Adhikarana ajagallikAlakShaNam (1) · Śloka 1
அத க்ஷுத்ரரோகநிதாநம் |
ஸ்நிக்தாஃ ஸவர்ணா க்ரந்திதா நீருஜோ முத்கஸந்நிபாஃ |
கபவாதோத்திதா ஜ்ஞேயா பாலாநாமஜகல்லிகாஃ ||௧||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
अथ क्षुद्ररोगनिदानम् |
स्निग्धाः सवर्णा ग्रन्थिता नीरुजो मुद्गसन्निभाः |
कफवातोत्थिता ज्ञेया बालानामजगल्लिकाः ||१||
(सु. नि. अ. १३) |
விஸர்பாதீநாமக்ஷுத்ரஹேதுலக்ஷணசிகித்ஸிதாநாமபிதாநேந க்ஷுத்ரஹேதுலக்ஷணசிகித்ஸிதாநாஂ க்ஷுத்ரரோகாணாஂ பாரிஶேஷ்யாத் க்ஷுத்ரரோகநிதாநம்| நநு, யதி க்ஷுத்ரத்வமேஷாஂ ஹேதுலக்ஷணசிகித்ஸால்பத்வேந தர்ஹி அக்நிரோஹிணீவல்மீகாதீநாஂ த்ரிதோஷஜத்வேந ஹேத்வாதிபாஹுல்யாத் கதஂ க்ஷுத்ரத்வஂ? நைவஂ, பாஹுல்யேந தாவத், சத்ரிணோ கச்சந்தீதிவத்; கிஂவா அவாந்தரபேதவிரஹஃ க்ஷுத்ரத்வஂ, யேநாத்ர வக்தவ்யாநாமஜகல்லிகாதீநாஂ ந தோஷதூஷ்யாதிகதபூரிஸங்க்யாபேதேந வ்ரணஜ்வராதிவாந்நிர்தேஶஃ, கிந்து ப்ரத்யேகஂ ஸ்தோகஸங்க்யயாऽபிதாநஂ தேஷாம்| அந்யஸ்த்வாஹ– க்ஷுத்ரஶப்தோऽல்பே ரௌத்ரே ச வர்ததே, தேந யதாயோக்யஂ ஸர்வத்ர வ்யவஸ்தா தஶ்யதே; ரௌத்ரே க்ஷுத்ரஶப்தோ யதா– “க்ஷுத்ரா மகா யத்ர ஶாந்தாஶ்சேருரந்யைஃ ஸமஂ மகைஃ|” இதி| க்ஷுத்ராணாஂ பாலாநாஂ ரோகாஃ க்ஷுத்ரரோகா இதி கேசித்| ஏவமப்யஜகல்லிகாஹிபூதநாதீநாமேவ பரிக்ரஹோ ந த்வந்யேஷாம்| ஸங்க்ஷேபேண சதுஶ்சத்வாரிஂஶத்விகாராநத்ர வக்தவ்யாந் க்ரமேண தர்ஶயதி– ஸ்நிக்தேத்யாதி| போஜே து மூஷிகாகர்ணமுஷ்ககோஶபலார்ஶஃப்ரபதயோऽதிகவிகாராஃ பட்யந்தே, தே ச ஸுஶ்ருதே விகாரஸ்யாநந்த்யாதநுமதா ஏவ| பாலாநாமிதி ப்ராயோபாவித்வாதுக்தஂ, தேநாபாலாநாமபி தஶ்யமாநாஃ ஸங்கச்சந்தே||௧||
Adhikarana yavaprakhyAlakShaNam (2) · Śloka 2
யவாகாரா ஸுகடிநா க்ரதிதா மாஂஸஸஂஶ்ரிதா |
பிடகா கபவாதாப்யாஂ யவப்ரக்யேதி ஸோச்யதே ||௨||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
यवाकारा सुकठिना ग्रथिता मांससंश्रिता |
पिडका कफवाताभ्यां यवप्रख्येति सोच्यते ||२||
(सु. नि. अ. १३) |
யவப்ரக்யாமாஹ– யவாகாரேத்யாதி| யவாகாரேதி யவவந்மத்யே ஸ்தூலா||௨||
Adhikarana antrAlajIlakShaNam (3) · Śloka 3
கநாமவக்த்ராஂ பிடகாமுந்நதாஂ பரிமண்டலாம் |
அந்த்ராலஜீமல்பபூயாஂ தாஂ வித்யாத் கபவாதஜாம் ||௩||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
घनामवक्त्रां पिडकामुन्नतां परिमण्डलाम् |
अन्त्रालजीमल्पपूयां तां विद्यात् कफवातजाम् ||३||
(सु. नि. अ. १३) |
அந்த்ராலஜீமாஹ– கநாமித்யாதி| அந்த்ராலஜீ ஸ்நாயுகதா போஜவசநாதவகந்தவ்யா| யதுக்தம்– “ஶ்லேஷ்மாநிலௌ ஶ்ரிதௌ ஸ்நாயுஂ பிடகாஂ பரிமண்டலாம்| துஷ்டௌ ஜநயதோऽவக்த்ராமல்பபூயாமகண்டுராம்|| ஆமோதும்பரஸங்காஶாஂ வித்யாதந்த்ராலஜீஂ து தாம்||” இதி||௩||
Adhikarana vivRutAlakShaNam (4) · Śloka 4
விவதாஸ்யாஂ மஹாதாஹாஂ பக்வோதும்பரஸந்நிபாம் |
விவதாமிதி தாஂ வித்யாத் பித்தோத்தாஂ பரிமண்டலாம் ||௪||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
विवृतास्यां महादाहां पक्वोदुम्बरसन्निभाम् |
विवृतामिति तां विद्यात् पित्तोत्थां परिमण्डलाम् ||४||
(सु. नि. अ. १३) |
விவதாமாஹ– விவதாஸ்யாமித்யாதி| பித்தேநாதிகபாகாத்விவதமுகதாயாஂ விவதாஸஞ்ஜ்ஞா||௪||
Adhikarana kacchapikAlakShaNam (5) · Śloka 5
க்ரதிதாஃ பஞ்ச வா ஷட்வா தாருணாஃ கச்சபோபமாஃ |
கபாநிலாப்யாஂ பிடகா ஜ்ஞேயாஃ கச்சபிகா புதைஃ ||௫||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
ग्रथिताः पञ्च वा षड्वा दारुणाः कच्छपोपमाः |
कफानिलाभ्यां पिडका ज्ञेयाः कच्छपिका बुधैः ||५||
(सु. नि. अ. १३) |
கச்சபிகாலக்ஷணமாஹ– க்ரதிதா இத்யாதி| தாருணாஃ கடிநாஃ| மத்யோந்நதத்வேந பர்யந்தால்பத்வேந ச கச்சபிகாஸஞ்ஜ்ஞா||௫||
Adhikarana valmIkalakShaNam (6-7) · Śloka 7
க்ரீவாஂஸகக்ஷாகரபாததேஶே ஸந்தௌ கலே வா த்ரிபிரேவ தோஷைஃ |
க்ரந்திஃ ஸ வல்மீகவதக்ரியாணாஂ ஜாதஃ க்ரமேணைவ கதஃ ப்ரவத்திம் ||௬||
முகைரநேகைஃ ஸ்ருதிதோதவத்பிர்விஸர்பவத் ஸர்பதி சோந்நதாக்ரைஃ |
வல்மீகமாஹுர்பிஷஜோ விகாரஂ நிஷ்ப்ரத்யநீகஂ சிரஜஂ விஶேஷாத் ||௭||
View original
ग्रीवांसकक्षाकरपाददेशे सन्धौ गले वा त्रिभिरेव दोषैः |
