Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః కరప్రచితీయం రసాయనపాదం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
अथातः करप्रचितीयं रसायनपादं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ఆమలకరసాయనత్వసామ్యాదనంతరం కరప్రచితీయ ఉచ్యతే||1-2||
Adhikarana 2 (3-6) · Śloka 6
కరప్రచితానాం యథోక్తగుణానామామలకానాముద్ధృతాస్థ్నాం శుష్కచూర్ణితానాం పునర్మాఘే ఫాల్గునే వా మాసే త్రిఃసప్తకృత్వః స్వరసపరిపీతానాం పునః శుష్కచూర్ణీకృతానామాఢకమేకం గ్రాహయేత్, అథ జీవనీయానాం బృంహణీయానాం స్తన్యజననానాం శుక్రజననానాం వయఃస్థాపనానాం షడ్విరేచనశతాశ్రితీయోక్తానామౌషధగణానాం చందనాగురుధవతినిశఖదిరశింశపాసనసారాణాం చాణుశః కృత్తానామభయాబిభీతకపిప్పలీవచాచవ్యచిత్రకవిడంగానాం చ సమస్తానామాఢకమేకం దశగుణేనాంభసా సాధయేత్, తస్మిన్నాఢకావశేషే రసే సుపూతే తాన్యామలకచూర్ణాని దత్త్వా గోమయాగ్నిభిర్వంశవిదలశరతేజనాగ్నిభిర్వా సాధయేద్యావదపనయాద్రసస్య, తమనుపదగ్ధముపహృత్యాయసీషు పాత్రీష్వాస్తీర్య శోషయేత్, సుశుష్కం తత్ కృష్ణాజినస్యోపరి దృషది శ్లక్ష్ణపిష్టమయఃస్థాల్యాం నిధాపయేత్ సమ్యక్, తచ్చూర్ణమయశ్చూర్ణాష్టభాగసంప్రయుక్తం మధుసర్పిర్భ్యామగ్నిబలమభిసమీక్ష్య ప్రయోజయేదితి||3|| భవంతి చాత్ర- ఏతద్రసాయనం పూర్వం వసిష్ఠః కశ్యపోఽంగిరాః| జమదగ్నిర్భరద్వాజో భృగురన్యే చ తద్విధాః||4|| ప్రయుజ్య ప్రయతా ముక్తాః శ్రమవ్యాధిజరాభయాత్| యావదైచ్ఛంస్తపస్తేపుస్తత్ప్రభావాన్మహాబలాః||5|| ఇదం రసాయనం చక్రే బ్రహ్మా వార్షసహస్రికం| జరావ్యాధిప్రశమనం బుద్ధీంద్రియబలప్రదం||6|| (ఇత్యామలకాయసం బ్రాహ్మరసాయనం)|
करप्रचितानां यथोक्तगुणानामामलकानामुद्धृतास्थ्नां शुष्कचूर्णितानां पुनर्माघे फाल्गुने वा मासे त्रिःसप्तकृत्वः स्वरसपरिपीतानां पुनः शुष्कचूर्णीकृतानामाढकमेकं ग्राहयेत्, अथ जीवनीयानां बृंहणीयानां स्तन्यजननानां शुक्रजननानां वयःस्थापनानां षड्विरेचनशताश्रितीयोक्तानामौषधगणानां चन्दनागुरुधवतिनिशखदिरशिंशपासनसाराणां चाणुशः कृत्तानामभयाबिभीतकपिप्पलीवचाचव्यचित्रकविडङ्गानां च समस्तानामाढकमेकं दशगुणेनाम्भसा साधयेत्, तस्मिन्नाढकावशेषे रसे सुपूते तान्यामलकचूर्णानि दत्त्वा गोमयाग्निभिर्वंशविदलशरतेजनाग्निभिर्वा साधयेद्यावदपनयाद्रसस्य, तमनुपदग्धमुपहृत्यायसीषु पात्रीष्वास्तीर्य शोषयेत्, सुशुष्कं तत् कृष्णाजिनस्योपरि दृषदि श्लक्ष्णपिष्टमयःस्थाल्यां निधापयेत् सम्यक्, तच्चूर्णमयश्चूर्णाष्टभागसम्प्रयुक्तं मधुसर्पिर्भ्यामग्निबलमभिसमीक्ष्य प्रयोजयेदिति||३|| भवन्ति चात्र- एतद्रसायनं पूर्वं वसिष्ठः कश्यपोऽङ्गिराः| जमदग्निर्भरद्वाजो भृगुरन्ये च तद्विधाः||४|| प्रयुज्य प्रयता मुक्ताः श्रमव्याधिजराभयात्| यावदैच्छंस्तपस्तेपुस्तत्प्रभावान्महाबलाः||५|| इदं रसायनं चक्रे ब्रह्मा वार्षसहस्रिकम्| जराव्याधिप्रशमनं बुद्धीन्द्रियबलप्रदम्||६|| (इत्यामलकायसं ब्राह्मरसायनम्)|
