Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ പ്രാണകാമീയം രസായനപാദം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
अथातः प्राणकामीयं रसायनपादं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
പൂര്വപാദേ ഹ്യാമലകരസായനാന്യുക്താനി, ഇഹാപ്യാമലകരസായനാനി സന്തീതി പ്രാണകാമീയമനന്തരമുച്യതേ| പ്രാണകാമശബ്ദമധികൃത്യ കൃതമിതി പ്രാണകാമീയമ്||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
പ്രാണകാമാഃ ശുശ്രൂഷധ്വമിദമുച്യമാനമമൃതമിവാപരമദിതിസുതഹിതകരമചിന്ത്യാദ്ഭുതപ്രഭാവമായുഷ്യമാരോഗ്യകരം വയസഃ സ്ഥാപനം നിദ്രാതന്ദ്രാശ്രമക്ലമാലസ്യദൌര്ബല്യാപഹരമനിലകഫപിത്തസാമ്യകരം സ്ഥൈര്യകരമബദ്ധമാംസഹരമന്തരഗ്നിസന്ധുക്ഷണം പ്രഭാവര്ണസ്വരോത്തമകരം രസായനവിധാനമ്| അനേന ച്യവനാദയോ മഹര്ഷയഃ പുനര്യുവത്വമാപുര്നാരീണാം ചേഷ്ടതമാ ബഭൂവുഃ, സ്ഥിരസമസുവിഭക്തമാംസാഃ, സുസംഹതസ്ഥിരശരീരാഃ, സുപ്രസന്നബലവര്ണേന്ദ്രിയാഃ, സര്വത്രാപ്രതിഹതപരാക്രമാഃ, ക്ലേശസഹാശ്ച| സര്വേ ശരീരദോഷാ ഭവന്തി ഗ്രാമ്യാഹാരാദമ്ലലവണകടുകക്ഷാരശുഷ്കശാകമാംസതിലപലലപിഷ്ടാന്നഭോജിനാം വിരൂഢനവശൂകശമീധാന്യവിരുദ്ധാസാത്മ്യരൂക്ഷക്ഷാരാഭിഷ്യന്ദിഭോജിനാം ക്ലിന്നഗുരുപൂതിപര്യുഷിതഭോജിനാം വിഷമാധ്യശനപ്രായാണാം ദിവാസ്വപ്നസ്ത്രീമദ്യനിത്യാനാം വിഷമാതിമാത്രവ്യായാമസങ്ക്ഷോഭിതശരീരാണാം ഭയക്രോധശോകലോഭമോഹായാസബഹുലാനാമ്; അതോനിമിത്തം ഹി ശിഥിലീഭവന്തി മാംസാനി, വിമുച്യന്തേ സന്ധയഃ, വിദഹ്യതേ രക്തം, വിഷ്യന്ദതേ ചാനല്പം മേദഃ, ന സന്ധീയതേऽസ്ഥിഷു മജ്ജാ, ശുക്രം ന പ്രവര്തതേ, ക്ഷയമുപൈത്യോജഃ; സ ഏവമ്ഭൂതോ ഗ്ലായതി, സീദതി, നിദ്രാതന്ദ്രാലസ്യസമന്വിതോ നിരുത്സാഹഃ ശ്വസിതി, അസമര്ഥശ്ചേഷ്ടാനാം ശാരീരമാനസീനാം, നഷ്ടസ്മൃതിബുദ്ധിച്ഛായോ രോഗാണാമധിഷ്ഠാനഭൂതോ ന സര്വമായുരവാപ്നോതി| തസ്മാദേതാന് ദോഷാനവേക്ഷമാണഃ സര്വാന് യഥോക്താനഹിതാനപാസ്യാഹാരവിഹാരാന് രസായനാനി പ്രയോക്തുമര്ഹതീത്യുക്ത്വാ ഭഗവാന് പുനര്വസുരാത്രേയ ഉവാച-||൩||
प्राणकामाः शुश्रूषध्वमिदमुच्यमानममृतमिवापरमदितिसुतहितकरमचिन्त्याद्भुतप्रभावमायुष्यमारोग्यकरं वयसः स्थापनं निद्रातन्द्राश्रमक्लमालस्यदौर्बल्यापहरमनिलकफपित्तसाम्यकरं स्थैर्यकरमबद्धमांसहरमन्तरग्निसन्धुक्षणं प्रभावर्णस्वरोत्तमकरं रसायनविधानम्| अनेन च्यवनादयो महर्षयः पुनर्युवत्वमापुर्नारीणां चेष्टतमा बभूवुः, स्थिरसमसुविभक्तमांसाः, सुसंहतस्थिरशरीराः, सुप्रसन्नबलवर्णेन्द्रियाः, सर्वत्राप्रतिहतपराक्रमाः, क्लेशसहाश्च| सर्वे शरीरदोषा भवन्ति ग्राम्याहारादम्ललवणकटुकक्षारशुष्कशाकमांसतिलपललपिष्टान्नभोजिनां विरूढनवशूकशमीधान्यविरुद्धासात्म्यरूक्षक्षाराभिष्यन्दिभोजिनां क्लिन्नगुरुपूतिपर्युषितभोजिनां विषमाध्यशनप्रायाणां दिवास्वप्नस्त्रीमद्यनित्यानां