ग्रन्थिः स वल्मीकवदक्रियाणां जातः क्रमेणैव गतः प्रवृद्धिम् ||६||
मुखैरनेकैः स्रुतितोदवद्भिर्विसर्पवत् सर्पति चोन्नताग्रैः |
वल्मीकमाहुर्भिषजो विकारं निष्प्रत्यनीकं चिरजं विशेषात् ||७||
வல்மீகலக்ஷணமாஹ– க்ரீவாஂஸேத்யாதி| வல்மீகவதித்யநேந ப்ரசுரஶிகரத்வேந ஸமுச்ச்ரிதத்வஂ தூராவகாடமூலத்வஂ ச க்யாப்யதே| அத ஏவ சிகித்ஸாயாமவகாடமூலஶோதநார்தமக்நிக்ஷாராப்யாஂ சிகித்ஸேதித்யுக்தம்||௬-௭||
Adhikarana indraviddhAlakShaNam (8) · Śloka 8
பத்மகர்ணிகவந்மத்யே பிடகாபிஃ ஸமாசிதாம் |
இந்த்ரவித்தாஂ து தாஂ வித்யாத்வாதபித்தோத்திதாஂ பிஷக் ||௮||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
पद्मकर्णिकवन्मध्ये पिडकाभिः समाचिताम् |
इन्द्रविद्धां तु तां विद्याद्वातपित्तोत्थितां भिषक् ||८||
(सु. नि. अ. १३) |
இந்த்ரவித்தாமாஹ– பத்மகர்ணிகவதித்யாதி| பத்மகர்ணிகவந்மத்யே இதி பத்மவராடவத்||௮||
Adhikarana gardabhikAlakShaNam (9) · Śloka 9
மண்டலஂ வத்தமுத்ஸந்நஂ ஸரக்தஂ பிடகாசிதம் |
ருஜாகரீஂ கர்தபிகாஂ தாஂ வித்யாத்வாதபித்தஜாம் ||௯||
View original
मण्डलं वृत्तमुत्सन्नं सरक्तं पिडकाचितम् |
रुजाकरीं गर्दभिकां तां विद्याद्वातपित्तजाम् ||९||
கர்தபிகாமாஹ– மண்டலமித்யாதி| கர்தபிகா யத்யபி ஸமாநதந்த்ரே ந பட்யதே, ததாऽபி ஸர்வத்ர ஸுஶ்ருதேऽபிதீயதே; அவிகீதபாடேந வ்யவஸ்திதைவ||௯||
Adhikarana pAShANagardabhalakShaNam (10) · Śloka 10
வாதஶ்லேஷ்மஸமுத்பூதஃ ஶ்வயதுர்ஹநுஸந்திஜஃ |
ஸ்திரோ மந்தருஜஃ ஸ்நிக்தோ ஜ்ஞேயஃ பாஷாணகர்தபஃ ||௧௦||
View original
वातश्लेष्मसमुद्भूतः श्वयथुर्हनुसन्धिजः |
स्थिरो मन्दरुजः स्निग्धो ज्ञेयः पाषाणगर्दभः ||१०||
பாஷாணகர்தபலக்ஷணமாஹட்ட வாதேத்யாதி| ஸ்திரஃ கடிநஃ, பாஷாணவத் காடிந்யாத் பாஷாணகர்தபஃ| பாஷாணகர்தபஃ லோகே ‘கலவட்ட’ இதி க்யாதஃ||௧௦||
Adhikarana panasikAlakShaNam (11) · Śloka 11
கர்ணஸ்யாப்யந்தரே ஜாதாஂ பிடகாமுக்ரவேதநாம் |
ஸ்திராஂ பநஸிகாஂ தாஂ து வித்யாத்வாதகபோத்திதாம் ||௧௧||
View original
कर्णस्याभ्यन्तरे जातां पिडकामुग्रवेदनाम् |
स्थिरां पनसिकां तां तु विद्याद्वातकफोत्थिताम् ||११||
பநஸிகாமாஹ– கர்ணஸ்யேத்யாதி| ஏஷா போஜே ‘ஸமந்ததஃ’ இதி வசநாத் கர்ணஸ்ய பஹிரபி பவதீதி கேசித்வ்யாசக்ஷதே| யதுக்தம்– “கபவாதௌ ப்ரகுபிதௌ மாஂஸமாஶ்ரித்ய கர்ணயோஃ| ஸமந்ததஃ பரிஸ்தப்தாஂ குருதஃ பிடகாஂ ஸ்திராம்|| விஷமாஂ தாஹஸஂயுக்தாஂ வித்யாத் பநஸிகாஂ து தாம்|” இதி| தத்து ந ஸம்யக், ஸமந்தத இத்யஸ்ய கர்ணாப்யந்தர ஏவோபபந்நத்வாத்| தஶ்யதே பாஹ்யரந்த்ரே ஶாலூகாகாரேயமிதி கேசித்| அஸ்யாஂ வாதகபஜாயாஂ போஜே தாஹபாடோ விகதிவிஷமஸமவாயாததிஷ்டாநபூதரக்தப்ரபாவாத்வாऽவகந்தவ்யஃ||௧௧||
Adhikarana jAlagardabhalakShaNam (12) · Śloka 12
விஸர்பவத் ஸர்பதி யஃ ஶோதஸ்தநுரபாகவாந் |
தாஹஜ்வரகரஃ பித்தாத் ஸ ஜ்ஞேயோ ஜாலகர்தபஃ ||௧௨||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
विसर्पवत् सर्पति यः शोथस्तनुरपाकवान् |
दाहज्वरकरः पित्तात् स ज्ञेयो जालगर्दभः ||१२||
(सु. नि. अ. १३) |
ஜாலகர்தபலக்ஷணமாஹ– விஸர்பவதித்யாதி| அபாகவாநிதி ஈஷத்பாகவாந், பித்தகதத்வேந ஸர்வதா பாகாபாவஸ்யாயுக்தத்வாதிதி சக்ரஃ; கிந்து பாகரஹித ஏவாயமுபலப்யதே [ பித்தாதித்யுத்பூதபித்தாத், தேந போஜோக்தஂ பித்தோல்பணதோஷத்ரயஜந்யத்வமஸ்யாவிருத்தஂ பவதி| ஸ யதாஹ– “பித்தோத்கடாஸ்த்ரயோ தோஷா ஜநயந்தி த்வகாஶ்ரிதாஃ| ஶ்யாவஂ ரக்தஂ தநுஂ ஶோதமபாகஂ பஹுவேதநம்|| விஸர்பிணஂ ஸதாஹஂ ச தஷ்ணாஜ்வரஸமந்விதம்| விஸர்பமாஹுஸ்தஂ வ்யாதிமபரே ஜாலகர்தபம்||” இதி| ஜதுகர்ணஸ்த்வாஹ– “ பித்தாதிகஸ்தத்ர தீவ்ரதாஹோ ரக்தபாகோ விஸர்பஜ்வரகரோ ஜாலகர்தபஃ|” இதி| அயமக்நிவாத இதி க்யாதோ விகாரஃ||௧௨||
Adhikarana irivellikA-kakShAlakShaNam (13-14) · Śloka 14
பிடகாமுத்தமாங்கஸ்தாஂ வத்தாமுக்ரருஜாஜ்வராம் |
ஸர்வாத்மிகாஂ ஸர்வலிங்காஂ ஜாநீயாதிரிவேல்லிகாம் ||௧௩||
பாஹுபார்ஶ்வாஂஸகக்ஷேஷு கஷ்ணஸ்போடாஂ ஸவேதநாம் |
பித்தப்ரகோபஸம்பூதாஂ கக்ஷாமித்யபிநிர்திஶேத் ||௧௪||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
पिडकामुत्तमाङ्गस्थां वृत्तामुग्ररुजाज्वराम् |