🔊 Audio coming soon
కరప్రచితానామితిపదం స్వయంపతితగ్రహణం నిషేధయతి| మాఘే ఫాల్గునే వేతిగ్రహణవచనాత్తథైవ గృహీతానామధికార ఇత్యాగమాదున్నీయతే| స్వరస ఇహామలకస్యైవ భవతి, అధికారాత్| శాకః బృహత్పత్రస్తరుః| కృత్తానామితి చ్ఛిన్నానాం| ఇహ గోమయాగ్న్యాద్యుపకరణనియమేనైవ శక్త్యుత్కర్షో భవతీతి ఋషివచనాదున్నీయతే| యదుక్తం- “ఋషయస్త్వేవ జానంతి యోగసంయోగజం ఫలం” ఇతి| ఏవమన్యత్రాపి ఇతికర్తవ్యతానియమో వ్యాఖ్యేయః| కృష్ణాజినస్యేతి కృష్ణసారాజినస్య||3-6||
Adhikarana 3 (7-8) · Śloka 8
తపసా బ్రహ్మచర్యేణ ధ్యానేన ప్రశమేన చ| రసాయనవిధానేన కాలయుక్తేన చాయుషా||7|| స్థితా మహర్షయః పూర్వం, నహి కించిద్రసాయనం| గ్రామ్యానామన్యకార్యాణాం సిధ్యత్యప్రయతాత్మనాం||8||
तपसा ब्रह्मचर्येण ध्यानेन प्रशमेन च| रसायनविधानेन कालयुक्तेन चायुषा||७|| स्थिता महर्षयः पूर्वं, नहि किञ्चिद्रसायनम्| ग्राम्यानामन्यकार्याणां सिध्यत्यप्रयतात्मनाम्||८||
🔊 Audio coming soon
సంప్రతి రసాయనస్య తపోబ్రహ్మచర్యధ్యానాదియుక్తస్యైవ మహాఫలత్వం భవతీతి దర్శయన్నాహ- తపసేత్యాది| కాలయుక్తేన చాయుషేతి అనియతకాలయుక్తేన చాయుషేత్యర్థః, నియతకాలాయుషం ప్రతి తు న రసాయనం ఫలవదిత్యుక్తమేవ| స్థితా ఇతి దీర్ఘకాలజీవినః| విపర్యయేణ తపఃప్రభృతివిరహే రసాయనస్యాఫలతామాహ- న హీత్యాది||7-8||
Adhikarana 4 (9-14) · Śloka 14
సంవత్సరం పయోవృత్తిర్గవాం మధ్యే వసేత్ సదా| సావిత్రీం మనసా ధ్యాయన్ బ్రహ్మచారీ యతేంద్రియః||9|| సంవత్సరాంతే పౌషీం వా మాఘీం వా ఫాల్గునీం తిథిం| త్ర్యహోపవాసీ శుక్లస్య ప్రవిశ్యామలకీవనం||10|| బృహత్ఫలాఢ్యమారుహ్య ద్రుమం శాఖాగతం ఫలం| గృహీత్వా పాణినా తిష్ఠేజ్జపన్ బ్రహ్మామృతాగమాత్||11|| తదా హ్యవశ్యమమృతం వసత్యామలకే క్షణం| శర్కరామధుకల్పాని స్నేహవంతి మృదూని చ||12|| భవంత్యమృతసంయోగాత్తాని యావంతి భక్షయేత్| జీవేద్వర్షసహస్రాణి తావంత్యాగతయౌవనః||13|| సౌహిత్యమేషాం గత్వా తు భవత్యమరసన్నిభః| స్వయం చాస్యోపతిష్ఠంతే శ్రీర్వేదా వాక్ చ రూపిణీ||14|| (ఇతి కేవలామలకరసాయనం)|
संवत्सरं पयोवृत्तिर्गवां मध्ये वसेत् सदा| सावित्रीं मनसा ध्यायन् ब्रह्मचारी यतेन्द्रियः||९|| संवत्सरान्ते पौषीं वा माघीं वा फाल्गुनीं तिथिम्| त्र्यहोपवासी शुक्लस्य प्रविश्यामलकीवनम्||१०|| बृहत्फलाढ्यमारुह्य द्रुमं शाखागतं फलम्| गृहीत्वा पाणिना तिष्ठेज्जपन् ब्रह्मामृतागमात्||११|| तदा ह्यवश्यममृतं वसत्यामलके क्षणम्| शर्करामधुकल्पानि स्नेहवन्ति मृदूनि च||१२|| भवन्त्यमृतसंयोगात्तानि यावन्ति भक्षयेत्| जीवेद्वर्षसहस्राणि तावन्त्यागतयौवनः||१३|| सौहित्यमेषां गत्वा तु भवत्यमरसन्निभः| स्वयं चास्योपतिष्ठन्ते श्रीर्वेदा वाक् च रूपिणी||१४|| (इति केवलामलकरसायनम्)|
🔊 Audio coming soon