विषमातिमात्रव्यायामसङ्क्षोभितशरीराणां भयक्रोधशोकलोभमोहायासबहुलानाम्; अतोनिमित्तं हि शिथिलीभवन्ति मांसानि, विमुच्यन्ते सन्धयः, विदह्यते रक्तं, विष्यन्दते चानल्पं मेदः, न सन्धीयतेऽस्थिषु मज्जा, शुक्रं न प्रवर्तते, क्षयमुपैत्योजः; स एवम्भूतो ग्लायति, सीदति, निद्रातन्द्रालस्यसमन्वितो निरुत्साहः श्वसिति, असमर्थश्चेष्टानां शारीरमानसीनां, नष्टस्मृतिबुद्धिच्छायो रोगाणामधिष्ठानभूतो न सर्वमायुरवाप्नोति| तस्मादेतान् दोषानवेक्षमाणः सर्वान् यथोक्तानहितानपास्याहारविहारान् रसायनानि प्रयोक्तुमर्हतीत्युक्त्वा भगवान् पुनर्वसुरात्रेय उवाच-||३||
🔊 Audio coming soon
നിദ്രാഹരത്വം രസായനസ്യ വൈകാരികനിദ്രാഹരത്വേന, കിംവാ ദേവവത് സര്വദാ പ്രബുദ്ധോ നിദ്രാരഹിതോ ഭവതി| തന്ദ്രാലക്ഷണം തന്ത്രാന്തരേ- “ഇന്ദ്രിയാര്ഥേഷ്വസംവിത്തിര്ഗൌരവം ജൃമ്ഭണം ക്ലമഃ| നിദ്രാര്തസ്യേവ യസ്യൈതേ തസ്യ തന്ദ്രാം വിനിര്ദിശേത്” (സു.ശാ.അ.൪) ഇതി| അബദ്ധമാംസമ് അനിബിഡമാംസമ്| ഉത്തമാനി പ്രഭാദീനി കരോതീതി പ്രഭാവര്ണസ്വരോത്തമകരമ്| ഏവഞ്ജാതീയശ്ച പൂര്വനിപാതാനിയമോऽപ്രതിബന്ധേന ചരകേऽസ്തി, സ മയൂരവ്യംസകാദിപാഠാദ്ദ്രഷ്ടവ്യഃ| അനേന ഹീത്യാദിനാ പുരാവൃത്തകഥനേന രസായനാനി വക്ഷ്യമാണാനി പ്രവൃത്ത്യര്ഥം സ്തൌതി| രസായനപ്രയോഗേ വര്ജനീയം ഗ്രാമ്യാഹാരാദി ദൂഷണത്വേന നിര്ദിശന്നാഹ- സര്വേ ഇത്യാദി| തിലസ്തു അചൂര്ണിതസ്തിലഃ, പലലം തിലചൂര്ണമ്| അതോനിമിത്തമിതി ഗ്രാമ്യാഹാരാദികാരണകമ്| ശുക്രം ന പ്രവര്തത ഇതി നോത്പദ്യതേ ശുക്രമിത്യര്ഥഃ|| ൩||
Adhikarana 3 (4-6) · Śloka 6
ആമലകാനാം സുഭൂമിജാനാം കാലജാനാമനുപഹതഗന്ധവര്ണരസാനാമാപൂര്ണരസപ്രമാണവീര്യാണാം സ്വരസേന പുനര്നവാകല്കപാദസമ്പ്രയുക്തേന സര്പിഷഃ സാധയേദാഢകമ്, അതഃ പരം വിദാരീസ്വരസേന ജീവന്തീകല്കസമ്പ്രയുക്തേന, അതഃ പരം ചതുര്ഗുണേന പയസാ ബലാതിബലാകഷായേണ ശതാവരീകല്കസംയുക്തേന; അനേന ക്രമേണൈകൈകം ശതപാകം സഹസ്രപാകം വാ ശര്കരാക്ഷൌദ്രചതുര്ഭാഗസമ്പ്രയുക്തം സൌവര്ണേ രാജതേ മാര്തികേ വാ ശുചൌ ദൃഢേ ഘൃതഭാവിതേ കുമ്ഭേ സ്ഥാപയേത്; തദ്യഥോക്തേന വിധിനാ യഥാഗ്നി പ്രാതഃ പ്രാതഃ പ്രയോജയേത്, ജീര്ണേ ച ക്ഷീരസര്പിര്ഭ്യാം ശാലിഷഷ്ടികമശ്നീയാത്| അസ്യ പ്രയോഗാദ്വര്ഷശതം വയോऽജരം തിഷ്ഠതി, ശ്രുതമവതിഷ്ഠതേ, സര്വാമയാഃ പ്രശാമ്യന്തി, അപ്രതിഹതഗതിഃ സ്ത്രീഷു, അപത്യവാന് ഭവതീതി||൪|| ഭവതശ്ചാത്ര- ബൃഹച്ഛരീരം ഗിരിസാരസാരം സ്ഥിരേന്ദ്രിയം ചാതിബലേന്ദ്രിയം ച| അധൃഷ്യമന്യൈരതികാന്തരൂപം പ്രശസ്തിപൂജാസുഖചിത്തഭാക് ച||൫|| ബലം മഹദ്വര്ണവിശുദ്ധിരഗ്ര്യാ സ്വരോ ഘനൌഘസ്തനിതാനുകാരീ| ഭവത്യപത്യം വിപുലം സ്ഥിരം ച സമശ്നതോ യോഗമിമം നരസ്യ||൬|| (ഇത്യാമലകഘൃതമ്)|
