Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః ప్రాణకామీయం రసాయనపాదం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
अथातः प्राणकामीयं रसायनपादं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
పూర్వపాదే హ్యామలకరసాయనాన్యుక్తాని, ఇహాప్యామలకరసాయనాని సంతీతి ప్రాణకామీయమనంతరముచ్యతే| ప్రాణకామశబ్దమధికృత్య కృతమితి ప్రాణకామీయం||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ప్రాణకామాః శుశ్రూషధ్వమిదముచ్యమానమమృతమివాపరమదితిసుతహితకరమచింత్యాద్భుతప్రభావమాయుష్యమారోగ్యకరం వయసః స్థాపనం నిద్రాతంద్రాశ్రమక్లమాలస్యదౌర్బల్యాపహరమనిలకఫపిత్తసామ్యకరం స్థైర్యకరమబద్ధమాంసహరమంతరగ్నిసంధుక్షణం ప్రభావర్ణస్వరోత్తమకరం రసాయనవిధానం| అనేన చ్యవనాదయో మహర్షయః పునర్యువత్వమాపుర్నారీణాం చేష్టతమా బభూవుః, స్థిరసమసువిభక్తమాంసాః, సుసంహతస్థిరశరీరాః, సుప్రసన్నబలవర్ణేంద్రియాః, సర్వత్రాప్రతిహతపరాక్రమాః, క్లేశసహాశ్చ| సర్వే శరీరదోషా భవంతి గ్రామ్యాహారాదమ్లలవణకటుకక్షారశుష్కశాకమాంసతిలపలలపిష్టాన్నభోజినాం విరూఢనవశూకశమీధాన్యవిరుద్ధాసాత్మ్యరూక్షక్షారాభిష్యందిభోజినాం క్లిన్నగురుపూతిపర్యుషితభోజినాం విషమాధ్యశనప్రాయాణాం దివాస్వప్నస్త్రీమద్యనిత్యానాం విషమాతిమాత్రవ్యాయామసంక్షోభితశరీరాణాం భయక్రోధశోకలోభమోహాయాసబహులానాం; అతోనిమిత్తం హి శిథిలీభవంతి మాంసాని, విముచ్యంతే సంధయః, విదహ్యతే రక్తం, విష్యందతే చానల్పం మేదః, న సంధీయతేఽస్థిషు మజ్జా, శుక్రం న ప్రవర్తతే, క్షయముపైత్యోజః; స ఏవంభూతో గ్లాయతి, సీదతి, నిద్రాతంద్రాలస్యసమన్వితో నిరుత్సాహః శ్వసితి, అసమర్థశ్చేష్టానాం శారీరమానసీనాం, నష్టస్మృతిబుద్ధిచ్ఛాయో రోగాణామధిష్ఠానభూతో న సర్వమాయురవాప్నోతి| తస్మాదేతాన్ దోషానవేక్షమాణః సర్వాన్ యథోక్తానహితానపాస్యాహారవిహారాన్ రసాయనాని ప్రయోక్తుమర్హతీత్యుక్త్వా భగవాన్ పునర్వసురాత్రేయ ఉవాచ-||3||
प्राणकामाः शुश्रूषध्वमिदमुच्यमानममृतमिवापरमदितिसुतहितकरमचिन्त्याद्भुतप्रभावमायुष्यमारोग्यकरं वयसः स्थापनं निद्रातन्द्राश्रमक्लमालस्यदौर्बल्यापहरमनिलकफपित्तसाम्यकरं स्थैर्यकरमबद्धमांसहरमन्तरग्निसन्धुक्षणं प्रभावर्णस्वरोत्तमकरं रसायनविधानम्| अनेन च्यवनादयो महर्षयः पुनर्युवत्वमापुर्नारीणां चेष्टतमा बभूवुः, स्थिरसमसुविभक्तमांसाः, सुसंहतस्थिरशरीराः, सुप्रसन्नबलवर्णेन्द्रियाः, सर्वत्राप्रतिहतपराक्रमाः, क्लेशसहाश्च| सर्वे शरीरदोषा भवन्ति ग्राम्याहारादम्ललवणकटुकक्षारशुष्कशाकमांसतिलपललपिष्टान्नभोजिनां विरूढनवशूकशमीधान्यविरुद्धासात्म्यरूक्षक्षाराभिष्यन्दिभोजिनां क्लिन्नगुरुपूतिपर्युषितभोजिनां विषमाध्यशनप्रायाणां दिवास्वप्नस्त्रीमद्यनित्यानां