Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతోఽవాక్శిరసీయమింద్రియం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
अथातोऽवाक्शिरसीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ఉక్తానుక్తరిష్టపరిగ్రాహకేఽధ్యాయద్వయే వక్తవ్యే ఛాయరిష్టాభిధాయకత్వసాధర్మ్యాదవాక్శిరసీయోఽభిధీయతే||1-2||
Adhikarana 2 (3-7) · Śloka 7
అవాక్శిరా వా జిహ్మా వా యస్య వా విశిరా భవేత్| జంతో రూపప్రతిచ్ఛాయా నైనమిచ్ఛేచ్చికిత్సితుం||3|| జటీభూతాని పక్ష్మాణి దృష్టిశ్చాపి నిగృహ్యతే | యస్య జంతోర్న తం ధీరో భేషజేనోపపాదయేత్||4|| యస్య శూనాని వర్త్మాని న సమాయాంతి శుష్యతః| చక్షుషీ చోపదిహ్యేతే యథా ప్రేతస్తథైవ సః||5|| భ్రువోర్వా యది వా మూర్ధ్ని సీమంతావర్తకాన్ బహూన్| అపూర్వానకృతాన్ వ్యక్తాన్ దృష్ట్వా మరణమాదిశేత్||6|| త్ర్యహమేతేన జీవంతి లక్షణేనాతురా నరాః| అరోగాణాం పునస్త్వేతత్ షడ్రాత్రం పరముచ్యతే ||7||
अवाक्शिरा वा जिह्मा वा यस्य वा विशिरा भवेत्| जन्तो रूपप्रतिच्छाया नैनमिच्छेच्चिकित्सितुम्||३|| जटीभूतानि पक्ष्माणि दृष्टिश्चापि निगृह्यते | यस्य जन्तोर्न तं धीरो भेषजेनोपपादयेत्||४|| यस्य शूनानि वर्त्मानि न समायान्ति शुष्यतः| चक्षुषी चोपदिह्येते यथा प्रेतस्तथैव सः||५|| भ्रुवोर्वा यदि वा मूर्ध्नि सीमन्तावर्तकान् बहून्| अपूर्वानकृतान् व्यक्तान् दृष्ट्वा मरणमादिशेत्||६|| त्र्यहमेतेन जीवन्ति लक्षणेनातुरा नराः| अरोगाणां पुनस्त्वेतत् षड्रात्रं परमुच्यते ||७||
🔊 Audio coming soon
అవాక్శిరా ఇతి ఊర్ధ్వపాదః| ఏతచ్ఛాయాప్రకరణవక్తవ్యమపి శీఘ్రమారకత్వఖ్యాపనార్థమిహ శీఘ్రమారకరిష్టేషు పఠితం| అత్ర హ్యరిష్టాని త్ర్యహాదిమారకాణి వక్తవ్యాని| న సమాయాంతీతి న పరస్పరం మిలంతి| అపూర్వానితి అసహజాన్| అకృతానితి ప్రయత్నేనాకృతాన్||3-7||
Adhikarana 3 (8-9) · Śloka 9
ఆయమ్యోత్పాటితాన్ కేశాన్ యో నరో నావబుధ్యతే| అనాతురో వా రోగీ వా షడ్రాత్రం నాతివర్తతే||8|| యస్య కేశా నిరభ్యంగా దృశ్యంతేఽభ్యక్తసన్నిభాః| ఉపరుద్ధాయుషం జ్ఞాత్వా తం ధీరః పరివర్జయేత్||9||
आयम्योत्पाटितान् केशान् यो नरो नावबुध्यते| अनातुरो वा रोगी वा षड्रात्रं नातिवर्तते||८|| यस्य केशा निरभ्यङ्गा दृश्यन्तेऽभ्यक्तसन्निभाः| उपरुद्धायुषं ज्ञात्वा तं धीरः परिवर्जयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
ఆయమ్యేతి బలాదాకృష్య| యద్యపి “తస్య కేశలోమాని” (ఇం.అ.3) ఇత్యాదినైవ ఏతదరిష్టమిత్యుక్తం, తథాఽపీహాతురస్వస్థవిషయప్రతిపాదనార్థం పునరభిధానం| కించ, తత్ర ‘ప్రలుచ్యేరన్’ ఇతి పదేన కేశానామనుత్పాటనముక్తం, నేహ తథేతి విశేషః||8-9||
Adhikarana 4 (10-12) · Śloka 12