आमलकानां सुभूमिजानां कालजानामनुपहतगन्धवर्णरसानामापूर्णरसप्रमाणवीर्याणां स्वरसेन पुनर्नवाकल्कपादसम्प्रयुक्तेन सर्पिषः साधयेदाढकम्, अतः परं विदारीस्वरसेन जीवन्तीकल्कसम्प्रयुक्तेन, अतः परं चतुर्गुणेन पयसा बलातिबलाकषायेण शतावरीकल्कसंयुक्तेन; अनेन क्रमेणैकैकं शतपाकं सहस्रपाकं वा शर्कराक्षौद्रचतुर्भागसम्प्रयुक्तं सौवर्णे राजते मार्तिके वा शुचौ दृढे घृतभाविते कुम्भे स्थापयेत्; तद्यथोक्तेन विधिना यथाग्नि प्रातः प्रातः प्रयोजयेत्, जीर्णे च क्षीरसर्पिर्भ्यां शालिषष्टिकमश्नीयात्| अस्य प्रयोगाद्वर्षशतं वयोऽजरं तिष्ठति, श्रुतमवतिष्ठते, सर्वामयाः प्रशाम्यन्ति, अप्रतिहतगतिः स्त्रीषु, अपत्यवान् भवतीति||४|| भवतश्चात्र- बृहच्छरीरं गिरिसारसारं स्थिरेन्द्रियं चातिबलेन्द्रियं च| अधृष्यमन्यैरतिकान्तरूपं प्रशस्तिपूजासुखचित्तभाक् च||५|| बलं महद्वर्णविशुद्धिरग्र्या स्वरो घनौघस्तनितानुकारी| भवत्यपत्यं विपुलं स्थिरं च समश्नतो योगमिमं नरस्य||६|| (इत्यामलकघृतम्)|
🔊 Audio coming soon
ഏകൈകശഃ ശതപാകമിത്യര്ഥഃ| ഏകൈകപാകസാധനം പൃഥക് കര്തവ്യം; തേന ത്രിശതധാ പാകോ ഭവതി| അത്ര ച കല്കോപലേപാദിനോപക്ഷീണമപി യദവശിഷ്ടം ഭവതി തദേവ ഗ്രാഹ്യം, വചനബലാത്| സൌവര്ണാദിപാത്രേഷു യഥാപൂര്വം വരഗുണത്വമ്, അന്യഥാ സമാനഗുണത്വേ സര്വേഷാം മൃത്പാത്രസ്യ സുലഭത്വേനാതിദുര്ലഭതരം സൌവര്ണപാത്രം നോപദേശമര്ഹതി| യഥോക്തേന വിധിനേതി കുടീപ്രാവേശികേന| ഗിരിസാരഃ ലോഹമ്||൪-൬||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
ആമലകസഹസ്രം പിപ്പലീസഹസ്രസമ്പ്രയുക്തം പലാശതരുണക്ഷാരോദകോത്തരം തിഷ്ഠേത്, തദനുഗതക്ഷാരോദകമനാതപശുഷ്കമനസ്ഥി ചൂര്ണീകൃതം ചതുര്ഗുണാഭ്യാം മധുസര്പിര്ഭ്യാം സന്നീയ ശര്കരാചൂര്ണചതുര്ഭാഗസമ്പ്രയുക്തം ഘൃതഭാജനസ്ഥം ഷണ്മാസാന് സ്ഥാപയേദന്തര്ഭൂമേഃ| തസ്യോത്തരകാലമഗ്നിബലസമാം മാത്രാം ഖാദേത്, പൌര്വാഹ്ണികഃ പ്രയോഗോ നാപരാഹ്ണികഃ, സാത്മ്യാപേക്ഷശ്ചാഹാരവിധിഃ| അസ്യ പ്രയോഗാദ്വര്ഷശതമജരം വയസ്തിഷ്ഠതീതി സമാനം പൂര്വേണ||൭|| (ഇത്യാമലകാവലേഹഃ)|
आमलकसहस्रं पिप्पलीसहस्रसम्प्रयुक्तं पलाशतरुणक्षारोदकोत्तरं तिष्ठेत्, तदनुगतक्षारोदकमनातपशुष्कमनस्थि चूर्णीकृतं चतुर्गुणाभ्यां मधुसर्पिर्भ्यां सन्नीय शर्कराचूर्णचतुर्भागसम्प्रयुक्तं घृतभाजनस्थं षण्मासान् स्थापयेदन्तर्भूमेः| तस्योत्तरकालमग्निबलसमां मात्रां खादेत्, पौर्वाह्णिकः प्रयोगो नापराह्णिकः, सात्म्यापेक्षश्चाहारविधिः| अस्य प्रयोगाद्वर्षशतमजरं वयस्तिष्ठतीति समानं पूर्वेण||७|| (इत्यामलकावलेहः)|
🔊 Audio coming soon
പലാശതരുണഃ തരുണപലാശഃ; അനേന ബാലവൃദ്ധപലാശവര്ജനമുച്യതേ| ക്ഷാരോദകോത്തരമിതി യഥാ ക്ഷാരോദകം ഭാവ്യാദുപരി ഭവതി തഥാ കര്തവ്യമിതി ദര്ശയതി| ചതുര്ഭാഗഃ പാദഃ| സമാനം പൂര്വേണേതി പൂര്വയോഗഫലശ്രുത്യൈതദപി യുക്തമിത്യര്ഥഃ||൭||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