బ్రహ్మచారిత్వేనేంద్రియనియమే లబ్ధేఽపి యతేంద్రియపదసంబంధ ఇంద్రియనియమాతిశయోపదర్శనార్థః| పౌషాదిషు సంవత్సరాంతత్వం నియమదినాదారభ్య వర్షపూరణేన జ్ఞేయం| ఫాల్గునీమిత్యస్యాంతే ప్రాప్యేతి శేషః| “న ద్రుమమారోహేత్” (సూ.అ.8) ఇత్యస్యేహ ఆరుహ్య ద్రుమమితి వచనేనాపవాదః| జపన్ బ్రహ్మేతి ఓంకారం జపన్| అమృతాగమాదితి అమృతాగమపర్యంతం| సౌహిత్యమేషామితి కరణే షష్ఠీ| వాగ్రూపిణీతి తదధిష్ఠాత్రీ దేవతా||9-14||
Adhikarana 5 (15-23) · Śloka 23
త్రిఫలాయా రసే మూత్రే గవాం క్షారే చ లవణే| క్రమేణ చేంగుదీక్షారే కింశుకక్షార ఏవ చ||15|| తీక్ష్ణాయసస్య పత్రాణి వహ్నివర్ణాని సాధయేత్ | చతురంగులదీర్ఘాణి తిలోత్సేధతనూని చ||16|| జ్ఞాత్వా తాన్యంజనాభాని సూక్ష్మచూర్ణాని కారయేత్| తాని చూర్ణాని మధునా రసేనామలకస్య చ||17|| యుక్తాని లేహవత్ కుంభే స్థితాని ఘృతభావితే| సంవత్సరం నిధేయాని యవపల్లే తథైవ చ||18|| దద్యాదాలోడనం మాసే సర్వత్రాలోడయన్ బుధః| సంవత్సరాత్యయే తస్య ప్రయోగో మధుసర్పిషా||19|| ప్రాతః ప్రాతర్బలాపేక్షీ సాత్మ్యం జీర్ణే చ భోజనం| ఏష ఏవ చ లౌహానాం ప్రయోగః సంప్రకీర్తితః||20|| నాభిఘాతైర్న చాతంకైర్జరయా న చ మృత్యునా| స ధృష్యః స్యాద్గజప్రాణః సదా చాతిబలేంద్రియః||21|| ధీమాన్ యశస్వీ వాక్సిద్ధః శ్రుతధారీ మహాధనః | భవేత్ సమాం ప్రయుంజానో నరో లౌహరసాయనం||22|| అనేనైవ విధానేన హేమ్నశ్చ రజతస్య చ| ఆయుఃప్రకర్షకృత్సిద్ధః ప్రయోగః సర్వరోగనుత్||23|| (ఇతి లౌహాదిరసాయనం)|
त्रिफलाया रसे मूत्रे गवां क्षारे च लवणे| क्रमेण चेङ्गुदीक्षारे किंशुकक्षार एव च||१५|| तीक्ष्णायसस्य पत्राणि वह्निवर्णानि साधयेत् | चतुरङ्गुलदीर्घाणि तिलोत्सेधतनूनि च||१६|| ज्ञात्वा तान्यञ्जनाभानि सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत्| तानि चूर्णानि मधुना रसेनामलकस्य च||१७|| युक्तानि लेहवत् कुम्भे स्थितानि घृतभाविते| संवत्सरं निधेयानि यवपल्ले तथैव च||१८|| दद्यादालोडनं मासे सर्वत्रालोडयन् बुधः| संवत्सरात्यये तस्य प्रयोगो मधुसर्पिषा||१९|| प्रातः प्रातर्बलापेक्षी सात्म्यं जीर्णे च भोजनम्| एष एव च लौहानां प्रयोगः सम्प्रकीर्तितः||२०|| नाभिघातैर्न चातङ्कैर्जरया न च मृत्युना| स धृष्यः स्याद्गजप्राणः सदा चातिबलेन्द्रियः||२१|| धीमान् यशस्वी वाक्सिद्धः श्रुतधारी महाधनः | भवेत् समां प्रयुञ्जानो नरो लौहरसायनम्||२२|| अनेनैव विधानेन हेम्नश्च रजतस्य च| आयुःप्रकर्षकृत्सिद्धः प्रयोगः सर्वरोगनुत्||२३|| (इति लौहादिरसायनम्)|
🔊 Audio coming soon
క్షార ఇతి పరిస్రావితక్షారోదకే| క్షారే లావణ ఇతి జ్యోతిష్మత్యాః క్షారే| సాధయేదితి నిర్వాపయేత్| లౌహానామిత్యనేనైవ లోహాంతర్నివిష్టయోః సువర్ణరజతయోర్గ్రహణే సిద్ధే పునస్తయోర్వచనం తయోర్విశేషేణాదరోపదర్శనార్థం| రసాయనప్రభావాదేవ మహాధనత్వమితి జ్ఞేయం||15-23||
Adhikarana 6 (24-29) · Śloka 29
ఐంద్రీ మత్స్యాఖ్యకో బ్రాహ్మీ వచా బ్రహ్మసువర్చలా| పిప్పల్యో లవణం హేమ శంఖపుష్పీ విషం ఘృతం||24|| ఏషాం త్రియవకాన్ భాగాన్ హేమసర్పిర్విషైర్వినా| ద్వౌ యవౌ తత్ర హేమ్నస్తు తిలం దద్యాద్విషస్య చ||25|| సర్పిషశ్చ పలం దద్యాత్తదైకధ్యం ప్రయోజయేత్| ఘృతప్రభూతం సక్షౌద్రం జీర్ణే చాన్నం ప్రశస్యతే||26|| జరావ్యాధిప్రశమనం స్మృతిమేధాకరం పరం| ఆయుష్యం పౌష్టికం ధన్యం స్వరవర్ణప్రసాదనం||27|| పరమోజస్కరం చైతత్ సిద్ధమైంద్రం రసాయనం| నైనత్ ప్రసహతే కృత్యా నాలక్ష్మీర్న విషం న రుక్||28|| శ్విత్రం సకుష్ఠం జఠరాణి గుల్మాః ప్లీహా పురాణో విషమజ్వరశ్చ| మేధాస్మృతిజ్ఞానహరాశ్చ రోగాః శామ్యంత్యనేనాతిబలాశ్చ వాతాః||29|| (ఇత్యైంద్రం రసాయనం)|
ऐन्द्री मत्स्याख्यको ब्राह्मी वचा ब्रह्मसुवर्चला| पिप्पल्यो लवणं हेम शङ्खपुष्पी विषं घृतम्||२४|| एषां त्रियवकान् भागान् हेमसर्पिर्विषैर्विना| द्वौ यवौ तत्र हेम्नस्तु तिलं दद्याद्विषस्य च||२५|| सर्पिषश्च पलं दद्यात्तदैकध्यं प्रयोजयेत्| घृतप्रभूतं सक्षौद्रं जीर्णे चान्नं प्रशस्यते||२६|| जराव्याधिप्रशमनं स्मृतिमेधाकरं परम्| आयुष्यं पौष्टिकं धन्यं स्वरवर्णप्रसादनम्||२७|| परमोजस्करं चैतत् सिद्धमैन्द्रं रसायनम्| नैनत् प्रसहते कृत्या नालक्ष्मीर्न विषं न रुक्||२८|| श्वित्रं सकुष्ठं जठराणि गुल्माः प्लीहा पुराणो विषमज्वरश्च| मेधास्मृतिज्ञानहराश्च रोगाः शाम्यन्त्यनेनातिबलाश्च वाताः||२९|| (इत्यैन्द्रं रसायनम्)|
🔊 Audio coming soon
మత్స్యాఖ్యకో ‘మచ్ఛు’ ఇతి లోకే ఖ్యాతః; అన్యే తు ఐంద్రీభేదం మత్స్యాఖ్యకమాహుః| త్రియవకానితి త్రియవప్రమాణాన్ | ఘృతప్రభూతమిత్యన్నవిశేషణం| కృత్యా అభిచారః||24-29||
Adhikarana 7 (30-31) · Śloka 31
మండూకపర్ణ్యాః స్వరసః ప్రయోజ్యః క్షీరేణ యష్టీమధుకస్య చూర్ణం| రసో గుడూచ్యాస్తు సమూలపుష్ప్యాః కల్కః ప్రయోజ్యః ఖలు శంఖపుష్ప్యాః||30|| ఆయుఃప్రదాన్యామయనాశనాని బలాగ్నివర్ణస్వరవర్ధనాని| మేధ్యాని చైతాని రసాయనాని మేధ్యా విశేషేణ చ శంఖపుష్పీ||31|| (ఇతి మేధ్యరసాయనాని)|
मण्डूकपर्ण्याः स्वरसः प्रयोज्यः क्षीरेण यष्टीमधुकस्य चूर्णम्| रसो गुडूच्यास्तु समूलपुष्प्याः कल्कः प्रयोज्यः खलु शङ्खपुष्प्याः||३०|| आयुःप्रदान्यामयनाशनानि बलाग्निवर्णस्वरवर्धनानि| मेध्यानि चैतानि रसायनानि मेध्या विशेषेण च शङ्खपुष्पी||३१|| (इति मेध्यरसायनानि)|
🔊 Audio coming soon
మండూకపర్ణ్యా ఇత్యాదయశ్చత్వారో యోగాః||30-31||
Adhikarana 8 (32-35) · Śloka 35
పంచాష్టౌ సప్త దశ వా పిప్పలీర్మధుసర్పిషా| రసాయనగుణాన్వేషీ సమామేకాం ప్రయోజయేత్||32|| తిస్రస్తిస్రస్తు పూర్వాహ్ణే భుక్త్వాఽగ్రే భోజనస్య చ| పిప్పల్యః కింశుకక్షారభావితా ఘృతభర్జితాః||33|| ప్రయోజ్యా మధుసమ్మిశ్రా రసాయనగుణైషిణా| జేతుం కాసం క్షయం శోషం శ్వాసం హిక్కాం గలామయాన్||34|| అర్శాంసి గ్రహణీదోషం పాండుతాం విషమజ్వరం| వైస్వర్యం పీనసం శోఫం గుల్మం వాతబలాసకం||35|| (ఇతి పిప్పలీరసాయనం)|