सर्वात्मिकां सर्वलिङ्गां जानीयादिरिवेल्लिकाम् ||१३||
बाहुपार्श्वांसकक्षेषु कृष्णस्फोटां सवेदनाम् |
पित्तप्रकोपसम्भूतां कक्षामित्यभिनिर्दिशेत् ||१४||
(सु. नि. अ. १३) |
இரிவேல்லிகாலக்ஷணமாஹ– பிடகாமித்யாதி| ஸர்வாத்மிகாஂ ஸர்வலிங்காமிதி ஸர்வாத்மிகாஂ ஸர்வதோஷஜாம்| ஸர்வாத்மிகாமித்யநேநைவ ஸர்வலிங்கத்வே ஸித்தே புநஃ ஸர்வலிங்காமிதி வசநஂ விகதிவிஷமஸமவாயாரப்தலிங்கவ்யதிரேகேண ப்ரத்யேகதோஷலிங்கயுக்ததாஂ க்யாபயதி||௧௩-௧௪||
Adhikarana gandhamAlAlakShaNam (15) · Śloka 15
ஏகாமேதாதஶீஂ தஷ்ட்வா பிடகாஂ ஸ்போடஸந்நிபாம் |
த்வக்கதாஂ பித்தகோபேந கந்தமாலாஂ ப்ரசக்ஷதே ||௧௫||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
एकामेतादृशीं दृष्ट्वा पिडकां स्फोटसन्निभाम् |
त्वग्गतां पित्तकोपेन गन्धमालां प्रचक्षते ||१५||
(सु. नि. अ. १३) |
கந்தமாலாமாஹ– ஏகாமித்யாதி| ஏகாமேதாதஶீமிதி கக்ஷோக்தைககஷ்ணஸ்போடஸதஶீம்||௧௫||
Adhikarana agnirohiNIlakShaNam (16-17) · Śloka 17
கக்ஷபாகேஷு யே ஸ்போடா ஜாயந்தே மாஂஸதாரணாஃ |
அந்தர்தாஹஜ்வரகரா தீப்தபாவகஸந்நிபாஃ ||௧௬||
ஸப்தாஹாத்வா தஶாஹாத்வா பக்ஷாத்வா ஹந்தி மாநவம் |
தாமக்நிரோஹிணீஂ வித்யாதஸாத்யாஂ ஸர்வதோஷஜாம் ||௧௭||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
कक्षभागेषु ये स्फोटा जायन्ते मांसदारणाः |
अन्तर्दाहज्वरकरा दीप्तपावकसन्निभाः ||१६||
सप्ताहाद्वा दशाहाद्वा पक्षाद्वा हन्ति मानवम् |
तामग्निरोहिणीं विद्यादसाध्यां सर्वदोषजाम् ||१७||
(सु. नि. अ. १३) |
அக்நிரோஹிணீலக்ஷணமாஹ– கக்ஷேத்யாதி| ஸப்தாஹாத்வா தஶாஹாத்வேத்யபிதாநமஸாத்யத்வக்யாபகமநுபக்ரமாத்போத்தவ்யம்| உபக்ரமாத் புநரியஂ ஸாத்யைவ, அத ஏவாஸ்யாஶ்சிகித்ஸாபிதாநஂ; சரகேணாப்யக்நிரோஹிணீஂ ப்ரத்யபிஹிதம்– “ஸந்தி ஹ்யேவஂவிதா ரோகாஃ ஸாத்யா தாருணஸம்மதாஃ| யே ஹந்யுரநுபக்ராந்தா மித்யாரம்பேண வா புநஃ||” (ச. ஸூ. அ. ௧௮) இதி| தந்த்ராந்தரமபி– “பித்தரக்தோத்கடா தோஷாஃ ப்ரதீப்தாங்காரஸந்நிபாந்| கக்ஷபாகேஷு குர்வந்தி தீவ்ரதாஹருஜாஜ்வராந்|| மாஂஸாவதாரணாந் ஸ்போடாந் யே ஹந்யுரநுபக்ரமாத்| பக்ஷாத்தஶாஹாதர்வாக்வா ஸா ஜ்ஞேயா வஹ்நிரோஹிணீ||” இதி| வாதபித்தகபாதிக்யாத்யதாக்ரமஂ ஸப்தாஹாதிவிகல்பஃ||௧௬-௧௭||
Adhikarana cippa-kunakhalakShaNam (18-19) · Śloka 19
நகமாஂஸமதிஷ்டாய வாயுஃ பித்தஃ ச தேஹிநாம் |
குர்வதே தாஹபாகௌ ச தஂ வ்யாதிஂ சிப்பமாதிஶேத் ||௧௮||
ததேவால்பதரைர்தோஷைஃ பருஷஂ குநகஂ வதேத் ||௧௯||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
नखमांसमधिष्ठाय वायुः पित्तः च देहिनाम् |
कुर्वते दाहपाकौ च तं व्याधिं चिप्पमादिशेत् ||१८||
तदेवाल्पतरैर्दोषैः परुषं कुनखं वदेत् ||१९||
(सु. नि. अ. १३) |
சிப்பமாஹ– நகேத்யாதி| தஂ வ்யாதிஂ சிப்பமிதி சிப்பமங்குலீவேஷ்டகமிதி க்யாதம்| சரகே த்வக்ஷதநாமாயஂ விகாரஃ| யதுக்தம்– “ரோகோऽக்ஷதஶ்சர்மநகாந்தரே ஸ்யாந்மாஂஸாஸ்ரதோஷீ பஶதாஹபாகஃ|” (ச. சி. அ. ௧௨) இதி||௧௮-௧௯||
Adhikarana anushayIlakShaNam (20) · Śloka 20
கம்பீராமல்பஸஂரம்பாஂ ஸவர்ணாமுபரிஸ்திதாம் |
பாதஸ்யாநுஶயீஂ தாஂ து வித்யாதந்தஃப்ரபாகிநீம் ||௨௦||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
गम्भीरामल्पसंरम्भां सवर्णामुपरिस्थिताम् |
पादस्यानुशयीं तां तु विद्यादन्तःप्रपाकिनीम् ||२०||
(सु. नि. अ. १३) |
அநுஶயீலக்ஷணமாஹ– கம்பீராமித்யாதி| கம்பீராமித்யந்தஃபாகேந| அல்பஸஂரம்பாமித்யல்பஶோதாம்||௨௦||
Adhikarana vidArikAlakShaNam (21) · Śloka 21
விதாரீகந்தவத்வத்தா கக்ஷாவங்க்ஷணஸந்திஷு |
விதாரிகா பவேத்ரக்தா ஸர்வஜா ஸர்வலக்ஷணா ||௨௧||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
विदारीकन्दवद्वृत्ता कक्षावङ्क्षणसन्धिषु |
विदारिका भवेद्रक्ता सर्वजा सर्वलक्षणा ||२१||
(सु. नि. अ. १३) |
