷ்யத இதி ந விகதிஂ யாதி; ஏதேந தஷாயாஂ மநோதைந்யமாத்ரஹந்த யந்மத்யஂ பவதி ததநுதர்ஷஸஞ்ஜ்ஞஂ பவதி, நது மதபர்யந்தஂ மத்யஂ தேயமித்யர்தஃ| தஷ்ணாக்நமிதி ஶீதகஷாயரூபஂ ரஸம்| சுக்ரீகா சாங்கேரீ| பதரீத்யாதௌ பதர்யாதிபத்ராணி மதித்வா தஜ்ஜஃ பேநோ க்ராஹ்யஃ| அரிஷ்டகஃ நிம்பஃ||௧௩௬-௧௬௩||-
Adhikarana 27 (164-188) · Śloka 188
உல்லேகநோபவாஸாப்யாஂ ஜயேத் கபமதாத்யயம்||௧௬௪|| தஷ்யதே ஸலிலஂ சாஸ்மை தத்யாத்த்ரீபேரஸாதிதம்| பலயா பஶ்நிபர்ண்யா வா கண்டகார்யாऽதவா ஶதம்||௧௬௫|| ஸநாகராபிஃ ஸர்வாபிர்ஜலஂ வா ஶதஶீதலம்| துஃஸ்பர்ஶேந ஸமுஸ்தேந முஸ்தபர்படகேந வா||௧௬௬|| ஜலஂ முஸ்தைஃ ஶதஂ வாऽபி தத்யாத்தோஷவிபாசநம்| ஏததேவ ச பாநீயஂ ஸர்வத்ராபி மதாத்யயே||௧௬௭|| நிரத்யயஂ பீயமாநஂ பிபாஸாஜ்வரநாஶநம்| நிராமஂ காங்க்ஷிதஂ காலே ஸக்ஷௌத்ரஂ பாயயேத்து தம்||௧௬௮|| ஶார்கரஂ மது வா ஜீர்ணமரிஷ்டஂ ஸீதுமேவ வா| ரூக்ஷதர்பணஸஂயுக்தஂ யவாநீநாகராந்விதம்||௧௬௯|| யாவகௌதூமிகஂ சாந்நஂ ரூக்ஷயூஷேண போஜயேத்| குலத்தாநாஂ ஸுஶுஷ்காணாஂ மூலகாநாஂ ரஸேந வா||௧௭௦|| தநுநாऽல்பேந லகுநா கட்வம்லேநால்பஸர்பிஷா| படோலயூஷமம்லஂ வா யூஷமாமலகஸ்ய வா||௧௭௧|| ப்ரபூதகடுஸஂயுக்தஂ ஸயவாந்நஂ ப்ரதாபயேத்| வ்யோஷயூஷமதாம்லஂ வா யூஷஂ வா ஸாம்லவேதஸம்||௧௭௨|| சாகமாஂஸரஸஂ ரூக்ஷமம்லஂ வா ஜாங்கலஂ ரஸம்| ஸ்தால்யாஂ வாऽத கபாலே வா பஷ்டஂ நிர்த்ரவவர்திதம் ||௧௭௩|| கட்வம்லலவணஂ மாஂஸஂ பக்ஷயந் வணுயாந்மது| வ்யக்தமாரீசகஂ மாஂஸஂ மாதுலுங்கரஸாந்விதம்||௧௭௪|| ப்ரபூதகடுஸஂயுக்தஂ யவாநீநாகராந்விதம்| பஷ்டஂ தாடிமஸாராம்லமுஷ்ணபூபோபவேஷ்டிதம்||௧௭௫|| யதாக்நி பக்ஷயேத் காலே ப்ரபூதார்த்ரகபேஶிகம்| பிபேச்ச நிகதஂ மத்யஂ கபப்ராயே மதாத்யயே||௧௭௬|| ஸௌவர்சலமஜாஜீ ச வக்ஷாம்லஂ ஸாம்லவேதஸம்| த்வகேலாமரிசார்தாஂஶஂ ஶர்கராபாகயோஜிதம்||௧௭௭|| ஏதல்லவணமஷ்டாங்கமக்நிஸந்தீபநஂ பரம்| மதாத்யயே கபப்ராயே தத்யாத் ஸ்ரோதோவிஶோதநம்||௧௭௮|| ஏததேவ புநர்யுக்த்யா மதுராம்லைர்த்ரவீகதம்| கோதூமாந்நயவாந்நாநாஂ மாஂஸாநாஂ சாதிரோசநம்||௧௭௯|| பேஷயேத் கடுகைர்யுக்தாஂ ஶ்வேதாஂ பீஜவிவர்ஜிதாம்| மத்வீகாஂ மாதுலுங்கஸ்ய தாடிமஸ்ய ரஸேந வா||௧௮௦|| ஸௌவர்சலைலாமரிசைரஜாஜீபங்கதீப்யகைஃ| ஸ ராகஃ க்ஷௌத்ரஸஂயுக்தஃ ஶ்ரேஷ்டோ ரோசநதீபநஃ ||௧௮௧|| மத்வீகாயா விதாநேந காரயேத் காரவீமபி| ஶுக்தமத்ஸ்யண்டிகோபேதஂ ராகஂ தீபநபாசநம்||௧௮௨|| ஆம்ராமலகபேஶீநாஂ ராகாந் குர்யாத் பதக் பதக்| தாந்யஸௌவர்சலாஜாஜீகாரவீமரிசாந்விதாந்||௧௮௩|| குடேந மதுயுக்தேந வ்யக்தாம்லலவணீகதாந்| தைரந்நஂ ரோசதே திக்தஂ ஸம்யக்புக்தஂ ச ஜீர்யதி||௧௮௪|| ரூக்ஷோஷ்ணேநாந்நபாநேந ஸ்நாநேநாஶிஶிரேண ச| வ்யாயாமலங்கநாப்யாஂ ச யுக்த்யா ஜாகரணேந ச||௧௮௫|| காலயுக்தேந ரூக்ஷேண ஸ்நாநேநோத்வர்தநேந ச| ப்ராணவர்ணகராணாஂ ச ப்ரகர்ஷாணாஂ ச ஸேவயா||௧௮௬|| ஸேவயா வஸநாநாஂ ச குரூணாமகுரோரபி| ஸங்கோசோஷ்ணஸுகாங்கீநாமங்கநாநாஂ ச ஸேவயா||௧௮௭|| ஸுகஶிக்ஷிதஹஸ்தாநாஂ ஸ்த்ரீணாஂ ஸஂவாஹநேந ச| மதாத்யயஃ கபப்ராயஃ ஶீக்ரமேவோபஶாம்யதி||௧௮௮||
उल्लेखनोपवासाभ्यां जयेत् कफमदात्ययम्||१६४|| तृष्यते सलिलं चास्मै दद्याद्ध्रीबेरसाधितम्| बलया पृश्निपर्ण्या वा कण्टकार्याऽथवा शृतम्||१६५|| सनागराभिः सर्वाभिर्जलं वा शृतशीतलम्| दुःस्पर्शेन समुस्तेन मुस्तपर्पटकेन वा||१६६|| जलं मुस्तैः शृतं वाऽपि दद्याद्दोषविपाचनम्| एतदेव च पानीयं सर्वत्रापि मदात्यये||१६७|| निरत्ययं पीयमानं पिपासाज्वरनाशनम्| निरामं काङ्क्षितं काले सक्षौद्रं पाययेत्तु तम्||१६८|| शार्करं मधु वा जीर्णमरिष्टं सीधुमेव वा| रूक्षतर्पणसंयुक्तं यवानीनागरान्वितम्||१६९|| यावगौधूमिकं चान्नं रूक्षयूषेण भोजयेत्| कुलत्थानां सुशुष्काणां मूलकानां रसेन वा||१७०|| तनुनाऽल्पेन लघुना कट्वम्लेनाल्पसर्पिषा| पटोलयूषमम्लं वा यूषमामलकस्य वा||१७१|| प्रभूतकटुसंयुक्तं सयवान्नं प्रदापयेत्| व्योषयूषमथाम्लं वा यूषं वा साम्लवेतसम्||१७२|| छागमांसरसं रूक्षमम्लं वा जाङ्गलं रसम्| स्थाल्यां वाऽथ कपाले वा भृष्टं निर्द्रववर्तितम् ||१७३|| कट्वम्ललवणं मांसं भक्षयन् वृणुयान्मधु| व्यक्तमारीचकं मांसं मातुलुङ्गरसान्वितम्||१७४|| प्रभूतकटुसंयुक्तं यवानीनागरान्वितम्| भृष्टं