पञ्चाष्टौ सप्त दश वा पिप्पलीर्मधुसर्पिषा| रसायनगुणान्वेषी समामेकां प्रयोजयेत्||३२|| तिस्रस्तिस्रस्तु पूर्वाह्णे भुक्त्वाऽग्रे भोजनस्य च| पिप्पल्यः किंशुकक्षारभाविता घृतभर्जिताः||३३|| प्रयोज्या मधुसम्मिश्रा रसायनगुणैषिणा| जेतुं कासं क्षयं शोषं श्वासं हिक्कां गलामयान्||३४|| अर्शांसि ग्रहणीदोषं पाण्डुतां विषमज्वरम्| वैस्वर्यं पीनसं शोफं गुल्मं वातबलासकम्||३५|| (इति पिप्पलीरसायनम्)|
🔊 Audio coming soon
పంచేత్యాదౌ సంఖ్యావ్యతిక్రమేణానుక్తసంఖ్యానామపి పిప్పలీనాముపయోగం సూచయతి| యద్యపి “త్రీణి ద్రవ్యాణి నాత్యుపయుంజీత పిప్పలీం క్షారం లవణం” (వి.అ.1) ఇత్యుక్తం, తథాఽపీహ ద్రవ్యాంతరసంయుక్తానాం పిప్పలీనామభ్యాసో న విరుద్ధః; కింవా, ఉక్తపిప్పలీరసాయనవ్యతిరేకేణోత్సర్గాపవాదన్యాయాత్ స నిషేధో జ్ఞేయః| కింశుకః పలాశః||32-35||
Adhikarana 9 (36-40) · Śloka 40
క్రమవృద్ధ్యా దశాహాని దశపైప్పలికం దినం| వర్ధయేత్ పయసా సార్ధం తథైవాపనయేత్ పునః||36|| జీర్ణే జీర్ణే చ భుంజీత షష్టికం క్షీరసర్పిషా| పిప్పలీనాం సహస్రస్య ప్రయోగోఽయం రసాయనం||37|| పిష్టాస్తా బలిభిః సేవ్యాః, శృతా మధ్యబలైర్నరైః| చూర్ణీకృతా హ్రస్వబలైర్యోజ్యా దోషామయాన్ ప్రతి||38|| దశపైప్పలికః శ్రేష్ఠో మధ్యమః షట్ ప్రకీర్తితః| ప్రయోగో యస్త్రిపర్యంతః స కనీయాన్ స చాబలైః||39|| బృహణం స్వర్యమాయుష్యం ప్లీహోదరవినాశనం| వయసః స్థాపనం మేధ్యం పిప్పలీనాం రసాయనం||40|| (ఇతి పిప్పలీవర్ధమానం రసాయనం)|
क्रमवृद्ध्या दशाहानि दशपैप्पलिकं दिनम्| वर्धयेत् पयसा सार्धं तथैवापनयेत् पुनः||३६|| जीर्णे जीर्णे च भुञ्जीत षष्टिकं क्षीरसर्पिषा| पिप्पलीनां सहस्रस्य प्रयोगोऽयं रसायनम्||३७|| पिष्टास्ता बलिभिः सेव्याः, शृता मध्यबलैर्नरैः| चूर्णीकृता ह्रस्वबलैर्योज्या दोषामयान् प्रति||३८|| दशपैप्पलिकः श्रेष्ठो मध्यमः षट् प्रकीर्तितः| प्रयोगो यस्त्रिपर्यन्तः स कनीयान् स चाबलैः||३९|| बृहणं स्वर्यमायुष्यं प्लीहोदरविनाशनम्| वयसः स्थापनं मेध्यं पिप्पलीनां रसायनम्||४०|| (इति पिप्पलीवर्धमानं रसायनम्)|
🔊 Audio coming soon
పిప్పలీవర్ధమానమాహ- క్రమవృద్ధ్యేత్యాది| దశపిప్పల్యో యత్ర వర్ధంతే తద్దినం దశపైప్పలికం, తేన ప్రత్యహం దశపిప్పల్యో వర్ధనీయా ఇత్యర్థః; తతశ్చోనవింశతిదినైర్వృద్ధిహానిక్రమేణైకేనైవ సహస్రం పూర్ణం భవతి| ‘చూర్ణీకృతా’ ఇత్యత్ర ‘శీతీకృతా’ ఇతి వా పాఠః| పిప్పలీవర్ధమానక్రమభుక్తముత్కృష్టం దర్శయన్నపరమపి వర్ధమానక్రమద్వయం మధ్యమత్వావరత్వాభ్యామాహ- దశేత్యాది| షట్ ప్రకీర్తిత ఇతి షడ్వృద్ధ్యా పూర్వాచార్యైరుక్తః| త్రిపర్యంత ఇత్యస్యాంతే పిప్పలీత్రయావస్థానాత్ పిప్పలీత్రికేణైవ వృద్ధిర్భవతి, తతో దశపిప్పలీకే దశైవాంతే భవంతి||36-40||
Adhikarana 10 (41-47) · Śloka 47