विषमातिमात्रव्यायामसङ्क्षोभितशरीराणां भयक्रोधशोकलोभमोहायासबहुलानाम्; अतोनिमित्तं हि शिथिलीभवन्ति मांसानि, विमुच्यन्ते सन्धयः, विदह्यते रक्तं, विष्यन्दते चानल्पं मेदः, न सन्धीयतेऽस्थिषु मज्जा, शुक्रं न प्रवर्तते, क्षयमुपैत्योजः; स एवम्भूतो ग्लायति, सीदति, निद्रातन्द्रालस्यसमन्वितो निरुत्साहः श्वसिति, असमर्थश्चेष्टानां शारीरमानसीनां, नष्टस्मृतिबुद्धिच्छायो रोगाणामधिष्ठानभूतो न सर्वमायुरवाप्नोति| तस्मादेतान् दोषानवेक्षमाणः सर्वान् यथोक्तानहितानपास्याहारविहारान् रसायनानि प्रयोक्तुमर्हतीत्युक्त्वा भगवान् पुनर्वसुरात्रेय उवाच-||३||
🔊 Audio coming soon
నిద్రాహరత్వం రసాయనస్య వైకారికనిద్రాహరత్వేన, కింవా దేవవత్ సర్వదా ప్రబుద్ధో నిద్రారహితో భవతి| తంద్రాలక్షణం తంత్రాంతరే- “ఇంద్రియార్థేష్వసంవిత్తిర్గౌరవం జృంభణం క్లమః| నిద్రార్తస్యేవ యస్యైతే తస్య తంద్రాం వినిర్దిశేత్” (సు.శా.అ.4) ఇతి| అబద్ధమాంసం అనిబిడమాంసం| ఉత్తమాని ప్రభాదీని కరోతీతి ప్రభావర్ణస్వరోత్తమకరం| ఏవంజాతీయశ్చ పూర్వనిపాతానియమోఽప్రతిబంధేన చరకేఽస్తి, స మయూరవ్యంసకాదిపాఠాద్ద్రష్టవ్యః| అనేన హీత్యాదినా పురావృత్తకథనేన రసాయనాని వక్ష్యమాణాని ప్రవృత్త్యర్థం స్తౌతి| రసాయనప్రయోగే వర్జనీయం గ్రామ్యాహారాది దూషణత్వేన నిర్దిశన్నాహ- సర్వే ఇత్యాది| తిలస్తు అచూర్ణితస్తిలః, పలలం తిలచూర్ణం| అతోనిమిత్తమితి గ్రామ్యాహారాదికారణకం| శుక్రం న ప్రవర్తత ఇతి నోత్పద్యతే శుక్రమిత్యర్థః|| 3||
Adhikarana 3 (4-6) · Śloka 6
ఆమలకానాం సుభూమిజానాం కాలజానామనుపహతగంధవర్ణరసానామాపూర్ణరసప్రమాణవీర్యాణాం స్వరసేన పునర్నవాకల్కపాదసంప్రయుక్తేన సర్పిషః సాధయేదాఢకం, అతః పరం విదారీస్వరసేన జీవంతీకల్కసంప్రయుక్తేన, అతః పరం చతుర్గుణేన పయసా బలాతిబలాకషాయేణ శతావరీకల్కసంయుక్తేన; అనేన క్రమేణైకైకం శతపాకం సహస్రపాకం వా శర్కరాక్షౌద్రచతుర్భాగసంప్రయుక్తం సౌవర్ణే రాజతే మార్తికే వా శుచౌ దృఢే ఘృతభావితే కుంభే స్థాపయేత్; తద్యథోక్తేన విధినా యథాగ్ని ప్రాతః ప్రాతః ప్రయోజయేత్, జీర్ణే చ క్షీరసర్పిర్భ్యాం శాలిషష్టికమశ్నీయాత్| అస్య ప్రయోగాద్వర్షశతం వయోఽజరం తిష్ఠతి, శ్రుతమవతిష్ఠతే, సర్వామయాః ప్రశామ్యంతి, అప్రతిహతగతిః స్త్రీషు, అపత్యవాన్ భవతీతి||4|| భవతశ్చాత్ర- బృహచ్ఛరీరం గిరిసారసారం స్థిరేంద్రియం చాతిబలేంద్రియం చ| అధృష్యమన్యైరతికాంతరూపం ప్రశస్తిపూజాసుఖచిత్తభాక్ చ||5|| బలం మహద్వర్ణవిశుద్ధిరగ్ర్యా స్వరో ఘనౌఘస్తనితానుకారీ| భవత్యపత్యం విపులం స్థిరం చ సమశ్నతో యోగమిమం నరస్య||6|| (ఇత్యామలకఘృతం)|