दाडिमसाराम्लमुष्णपूपोपवेष्टितम्||१७५|| यथाग्नि भक्षयेत् काले प्रभूतार्द्रकपेशिकम्| पिबेच्च निगदं मद्यं कफप्राये मदात्यये||१७६|| सौवर्चलमजाजी च वृक्षाम्लं साम्लवेतसम्| त्वगेलामरिचार्धांशं शर्कराभागयोजितम्||१७७|| एतल्लवणमष्टाङ्गमग्निसन्दीपनं परम्| मदात्यये कफप्राये दद्यात् स्रोतोविशोधनम्||१७८|| एतदेव पुनर्युक्त्या मधुराम्लैर्द्रवीकृतम्| गोधूमान्नयवान्नानां मांसानां चातिरोचनम्||१७९|| पेषयेत् कटुकैर्युक्तां श्वेतां बीजविवर्जिताम्| मृद्वीकां मातुलुङ्गस्य दाडिमस्य रसेन वा||१८०|| सौवर्चलैलामरिचैरजाजीभृङ्गदीप्यकैः| स रागः क्षौद्रसंयुक्तः श्रेष्ठो रोचनदीपनः ||१८१|| मृद्वीकाया विधानेन कारयेत् कारवीमपि| शुक्तमत्स्यण्डिकोपेतं रागं दीपनपाचनम्||१८२|| आम्रामलकपेशीनां रागान् कुर्यात् पृथक् पृथक्| धान्यसौवर्चलाजाजीकारवीमरिचान्वितान्||१८३|| गुडेन मधुयुक्तेन व्यक्ताम्ललवणीकृतान्| तैरन्नं रोचते दिग्धं सम्यग्भुक्तं च जीर्यति||१८४|| रूक्षोष्णेनान्नपानेन स्नानेनाशिशिरेण च| व्यायामलङ्घनाभ्यां च युक्त्या जागरणेन च||१८५|| कालयुक्तेन रूक्षेण स्नानेनोद्वर्तनेन च| प्राणवर्णकराणां च प्रघर्षाणां च सेवया||१८६|| सेवया वसनानां च गुरूणामगुरोरपि| सङ्कोचोष्णसुखाङ्गीनामङ्गनानां च सेवया||१८७|| सुखशिक्षितहस्तानां स्त्रीणां संवाहनेन च| मदात्ययः कफप्रायः शीघ्रमेवोपशाम्यति||१८८||
🔊 Audio coming soon
உல்லேகநேத்யாதிநா கபமதாத்யயசிகித்ஸிதம்| தஷ்யதே ஸலிலமித்யாதௌ ஷடங்கவிதிநா ஜலஸாதநஂ ஸாத்விதி| மதுப்ரகதிகஂ மாதவம்| வ்யோஷப்ரதாநோ யூஷோ வ்யோஷயூஷஃ| நீரஸவர்திதமிதி அநதித்ரவவர்திதஂ ஶுஷ்காக்யஂ வ்யஞ்ஜநமித்யர்தஃ| வணுயாதிதி வ்யாப்நுயாத்| ஆர்த்ரகபேஶிகா ஆர்த்ரகதீர்ககண்டாநி; ‘ப்ரபூதார்த்ரகபேஷிதம்’ இதி வா பாடஃ| ஸௌவர்சலமித்யாதௌ த்வகேலாமரிசாதீநாஂ ப்ரத்யேகமேவ பாகார்தத்வம்| ஶர்கராபாகஃ பூர்வைகத்ரவ்யபாகஃ| கடுகைர்யுக்தாமிதி கிஞ்சிதூஷணாம்| ஶ்வேதாமிதி மத்வீகாஂ, ஶ்வேதா ச த்ராக்ஷா காஶ்மீரபவா ஜ்ஞேயா| காரவீமிதி ஸ்வல்பத்ராக்ஷாம்| ஆம்ராமலகயோஃ பேஶீத்யநேந பலகதஂ ஸஸ்யஂ கஹ்யதே| ஸங்கோசோஷ்ணஸுகாங்கீநாஂ ஸங்கோசேந ஸஂஶ்லேஷேண உஷ்ணஸுகமங்கஂ யாஸாஂ தாஸாஂ; கேசித்து ஸங்கோசஂ குங்குமமாஹுஃ||௧௬௪-௧௮௮||