ആമലകചൂര്ണാഢകമേകവിംശതിരാത്രമാമലകസ്വരസപരിപീതം മധുഘൃതാഢകാഭ്യാം ദ്വാഭ്യാമേകീകൃതമഷ്ടഭാഗപിപ്പലീകം ശര്കരാചൂര്ണചതുര്ഭാഗസമ്പ്രയുക്തം ഘൃതഭാജനസ്ഥം പ്രാവൃഷി ഭസ്മരാശൌ നിദധ്യാത്; തദ്വര്ഷാന്തേ സാത്മ്യപഥ്യാശീ പ്രയോജയേത്; അസ്യ പ്രയോഗാദ്വര്ഷശതമജരമായുസ്തിഷ്ഠതീതി സമാനം പൂര്വേണ||൮|| (ഇത്യാമലകചൂര്ണമ്)|
आमलकचूर्णाढकमेकविंशतिरात्रमामलकस्वरसपरिपीतं मधुघृताढकाभ्यां द्वाभ्यामेकीकृतमष्टभागपिप्पलीकं शर्कराचूर्णचतुर्भागसम्प्रयुक्तं घृतभाजनस्थं प्रावृषि भस्मराशौ निदध्यात्; तद्वर्षान्ते सात्म्यपथ्याशी प्रयोजयेत्; अस्य प्रयोगाद्वर्षशतमजरमायुस्तिष्ठतीति समानं पूर्वेण||८|| (इत्यामलकचूर्णम्)|
🔊 Audio coming soon
വര്ഷാന്തേ വര്ഷാകാലാന്തേ||൮||
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
വിഡങ്ഗതണ്ഡുലചൂര്ണാനാമാഢകമാഢകം പിപ്പലീതണ്ഡുലാനാമധ്യര്ധാഢകം സിതോപലായാഃ സര്പിസ്തൈലമധ്വാഢകൈഃ ഷഡ്ഭിരേകീകൃതം ഘൃതഭാജനസ്ഥം പ്രാവൃഷി ഭസ്മരാശാവിതി സര്വം സമാനം പൂര്വേണ യാവദാശീഃ||൯|| (ഇതി വിഡങ്ഗാവലേഹഃ)|
विडङ्गतण्डुलचूर्णानामाढकमाढकं पिप्पलीतण्डुलानामध्यर्धाढकं सितोपलायाः सर्पिस्तैलमध्वाढकैः षड्भिरेकीकृतं घृतभाजनस्थं प्रावृषि भस्मराशाविति सर्वं समानं पूर्वेण यावदाशीः||९|| (इति विडङ्गावलेहः)|
🔊 Audio coming soon
യാവദാശീരിതി ആശീഃ ഫലശ്രുതിഃ; തേന ‘തദ്വര്ഷാന്തേ’ ഇത്യാദിഗ്രന്ഥോക്തവിധിവിധാനം ദര്ശയതി||൯||
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
യഥോക്തഗുണാനാമാമലകാനാം സഹസ്രമാര്ദ്രപലാശദ്രോണ്യാം സപിധാനായാം ബാഷ്പമനുദ്വമന്ത്യാമാരണ്യഗോമയാഗ്നിഭിരുപസ്വേദയേത്, താനി സുസ്വിന്നശീതാന്യുദ്ധൃതകുലകാന്യാപോഥ്യാഢകേന പിപ്പലീചൂര്ണാനാമാഢകേന ച വിഡങ്ഗതണ്ഡുലചൂര്ണാനാമധ്യര്ധേന ചാഢകേന ശര്കരായാ ദ്വാഭ്യാം ദ്വാഭ്യാമാഢകാഭ്യാം തൈലസ്യ മധുനഃ സര്പിഷശ്ച സംയോജ്യ ശുചൌ ദൃഢേ ഘൃതഭാവിതേ കുമ്ഭേ സ്ഥാപയേദേകവിംശതിരാത്രമ്, അത ഊര്ധ്വം പ്രയോഗഃ; അസ്യ പ്രയോഗാദ്വര്ഷശതമജരമായുസ്തിഷ്ഠതീതി സമാനം പൂര്വേണ||൧൦|| (ഇത്യാമലകാവലേഹോऽപരഃ)|
यथोक्तगुणानामामलकानां सहस्रमार्द्रपलाशद्रोण्यां सपिधानायां बाष्पमनुद्वमन्त्यामारण्यगोमयाग्निभिरुपस्वेदयेत्, तानि सुस्विन्नशीतान्युद्धृतकुलकान्यापोथ्याढकेन पिप्पलीचूर्णानामाढकेन च विडङ्गतण्डुलचूर्णानामध्यर्धेन चाढकेन शर्कराया द्वाभ्यां द्वाभ्यामाढकाभ्यां तैलस्य मधुनः सर्पिषश्च संयोज्य शुचौ दृढे घृतभाविते कुम्भे स्थापयेदेकविंशतिरात्रम्, अत ऊर्ध्वं प्रयोगः; अस्य प्रयोगाद्वर्षशतमजरमायुस्तिष्ठतीति समानं पूर्वेण||१०|| (इत्यामलकावलेहोऽपरः)|
🔊 Audio coming soon
പൂര്വേണേതി പൂര്വയോഗഫലശ്രുതിപര്യന്തം പൂര്വയോഗേനാസ്യ സമാനമിത്യര്ഥഃ||൧൦||
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