आमलकानां सुभूमिजानां कालजानामनुपहतगन्धवर्णरसानामापूर्णरसप्रमाणवीर्याणां स्वरसेन पुनर्नवाकल्कपादसम्प्रयुक्तेन सर्पिषः साधयेदाढकम्, अतः परं विदारीस्वरसेन जीवन्तीकल्कसम्प्रयुक्तेन, अतः परं चतुर्गुणेन पयसा बलातिबलाकषायेण शतावरीकल्कसंयुक्तेन; अनेन क्रमेणैकैकं शतपाकं सहस्रपाकं वा शर्कराक्षौद्रचतुर्भागसम्प्रयुक्तं सौवर्णे राजते मार्तिके वा शुचौ दृढे घृतभाविते कुम्भे स्थापयेत्; तद्यथोक्तेन विधिना यथाग्नि प्रातः प्रातः प्रयोजयेत्, जीर्णे च क्षीरसर्पिर्भ्यां शालिषष्टिकमश्नीयात्| अस्य प्रयोगाद्वर्षशतं वयोऽजरं तिष्ठति, श्रुतमवतिष्ठते, सर्वामयाः प्रशाम्यन्ति, अप्रतिहतगतिः स्त्रीषु, अपत्यवान् भवतीति||४|| भवतश्चात्र- बृहच्छरीरं गिरिसारसारं स्थिरेन्द्रियं चातिबलेन्द्रियं च| अधृष्यमन्यैरतिकान्तरूपं प्रशस्तिपूजासुखचित्तभाक् च||५|| बलं महद्वर्णविशुद्धिरग्र्या स्वरो घनौघस्तनितानुकारी| भवत्यपत्यं विपुलं स्थिरं च समश्नतो योगमिमं नरस्य||६|| (इत्यामलकघृतम्)|
🔊 Audio coming soon
ఏకైకశః శతపాకమిత్యర్థః| ఏకైకపాకసాధనం పృథక్ కర్తవ్యం; తేన త్రిశతధా పాకో భవతి| అత్ర చ కల్కోపలేపాదినోపక్షీణమపి యదవశిష్టం భవతి తదేవ గ్రాహ్యం, వచనబలాత్| సౌవర్ణాదిపాత్రేషు యథాపూర్వం వరగుణత్వం, అన్యథా సమానగుణత్వే సర్వేషాం మృత్పాత్రస్య సులభత్వేనాతిదుర్లభతరం సౌవర్ణపాత్రం నోపదేశమర్హతి| యథోక్తేన విధినేతి కుటీప్రావేశికేన| గిరిసారః లోహం||4-6||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
ఆమలకసహస్రం పిప్పలీసహస్రసంప్రయుక్తం పలాశతరుణక్షారోదకోత్తరం తిష్ఠేత్, తదనుగతక్షారోదకమనాతపశుష్కమనస్థి చూర్ణీకృతం చతుర్గుణాభ్యాం మధుసర్పిర్భ్యాం సన్నీయ శర్కరాచూర్ణచతుర్భాగసంప్రయుక్తం ఘృతభాజనస్థం షణ్మాసాన్ స్థాపయేదంతర్భూమేః| తస్యోత్తరకాలమగ్నిబలసమాం మాత్రాం ఖాదేత్, పౌర్వాహ్ణికః ప్రయోగో నాపరాహ్ణికః, సాత్మ్యాపేక్షశ్చాహారవిధిః| అస్య ప్రయోగాద్వర్షశతమజరం వయస్తిష్ఠతీతి సమానం పూర్వేణ||7|| (ఇత్యామలకావలేహః)|
आमलकसहस्रं पिप्पलीसहस्रसम्प्रयुक्तं पलाशतरुणक्षारोदकोत्तरं तिष्ठेत्, तदनुगतक्षारोदकमनातपशुष्कमनस्थि चूर्णीकृतं चतुर्गुणाभ्यां मधुसर्पिर्भ्यां सन्नीय शर्कराचूर्णचतुर्भागसम्प्रयुक्तं घृतभाजनस्थं षण्मासान् स्थापयेदन्तर्भूमेः| तस्योत्तरकालमग्निबलसमां मात्रां खादेत्, पौर्वाह्णिकः प्रयोगो नापराह्णिकः, सात्म्यापेक्षश्चाहारविधिः| अस्य प्रयोगाद्वर्षशतमजरं वयस्तिष्ठतीति समानं पूर्वेण||७|| (इत्यामलकावलेहः)|
🔊 Audio coming soon
పలాశతరుణః తరుణపలాశః; అనేన బాలవృద్ధపలాశవర్జనముచ్యతే| క్షారోదకోత్తరమితి యథా క్షారోదకం భావ్యాదుపరి భవతి తథా కర్తవ్యమితి దర్శయతి| చతుర్భాగః పాదః| సమానం పూర్వేణేతి పూర్వయోగఫలశ్రుత్యైతదపి యుక్తమిత్యర్థః||7||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