జరణాంతేఽభయామేకాం ప్రాగ్భుక్తాద్ ద్వే బిభీతకే| భుక్త్వా తు మధుసర్పిర్భ్యాం చత్వార్యామలకాని చ||41|| ప్రయోజయన్ సమామేకాం త్రిఫలాయా రసాయనం| జీవేద్వర్షశతం పూర్ణమజరోఽవ్యాధిరేవ చ||42|| (ఇతి త్రిఫలారసాయనం)| త్రైఫలేనాయసీం పాత్రీం కల్కేనాలేపయేన్నవాం| తమహోరాత్రికం లేపం పిబేత్ క్షౌద్రోదకాప్లుతం||43|| ప్రభూతస్నేహమశనం జీర్ణే తత్ర ప్రశస్యతే| అజరోఽరుక్ సమాభ్యాసాజ్జీవేచ్చైవ సమాః శతం||44|| (ఇతి త్రిఫలారసాయనమపరం)| మధుకేన తుగాక్షీర్యా పిప్పల్యా క్షౌద్రసర్పిషా| త్రిఫలా సితయా చాపి యుక్తా సిద్ధం రసాయనం||45|| (ఇతి త్రిఫలారసాయనమపరం)| సర్వలౌహైః సువర్ణేన వచయా మధుసర్పిషా| విడంగపిప్పలీభ్యాం చ త్రిఫలా లవణేన చ||46|| సంవత్సరప్రయోగేణ మేధాస్మృతిబలప్రదా| భవత్యాయుఃప్రదా ధన్యా జరారోగనిబర్హణీ||47|| (ఇతి త్రిఫలారసాయనమపరం)|
जरणान्तेऽभयामेकां प्राग्भुक्ताद् द्वे बिभीतके| भुक्त्वा तु मधुसर्पिर्भ्यां चत्वार्यामलकानि च||४१|| प्रयोजयन् समामेकां त्रिफलाया रसायनम्| जीवेद्वर्षशतं पूर्णमजरोऽव्याधिरेव च||४२|| (इति त्रिफलारसायनम्)| त्रैफलेनायसीं पात्रीं कल्केनालेपयेन्नवाम्| तमहोरात्रिकं लेपं पिबेत् क्षौद्रोदकाप्लुतम्||४३|| प्रभूतस्नेहमशनं जीर्णे तत्र प्रशस्यते| अजरोऽरुक् समाभ्यासाज्जीवेच्चैव समाः शतम्||४४|| (इति त्रिफलारसायनमपरम्)| मधुकेन तुगाक्षीर्या पिप्पल्या क्षौद्रसर्पिषा| त्रिफला सितया चापि युक्ता सिद्धं रसायनम्||४५|| (इति त्रिफलारसायनमपरम्)| सर्वलौहैः सुवर्णेन वचया मधुसर्पिषा| विडङ्गपिप्पलीभ्यां च त्रिफला लवणेन च||४६|| संवत्सरप्रयोगेण मेधास्मृतिबलप्रदा| भवत्यायुःप्रदा धन्या जरारोगनिबर्हणी||४७|| (इति त्रिफलारसायनमपरम्)|
🔊 Audio coming soon
జరణాంత ఇత్యాదౌ మధుసర్పిర్భ్యామితి అభయాం బిభీతకే ఆమలకానీత్యనేన చ యుజ్యతే| మధుకేనేత్యాదిరేకః ప్రయోగః| సర్వలౌహైరిత్యాద్యపరః| లౌహైరిత్యుక్తే సువర్ణే ప్రాప్తే సువర్ణేనేతిపదం లోహత్వేనాభిప్రసిద్ధస్యాగ్రహణనిరాసార్థం||41-47||
Adhikarana 11 (48-50) · Śloka 50
అనమ్లం చ కషాయం చ కటు పాకే శిలాజతు| నాత్యుష్ణశీతం ధాతుభ్యశ్చతుర్భ్యస్తస్య సంభవః||48|| హేమ్నశ్చ రజతాత్తామ్రాద్వరాత్ కృష్ణాయసాదపి| రసాయనం తద్విధిభిస్తద్వృష్యం తచ్చ రోగనుత్||49|| వాతపిత్తకఫఘ్నైశ్చ నిర్యూహైస్తత్ సుభావితం| వీర్యోత్కర్షం పరం యాతి సర్వైరేకైకశోఽపి వా||50||
अनम्लं च कषायं च कटु पाके शिलाजतु| नात्युष्णशीतं धातुभ्यश्चतुर्भ्यस्तस्य सम्भवः||४८|| हेम्नश्च रजतात्ताम्राद्वरात् कृष्णायसादपि| रसायनं तद्विधिभिस्तद्वृष्यं तच्च रोगनुत्||४९|| वातपित्तकफघ्नैश्च निर्यूहैस्तत् सुभावितम्| वीर्योत्कर्षं परं याति सर्वैरेकैकशोऽपि वा||५०||
🔊 Audio coming soon
శిలాజతురసాయనం దర్శయితుం శిలాజతునోఽభ్యర్హితస్య గుణానేవ తావదాహ- అనమ్లమిత్యాది| వరాదితి శ్రేష్ఠాత్| సుశ్రుతే యద్యపి త్రపుసీసభవం ప్రక్షిప్య షడ్విధశిలాజతు సామాన్యేన రోగే రసాయనాధికారే చోక్తం, తథాఽపీహ రసాయనాధికారే తదధికృతచతుర్విధమేవోక్తం||48-50||
Adhikarana 12 (51-54) · Śloka 55