ധന്വനി കുശാസ്തീര്ണേ സ്നിഗ്ധകൃഷ്ണമധുരമൃത്തികേ സുവര്ണവര്ണമൃത്തികേ വാ വ്യപഗതവിഷശ്വാപദപവനസലിലാഗ്നിദോഷേ കര്ഷണവല്മീകശ്മശാനചൈത്യോഷരാവസഥവര്ജിതേ ദേശേ യഥര്തുസുഖപവനസലിലാദിത്യസേവിതേ ജാതാന്യനുപഹതാന്യനധ്യാരൂഢാന്യബാലാന്യജീര്ണാന്യധിഗതവീര്യാണി ശീര്ണപുരാണപര്ണാന്യസഞ്ജാതാന്യപര്ണാനി തപസി തപസ്യേ വാ മാസേ ശുചിഃ പ്രയതഃ കൃതദേവാര്ചനഃ സ്വസ്തി വാചയിത്വാ ദ്വിജാതീന് ചലേ സുമുഹൂര്തേ നാഗബലാമൂലാന്യുദ്ധരേത്, തേഷാം സുപ്രക്ഷാലിതാനാം ത്വക്പിണ്ഡമാമ്രമാത്രമക്ഷമാത്രം വാ ശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടമാലോഡ്യ പയസാ പ്രാതഃ പ്രയോജയേത്, ചൂര്ണീകൃതാനി വാ പിബേത് പയസാ, മധുസര്പിര്ഭ്യാം വാ സംയോജ്യ ഭക്ഷയേത്, ജീര്ണേ ച ക്ഷീരസര്പിര്ഭ്യാം ശാലിഷഷ്ടികമശ്നീയാത്| സംവത്സരപ്രയോഗാദസ്യ വര്ഷശതമജരം വയസ്തിഷ്ഠതീതി സമാനം പൂര്വേണ||൧൧|| (ഇതി നാഗബലാരസായനമ്)|
धन्वनि कुशास्तीर्णे स्निग्धकृष्णमधुरमृत्तिके सुवर्णवर्णमृत्तिके वा व्यपगतविषश्वापदपवनसलिलाग्निदोषे कर्षणवल्मीकश्मशानचैत्योषरावसथवर्जिते देशे यथर्तुसुखपवनसलिलादित्यसेविते जातान्यनुपहतान्यनध्यारूढान्यबालान्यजीर्णान्यधिगतवीर्याणि शीर्णपुराणपर्णान्यसञ्जातान्यपर्णानि तपसि तपस्ये वा मासे शुचिः प्रयतः कृतदेवार्चनः स्वस्ति वाचयित्वा द्विजातीन् चले सुमुहूर्ते नागबलामूलान्युद्धरेत्, तेषां सुप्रक्षालितानां त्वक्पिण्डमाम्रमात्रमक्षमात्रं वा श्लक्ष्णपिष्टमालोड्य पयसा प्रातः प्रयोजयेत्, चूर्णीकृतानि वा पिबेत् पयसा, मधुसर्पिर्भ्यां वा संयोज्य भक्षयेत्, जीर्णे च क्षीरसर्पिर्भ्यां शालिषष्टिकमश्नीयात्| संवत्सरप्रयोगादस्य वर्षशतमजरं वयस्तिष्ठतीति समानं पूर्वेण||११|| (इति नागबलारसायनम्)|
🔊 Audio coming soon
ധന്വനീതി ജാങ്ഗലദേശേ| കര്ഷണം ഹലാദിനാ| അനധ്യാരൂഢാനീതി ന മഹതാ പാര്ശ്വസ്ഥേന വൃക്ഷേണാക്രാന്താനി| തപസി മാഘേ| തപസ്യേ ഇതി ഫാല്ഗുനേ| ചലേ സുമുഹൂര്ത ഇതി ഇന്ദ്രേ മുഹൂര്തേ| ആമ്നമാത്രമിതി പലപരിമാണമ്||൧൧||
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ബലാതിബലാചന്ദനാഗുരുധവതിനിശഖദിരശിംശപാസനസ്വരസാഃ പുനര്നവാന്താശ്ചൌഷധയോ ദശ നാഗബലയാ വ്യാഖ്യാതാഃ| സ്വരസാനാമലാഭേ ത്വയം സ്വരസവിധിഃ- ചൂര്ണാനാമാഢകമാഢകമുദകസ്യാഹോരാത്രസ്ഥിതം മൃദിതപൂതം സ്വരസവത് പ്രയോജ്യമ്||൧൨||
बलातिबलाचन्दनागुरुधवतिनिशखदिरशिंशपासनस्वरसाः पुनर्नवान्ताश्चौषधयो दश नागबलया व्याख्याताः| स्वरसानामलाभे त्वयं स्वरसविधिः- चूर्णानामाढकमाढकमुदकस्याहोरात्रस्थितं मृदितपूतं स्वरसवत् प्रयोज्यम्||१२||
🔊 Audio coming soon