గ్లాయతే నాసికావంశః పృథుత్వం యస్య గచ్ఛతి| అశూనః శూనసంకాశః ప్రత్యాఖ్యేయః స జానతా||10|| అత్యర్థవివృతా యస్య యస్య చాత్యర్థసంవృతా| జిహ్మా వా పరిశుష్కా వా నాసికా న స జీవతి||11|| ముఖం శబ్దశ్రవావోష్ఠౌ శుక్లశ్యావాతిలోహితౌ| వికృత్యా యస్య వా నీలౌ న స రోగాద్విముచ్యతే||12||
ग्लायते नासिकावंशः पृथुत्वं यस्य गच्छति| अशूनः शूनसङ्काशः प्रत्याख्येयः स जानता||१०|| अत्यर्थविवृता यस्य यस्य चात्यर्थसंवृता| जिह्मा वा परिशुष्का वा नासिका न स जीवति||११|| मुखं शब्दश्रवावोष्ठौ शुक्लश्यावातिलोहितौ| विकृत्या यस्य वा नीलौ न स रोगाद्विमुच्यते||१२||
🔊 Audio coming soon
గ్లాయత ఇతి దౌర్బల్యం భజతే| అశూన ఇతి పరమార్థతోఽశూనః| వివృతేతి నిర్గతా| సంవృతేతి ప్రవిష్టా| శబ్దశ్రవౌ కర్ణౌ| వికృత్యేతి సహజం వినా, తథా హేతుం వినేత్యర్థః||10-12||
Adhikarana 5 (13-20) · Śloka 20
అస్థిశ్వేతా ద్విజా యస్య పుష్పితాః పంకసంవృతాః| వికృత్యా న స రోగం తం విహాయారోగ్యమశ్నుతే||13|| స్తబ్ధా నిశ్చేతనా గుర్వీ కంటకోపచితా భృశం| శ్యావా శుష్కాఽథవా శూనా ప్రేతజిహ్వా విసర్పిణీ||14|| దీర్ఘముచ్ఛ్వస్య యో హ్రస్వం నరో నిఃశ్వస్య తామ్యతి| ఉపరుద్ధాయుషం జ్ఞాత్వా తం ధీరః పరివర్జయేత్||15|| హస్తౌ పాదౌ చ మన్యే చ తాలు చైవాతిశీతలం| భవత్యాయుఃక్షయే క్రూరమథవాఽపి భవేన్మృదు||16|| ఘట్టయంజానునా జాను పాదావుద్యమ్య పాతయన్| యోఽపాస్యతి ముహుర్వక్రమాతురో న స జీవతి||17|| దంతైశ్ఛిందన్నఖాగ్రాణి నఖైచ్ఛిందంఛిరోరుహాన్| కాష్ఠేన భూమిం విలిఖన్న రోగాత్ పరిముచ్యతే||18|| దంతాన్ ఖాదతి యో జాగ్రదసామ్నా విరుదన్ హసన్| విజానాతి న చేద్దుఃఖం న స రోగాద్విముచ్యతే||19|| ముహుర్హసన్ ముహుః క్ష్వేడన్ శయ్యాం పాదేన హంతి యః| ఉచ్చైశ్ఛిద్రాణి విమృశన్నాతురో న స జీవతి||20||
अस्थिश्वेता द्विजा यस्य पुष्पिताः पङ्कसंवृताः| विकृत्या न स रोगं तं विहायारोग्यमश्नुते||१३|| स्तब्धा निश्चेतना गुर्वी कण्टकोपचिता भृशम्| श्यावा शुष्काऽथवा शूना प्रेतजिह्वा विसर्पिणी||१४|| दीर्घमुच्छ्वस्य यो ह्रस्वं नरो निःश्वस्य ताम्यति| उपरुद्धायुषं ज्ञात्वा तं धीरः परिवर्जयेत्||१५|| हस्तौ पादौ च मन्ये च तालु चैवातिशीतलम्| भवत्यायुःक्षये क्रूरमथवाऽपि भवेन्मृदु||१६|| घट्टयञ्जानुना जानु पादावुद्यम्य पातयन्| योऽपास्यति मुहुर्वक्रमातुरो न स जीवति||१७|| दन्तैश्छिन्दन्नखाग्राणि नखैच्छिन्दञ्छिरोरुहान्| काष्ठेन भूमिं विलिखन्न रोगात् परिमुच्यते||१८|| दन्तान् खादति यो जाग्रदसाम्ना विरुदन् हसन्| विजानाति न चेद्दुःखं न स रोगाद्विमुच्यते||१९|| मुहुर्हसन् मुहुः क्ष्वेडन् शय्यां पादेन हन्ति यः| उच्चैश्छिद्राणि विमृशन्नातुरो न स जीवति||२०||