ప్రక్షిప్తోద్ధృతమప్యేనత్ పునస్తత్ ప్రక్షిపేద్రసే| కోష్ణే సప్తాహమేతేన విధినా తస్య భావనా||51|| పూర్వోక్తేన విధానేన లోహైశ్చూర్ణీకృతైః సహ| తత్ పీతం పయసా దద్యాద్దీర్ఘమాయుః సుఖాన్వితం||52|| జరావ్యాధిప్రశమనం దేహదార్ఢ్యకరం పరం| మేధాస్మృతికరం ధన్యం క్షీరాశీ తత్ ప్రయోజయేత్||53|| ప్రయోగః సప్తసప్తాహాస్త్రయశ్చైకశ్చ సప్తకః| నిర్దిష్టస్త్రివిధస్తస్య పరో మధ్యోఽవరస్తథా||54|| పలమర్ధపలం కర్షో మాత్రా తస్య త్రిధా మతా|55|
प्रक्षिप्तोद्धृतमप्येनत् पुनस्तत् प्रक्षिपेद्रसे| कोष्णे सप्ताहमेतेन विधिना तस्य भावना||५१|| पूर्वोक्तेन विधानेन लोहैश्चूर्णीकृतैः सह| तत् पीतं पयसा दद्याद्दीर्घमायुः सुखान्वितम्||५२|| जराव्याधिप्रशमनं देहदार्ढ्यकरं परम्| मेधास्मृतिकरं धन्यं क्षीराशी तत् प्रयोजयेत्||५३|| प्रयोगः सप्तसप्ताहास्त्रयश्चैकश्च सप्तकः| निर्दिष्टस्त्रिविधस्तस्य परो मध्योऽवरस्तथा||५४|| पलमर्धपलं कर्षो मात्रा तस्य त्रिधा मता|५५|
🔊 Audio coming soon
శిలాజతుభావనావిధిమాహ- ప్రక్షిప్తేత్యాది| ప్రక్షిప్తానంతరముద్ధృతం ప్రక్షిప్తోద్ధృతం| లౌహైః సహేతి భాగానియమే లోహసమానభాగతా శిలాజతునః| ప్రయోగః సప్తసప్తాహా ఇతి సప్తసప్తాహవ్యాపకప్రయోగ ఇత్యర్థః; ఏవం త్రయశ్చైకశ్చ సప్తక ఇత్యత్రాపి బోద్ధవ్యం||51-54||-
Adhikarana 13 (55-61) · Śloka 61
జాతేర్విశేషం సవిధిం తస్య వక్ష్యామ్యతః పరం||55|| హేమాద్యాః సూర్యసంతప్తాః స్రవంతి గిరిధాతవః| జత్వాభం మృదు మృత్స్నాచ్ఛం యన్మలం తచ్ఛిలాజతు||56|| మధురశ్చ సతిక్తశ్చ జపాపుష్పనిభశ్చ యః| కటుర్విపాకే శీతశ్చ స సువర్ణస్య నిస్రవః||57|| రూప్యస్య కటుకః శ్వేతః శీతః స్వాదు విపచ్యతే| తామ్రస్య బర్హికంఠాభస్తిక్తోష్ణః పచ్యతే కటు||58|| యస్తు గుగ్గులుకాభాసస్తిక్తకో లవణాన్వితః| కటుర్విపాకే శీతశ్చ సర్వశ్రేష్ఠః స చాయసః||59|| గోమూత్రగంధయః సర్వే సర్వకర్మసు యౌగికాః| రసాయనప్రయోగేషు పశ్చిమస్తు విశిష్యతే||60|| యథాక్రమం వాతపిత్తే శ్లేష్మపిత్తే కఫే త్రిషు| విశేషతః ప్రశస్యంతే మలా హేమాదిధాతుజాః||61||
जातेर्विशेषं सविधिं तस्य वक्ष्याम्यतः परम्||५५|| हेमाद्याः सूर्यसन्तप्ताः स्रवन्ति गिरिधातवः| जत्वाभं मृदु मृत्स्नाच्छं यन्मलं तच्छिलाजतु||५६|| मधुरश्च सतिक्तश्च जपापुष्पनिभश्च यः| कटुर्विपाके शीतश्च स सुवर्णस्य निस्रवः||५७|| रूप्यस्य कटुकः श्वेतः शीतः स्वादु विपच्यते| ताम्रस्य बर्हिकण्ठाभस्तिक्तोष्णः पच्यते कटु||५८|| यस्तु गुग्गुलुकाभासस्तिक्तको लवणान्वितः| कटुर्विपाके शीतश्च सर्वश्रेष्ठः स चायसः||५९|| गोमूत्रगन्धयः सर्वे सर्वकर्मसु यौगिकाः| रसायनप्रयोगेषु पश्चिमस्तु विशिष्यते||६०|| यथाक्रमं वातपित्ते श्लेष्मपित्ते कफे त्रिषु| विशेषतः प्रशस्यन्ते मला हेमादिधातुजाः||६१||
🔊 Audio coming soon