പുനര്നവാന്താ ദശ ഷഡ്വിരേചനശതാശ്രിതീയേ “അമൃതാऽഭയാ ധാത്രീ മു(യു)ക്താ ശ്രേയസീ ശ്വേതാऽതിരസാ മണ്ഡൂകപര്ണീ സ്ഥിരാ പുനര്നവാ” (സൂ.അ.൪) ഇതി സര്വാ വയഃസ്ഥാപനോക്താഃ| നാഗബലയാ വ്യാഖ്യാതാ ഇതി നാഗബലാവത്തേഷാമപി പ്രയോഗഃ| ബലാദീനാം സ്വരസേനൈവ വിധാനമ്| നാഗബലാവദ്ഭോജനാദികം ജ്ഞേയമ്| സ്വരസാലാഭേऽനുകല്പമാഹ- സ്വരസാനാമിത്യാദി|| ൧൨||
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
ഭല്ലാതകാന്യനുപഹതാന്യനാമയാന്യാപൂര്ണരസപ്രമാണവീര്യാണി പക്വജാമ്ബവപ്രകാശാനി ശുചൌ ശുക്രേ വാ മാസേ സങ്ഗൃഹ്യ യവപല്ലേ മാഷപല്ലേ വാ നിധാപയേത്, താനി ചതുര്മാസസ്ഥിതാനി സഹസി സഹസ്യേ വാ മാസേ പ്രയോക്തുമാരഭേത ശീതസ്നിഗ്ധമധുരോപസ്കൃതശരീരഃ| പൂര്വം ദശഭല്ലാതകാന്യാപോഥ്യാഷ്ടഗുണേനാമ്ഭസാ സാധു സാധയേത്, തേഷാം രസമഷ്ടഭാഗാവശേഷം പൂതം സപയസ്കം പിബേത് സര്പിഷാऽന്തര്മുഖമഭ്യജ്യ| താന്യേകൈകഭല്ലാതകോത്കര്ഷാപകര്ഷേണ ദശഭല്ലാതകാന്യാത്രിംശതഃ പ്രയോജ്യാനി, നാതഃ പരമുത്കര്ഷഃ| പ്രയോഗവിധാനേന സഹസ്രപര ഏവ ഭല്ലാതകപ്രയോഗഃ| ജീര്ണേ ച സസര്പിഷാ പയസാ ശാലിഷഷ്ടികാശനമുപചാരഃ, പ്രയോഗാന്തേ ച ദ്വിസ്താവത് പയസൈവോപചാരഃ| തത്പ്രയോഗാദ്വര്ഷശതമജരം വയസ്തിഷ്ഠതീതി സമാനം പൂര്വേണ||൧൩|| (ഇതി ഭല്ലാതകക്ഷീരമ്)|
भल्लातकान्यनुपहतान्यनामयान्यापूर्णरसप्रमाणवीर्याणि पक्वजाम्बवप्रकाशानि शुचौ शुक्रे वा मासे सङ्गृह्य यवपल्ले माषपल्ले वा निधापयेत्, तानि चतुर्मासस्थितानि सहसि सहस्ये वा मासे प्रयोक्तुमारभेत शीतस्निग्धमधुरोपस्कृतशरीरः| पूर्वं दशभल्लातकान्यापोथ्याष्टगुणेनाम्भसा साधु साधयेत्, तेषां रसमष्टभागावशेषं पूतं सपयस्कं पिबेत् सर्पिषाऽन्तर्मुखमभ्यज्य| तान्येकैकभल्लातकोत्कर्षापकर्षेण दशभल्लातकान्यात्रिंशतः प्रयोज्यानि, नातः परमुत्कर्षः| प्रयोगविधानेन सहस्रपर एव भल्लातकप्रयोगः| जीर्णे च ससर्पिषा पयसा शालिषष्टिकाशनमुपचारः, प्रयोगान्ते च द्विस्तावत् पयसैवोपचारः| तत्प्रयोगाद्वर्षशतमजरं वयस्तिष्ठतीति समानं पूर्वेण||१३|| (इति भल्लातकक्षीरम्)|
🔊 Audio coming soon
ശുചിഃ ജ്യേഷ്ഠഃ, ശുക്രസ്തു ആഷാഢഃ, സഹ ആഗ്രഹായണഃ, സഹസ്യഃ പൌഷഃ| ഏതച്ച ഭല്ലാതകം മാസചതുഷ്ടയസ്ഥിതം യവപല്ലാദൌ ഉദ്ധൃതമാത്രം ന പ്രയോജ്യം, കിന്തു യഥോക്ത ഏവ കാലേ ശീതഗുണയുക്തേ| മുഖദാഹപരിഹാരാര്ഥം സര്പിഷാऽന്തര്മുഖമഭ്യജ്യേതി| നാതഃ പരമിതി ത്രിംശതഃ പരേണ പ്രയോഗോ ന ഭല്ലാതകസ്യ| സഹസ്രപരോ ഭല്ലാതകപ്രയോഗ ഇതി ഉപയുക്തഭല്ലാതകസമ്പിണ്ഡനയാ യദാ സഹസ്രം പൂര്യതേ തദൈവോപരമഃ കര്തവ്യഃ, സഹസ്രാദര്വാഗപി ച പ്രയോഗപരിത്യാഗഃ പ്രകൃത്യാദ്യപേക്ഷയാ ഭവത്യേവ| സഹസ്രസങ്ഖ്യാപൂരണം ചേഹൈകേന വര്ധനഹ്രാസക്രമേണ ന ഭവതി, തേന പുനരാവൃത്ത്യാ ച ത്രിംശത്പര്യന്തം പ്രയോഗഃ കര്തവ്യഃ, യഥാ ഹി ഭല്ലാതകപ്രയോഗാഭ്യാസേന സഹസ്രസങ്ഖ്യാപൂരണം ഭവതി തഥാ കൃത്വാ പരിത്യാഗഃ കര്തവ്യഃ| അന്യേ ത്വത്ര സുശ്രുതേ അര്ശശ്ചികിത്സിതോക്തശതപര്യന്തം ഭല്ലാതകപ്രയോഗേണ സമം വിരോധം പശ്യന്തഃ സുശ്രുതപ്രയോഗസ്യാപ്യന്യഥാ വ്യാഖ്യാനേന ത്രിംശത്കമാത്രം പ്രയോഗമിച്ഛന്തി; തച്ച വ്യാഖ്യാനം നാതിസങ്ഗതമ്| കിഞ്ച സഹസ്രദ്വയസ്യ തത്രോപയോഗോ വിഹിതഃ, അത്ര സഹസ്രപര്യന്തഃ പ്രയോഗഃ; തേന വ്യാധിവിഷയോऽന്യ ഏവ സ പ്രയോഗഃ, അയം തു രസായനവിഷയഃ||൧൩||