ఆమలకచూర్ణాఢకమేకవింశతిరాత్రమామలకస్వరసపరిపీతం మధుఘృతాఢకాభ్యాం ద్వాభ్యామేకీకృతమష్టభాగపిప్పలీకం శర్కరాచూర్ణచతుర్భాగసంప్రయుక్తం ఘృతభాజనస్థం ప్రావృషి భస్మరాశౌ నిదధ్యాత్; తద్వర్షాంతే సాత్మ్యపథ్యాశీ ప్రయోజయేత్; అస్య ప్రయోగాద్వర్షశతమజరమాయుస్తిష్ఠతీతి సమానం పూర్వేణ||8|| (ఇత్యామలకచూర్ణం)|
आमलकचूर्णाढकमेकविंशतिरात्रमामलकस्वरसपरिपीतं मधुघृताढकाभ्यां द्वाभ्यामेकीकृतमष्टभागपिप्पलीकं शर्कराचूर्णचतुर्भागसम्प्रयुक्तं घृतभाजनस्थं प्रावृषि भस्मराशौ निदध्यात्; तद्वर्षान्ते सात्म्यपथ्याशी प्रयोजयेत्; अस्य प्रयोगाद्वर्षशतमजरमायुस्तिष्ठतीति समानं पूर्वेण||८|| (इत्यामलकचूर्णम्)|
🔊 Audio coming soon
వర్షాంతే వర్షాకాలాంతే||8||
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
విడంగతండులచూర్ణానామాఢకమాఢకం పిప్పలీతండులానామధ్యర్ధాఢకం సితోపలాయాః సర్పిస్తైలమధ్వాఢకైః షడ్భిరేకీకృతం ఘృతభాజనస్థం ప్రావృషి భస్మరాశావితి సర్వం సమానం పూర్వేణ యావదాశీః||9|| (ఇతి విడంగావలేహః)|
विडङ्गतण्डुलचूर्णानामाढकमाढकं पिप्पलीतण्डुलानामध्यर्धाढकं सितोपलायाः सर्पिस्तैलमध्वाढकैः षड्भिरेकीकृतं घृतभाजनस्थं प्रावृषि भस्मराशाविति सर्वं समानं पूर्वेण यावदाशीः||९|| (इति विडङ्गावलेहः)|
🔊 Audio coming soon
యావదాశీరితి ఆశీః ఫలశ్రుతిః; తేన ‘తద్వర్షాంతే’ ఇత్యాదిగ్రంథోక్తవిధివిధానం దర్శయతి||9||
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
యథోక్తగుణానామామలకానాం సహస్రమార్ద్రపలాశద్రోణ్యాం సపిధానాయాం బాష్పమనుద్వమంత్యామారణ్యగోమయాగ్నిభిరుపస్వేదయేత్, తాని సుస్విన్నశీతాన్యుద్ధృతకులకాన్యాపోథ్యాఢకేన పిప్పలీచూర్ణానామాఢకేన చ విడంగతండులచూర్ణానామధ్యర్ధేన చాఢకేన శర్కరాయా ద్వాభ్యాం ద్వాభ్యామాఢకాభ్యాం తైలస్య మధునః సర్పిషశ్చ సంయోజ్య శుచౌ దృఢే ఘృతభావితే కుంభే స్థాపయేదేకవింశతిరాత్రం, అత ఊర్ధ్వం ప్రయోగః; అస్య ప్రయోగాద్వర్షశతమజరమాయుస్తిష్ఠతీతి సమానం పూర్వేణ||10|| (ఇత్యామలకావలేహోఽపరః)|
यथोक्तगुणानामामलकानां सहस्रमार्द्रपलाशद्रोण्यां सपिधानायां बाष्पमनुद्वमन्त्यामारण्यगोमयाग्निभिरुपस्वेदयेत्, तानि सुस्विन्नशीतान्युद्धृतकुलकान्यापोथ्याढकेन पिप्पलीचूर्णानामाढकेन च विडङ्गतण्डुलचूर्णानामध्यर्धेन चाढकेन शर्कराया द्वाभ्यां द्वाभ्यामाढकाभ्यां तैलस्य मधुनः सर्पिषश्च संयोज्य शुचौ दृढे घृतभाविते कुम्भे स्थापयेदेकविंशतिरात्रम्, अत ऊर्ध्वं प्रयोगः; अस्य प्रयोगाद्वर्षशतमजरमायुस्तिष्ठतीति समानं पूर्वेण||१०|| (इत्यामलकावलेहोऽपरः)|
🔊 Audio coming soon
పూర్వేణేతి పూర్వయోగఫలశ్రుతిపర్యంతం పూర్వయోగేనాస్య సమానమిత్యర్థః||10||