Adhikarana 28 (189-190) · Śloka 190
யதிதஂ கர்ம நிர்திஷ்டஂ பதக்தோஷபலஂ ப்ரதி| ஸந்நிபாதே தஶவிதே தத்விகல்ப்யஂ பிஷக்விதா||௧௮௯|| யஸ்து தோஷவிகல்பஜ்ஞோ யஶ்சௌஷதிவிகல்பவித்| ஸ ஸாத்யாந்ஸாதயேத்வ்யாதீந் ஸாத்யாஸாத்யவிபாகவித்||௧௯௦||
यदिदं कर्म निर्दिष्टं पृथग्दोषबलं प्रति| सन्निपाते दशविधे तद्विकल्प्यं भिषग्विदा||१८९|| यस्तु दोषविकल्पज्ञो यश्चौषधिविकल्पवित्| स साध्यान्साधयेद्व्याधीन् साध्यासाध्यविभागवित्||१९०||
🔊 Audio coming soon
யதிதமித்யாதிநா ஸாந்நிபாதிகமதாத்யயசிகித்ஸாமாஹ| யத்யபி த்ரயோதஶவிதஃ ஸந்நிபாதோ வத்ததோஷாணாமுக்தஸ்ததாऽபி ஸர்வமதாத்யயாநாஂ த்ரிதோஷஜத்வாத் யதேதத்வாதாதிமதாத்யயசிகித்ஸிதமுக்தஂ ததேகதோஷோல்பணஸந்நிபாதஜமதாத்யயசிகித்ஸிதஂ பவதி, தேந த்வ்யுல்பணஹீநமத்யாதிகபேதஸமஸந்நிபாதைர்யே தஶாவஶிஷ்டாஃ ஸந்நிபாதாஸ்தாநபிப்ரேத்யேதமுக்தஂ- ஸந்நிபாதே தஶவிதே தத்விகல்ப்யமிதி; ஹீநமத்யாதிகதோஷத்ரயோத்பூதமதாத்யயேஷு ஹீநமத்யாதிகதோஷபேதேந விகல்ப்ய சிகித்ஸா கர்தவ்யா; ஸமஸந்நிபாதே து த்ரயாணாமபி மிலித்வா சிகித்ஸா கர்தவ்யா||௧௮௯-௧௯௦||
Adhikarana 29 (191-198) · Śloka 198
வநாநி ரமணீயாநி ஸபத்மாஃ ஸலிலாஶயாஃ| விஶதாந்யந்நபாநாநி ஸஹாயாஶ்ச ப்ரஹர்ஷணாஃ||௧௯௧|| மால்யாநி கந்தயோகாஶ்ச வாஸாஂஸி விமலாநி ச| காந்தர்வஶப்தாஃ காந்தாஶ்ச கோஷ்ட்யஶ்ச ஹதயப்ரியாஃ||௧௯௨|| ஸங்கதாஹாஸ்யகீதாநாஂ விஶதாஶ்சைவ யோஜநாஃ| ப்ரியாஶ்சாநுகதா நார்யோ நாஶயந்தி மதாத்யயம்||௧௯௩|| நாக்ஷோப்ய ஹி மநோ மத்யஂ ஶரீரமவிஹத்ய ச| குர்யாந்மதாத்யயஂ தஸ்மாதேஷ்டவ்யா ஹர்ஷணீ க்ரியா||௧௯௪|| ஆபிஃ க்ரியாபிஃ ஸித்தாபிஃ ஶமஂ யாதி மதாத்யயஃ| ந சேந்மத்யவிதிஂ முக்த்வா க்ஷீரமஸ்ய ப்ரயோஜயேத்||௧௯௫|| லங்கநைஃ பாசநைர்தோஷஶோதநைஃ ஶமநைரபி| விமத்யஸ்ய கபே க்ஷீணே ஜாதே தௌர்பல்யலாகவே||௧௯௬|| தஸ்ய மத்யவிதக்தஸ்ய வாதபித்தாதிகஸ்ய ச| க்ரீஷ்மோபதப்தஸ்ய தரோர்யதா வர்ஷஂ ததா பயஃ||௧௯௭|| பயஸாऽபிஹதே ரோகே பலே ஜாதே நிவர்தயேத்| க்ஷீரப்ரயோகஂ மத்யஂ ச க்ரமேணால்பால்பமாசரேத்||௧௯௮||