🔊 Audio coming soon
అస్థివచ్ఛ్వేతా అస్థిశ్వేతాః| విసర్పిణీ బహిర్నిర్గతా| నిఃశ్వస్యేతి అంతరోచ్ఛ్వాసం నీత్వా| అపాస్యతి ముహురితి ముఖమాక్షిపతి| అసామ్నా ఇతి ఉచ్చైః| ఉచ్చైశ్ఛిద్రాణీతి నాసాకర్ణాక్షిస్రోతాంసి||13-20||
Adhikarana 6 (21-27) · Śloka 27
యైర్విందతి పురా భావైః సమేతైః పరమాం రతిం| తైరేవారమమాణస్య గ్లాస్నోర్మరణమాదిశేత్||21|| న బిభర్తి శిరో గ్రీవా న పృష్ఠం భారమాత్మనః| న హనూ పిండమాస్యస్థమాతురస్య ముమూర్షతః||22|| సహసా జ్వరసంతాపస్తృష్ణా మూర్చ్ఛా బలక్షయః| విశ్లేషణం చ సంధీనాం ముమూర్షోరుపజాయతే||23|| గోసర్గే వదనాద్యస్య స్వేదః ప్రచ్యవతే భృశం| లేపజ్వరోపతప్తస్య దుర్లభం తస్య జీవితం||24|| నోపైతి కంఠమాహారో జిహ్వా కంఠముపైతి చ| ఆయుష్యంతం గతే జంతోర్బలం చ పరిహీయతే||25|| శిరో విక్షిపతే కృచ్ఛ్రాన్ముంచయిత్వా ప్రపాణికౌ| లలాటస్రుప్రతస్వేదో ముమూర్షుశ్చ్యుతబంధనః ||26|| తత్ర శ్లోకః- ఇమాని లింగాని నరేషు బుద్ధిమాన్ విభావయేతావహితో ముమూర్షుషు| క్షణేన భూత్వా హ్యుపయాంతి కానిచిన్నచాఫలం లింగమిహాస్తి కించన||27||
यैर्विन्दति पुरा भावैः समेतैः परमां रतिम्| तैरेवारममाणस्य ग्लास्नोर्मरणमादिशेत्||२१|| न बिभर्ति शिरो ग्रीवा न पृष्ठं भारमात्मनः| न हनू पिण्डमास्यस्थमातुरस्य मुमूर्षतः||२२|| सहसा ज्वरसन्तापस्तृष्णा मूर्च्छा बलक्षयः| विश्लेषणं च सन्धीनां मुमूर्षोरुपजायते||२३|| गोसर्गे वदनाद्यस्य स्वेदः प्रच्यवते भृशम्| लेपज्वरोपतप्तस्य दुर्लभं तस्य जीवितम्||२४|| नोपैति कण्ठमाहारो जिह्वा कण्ठमुपैति च| आयुष्यन्तं गते जन्तोर्बलं च परिहीयते||२५|| शिरो विक्षिपते कृच्छ्रान्मुञ्चयित्वा प्रपाणिकौ| ललाटस्रुप्रतस्वेदो मुमूर्षुश्च्युतबन्धनः ||२६|| तत्र श्लोकः- इमानि लिङ्गानि नरेषु बुद्धिमान् विभावयेतावहितो मुमूर्षुषु| क्षणेन भूत्वा ह्युपयान्ति कानिचिन्नचाफलं लिङ्गमिहास्ति किञ्चन||२७||
🔊 Audio coming soon
గ్లాస్నోరితి క్షీయమాణస్య| భారమాత్మన ఇతి ఊర్ధ్వశరీరం| పృష్ఠమితి శరీరాధోభాగః| గోసర్గే ఇతి ప్రత్యూషే| లేపజ్వరః స్వల్పశీతయుక్తః కఫజ్వరః| కృచ్ఛ్రాదితి అశీఘ్రం ముంచయిత్వా, ప్రపాణికౌ మణిబంధాదూర్ధ్వం కూర్పరపర్యంతం (శిరో విక్షిపతి)||21-27||
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతే ఇంద్రియస్థానేఽవాక్శిరసీయమింద్రియం నామాష్టమోఽధ్యాయః||8||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थानेऽवाक्शिरसीयमिन्द्रियं नामाष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీచక్రపాణిదత్తవిరచితాయామాయుర్వేదదీపికాయాం చరకతాత్పర్యటీకాయామింద్రియస్థానేఽవాక్శిరసీయమింద్రియం నామాష్టమోఽధ్యాయః||8||