விதாரீலக்ஷணமாஹ– விதாரீத்யாதி| ‘விதாரிகா பவேத்ரக்தா ஸர்வஜா ஸர்வலக்ஷணா’ இத்யத்ர கேசிதஸர்வஜா, அஸர்வலக்ஷணேதி உபயத்ராபி நஞஃ ப்ரயோகமிச்சந்தி; தேநாஸர்வஜா இதி ஸர்வதோஷைஃ ஸந்நிபதிதைர்ந பவதி, அஸர்வலக்ஷணேதி ஸந்நிபாதலக்ஷணரஹிதேத்யர்தஃ| தேந ப்ரத்யேகதோஷத்வந்த்வஜத்வேந ஷட்விதா ஸந்நிபாதமாத்ரேண ந பவதீதி வாக்யார்தஃ| கிந்த்வயஂ பக்ஷோ யத்யபிமதஃ ஸ்யாதாசார்யஸ்ய, ததா வ்யக்த்யர்தஂ ‘ஷட்விதா த்வ்யேகதோஷஜா’ இதி பதஂ கதஂ ஸ்யாத்; கிஞ்ச பஹுப்ரபஞ்சத்வேந க்ஷுத்ரத்வாஸங்கதிஶ்ச| அபரே ‘ ஸர்வஜா ஸர்வலக்ஷணா’ இதி படந்தி; ததபி ந ஸங்கதஂ, ஸர்வைர்தோஷைர்ந பவதி அத ஸர்வதோஷலக்ஷணா பவதி ஹந்த தர்ஹி லிங்கிநமந்தரேண லிங்கப்ராதுர்பாவப்ரஸங்கஃ| அந்யே தூத்தரபத ஏவ நஞஃ ப்ரயோகாத் ‘ஸர்வஜாऽஸர்வலக்ஷணா’ இதி வதந்தி; தத்ர யதி ஸர்வேஷாஂ லக்ஷணாநி ஸர்வலக்ஷணாநி தாந்யவித்யமாநாநி யஸ்யாமிதி, ததா கதஂ லிங்கமந்தரேண லிங்கிநஃ பரோக்ஷஸ்ய பரிச்சேதோதயஃ| அத ஸர்வாணி ச தாநி லக்ஷணாநி அவித்யமாநாநி யஸ்யாமிதி, ஸந்நிபாதஜத்வேऽப்யஸம்பூர்ணலக்ஷணேத்யர்தஃ| ஏததபி ந ஸங்கதஂ, யத்யயஂ பக்ஷோऽபீஷ்டஃ ஸ்யாத்ததாऽஸர்வலக்ஷணேதி ந வக்தவ்யமத்ர ஸ்யாத், ஸர்வத்ர ந்யாயஸ்யாஸ்ய ஸமாநத்வாத்; ஹேத்வநுரூபகோபபலேந ஹி ஸர்வத்ர ஸர்வார்தால்பலிங்கஸங்கதிஃ; அஸம்பூர்ணலக்ஷணத்வேந தோஷாணாஂ ஹீநபலத்வஂ ஸமவத்தாநாமநாரம்பகத்வஂ வா ஶக்யமேவாஸ்மிந் பக்ஷே வக்துஂ, கிந்து தந்நாத்ரியந்தே; ததஶ்சோபயத்ராபி நஞஃ ப்ரயோகஂ விநா ‘ஸர்வஜா ஸர்வலக்ஷணா’ இதி பாடோ யுக்தஃ| ஸர்வஜேத்யபிதாயாபி ஸர்வலக்ஷணேதி வசநமிரிவேல்லிகாயாமிவ ப்ரகதிஸமஸமவாயஜந்யவாதாதிலக்ஷணதர்ஶநார்தஂ, தேந விகதிவிஷமஸமவாயஜந்யாஸாத்யத்வாதிலக்ஷணாநி ந பவந்தி| அஸ்மிந்நபி பாடே ஸர்வஜா ஸர்வைரேகாதிப்ரகாரைர்வாதாதிபிர்ஜந்யதே, ஏவஂ ஸர்வலக்ஷணேதி வக்துஂ பார்யதே, கிந்து க்ஷுத்ரரோகத்வாத்தோஷபேதேந கணநா ந யுக்தா| சரகே த்வியஂ கபமாருதஜா பட்யதே| யதுக்தம்– “ஜ்வராந்விதா வங்க்ஷணகக்ஷஸந்தௌ வர்திர்நிரர்திஃ கடிநா மதா யா| விதாரிகா ஸா கபமாருதாப்யாம்|” (ச. சி. அ. ௧௨) இதி| தேநாத்ராப்யல்பபித்தயுக்தகபவாதஜத்வேந ஸர்வஜத்வஂ ஜ்ஞேயம்| யதா– ஜ்வரயோகேநால்பபித்தத்வம்| யதுக்தம்– “ஊஷ்மா பித்தாததே நாஸ்தி ஜ்வரோ நாஸ்த்யூஷ்மணா விநா|” (வா. சி. அ. ௧) இதி, “விதாரீமிதி தாஂ வித்யாத் ஸர்வஜாஂ ஸர்வலக்ஷணாம்|” இதி பாடாந்தரே ந கஶ்சித்வ்யாக்யாநப்ரபஞ்சஃ||௨௧||
Adhikarana sharkarArbudalakShaNam (22-24) · Śloka 24
ப்ராப்ய மாஂஸஸிராஸ்நாயூஃ ஶ்லேஷ்மா மேதஸ்ததாऽநிலஃ |
க்ரந்திஂ கரோத்யஸௌ பிந்நோ மதுஸர்பிர்வஸாநிபம் ||௨௨||
ஸ்ரவத்யாஸ்ராவமநிலஸ்தத்ர வத்திஂ கதஃ புநஃ |
மாஂஸஂ ஸஂஶோஷ்ய க்ரதிதாஂ ஶர்கராஂ ஜநயேத்ததஃ ||௨௩||
துர்கந்தி க்லிந்நமத்யர்தஂ நாநாவர்ணஂ ததஃ ஸிராஃ |
ஸ்ரவந்தி ரக்தஂ ஸஹஸா தஂ வித்யாச்சர்கரார்புதம் ||௨௪||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
प्राप्य मांससिरास्नायूः श्लेष्मा मेदस्तथाऽनिलः |
ग्रन्थिं करोत्यसौ भिन्नो मधुसर्पिर्वसानिभम् ||२२||
स्रवत्यास्रावमनिलस्तत्र वृद्धिं गतः पुनः |
मांसं संशोष्य ग्रथितां शर्करां जनयेत्ततः ||२३||
दुर्गन्धि क्लिन्नमत्यर्थं नानावर्णं ततः सिराः |
स्रवन्ति रक्तं सहसा तं विद्याच्छर्करार्बुदम् ||२४||
(सु. नि. अ. १३) |
ஶர்கராமாஹ– ப்ராப்யேத்யாதி| இயமேவ ஶர்கரார்புதஸ்ய ஹேதுஃ| அஸ்யாஂ கபாநிலௌ தோஷௌ, மாஂஸஸிராஸ்நாயுமேதாஂஸி தூஷ்யாணி| அநிலஸ்தத்ர வத்திஂ கத இதி பூர்வமேவ தாவத்வத்தோऽநிலோ தாதுக்ஷயேண வத்திமதிஶயேந கதோ மாஂஸஂ விஶோஷ்ய காடிந்யாத் ஶர்கராதுல்யாஂ ஶர்கராஂ ஜநயதி அதஃ ஶர்கராயாஸ்துல்யஂ ஶர்கரார்புதஂ பவதி| துர்கந்தி க்லிந்நமித்யாதிநா ஶர்கரோத்பந்நஂ ஶர்கரார்புதலக்ஷணஂ, ஶர்கரார்புதஂ ச ஶர்கராவஸ்தைவேத்யேக ஏவாயஂ விகாரஃ; தேந ந ஸங்க்யாதிரேகஃ| நாநாவர்ணமிதி கதமேதோவஸாவர்ணஂ ரக்தம்| தத இதி ஶர்கரார்புதாதேவ| போஜேऽபி பட்யதே– “தமேவ பிந்நஂ துர்கந்தஂ கதமேதோநிபஂ ஸிராஃ| ஸ்ரவந்தி ஸ்ராவமநிஶஂ ததா ஸ்யாச்சர்கரார்புதம்||” இதி| தமேவேதி க்ரந்திம்||௨௨-௨௪||
Adhikarana pAdadArIlakShaNam (25) · Śloka 25
பரிக்ரமணஶீலஸ்ய வாயுரத்யர்தரூக்ஷயோஃ |
பாதயோஃ குருதே தாரீஂ பாததாரீஂ தமாதிஶேத் ||௨௫||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
परिक्रमणशीलस्य वायुरत्यर्थरूक्षयोः |
पादयोः कुरुते दारीं पाददारीं तमादिशेत् ||२५||
(सु. नि. अ. १३) |
பாததாரீமாஹ– பரிக்ரமணஶீலஸ்யேத்யாதி| பரிக்ரமணஂ பாதவிஹரணஂ, தாரீ தாரணமாத்ரஂ, விபாதிகாகுஷ்டஂ து பிடகா ஸவிதாரணேதி பேதஃ||௨௫||