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
ధన్వని కుశాస్తీర్ణే స్నిగ్ధకృష్ణమధురమృత్తికే సువర్ణవర్ణమృత్తికే వా వ్యపగతవిషశ్వాపదపవనసలిలాగ్నిదోషే కర్షణవల్మీకశ్మశానచైత్యోషరావసథవర్జితే దేశే యథర్తుసుఖపవనసలిలాదిత్యసేవితే జాతాన్యనుపహతాన్యనధ్యారూఢాన్యబాలాన్యజీర్ణాన్యధిగతవీర్యాణి శీర్ణపురాణపర్ణాన్యసంజాతాన్యపర్ణాని తపసి తపస్యే వా మాసే శుచిః ప్రయతః కృతదేవార్చనః స్వస్తి వాచయిత్వా ద్విజాతీన్ చలే సుముహూర్తే నాగబలామూలాన్యుద్ధరేత్, తేషాం సుప్రక్షాలితానాం త్వక్పిండమామ్రమాత్రమక్షమాత్రం వా శ్లక్ష్ణపిష్టమాలోడ్య పయసా ప్రాతః ప్రయోజయేత్, చూర్ణీకృతాని వా పిబేత్ పయసా, మధుసర్పిర్భ్యాం వా సంయోజ్య భక్షయేత్, జీర్ణే చ క్షీరసర్పిర్భ్యాం శాలిషష్టికమశ్నీయాత్| సంవత్సరప్రయోగాదస్య వర్షశతమజరం వయస్తిష్ఠతీతి సమానం పూర్వేణ||11|| (ఇతి నాగబలారసాయనం)|
धन्वनि कुशास्तीर्णे स्निग्धकृष्णमधुरमृत्तिके सुवर्णवर्णमृत्तिके वा व्यपगतविषश्वापदपवनसलिलाग्निदोषे कर्षणवल्मीकश्मशानचैत्योषरावसथवर्जिते देशे यथर्तुसुखपवनसलिलादित्यसेविते जातान्यनुपहतान्यनध्यारूढान्यबालान्यजीर्णान्यधिगतवीर्याणि शीर्णपुराणपर्णान्यसञ्जातान्यपर्णानि तपसि तपस्ये वा मासे शुचिः प्रयतः कृतदेवार्चनः स्वस्ति वाचयित्वा द्विजातीन् चले सुमुहूर्ते नागबलामूलान्युद्धरेत्, तेषां सुप्रक्षालितानां त्वक्पिण्डमाम्रमात्रमक्षमात्रं वा श्लक्ष्णपिष्टमालोड्य पयसा प्रातः प्रयोजयेत्, चूर्णीकृतानि वा पिबेत् पयसा, मधुसर्पिर्भ्यां वा संयोज्य भक्षयेत्, जीर्णे च क्षीरसर्पिर्भ्यां शालिषष्टिकमश्नीयात्| संवत्सरप्रयोगादस्य वर्षशतमजरं वयस्तिष्ठतीति समानं पूर्वेण||११|| (इति नागबलारसायनम्)|
🔊 Audio coming soon
ధన్వనీతి జాంగలదేశే| కర్షణం హలాదినా| అనధ్యారూఢానీతి న మహతా పార్శ్వస్థేన వృక్షేణాక్రాంతాని| తపసి మాఘే| తపస్యే ఇతి ఫాల్గునే| చలే సుముహూర్త ఇతి ఇంద్రే ముహూర్తే| ఆమ్నమాత్రమితి పలపరిమాణం||11||
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
బలాతిబలాచందనాగురుధవతినిశఖదిరశింశపాసనస్వరసాః పునర్నవాంతాశ్చౌషధయో దశ నాగబలయా వ్యాఖ్యాతాః| స్వరసానామలాభే త్వయం స్వరసవిధిః- చూర్ణానామాఢకమాఢకముదకస్యాహోరాత్రస్థితం మృదితపూతం స్వరసవత్ ప్రయోజ్యం||12||
बलातिबलाचन्दनागुरुधवतिनिशखदिरशिंशपासनस्वरसाः पुनर्नवान्ताश्चौषधयो दश नागबलया व्याख्याताः| स्वरसानामलाभे त्वयं स्वरसविधिः- चूर्णानामाढकमाढकमुदकस्याहोरात्रस्थितं मृदितपूतं स्वरसवत् प्रयोज्यम्||१२||
🔊 Audio coming soon