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
ഭല്ലാതകാനാം ജര്ജരീകൃതാനാം പിഷ്ടസ്വേദനം പൂരയിത്വാ ഭൂമാവാകണ്ഠം നിഖാതസ്യ സ്നേഹഭാവിതസ്യ ദൃഢസ്യോപരി കുമ്ഭസ്യാരോപ്യോഡുപേനാപിധായ കൃഷ്ണമൃത്തികാവലിപ്തം ഗോമയാഗ്നിഭിരുപസ്വേദയേത്; തേഷാം യഃ സ്വരസഃ കുമ്ഭം പ്രപദ്യേത, തമഷ്ടഭാഗമധുസമ്പ്രയുക്തം ദ്വിഗുണഘൃതമദ്യാത്; തത്പ്രയോഗാദ്വര്ഷശതമജരം വയസ്തിഷ്ഠതീതി സമാനം പൂര്വേണ||൧൪|| (ഇതി ഭല്ലാതകക്ഷൌദ്രമ്)|
भल्लातकानां जर्जरीकृतानां पिष्टस्वेदनं पूरयित्वा भूमावाकण्ठं निखातस्य स्नेहभावितस्य दृढस्योपरि कुम्भस्यारोप्योडुपेनापिधाय कृष्णमृत्तिकावलिप्तं गोमयाग्निभिरुपस्वेदयेत्; तेषां यः स्वरसः कुम्भं प्रपद्येत, तमष्टभागमधुसम्प्रयुक्तं द्विगुणघृतमद्यात्; तत्प्रयोगाद्वर्षशतमजरं वयस्तिष्ठतीति समानं पूर्वेण||१४|| (इति भल्लातकक्षौद्रम्)|
🔊 Audio coming soon
പിഷ്ടസ്വേദനം തത്, യത്രസ്ഥം പിഷ്ടകമുപസ്വേദ്യതേ; തദുപരി യത് പിധാനപാത്രം തച്ചേഹ സച്ഛിദ്രം ഗ്രാഹ്യമ്, അന്യഥോപരിസ്ഥഭല്ലാതകതാപാച്ച്യുതഃ സ്നേഹോ നാധോ യാതി||൧൪||
Adhikarana 12 (15) · Śloka 15
ഭല്ലാതകതൈലപാത്രം സപയസ്കം മധുകേന കല്കേനാക്ഷമാത്രേണ ശതപാകം കുര്യാദിതി സമാനം പൂര്വേണ||൧൫|| (ഇതി ഭല്ലാതകതൈലമ്)|
भल्लातकतैलपात्रं सपयस्कं मधुकेन कल्केनाक्षमात्रेण शतपाकं कुर्यादिति समानं पूर्वेण||१५|| (इति भल्लातकतैलम्)|
🔊 Audio coming soon
ഭല്ലാതകതൈലമിതി അനന്തരോക്തവിധാനേന ഗൃഹീതോ ഭല്ലാതകസ്നേഹഃ||൧൫||
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
ഭല്ലാതകസര്പിഃ , ഭല്ലാതകക്ഷീരം, ഭല്ലാതകക്ഷൌദ്രം, ഗുഡഭല്ലാതകം, ഭല്ലാതകയൂഷഃ, ഭല്ലാതകതൈലം, ഭല്ലാതകപലലം, ഭല്ലാതകസക്തവഃ, ഭല്ലാതകലവണം, ഭല്ലാതകതര്പണമ്, ഇതി ഭല്ലാതകവിധാനമുക്തം ഭവതി||൧൬||
भल्लातकसर्पिः , भल्लातकक्षीरं, भल्लातकक्षौद्रं, गुडभल्लातकं, भल्लातकयूषः, भल्लातकतैलं, भल्लातकपललं, भल्लातकसक्तवः, भल्लातकलवणं, भल्लातकतर्पणम्, इति भल्लातकविधानमुक्तं भवति||१६||
🔊 Audio coming soon
ഭല്ലാതകസര്പിരിത്യാദയോ ദശപ്രയോഗാഃ| അത്ര ച യഥായോഗ്യതയാ ഭല്ലാതകേന സര്പിരാദീനാം സംസ്കാരഃ സംയോഗശ്ച ജ്ഞേയഃ| യദുക്തം ജതൂകര്ണേ- “ഭല്ലാതകസംയുക്തസംസ്കൃതാനി ച ഘൃതക്ഷീരക്ഷൌദ്രഗുഡയൂഷതൈലപലലസക്തുലവണതര്പണാനി” ഇതി| ഏവം ച സര്പിഃക്ഷീരയൂഷതൈലാനാം സംസ്കാരോ യഥാന്യായം ഭല്ലാതകേന, ക്ഷൌദ്രപലലസക്തുതര്പണാനാം ഭല്ലാതകേന യോഗഃ, ഗുഡലവണയോസ്തു സംസ്കാരഃ സംയോഗോ വാ| ലവണേ സംസ്കാരപക്ഷേ ഹി ലവണസമം ഭല്ലാതകമന്തര്ധൂമദഗ്ധം ഗ്രാഹ്യമ്| അന്യേ തു സര്പിരാദീനാം സര്വേഷാമേവ ഭല്ലാതകേന സംസ്കാരം വ്യാഖ്യാനയന്തി| ഇഹ സക്തുപ്രയോഗോऽദ്രവോത്തരത്വാദിവിശേഷകര്മണാ ഭേദനീയഃ||൧൬||