Adhikarana kadaralakShaNam (26) · Śloka 26
ஶர்கரோந்மதிதே பாதே க்ஷதே வா கண்டகாதிபிஃ |
க்ரந்திஃ கோலவதுத்ஸந்நோ ஜாயதே கதரஂ ஹி தத் ||௨௬||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
शर्करोन्मथिते पादे क्षते वा कण्टकादिभिः |
ग्रन्थिः कोलवदुत्सन्नो जायते कदरं हि तत् ||२६||
(सु. नि. अ. १३) |
கதரமாஹ– ஶர்கரோந்மதித இத்யாதி| கதரஂ கோலாஷ்டீதி க்யாதம்| ‘கோலவத்’ இத்யஸ்ய ஸ்தாநே ‘கீலவத்’ இதி பாடாந்தரம்| கதரஂ ஹஸ்தேऽபி பவதி| ததாச போஜஃ– “ஹஸ்தயோஃ பாதயோஶ்சாபி கம்பீராநுகதஂ கரம்| மாஂஸகீலஂ ஜநயதஃ குபிதௌ கபமாருதௌ|| ஸஶல்யமிவ தஂ தேஶஂ மந்யதே தேந பீடிதஃ| ஶர்கராகதரஂ கேசிந்மந்யந்தே வாதகண்டகம்||” இதி| கோலவதிதி பதரவத்||௨௬||
Adhikarana alasalakShaNam (27) · Śloka 27
க்லிந்நாங்குல்யந்தரௌ பாதௌ கண்டூதாஹருஜாந்விதௌ |
துஷ்டகர்தமஸஂஸ்பர்ஶாதலஸஂ தஂ விபாவயேத் ||௨௭||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
क्लिन्नाङ्गुल्यन्तरौ पादौ कण्डूदाहरुजान्वितौ |
दुष्टकर्दमसंस्पर्शादलसं तं विभावयेत् ||२७||
(सु. नि. अ. १३) |
அலஸகலக்ஷணமாஹ– க்லிந்நேத்யாதி| அயஂ கபரக்தஜோ விகாரஃ ‘பாகுயா’ இதி க்யாதஃ| அத்ர கண்டூஃ கபஸ்ய, தாஹருஜே ரக்தஸ்ய||௨௭||
Adhikarana indraluptalakShaNam (28-29) · Śloka 29
ரோமகூபாநுகஂ பித்தஂ வாதேந ஸஹ மூர்சிதம் |
ப்ரச்யாவயதி ரோமாணி ததஃ ஶ்லேஷ்மா ஸஶோணிதஃ ||௨௮||
ருணத்தி ரோமகூபாஂஸ்து ததோऽந்யேஷாமஸம்பவஃ |
ததிந்த்ரலுப்தஂ காலித்யஂ ருஹ்யேதி ச விபாவ்யதே ||௨௯||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
रोमकूपानुगं पित्तं वातेन सह मूर्छितम् |
प्रच्यावयति रोमाणि ततः श्लेष्मा सशोणितः ||२८||
रुणद्धि रोमकूपांस्तु ततोऽन्येषामसम्भवः |
तदिन्द्रलुप्तं खालित्यं रुह्येति च विभाव्यते ||२९||
(सु. नि. अ. १३) |
இந்த்ரலுப்தஸ்ய லக்ஷணமாஹ– ரோமகூபேத்யாதி| ஏதத்த்ரிபிர்தோஷைஃ ஸஶோணிதைஃ ஸ்வபாவாந்நியதகாலவ்யாபாரைர்பவதி| ஏதச்ச ஸ்த்ரீணாஂ ந பவதீதி விதேஹவசநாத்வ்யாக்யாநயந்தி| யதுக்தம்– “அத்யந்தஸுகுமாராங்க்யோ ரஜோ துஷ்டஂ ஸ்ரவந்தி ச| அவ்யாயாமரதா யஸ்மாத்தஸ்மாந்ந கலிதிஃ ஸ்த்ரியாஃ||” இதி| அவ்யாயாமாத்வாதபித்தயோரகோபேந நாதிரோமச்யுதிஃ, ரஜஃஸ்ராவேண ச ஸ்ரோதோऽவரோதாபாவாச்ச்யுதாநாமபி ரோம்ணாஂ புநர்விரோஹஃ; கிந்து ஸ்த்ரீஷ்வபி கலிதிதர்ஶநாத் ப்ராயிகஂ விதேஹவசநம்| காலித்யஂ ருஹ்யேதி ச தஸ்ய பர்யாயகதநம்| ததாச போஜஃ– “ததிந்த்ரலுப்தமித்யாஹுஃ கல்லீஂ ருஹ்யாஂ ச கேசந|” இதி| கார்திகஸ்த்வாஹ– “இந்த்ரலுப்தஂ ஶ்மஶ்ருணி பவதி, காலித்யஂ ஶிரஸ்யேவ, ருஹ்யா ச ஸர்வதேஹே|” இதி| ஆகமஸ்த்வத்ர நாஸ்தி||௨௮-௨௯||
Adhikarana dAruNakalakShaNam (30) · Śloka 30
தாருணா கண்டுரா ரூக்ஷா கேஶபூமிஃ ப்ரபாட்யதே |
கபமாருதகோபேந வித்யாத்தாருணகஂ து தம் ||௩௦||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
दारुणा कण्डुरा रूक्षा केशभूमिः प्रपाट्यते |
कफमारुतकोपेन विद्याद्दारुणकं तु तम् ||३०||
(सु. नि. अ. १३) |
தாருணலக்ஷணமாஹ– தாருணேத்யாதி| தாருணேதி கடிநா| கபமாருதகோபேநேதி யத்யப்யுக்தஂ ததாபி பித்தரக்தாநுபந்தோऽப்யத்ர த்ரஷ்டவ்யஃ| ததாஹி விதேஹஃ– “யதத்ர படலாபாஸஂ ஸருஜஸ்கஂ ஶிரஸ்த்வசி| பருஷஂ ஜாயதே ஜந்தோஸ்தஸ்ய ரூபஂ விஶேஷதஃ|| தோதைஃ ஸமந்விதஂ வாதாத் ஸகண்டூகௌரவஂ கபாத்| ஸபிபாஸஂ ஸதாஹார்திராகஂ பித்தாஸ்ரஜஂ ததா||” இதி| அத்ர வசநே ஸதாஹராகஂ ச பித்தாத், ஸார்தி து ரக்தாத், அர்திர்ஹி ரக்தஜாऽபி பவதி| யதுக்தம்– “ரக்தஂ ஹி வ்யம்லதாஂ யாதி தச்சேந்நாஸ்தி ந சாஸ்தி ருக்|” இதி| தாருணஂ ‘ருக்கீ’ இதி லோகே||௩௦||
Adhikarana arUMShikAlakShaNam (31) · Śloka 31
அரூஂஷி பஹுவக்த்ராணி பஹுக்லேதீநி மூர்த்நி து |
கபாஸக்க்ரிமிகோபேந நணாஂ வித்யாதரூஂஷிகாம் ||௩௧||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
अरूंषि बहुवक्त्राणि बहुक्लेदीनि मूर्ध्नि तु |
कफासृक्क्रिमिकोपेन नृणां विद्यादरूंषिकाम् ||३१||
(सु. नि. अ. १३) |
அரூஂஷிகாமாஹ– அரூஂஷீத்யாதிநா| அரூஂஷீதி வ்ரணாஃ||௩௧||
Adhikarana palitalakShaNam (32) · Śloka 32
க்ரோதஶோகஶ்ரமகதஃ ஶரீரோஷ்மா ஶிரோகதஃ |