పునర్నవాంతా దశ షడ్విరేచనశతాశ్రితీయే “అమృతాఽభయా ధాత్రీ ము(యు)క్తా శ్రేయసీ శ్వేతాఽతిరసా మండూకపర్ణీ స్థిరా పునర్నవా” (సూ.అ.4) ఇతి సర్వా వయఃస్థాపనోక్తాః| నాగబలయా వ్యాఖ్యాతా ఇతి నాగబలావత్తేషామపి ప్రయోగః| బలాదీనాం స్వరసేనైవ విధానం| నాగబలావద్భోజనాదికం జ్ఞేయం| స్వరసాలాభేఽనుకల్పమాహ- స్వరసానామిత్యాది|| 12||
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
భల్లాతకాన్యనుపహతాన్యనామయాన్యాపూర్ణరసప్రమాణవీర్యాణి పక్వజాంబవప్రకాశాని శుచౌ శుక్రే వా మాసే సంగృహ్య యవపల్లే మాషపల్లే వా నిధాపయేత్, తాని చతుర్మాసస్థితాని సహసి సహస్యే వా మాసే ప్రయోక్తుమారభేత శీతస్నిగ్ధమధురోపస్కృతశరీరః| పూర్వం దశభల్లాతకాన్యాపోథ్యాష్టగుణేనాంభసా సాధు సాధయేత్, తేషాం రసమష్టభాగావశేషం పూతం సపయస్కం పిబేత్ సర్పిషాఽంతర్ముఖమభ్యజ్య| తాన్యేకైకభల్లాతకోత్కర్షాపకర్షేణ దశభల్లాతకాన్యాత్రింశతః ప్రయోజ్యాని, నాతః పరముత్కర్షః| ప్రయోగవిధానేన సహస్రపర ఏవ భల్లాతకప్రయోగః| జీర్ణే చ ససర్పిషా పయసా శాలిషష్టికాశనముపచారః, ప్రయోగాంతే చ ద్విస్తావత్ పయసైవోపచారః| తత్ప్రయోగాద్వర్షశతమజరం వయస్తిష్ఠతీతి సమానం పూర్వేణ||13|| (ఇతి భల్లాతకక్షీరం)|
भल्लातकान्यनुपहतान्यनामयान्यापूर्णरसप्रमाणवीर्याणि पक्वजाम्बवप्रकाशानि शुचौ शुक्रे वा मासे सङ्गृह्य यवपल्ले माषपल्ले वा निधापयेत्, तानि चतुर्मासस्थितानि सहसि सहस्ये वा मासे प्रयोक्तुमारभेत शीतस्निग्धमधुरोपस्कृतशरीरः| पूर्वं दशभल्लातकान्यापोथ्याष्टगुणेनाम्भसा साधु साधयेत्, तेषां रसमष्टभागावशेषं पूतं सपयस्कं पिबेत् सर्पिषाऽन्तर्मुखमभ्यज्य| तान्येकैकभल्लातकोत्कर्षापकर्षेण दशभल्लातकान्यात्रिंशतः प्रयोज्यानि, नातः परमुत्कर्षः| प्रयोगविधानेन सहस्रपर एव भल्लातकप्रयोगः| जीर्णे च ससर्पिषा पयसा शालिषष्टिकाशनमुपचारः, प्रयोगान्ते च द्विस्तावत् पयसैवोपचारः| तत्प्रयोगाद्वर्षशतमजरं वयस्तिष्ठतीति समानं पूर्वेण||१३|| (इति भल्लातकक्षीरम्)|
🔊 Audio coming soon
శుచిః జ్యేష్ఠః, శుక్రస్తు ఆషాఢః, సహ ఆగ్రహాయణః, సహస్యః పౌషః| ఏతచ్చ భల్లాతకం మాసచతుష్టయస్థితం యవపల్లాదౌ ఉద్ధృతమాత్రం న ప్రయోజ్యం, కింతు యథోక్త ఏవ కాలే శీతగుణయుక్తే| ముఖదాహపరిహారార్థం సర్పిషాఽంతర్ముఖమభ్యజ్యేతి| నాతః పరమితి త్రింశతః పరేణ ప్రయోగో న భల్లాతకస్య| సహస్రపరో భల్లాతకప్రయోగ ఇతి ఉపయుక్తభల్లాతకసంపిండనయా యదా సహస్రం పూర్యతే తదైవోపరమః కర్తవ్యః, సహస్రాదర్వాగపి చ ప్రయోగపరిత్యాగః ప్రకృత్యాద్యపేక్షయా భవత్యేవ| సహస్రసంఖ్యాపూరణం చేహైకేన వర్ధనహ్రాసక్రమేణ న భవతి, తేన పునరావృత్త్యా చ త్రింశత్పర్యంతం ప్రయోగః కర్తవ్యః, యథా హి భల్లాతకప్రయోగాభ్యాసేన సహస్రసంఖ్యాపూరణం భవతి తథా కృత్వా పరిత్యాగః కర్తవ్యః| అన్యే త్వత్ర సుశ్రుతే అర్శశ్చికిత్సితోక్తశతపర్యంతం భల్లాతకప్రయోగేణ సమం విరోధం పశ్యంతః సుశ్రుతప్రయోగస్యాప్యన్యథా వ్యాఖ్యానేన త్రింశత్కమాత్రం ప్రయోగమిచ్ఛంతి; తచ్చ వ్యాఖ్యానం నాతిసంగతం| కించ సహస్రద్వయస్య తత్రోపయోగో విహితః, అత్ర సహస్రపర్యంతః ప్రయోగః; తేన వ్యాధివిషయోఽన్య ఏవ స ప్రయోగః, అయం తు రసాయనవిషయః||13||