वनानि रमणीयानि सपद्माः सलिलाशयाः| विशदान्यन्नपानानि सहायाश्च प्रहर्षणाः||१९१|| माल्यानि गन्धयोगाश्च वासांसि विमलानि च| गान्धर्वशब्दाः कान्ताश्च गोष्ठ्यश्च हृदयप्रियाः||१९२|| सङ्कथाहास्यगीतानां विशदाश्चैव योजनाः| प्रियाश्चानुगता नार्यो नाशयन्ति मदात्ययम्||१९३|| नाक्षोभ्य हि मनो मद्यं शरीरमविहत्य च| कुर्यान्मदात्ययं तस्मादेष्टव्या हर्षणी क्रिया||१९४|| आभिः क्रियाभिः सिद्धाभिः शमं याति मदात्ययः| न चेन्मद्यविधिं मुक्त्वा क्षीरमस्य प्रयोजयेत्||१९५|| लङ्घनैः पाचनैर्दोषशोधनैः शमनैरपि| विमद्यस्य कफे क्षीणे जाते दौर्बल्यलाघवे||१९६|| तस्य मद्यविदग्धस्य वातपित्ताधिकस्य च| ग्रीष्मोपतप्तस्य तरोर्यथा वर्षं तथा पयः||१९७|| पयसाऽभिहृते रोगे बले जाते निवर्तयेत्| क्षीरप्रयोगं मद्यं च क्रमेणाल्पाल्पमाचरेत्||१९८||
🔊 Audio coming soon
மதாத்யயஸ்ய ப்ரஹர்ஷஜநிகா க்ரியா கர்தவ்யேத்யாஹ- வநாநீத்யாதி| கஸ்மாத் புநர்மதாத்யயே ப்ரஹர்ஷிணீ சிகித்ஸா கார்யேத்யாஹ- நாக்ஷோப்யேத்யாதி| மநஃப்ரீத்யா ஶரீரப்ரஶமார்தஂ ப்ரஹர்ஷணீ க்ரியா கர்தவ்யேதி பாவஃ| உக்தக்ஷீரப்ரயோகஸ்ய விஷயஂ குணஂ சாஹ- லங்கநைரித்யாதி| தத்ர கார்யக்ஷீரவத்திக்ரமஂ புநர்மத்யாப்யாஸக்ரமஂ சாஹ- பயஸாऽபிஹதே இத்யாதி| க்ரமேணேதி காலக்ரமேண| அல்பால்பமிதி ஸ்தோகஂ ஸ்தோகம்||௧௯௧-௧௯௮||
Adhikarana 30 (199-205) · Śloka 205
விச்சிந்நமத்யஃ ஸஹஸா யோऽதிமத்யஂ நிஷேவதே| த்வஂஸகோ விக்ஷயஶ்சைவ ரோகஸ்தஸ்யோபஜாயதே||௧௯௯|| வ்யாத்யுபக்ஷீணதேஹஸ்ய துஶ்சிகித்ஸ்யதமௌ ஹி தௌ| தயோர்லிங்கஂ சிகித்ஸா ச யதாவதுபதேக்ஷ்யதே||௨௦௦|| ஶ்லேஷ்மப்ரஸேகஃ கண்டாஸ்யஶோஷஃ ஶப்தாஸஹிஷ்ணுதா| தந்த்ராநித்ராதியோகஶ்ச ஜ்ஞேயஂ த்வஂஸகலக்ஷணம்||௨௦௧|| ஹத்கண்டரோகஃ ஸம்மோஹஶ்சர்திரங்கருஜா ஜ்வரஃ| தஷ்ணா காஸஃ ஶிரஃஶூலமேதத்விக்ஷயலக்ஷணம்||௨௦௨|| தயோஃ கர்ம ததேவேஷ்டஂ வாதிகே யந்மதாத்யயே| தௌ ஹி ப்ரக்ஷீணதேஹஸ்ய ஜாயேதே துர்பலஸ்ய வை||௨௦௩|| பஸ்தயஃ ஸர்பிஷஃ பாநஂ ப்ரயோகஃ க்ஷீரஸர்பிஷோஃ| அப்யங்கோத்வர்தநஸ்நாநாந்யந்நபாநஂ ச வாதநுத்||௨௦௪|| த்வஂஸகோ விக்ஷயஶ்சைவ கர்மணாऽநேந ஶாம்யதி| யுக்தமத்யஸ்ய மத்யோத்தோ ந வ்யாதிருபஜாயதே||௨௦௫||