பித்தஂ ச கேஶாந் பசதி பலிதஂ தேந ஜாயதே ||௩௨||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
क्रोधशोकश्रमकृतः शरीरोष्मा शिरोगतः |
पित्तं च केशान् पचति पलितं तेन जायते ||३२||
(सु. नि. अ. १३) |
பலிதமாஹ– க்ரோதேத்யாதி| ஶரீரோஷ்மேதி தேஹாக்நிஃ| பித்தஂ சேதி பித்தமபி ஶிரோகதஂ பலிதஹேதுஃ| நநு, பித்தமேவாக்நிஃ, தத்ர தத்ர பித்தஸ்ய பாசகத்வேநாபிதாநாத்; யதுக்தவாந் ஸுஶ்ருதஃ– “ ந பாகஃ பித்தாததே” (ஸு. ஸூ. அ. ௧௭) இதி, ததா– “பித்தே தஸ்மிந் பாசகோऽக்நிரிதி ஸஞ்ஜ்ஞா” (ஸு. ஸூ. அ. ௨௧) இதி, ததா ஸ ஏவ– “ந கலு பித்தவ்யதிரேகேணாந்யோऽக்நிருபலப்யதே, ஆக்நேயே து பித்தே தஹநபசநதாரணாதிஷ்வபிவர்தமாநேऽக்நிதுபசாரஃ க்ரியதே அந்தரக்நிரிதி, க்ஷீணே ஹ்யக்நிகுணே தத்ஸமாநத்ரவ்யோபயோகாததிவத்தே ஶீதக்ரியோபயோகாதாகமாச்ச பஶ்யாமஃ ந கலு பித்தவ்யதிரேகேணாந்யோऽக்நிஃ|” (ஸு. ஸூ. அ. ௨௧) இதி; சரகாசார்யோऽப்யாஹ– “தர்ஶநஂ பக்திரூஷ்மா ச க்ஷுத்தஷ்ணா தேஹமார்தவம்| ப்ரபாப்ரஸாதௌ மேதா ச பித்தகர்மாவிகாரஜம்|” (ச. ஸூ. அ. ௧௮) இதி; பாகஸ்யாந்யதாநுபபத்த்யா சாக்நேரங்கீகாரஃ; கிஞ்ச மந்தேऽக்நௌ பித்தகரமரீசாதித்ரவ்யோபயோகாதக்நேர்வத்திஃ, பித்தப்ரதிகூலஶீதமதுராதித்ரவ்யோபயோகாச்சோபஶம உபலப்யதே; யதி ஹி பித்தாத்பிந்நோऽக்நிஃ ஸ்யாத்ததா பித்தஸ்ய வத்திஹ்ராஸாநுவிதாநமஸ்யாநுபபந்நஂ ஸ்யாத், ந ஹி துஹிநகரமண்டலே ஹிமபாஜி அஹிமோபலம்பஃ, அதுஹிநமண்டலே அஹிமபாஜி பகவதி பாஸ்கரே அபிமதஹிமோபலம்பஃ, யத்யதோ பிந்நஂ தத்ததோ பேதேநோபலப்யதே, யதா ஸாகராதஜகரஃ, ந சைவஂ பித்தாதக்நிஃ, தத் குதஃ பித்தாதக்நேஃ பதகுபாதாநமிதி? அத்ர ப்ரத்யபிதீயதே– ந தாவதந்தரக்நிஃ பித்தாதபிந்நஃ, பேதஸாதகப்ரமாணஸ்ய பூயஃ ஸத்பாவாத்; ததாஹ்யபேதே “ஸமதோஷஃ ஸமாக்நிஶ்ச” (ஸு. ஸூ. அ. ௧௫) இத்யத்ர, “ஸமப்ரகோபௌ தோஷாணாஂ ஸர்வேஷாமக்நிஸஂஶ்ரயௌ” இத்யத்ர ச தோஷபதலப்தத்வாதக்நேஃ பதகுபாதாநமஸங்கதஂ; தீக்ஷ்ணஃ பித்தேந சேதி ஸ்வாத்மநி க்ரியாவிரோதாதஸங்கதஂ; யத் புநஃ “ந கலு பித்தவ்யதிரேகேணாந்யோऽக்நிஃ” இத்யாத்யுக்தஂ தத்பேதமேவ ஸாதயதி, உபசாராபிதாநாத்; ந ஹ்யபேதே உபசாரஃ ஸம்பவதி| யதப்யக்நேஃ பித்தவத்திஹ்ராஸாநுவிதாநமபிஹிதஂ ததப்ரயோஜகஂ, பேதேऽபி ஸமாநத்வேந ததுபபத்தேஃ| யதா கபவத்திஹ்ராஸகரஸௌம்யாக்நேயத்ரவ்யாப்யாஂ ஶுக்ரஸ்ய வத்திஹ்ராஸௌ தஷ்டௌ, ந ச கபஶுக்ரயோரைக்யஂ; கிஞ்ச கதஂ பித்தஶமநமக்நேஶ்ச தீபநஂ, பித்தஸ்ய ஸஞ்சயாதௌ நாக்நேர்வத்திஃ; பேயாதிகஂ சாக்நிகரஂ, ந பித்தகத்; ததஶ்ச பித்தாத்விலக்ஷணோऽந்தரக்நிஃ| ஸ ச த்ரவதேஜஃஸமுதாயாத்மகஸ்ய பித்தஸ்ய தேஜோபாகோ ந பஹிரநலவத்பஸ்மாங்காராகாரஃ, ஸமுதாயதஶ்ச ஸமுதாயீ அந்ய ஏவ கரசரணாதிப்ய இவ ஶரீரம்; அத்யந்தபேதேந சாக்ரஹணஂ தஸ்ய நித்யஸஂஶ்லேஷணஶாலித்வாத்| பித்தஸ்ய தேஜோஂऽஶஃ ஏவ பாச(வ)கஃ, ததாஹ போஜஃ– “தடமுஷ்ணோசிதஂ ஹ்யேதத் பித்தோஷ்மா பசதீதி யத்| மூர்சிதோ ரஸவீர்யாப்யாஂ ஸமாநவ்யாநஸஂஹிதஃ||” இத்யாரப்ய, “தஸ்மாத் தேஜோமயஂ பித்தஂ பித்தோஷ்மா யஃ ஸ பக்திமாந்| ஸ காயாக்நிஃ ஸ காயோஷ்மா ஸ பக்தா ஸ ச ஜீவநஃ||” இதி| பித்தைகதேஶத்வாத்தேஜஸி பித்தோபசாரமாஶ்ரித்ய ஸுஶ்ருதேநோக்தம்– “ ந பாகஃ பித்தாததே|” இதி, ததா “ந கலு பித்தவ்யதிரேகேணாந்யோऽக்நிஃ|” இதி| ஏவமந்யதப்யக்நேரபேதஸாதகஂ வசநஂ ஸமாதேயம்| நநு, யதி தீக்ஷ்ணஃ பித்தேநேத்யுக்தஂ, தத் கதஂ பித்தேநைவாக்நேஃ ப்ரஶமநமபிதீயதே| யதுக்தஂ சரகே– “கட்வஜீர்ணவிதாஹ்யம்லக்ஷாராத்யைஃ பித்தமுல்பணம்| ஆப்லாவயத்தந்த்யநலஂ ஜலஂ தப்தமிவாநலம்||” (ச. சி. அ. ௧௫) இதி; உச்யதே– யதா கடுகேந ரூக்ஷோஷ்ணேந பித்தஂ வத்தஂ பவதி, ததா தேஜோபாகரூபாயாஃ பித்தஸ்யாவஸ்தாயா உல்பணத்வாத்தீக்ஷ்ணஃ பித்தேநேதி ஸங்கதஂ; யதா அம்லலவணேந ஸ்நிக்தோஷ்ணேந கபாநுகமநபாஜா வத்தஂ பித்தஂ ததா பித்தஸ்ய த்ரவாவஸ்தாயா உத்ரிக்தத்வாத் நிர்வாபணமக்நேருக்தமிதி| ஜதுகணேऽப்யுக்தம்– “குபிதேந வாயுநா தீபஸ்யேவாக்நேர்நிர்வாபணஂ, பித்தேநோஷ்ணஜலவத், கபேநாம்புவத்|” இதி| ததஶ்ச யுக்தமக்நேஃ பதகுபாதாநமிதி| அக்நிஶ்ச பித்தகதத்வேந க்ரோதகதோ பவத்யேவ, க்ரோதேந பித்தகோபாத்; ஶோகஶ்ரமாப்யாஂ து ஜநிதவாதேந ஶரீரோஷ்மணோऽபி விக்ஷேபணாத் ஶிரோகதத்வஂ, தேநாநிலோऽபி லப்யதே, பித்தஂ ச ஸாக்ஷாதுபாத்தஂ, சகாரேண ஶ்லேஷ்மாऽபி