Adhikarana 14 (17-22) · Śloka 22
ഭവന്തി ചാത്ര- ഭല്ലാതകാനി തീക്ഷ്ണാനി പാകീന്യഗ്നിസമാനി ച| ഭവന്ത്യമൃതകല്പാനി പ്രയുക്താനി യഥാവിധി||൧൭|| ഏതേ ദശവിധാസ്ത്വേഷാം പ്രയോഗാഃ പരികീര്തിതാഃ| രോഗപ്രകൃതിസാത്മ്യജ്ഞസ്താന് പ്രയോഗാന് പ്രകല്പയേത്||൧൮|| കഫജോ ന സ രോഗോऽസ്തി ന വിബന്ധോऽസ്തി കശ്ചന| യം ന ഭല്ലാതകം ഹന്യാച്ഛീഘ്രം മേധാഗ്നിവര്ധനമ്||൧൯|| (ഇതി ഭല്ലാതകവിധിഃ)| പ്രാണകാമാഃ പുരാ ജീര്ണാശ്ച്യവനാദ്യാ മഹര്ഷയഃ| രസായനൈഃ ശിവൈരേതൈര്ബഭൂവുരമിതായുഷഃ||൨൦|| ബ്രാഹ്മം തപോ ബ്രഹ്മചര്യമധ്യാത്മധ്യാനമേവ ച| ദീര്ഘായുഷോ യഥാകാമം സമ്ഭൃത്യ ത്രിദിവം ഗതാഃ||൨൧|| തസ്മാദായുഃപ്രകര്ഷാര്ഥം പ്രാണകാമൈഃ സുഖാര്ഥിഭിഃ| രസായനവിധിഃ സേവ്യോ വിധിവത്സുസമാഹിതൈഃ||൨൨||
भवन्ति चात्र- भल्लातकानि तीक्ष्णानि पाकीन्यग्निसमानि च| भवन्त्यमृतकल्पानि प्रयुक्तानि यथाविधि||१७|| एते दशविधास्त्वेषां प्रयोगाः परिकीर्तिताः| रोगप्रकृतिसात्म्यज्ञस्तान् प्रयोगान् प्रकल्पयेत्||१८|| कफजो न स रोगोऽस्ति न विबन्धोऽस्ति कश्चन| यं न भल्लातकं हन्याच्छीघ्रं मेधाग्निवर्धनम्||१९|| (इति भल्लातकविधिः)| प्राणकामाः पुरा जीर्णाश्च्यवनाद्या महर्षयः| रसायनैः शिवैरेतैर्बभूवुरमितायुषः||२०|| ब्राह्मं तपो ब्रह्मचर्यमध्यात्मध्यानमेव च| दीर्घायुषो यथाकामं सम्भृत्य त्रिदिवं गताः||२१|| तस्मादायुःप्रकर्षार्थं प्राणकामैः सुखार्थिभिः| रसायनविधिः सेव्यो विधिवत्सुसमाहितैः||२२||
🔊 Audio coming soon
അഗ്നിസമാനീതി ദാഹസ്ഫോടകര്തൃതയാ| സമ്ഭൃത്യേതി നിഷ്പാദ്യ||൧൭-൨൨||
Adhikarana 15 (23) · Śloka 23
തത്ര ശ്ലോകഃ- രസായനാനാം സംയോഗാഃ സിദ്ധാ ഭൂതഹിതൈഷിണാ| നിര്ദിഷ്ടാഃ പ്രാണകാമീയേ സപ്തത്രിംശന്മഹര്ഷിണാ ||൨൩||
तत्र श्लोकः- रसायनानां संयोगाः सिद्धा भूतहितैषिणा| निर्दिष्टाः प्राणकामीये सप्तत्रिंशन्महर्षिणा ||२३||
🔊 Audio coming soon
പാദാനുസങ്ഗ്രഹേ സപ്തത്രിംശത്പ്രയോഗാ ഉക്താഃ; തത്ര ബലാദിഭിരഷ്ടാഭിഃ പുനര്നവാന്തൈശ്ച ദശഭിരഷ്ടാദശപ്രയോഗാഃ, അപരേ തു വ്യാഹൃതാ വ്യക്താ ഏവ||൨൩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേ ചികിത്സാസ്ഥാനേ രസായനാധ്യായേ പ്രാണകാമീയോ നാമ രസായനപാദോ ദ്വിതീയഃ||൨||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने रसायनाध्याये प्राणकामीयो नाम रसायनपादो द्वितीयः||२||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീചക്രപാണിദത്തവിരചിതായാമായുര്വേദദീപികായാം ചരകതാത്പര്യടീകായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ രസായനാധ്യായേ പ്രാണകാമീയോ നാമ രസായനപാദോ ദ്വിതീയഃ||൨||