సవిధిమితి విధానసహితం| శిలాజతువిధానం చ యథాక్రమం ‘వాతపిత్తే’ ఇత్యాదిగ్రంథేన వక్తవ్యం| హేమాదిశబ్దేనేహ హేమాదిసంభవస్థానభూతశిలోచ్యతే, యతో న సాక్షాత్ సువర్ణాదిభ్య ఏవ శిలాజతు స్రవతి| మృత్స్నం మసృణం, అచ్ఛం స్వచ్ఛం| యస్తు రూప్యభవే కటురసే విరుద్ధః స్వాదుః పాక ఉక్తః స ఉత్సర్గాపవాదన్యాయేన జ్ఞేయః| వీర్యం తు తామ్రభవస్యోష్ణస్య తథా త్రయాణాం చ శీతత్వయుక్తానామత్యుష్ణశీతవీర్యతాయా అవకాశో నాస్తి, అతః సామాన్యగుణకథనే నాత్యుష్ణశీతమితిపదేన ఉష్ణస్య శీతస్య చ వీర్యస్య ప్రకర్షో నిషిధ్యతే; తేనానుష్ణాశీతత్వం విధీయతే; తతశ్చ శిలాజతుని వీర్యం శీతముష్ణం వాఽభిహితమపి న బలవద్భవతీతి లభ్యతే||55-61||
Adhikarana 14 (62-66) · Śloka 66
శిలాజతుప్రయోగేషు విదాహీని గురూణి చ| వర్జయేత్ సర్వకాలం తు కులత్థాన్ పరివర్జయేత్||62|| తే హ్యత్యంతవిరుద్ధత్వాదశ్మనో భేదనాః పరం| లోకే దృష్టాస్తతస్తేషాం ప్రయోగః ప్రతిషిధ్యతే||63|| పయాంసి తక్రాణి రసాః సయూషాస్తోయం సమూత్రా వివిధాః కషాయాః| ఆలోడనార్థం గిరిజస్య శస్తాస్తే తే ప్రయోజ్యాః ప్రసమీక్ష్య కార్యం||64|| న సోఽస్తి రోగో భువి సాధ్యరూపః శిలాహ్వయం యం న జయేత్ ప్రసహ్య| తత్ కాలయోగైర్విధిభిః ప్రయుక్తం స్వస్థస్య చోర్జాం విపులాం దదాతి||65|| (ఇతి శిలాజతురసాయనం)| తత్ర శ్లోకః- కరప్రచితికే పాదే దశ షట్ చ మహర్షిణా| రసాయనానాం సిద్ధానాం సంయోగాః సముదాహృతాః||66||
शिलाजतुप्रयोगेषु विदाहीनि गुरूणि च| वर्जयेत् सर्वकालं तु कुलत्थान् परिवर्जयेत्||६२|| ते ह्यत्यन्तविरुद्धत्वादश्मनो भेदनाः परम्| लोके दृष्टास्ततस्तेषां प्रयोगः प्रतिषिध्यते||६३|| पयांसि तक्राणि रसाः सयूषास्तोयं समूत्रा विविधाः कषायाः| आलोडनार्थं गिरिजस्य शस्तास्ते ते प्रयोज्याः प्रसमीक्ष्य कार्यम्||६४|| न सोऽस्ति रोगो भुवि साध्यरूपः शिलाह्वयं यं न जयेत् प्रसह्य| तत् कालयोगैर्विधिभिः प्रयुक्तं स्वस्थस्य चोर्जां विपुलां ददाति||६५|| (इति शिलाजतुरसायनम्)| तत्र श्लोकः- करप्रचितिके पादे दश षट् च महर्षिणा| रसायनानां सिद्धानां संयोगाः समुदाहृताः||६६||
🔊 Audio coming soon
శిలాజతుప్రయోగేష్వితి బహువచనమాలోడనాదిభేదేన ప్రయోగభేదం బుద్ధిస్థీకృత్య జ్ఞేయం| శిలాజతుప్రయోగే గురునిషేధేఽపి విశేషవచనాత్ క్షీరాదిప్రయోగః| సర్వకాలమితి యావద్రసాయనాహితా గుణాః సంతి| కేచిత్తు యావజ్జీవం కులత్థవర్జనమాహుః; యదుక్తం సుశ్రుతే- “తద్భావితః కపోతాంశ్చ కులత్థాంశ్చ వివర్జయేత్” (సు.చి.అ.13) ఇతి| శిలాజతుప్రయోగం స్తౌతి- న సోఽస్తీత్యాది||62-66||
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతే చికిత్సాస్థానే రసాయనాధ్యాయే కరప్రచితీయో నామ రసాయనపాదస్తృతీయః||3||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने रसायनाध्याये करप्रचितीयो नाम रसायनपादस्तृतीयः||३||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీచక్రపాణిదత్తవిరచితాయామాయుర్వేదదీపికాయాం చరకతాత్పర్యటీకాయాం చికిత్సాస్థానే రసాయనాధ్యాయే కరప్రచితీయో నామ రసాయనపాదస్తృతీయః|| 3||