கேஶஶுக்லதாகரோ கஹ்யதே| ஏதேந தோஷத்ரயஸஹிதஶரீரோஷ்மா பலிதஹேதுரிதி வாக்யார்தஶ்சரகோக்தார்தேந ஸஹ ஸஂவாதீ பவதி| யதாஹ– “தேஜோऽநிலாத்யைஃ ஸஹ கேஶபூமிஂ தக்த்வா து குர்யாத் கலிதஂ நரஸ்ய| கிஞ்சித்து தக்த்வா பலிதாநி குர்யாத்தரித்ப்ரபத்வஂ ச ஶிரோருஹாணாம்||” (ச. சி. அ. ௨) இதி| ஏதச்சாகாலஜபலிதவ்யாபகஂ லக்ஷணம்| காலஜே து க்ரோதாதிக்ரஹணஂ காரணாந்தரோபலக்ஷணஂ, தேந வயஃபரிணாமகதஶ்சோஷ்மா தோஷத்ரயயுக்தஃ காலஜபலிதஹேதுஃ, அந்யதா காலஜபலிதஸ்ய ஸங்க்ரஹோ ந ஸ்யாத்| கிஂவா காலஜஂ ஸ்வாபாவிகத்வாதேவ நோச்யதே| அந்யே து பித்தகதஶ்சேச்சரீரோஷ்மா தத் கிமுபயோருபாதாநேநேத்யபிதாய ஶரீரோஷ்மா பித்தஂ சேதி கர்தத்வயமாசக்ஷதே; தேந நாத்ரைகஸ்மிந் விஷயே ஸமுச்சயஃ, கிஂ தர்ஹி விஷயபேதாத்| கர்தத்வயஂ; தத்ர ஶரீரோஷ்மா வைகதஂ பலிதஂ கரோதி, பித்தஂ ச ப்ராகதஂ பித்தப்ரகதேஃ பலிதஂ கரோதி| யதுக்தம்– “பித்தப்ரகதிரகாலஜவலீபலிதயுக்தஶ்ச பவதி” இதி| ஏவஂ ஸ்வாபாவிகஜராபலிதமபி பித்தேநைவாஸ்ய ஹேதோஃ க்லப்தத்வாத்| ந சோஷ்மகதத்வேந பலிதஸ்யாதோஷஜத்வப்ரஸங்கஃ, ஊஷ்மணஃ பித்ததர்மத்வேந பித்தேऽந்தர்பாவாத்||௩௨||
Adhikarana yuvAnapiDakAlakShaNam (33) · Śloka 34
ஶால்மலீகண்டகப்ரக்யாஃ கபமாருதரக்தஜாஃ |
யுவாநபிடகா யூநாஂ விஜ்ஞேயா முகதூஷிகாஃ ||௩௩||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |௩௪|
View original
शाल्मलीकण्टकप्रख्याः कफमारुतरक्तजाः |
युवानपिडका यूनां विज्ञेया मुखदूषिकाः ||३३||
(सु. नि. अ. १३) |३४|
யுவாநபிடகாலக்ஷணமாஹ– ஶால்மலீத்யாதி| யுவாநபிடகா லோகே ‘வரண்டகா’ உச்யதே| யூநாமாநநபிடகா யுவாநபிடகா, பஷோதராதித்வாந்நகாரலோபஃ; ஏஷா ச யூநாமேவ, முக ஏவ, ஸ்வபாவாத்||௩௩||
Adhikarana padminIkaNTakalakShaNam (34) · Śloka 34
கண்டகைராசிதஂ வத்தஂ மண்டலஂ பாண்டுகண்டுரம் |
பத்மிநீகண்டகப்ரக்யைஸ்ததாக்யஂ கபவாதஜம் ||௩௪||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
कण्टकैराचितं वृत्तं मण्डलं पाण्डुकण्डुरम् |
पद्मिनीकण्टकप्रख्यैस्तदाख्यं कफवातजम् ||३४||
(सु. नि. अ. १३) |
பத்மிநீகண்டகமாஹ– கண்டகைரித்யாதி| ததாக்யமிதி பத்மிநீகண்டகாக்யம்||௩௪||
Adhikarana jatumaNilakShaNam (35) · Śloka 35
ஸமமுத்ஸந்நமருஜஂ மண்டலஂ கபரக்தஜம் |
ஸஹஜஂ லக்ஷ்ம சைகேஷாஂ லக்ஷ்யோ ஜதுமணிஸ்து ஸஃ ||௩௫||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
सममुत्सन्नमरुजं मण्डलं कफरक्तजम् |
सहजं लक्ष्म चैकेषां लक्ष्यो जतुमणिस्तु सः ||३५||
(सु. नि. अ. १३) |
ஜதுமணிமாஹ– ஸமமித்யாதி| ஸமஂ மஸணம்| உத்ஸந்நமுத்கதம்| அயஂ ‘ஜடுல’ இதி லோகே ப்ரஸித்தஃ| கபரக்தஜமிதி ப்ராதாந்யேநோக்தஂ, தேந– சரகோக்தஂ த்ரிதோஷஜத்வமப்யஸ்யோபபந்நஂ பவதி| யதுக்தஂ தேந– “கஷ்ணஃ ஸ்நிக்தோ ஜதுமணிர்ஜ்ஞேயோ வாதோத்தரைஸ்த்ரிபிஃ| அருஜஂ த்வபரைருக்தஂ லக்ஷ்மேத்யாஹுர்பிஷக்வராஃ||” இதி| ஸஹஜஂ லக்ஷ்ம சைகேஷாமிதி ஏகேஷாமாசார்யாணாஂ மதேந ஸஹஜஂ லக்ஷ்ம லக்ஷணஂ ஸ்த்ரீபுஂஸயோரங்கபேதேந ஶுபாஶுபபலப்ரதஂ பவதி| ஸஹஜஂ ஶரீரேண ஸஹ ஜாதஂ ஜந்மகாலப்ரவத்தமித்யர்தஃ||௩௫||
Adhikarana maShakalakShaNam (36) · Śloka 36
அவேதநஂ ஸ்திரஂ சைவ யஸ்மிந் காத்ரே ப்ரதஶ்யதே |
மாஷவத்கஷ்ணமுத்ஸந்நமநிலாந்மஷகஂ து தத் ||௩௬||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
अवेदनं स्थिरं चैव यस्मिन् गात्रे प्रदृश्यते |
माषवत्कृष्णमुत्सन्नमनिलान्मषकं तु तत् ||३६||
(सु. नि. अ. १३) |
மஷகலிங்கமாஹ– அவேதநமித்யாதி| ஸ்திரஂ கடிநமிதி கயதாஸஃ; அசலமிதி யுக்தஂ, போஜே மத்விதி பாடாத்| மஷகமாதிஶேதிதி மாஷஶப்தாத் “இவே ப்ரதிகதௌ” இதி கந், நைருக்த்யேந ச விதிநா ஹ்ரஸ்வத்வம்| அத்ர சகாரேண கபமேதஸீ ஸமுச்சீயேதே| ததா ச போஜஃ– “வாதேரிதே த்வசி யதா தூஷ்யேதே கபமேதஸீ| ஶ்லக்ஷ்ணஂ மது ஸவர்ணஂ ச குருதோ மஷகஂ வதேத்||” இதி||௩௬||
Adhikarana tilakAlakalakShaNam (37) · Śloka 37
கஷ்ணாநி திலமாத்ராணி நீருஜாநி ஸமாநி ச |
வாதபித்தகபோச்சோஷாத்தாந் வித்யாத்திலகாலகாந் ||௩௭||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
कृष्णानि तिलमात्राणि नीरुजानि समानि च |
वातपित्तकफोच्छोषात्तान् विद्यात्तिलकालकान् ||३७||
(सु. नि. अ. १३) |