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
భల్లాతకానాం జర్జరీకృతానాం పిష్టస్వేదనం పూరయిత్వా భూమావాకంఠం నిఖాతస్య స్నేహభావితస్య దృఢస్యోపరి కుంభస్యారోప్యోడుపేనాపిధాయ కృష్ణమృత్తికావలిప్తం గోమయాగ్నిభిరుపస్వేదయేత్; తేషాం యః స్వరసః కుంభం ప్రపద్యేత, తమష్టభాగమధుసంప్రయుక్తం ద్విగుణఘృతమద్యాత్; తత్ప్రయోగాద్వర్షశతమజరం వయస్తిష్ఠతీతి సమానం పూర్వేణ||14|| (ఇతి భల్లాతకక్షౌద్రం)|
भल्लातकानां जर्जरीकृतानां पिष्टस्वेदनं पूरयित्वा भूमावाकण्ठं निखातस्य स्नेहभावितस्य दृढस्योपरि कुम्भस्यारोप्योडुपेनापिधाय कृष्णमृत्तिकावलिप्तं गोमयाग्निभिरुपस्वेदयेत्; तेषां यः स्वरसः कुम्भं प्रपद्येत, तमष्टभागमधुसम्प्रयुक्तं द्विगुणघृतमद्यात्; तत्प्रयोगाद्वर्षशतमजरं वयस्तिष्ठतीति समानं पूर्वेण||१४|| (इति भल्लातकक्षौद्रम्)|
🔊 Audio coming soon
పిష్టస్వేదనం తత్, యత్రస్థం పిష్టకముపస్వేద్యతే; తదుపరి యత్ పిధానపాత్రం తచ్చేహ సచ్ఛిద్రం గ్రాహ్యం, అన్యథోపరిస్థభల్లాతకతాపాచ్చ్యుతః స్నేహో నాధో యాతి||14||
Adhikarana 12 (15) · Śloka 15
భల్లాతకతైలపాత్రం సపయస్కం మధుకేన కల్కేనాక్షమాత్రేణ శతపాకం కుర్యాదితి సమానం పూర్వేణ||15|| (ఇతి భల్లాతకతైలం)|
भल्लातकतैलपात्रं सपयस्कं मधुकेन कल्केनाक्षमात्रेण शतपाकं कुर्यादिति समानं पूर्वेण||१५|| (इति भल्लातकतैलम्)|
🔊 Audio coming soon
భల్లాతకతైలమితి అనంతరోక్తవిధానేన గృహీతో భల్లాతకస్నేహః||15||
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
భల్లాతకసర్పిః , భల్లాతకక్షీరం, భల్లాతకక్షౌద్రం, గుడభల్లాతకం, భల్లాతకయూషః, భల్లాతకతైలం, భల్లాతకపలలం, భల్లాతకసక్తవః, భల్లాతకలవణం, భల్లాతకతర్పణం, ఇతి భల్లాతకవిధానముక్తం భవతి||16||
भल्लातकसर्पिः , भल्लातकक्षीरं, भल्लातकक्षौद्रं, गुडभल्लातकं, भल्लातकयूषः, भल्लातकतैलं, भल्लातकपललं, भल्लातकसक्तवः, भल्लातकलवणं, भल्लातकतर्पणम्, इति भल्लातकविधानमुक्तं भवति||१६||
🔊 Audio coming soon
భల్లాతకసర్పిరిత్యాదయో దశప్రయోగాః| అత్ర చ యథాయోగ్యతయా భల్లాతకేన సర్పిరాదీనాం సంస్కారః సంయోగశ్చ జ్ఞేయః| యదుక్తం జతూకర్ణే- “భల్లాతకసంయుక్తసంస్కృతాని చ ఘృతక్షీరక్షౌద్రగుడయూషతైలపలలసక్తులవణతర్పణాని” ఇతి| ఏవం చ సర్పిఃక్షీరయూషతైలానాం సంస్కారో యథాన్యాయం భల్లాతకేన, క్షౌద్రపలలసక్తుతర్పణానాం భల్లాతకేన యోగః, గుడలవణయోస్తు సంస్కారః సంయోగో వా| లవణే సంస్కారపక్షే హి లవణసమం భల్లాతకమంతర్ధూమదగ్ధం గ్రాహ్యం| అన్యే తు సర్పిరాదీనాం సర్వేషామేవ భల్లాతకేన సంస్కారం వ్యాఖ్యానయంతి| ఇహ సక్తుప్రయోగోఽద్రవోత్తరత్వాదివిశేషకర్మణా భేదనీయః||16||