विच्छिन्नमद्यः सहसा योऽतिमद्यं निषेवते| ध्वंसको विक्षयश्चैव रोगस्तस्योपजायते||१९९|| व्याध्युपक्षीणदेहस्य दुश्चिकित्स्यतमौ हि तौ| तयोर्लिङ्गं चिकित्सा च यथावदुपदेक्ष्यते||२००|| श्लेष्मप्रसेकः कण्ठास्यशोषः शब्दासहिष्णुता| तन्द्रानिद्रातियोगश्च ज्ञेयं ध्वंसकलक्षणम्||२०१|| हृत्कण्ठरोगः सम्मोहश्छर्दिरङ्गरुजा ज्वरः| तृष्णा कासः शिरःशूलमेतद्विक्षयलक्षणम्||२०२|| तयोः कर्म तदेवेष्टं वातिके यन्मदात्यये| तौ हि प्रक्षीणदेहस्य जायेते दुर्बलस्य वै||२०३|| बस्तयः सर्पिषः पानं प्रयोगः क्षीरसर्पिषोः| अभ्यङ्गोद्वर्तनस्नानान्यन्नपानं च वातनुत्||२०४|| ध्वंसको विक्षयश्चैव कर्मणाऽनेन शाम्यति| युक्तमद्यस्य मद्योत्थो न व्याधिरुपजायते||२०५||
🔊 Audio coming soon
ஏதத்விபர்யயேண மத்யஸேவாயாஂ தோஷமாஹ- விச்சிந்நேத்யாதி| த்வஂஸகவிக்ஷயௌ வக்ஷ்யமாணலக்ஷணௌ| த்வஂஸகவிக்ஷயௌ சேமௌ ஸுஶ்ருதேநாப்யுக்தௌ| கேசித்து “விச்சிந்நமத்யஃ ஸஹஸா யோऽதிமத்யஂ நிஷேவதே| தஸ்ய பாநாத்யயோத்திஷ்டா விகாராஃ ஸம்பவந்தி ஹி” இதி க்ரந்தேந த்வஂஸகவிக்ஷயாவரோதஂ வர்ணயந்தி| ஏதயோஶ்சிகித்ஸாமாஹ- தயோரித்யாதி| கர்மேதி சிகித்ஸா| தௌ ஹீத்யாதிநா ப்ரக்ஷீணதுர்பலதயா த்வஂஸகவிக்ஷயயோர்வாதப்ரதாநதாஂ தர்ஶயதி| யுக்தமத்யஸ்யேதி யதோக்தவிதிநா மத்யமாசரதஃ||௧௯௯-௨௦௫||
Adhikarana 31 (206) · Śloka 206
நிவத்தஃ ஸர்வமத்யேப்யோ நரோ யஶ்ச ஜிதேந்த்ரியஃ| ஶாரீரமாநஸைர்தீமாந் விகாரைர்ந ஸ யுஜ்யதே||௨௦௬||
निवृत्तः सर्वमद्येभ्यो नरो यश्च जितेन्द्रियः| शारीरमानसैर्धीमान् विकारैर्न स युज्यते||२०६||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வதா மத்யபரித்யாகபலமாஹ- நிவத்த இத்யாதி| ஜிதேந்த்ரிய இதி விஶேஷணஂ மத்யநிவத்தாவேவ ப்ரயோஜகம்| ஶாரீரமாநஸைர்விகாரைரிதி யோக்யதயா மத்யவ்யாபத்திஜந்யைரேவ ஶாரீரமாநஸைர்விகாரைஃ; அந்யஹேதுஜாஞ் ஶாரீரமாநஸவிகாராந் ப்ரதி மத்யநிவத்திரகிஞ்சித்கரீதி பாவஃ| ந யுஜ்யத இதி ஶாரீரமாநஸவிகாரைர்மத்யநிவத்த்யா ந யுக்தோ பவதி||௨௦௬||
Adhikarana 32 (207-211) · Śloka 211
தத்ர ஶ்லோகாஃ- யத்ப்ரபாவா பகவதீ ஸுரா பேயா யதா ச ஸா| யத்த்ரவ்யா யஸ்ய யா சேஷ்டா யோகஂ சாபேக்ஷதே யதா||௨௦௭|| யதா மதயதே யைஶ்ச குணைர்யுக்தா மஹாகுணா| யோ மதோ மதபேதாஶ்ச யே த்ரயஃ ஸ்வஸ்வலக்ஷணாஃ||௨௦௮|| யே ச மத்யகதா தோஷா குணா யே ச மதாத்மகாஃ| யச்ச த்ரிவிதமாபாநஂ யதாஸத்த்வஂ ச லக்ஷணம்||௨௦௯|| யே ஸஹாயாஃ ஸுகாஃ பாநே சிரக்ஷிப்ரமதா நராஃ| மதாத்யயஸ்ய யோ ஹேதுர்லக்ஷணஂ யத் யதா ச யத்||௨௧௦|| மத்யஂ மத்யோத்திதாந் ரோகாந் ஹந்தி யஶ்ச க்ரியாக்ரமஃ| ஸர்வஂ ததுக்தமகிலஂ மதாத்யயசிகித்ஸிதே||௨௧௧||
तत्र श्लोकाः- यत्प्रभावा भगवती सुरा पेया यथा च सा| यद्द्रव्या यस्य या चेष्टा योगं चापेक्षते यथा||२०७|| यथा मदयते यैश्च गुणैर्युक्ता महागुणा| यो मदो मदभेदाश्च ये त्रयः स्वस्वलक्षणाः||२०८|| ये च मद्यकृता दोषा गुणा ये च मदात्मकाः| यच्च त्रिविधमापानं यथासत्त्वं च लक्षणम्||२०९|| ये सहायाः सुखाः पाने चिरक्षिप्रमदा नराः| मदात्ययस्य यो हेतुर्लक्षणं यद् यथा च यत्||२१०|| मद्यं मद्योत्थितान् रोगान् हन्ति यश्च क्रियाक्रमः| सर्वं तदुक्तमखिलं मदात्ययचिकित्सिते||२११||
🔊 Audio coming soon
யத்ப்ரபாவேத்யாதிரத்யாயஸங்க்ரஹஃ| ஸங்க்ரஹார்தோ வ்யக்த ஏவ||௨௦௭-௨௧௧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 24
இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதே சிகித்ஸாஸ்தாநே மதாத்யயசிகித்ஸிதஂ நாம சதுர்விஂஶோऽத்யாயஃ||௨௪||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने मदात्ययचिकित्सितं नाम चतुर्विंशोऽध्यायः||२४||
🔊 Audio coming soon
இதி ஶ்ரீசக்ரபாணிதத்தவிரசிதாயாஂ சரகதாத்பர்யடீகாயாமாயுர்வேததீபிகாயாஂ சிகித்ஸாஸ்தாநே மதாத்யயசிகித்ஸிதஂ நாம சதுர்விஂஶோऽத்யாயஃ||௨௪||