Adhikarana 14 (17-22) · Śloka 22
భవంతి చాత్ర- భల్లాతకాని తీక్ష్ణాని పాకీన్యగ్నిసమాని చ| భవంత్యమృతకల్పాని ప్రయుక్తాని యథావిధి||17|| ఏతే దశవిధాస్త్వేషాం ప్రయోగాః పరికీర్తితాః| రోగప్రకృతిసాత్మ్యజ్ఞస్తాన్ ప్రయోగాన్ ప్రకల్పయేత్||18|| కఫజో న స రోగోఽస్తి న విబంధోఽస్తి కశ్చన| యం న భల్లాతకం హన్యాచ్ఛీఘ్రం మేధాగ్నివర్ధనం||19|| (ఇతి భల్లాతకవిధిః)| ప్రాణకామాః పురా జీర్ణాశ్చ్యవనాద్యా మహర్షయః| రసాయనైః శివైరేతైర్బభూవురమితాయుషః||20|| బ్రాహ్మం తపో బ్రహ్మచర్యమధ్యాత్మధ్యానమేవ చ| దీర్ఘాయుషో యథాకామం సంభృత్య త్రిదివం గతాః||21|| తస్మాదాయుఃప్రకర్షార్థం ప్రాణకామైః సుఖార్థిభిః| రసాయనవిధిః సేవ్యో విధివత్సుసమాహితైః||22||
भवन्ति चात्र- भल्लातकानि तीक्ष्णानि पाकीन्यग्निसमानि च| भवन्त्यमृतकल्पानि प्रयुक्तानि यथाविधि||१७|| एते दशविधास्त्वेषां प्रयोगाः परिकीर्तिताः| रोगप्रकृतिसात्म्यज्ञस्तान् प्रयोगान् प्रकल्पयेत्||१८|| कफजो न स रोगोऽस्ति न विबन्धोऽस्ति कश्चन| यं न भल्लातकं हन्याच्छीघ्रं मेधाग्निवर्धनम्||१९|| (इति भल्लातकविधिः)| प्राणकामाः पुरा जीर्णाश्च्यवनाद्या महर्षयः| रसायनैः शिवैरेतैर्बभूवुरमितायुषः||२०|| ब्राह्मं तपो ब्रह्मचर्यमध्यात्मध्यानमेव च| दीर्घायुषो यथाकामं सम्भृत्य त्रिदिवं गताः||२१|| तस्मादायुःप्रकर्षार्थं प्राणकामैः सुखार्थिभिः| रसायनविधिः सेव्यो विधिवत्सुसमाहितैः||२२||
🔊 Audio coming soon
అగ్నిసమానీతి దాహస్ఫోటకర్తృతయా| సంభృత్యేతి నిష్పాద్య||17-22||
Adhikarana 15 (23) · Śloka 23
తత్ర శ్లోకః- రసాయనానాం సంయోగాః సిద్ధా భూతహితైషిణా| నిర్దిష్టాః ప్రాణకామీయే సప్తత్రింశన్మహర్షిణా ||23||
तत्र श्लोकः- रसायनानां संयोगाः सिद्धा भूतहितैषिणा| निर्दिष्टाः प्राणकामीये सप्तत्रिंशन्महर्षिणा ||२३||
🔊 Audio coming soon
పాదానుసంగ్రహే సప్తత్రింశత్ప్రయోగా ఉక్తాః; తత్ర బలాదిభిరష్టాభిః పునర్నవాంతైశ్చ దశభిరష్టాదశప్రయోగాః, అపరే తు వ్యాహృతా వ్యక్తా ఏవ||23||
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతే చికిత్సాస్థానే రసాయనాధ్యాయే ప్రాణకామీయో నామ రసాయనపాదో ద్వితీయః||2||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने रसायनाध्याये प्राणकामीयो नाम रसायनपादो द्वितीयः||२||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీచక్రపాణిదత్తవిరచితాయామాయుర్వేదదీపికాయాం చరకతాత్పర్యటీకాయాం చికిత్సితస్థానే రసాయనాధ్యాయే ప్రాణకామీయో నామ రసాయనపాదో ద్వితీయః||2||