திலகாலகலக்ஷணமாஹ– கஷ்ணாநீத்யாதி| ‘வாதபித்தகபோச்சோஷாத்’ இதி பாடே வாதபித்தாப்யாஂ ஹேதுப்யாஂ கபஸ்யோச்சோஷஃ ஶோஷணஂ தஸ்மாத்| அந்யே சரகஂ தஷ்ட்வா ‘வாதபித்தாஸகுச்சோஷாத்’ இதி படந்தி| ததாச சரகஃ– “யஸ்ய பித்தஂ ப்ரகுபிதஂ ஶோணிதஂ ப்ராப்ய ஶுஷ்யதி| திலகா விப்லவா வ்யங்கா நீலிகா சாஸ்ய ஜாயதே||” (ச. ஸூ. அ. ௧௮) இதி; அஸ்மிந் வசநே வாதோऽப்யவகந்தவ்யஃ, தேநாபி ஶோஷஸ்ய க்ரியமாணத்வாத்| அந்யேऽபி தந்த்ராந்தரஂ தஷ்ட்வா ‘வாதபித்தகபோத்ஸேகாத்’ இதி படந்தி| உத்ஸேகாதித்யுத்ரேகாத்| ததாஹி தந்த்ராந்தரம்– “மாருதஃ பித்தமாதாய கபரக்தஸமாஶ்ரிதஃ| சிநோதி திலமாத்ராணி த்வசி தே திலகாலகாஃ||” இதி; கிந்த்வஸ்மிந்நபி தந்த்ரே கபரக்தஸமாஶ்ரித இத்யநேந கபரக்தயோராஶ்ரிதவாதேந பித்தஸஹிதேநோச்சோஷாதேவ திலகாலகே கார்ஷ்ண்யஸ்ய ஸம்பவோऽவகம்யதே, ததஶ்ச ‘வாதபித்தகபோச்சோஷாத்’ இதி பாடோ யுஜ்யதே| ‘வாதபித்தரஸோத்ரேகாத்’ இதி பாடாந்தரம்||௩௭||
Adhikarana nyacchalakShaNam (38) · Śloka 38
மஹத்வா யதி வா சால்பஂ ஶ்யாவஂ வா யதி வாऽஸிதம் |
நீருஜஂ மண்டலஂ காத்ரே ந்யச்சமித்யபிதீயதே ||௩௮||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
महद्वा यदि वा चाल्पं श्यावं वा यदि वाऽसितम् |
नीरुजं मण्डलं गात्रे न्यच्छमित्यभिधीयते ||३८||
(सु. नि. अ. १३) |
ந்யச்சலிங்கமாஹ– மஹத்வேத்யாதி| அஸிதஂ கஷ்ணம்| ‘நீருஜஂ மண்டலம்’ இத்யஸ்ய ஸ்தாநே ‘ஸஹஜஂ மண்டலம்’ இதி கேசித் படந்தி, தேந ஜந்மகாலப்ரவத்தஂ ந்யச்சமிச்சந்தி, அத ஏவ ந்யச்சஸ்ய பர்யாயே லாஞ்சநமிதி தைஃ பட்யதே| யதா– “ந்யச்சஂ லாஞ்சநமுச்யதே” இதி| லாஞ்சநஂ லக்ஷணம்| அத்ர போஜவசநாத் பித்தரக்தாந்விதோ வாயுஃ காரணம்| யதாஹ– “ரக்தபித்தாந்விதோ வாயுஸ்த்வக்ப்ரதேஶாஶ்ரிதோ யதா| ஜநயேந்மண்டலஂ கஷ்ணஂ ஶ்யாவஂ வா ந்யச்சமாதிஶேத்||” இதி| அத்ர ஶ்யாவத்வபக்ஷே முகேதரதேஶ ஏவ ஸம்பவேந பஹுலத்வேந வ்யங்காத்பேதோऽவகந்தவ்யஃ||௩௮||
Adhikarana vya~ggalakShaNam (39) · Śloka 39
க்ரோதாயாஸப்ரகுபிதோ வாயுஃ பித்தேந ஸஂயுதஃ |
முகமாகத்ய ஸஹஸா மண்டலஂ விஸஜத்யதஃ ||௩௯||
நீருஜஂ தநுகஂ ஶ்யாவஂ முகே வ்யங்கஂ தமாதிஶேத் |
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
क्रोधायासप्रकुपितो वायुः पित्तेन संयुतः |
मुखमागत्य सहसा मण्डलं विसृजत्यतः ||३९||
नीरुजं तनुकं श्यावं मुखे व्यङ्गं तमादिशेत् |
(सु. नि. अ. १३) |
வ்யங்கலிங்கமாஹ– க்ரோதாயாஸேத்யாதி| ஶ்யாவமிதி ஶுக்லாநுவித்தகஷ்ணவர்ணம்| அஸ்ய ‘ச்யாவக’ இதி ‘மேசேதா’ இதி ச லோகே க்யாதிஃ||௩௯||–
Adhikarana nIlikAlakShaNam (40) · Śloka 40
கஷ்ணமேவங்குணஂ காத்ரே முகே வா நீலிகாஂ விதுஃ ||௪௦||
View original
कृष्णमेवङ्गुणं गात्रे मुखे वा नीलिकां विदुः ||४०||
நீலிகாலக்ஷணமாஹ– கஷ்ணமேவங்குணமித்யாதி| ஏவங்குணமிதி நீருஜதநுகமண்டலதர்மம்| வ்யங்கோக்ததோஷோऽத்ராபி போத்தவ்யஃ, ஸம்மூர்சநவிஶேஷாத்து நீலத்வகாரீ| கஷ்ணந்யச்சாததிகஷ்ணத்வேந பிந்நா நீலிகா, வ்யங்கநீலிகயோஸ்து வ்யக்த ஏவ பேதஃ– ஶ்யாவோ வ்யங்கஃ, கஷ்ணா நீலிகா; போஜே து நீலிகா காத்ர ஏவோக்தா| யதுக்தம்– “மாருதஃ க்ரோதஹர்ஷாப்யாமூர்த்வகோ முகமாஶ்ரிதஃ| பித்தேந ஸஹ ஸஂயுக்தஃ கரோதி வதநத்வசி|| நீருஜஂ தநுகஂ ஶ்யாவஂ வ்யங்கஂ தமிதி நிர்திஶேத்| கஷ்ணமேவங்குணஂ காத்ரே நீலிகாஂ தாஂ விநிர்திஶேத்||” இதி||௪௦||
Adhikarana parivartikAlakShaNam (41-43) · Śloka 43
மர்தநாத் பீடநாத்வாऽதி ததைவாப்யபிகாததஃ |
மேட்ரசர்ம யதா வாயுர்பஜதே ஸர்வதஶ்சரந் ||௪௧||
ததா வாதோபஸஷ்டத்வாத்தச்சர்ம பரிவர்ததே |
மணேரதஸ்தாத் கோஶஶ்ச க்ரந்திரூபேண லம்பதே ||௪௨||
ஸருஜாஂ வாதஸம்பூதாஂ தாஂ வித்யாத் பரிவர்திகாம் |
ஸகண்டூஃ கடிநா வாபி ஸைவ ஶ்லேஷ்மஸமுத்திதா ||௪௩||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
मर्दनात् पीडनाद्वाऽति तथैवाप्यभिघाततः |
मेढ्रचर्म यदा वायुर्भजते सर्वतश्चरन् ||४१||
तदा वातोपसृष्टत्वात्तच्चर्म परिवर्तते |
मणेरधस्तात् कोशश्च ग्रन्थिरूपेण लम्बते ||४२||
सरुजां वातसम्भूतां तां विद्यात् परिवर्तिकाम् |
सकण्डूः कठिना वापि सैव श्लेष्मसमुत्थिता ||४३||
(सु. नि. अ. १३) |
மேட்ரகதாபிகாதஜே ரோகத்ரயே பரிவர்திகாமாஹ– மர்தநாதித்யாதி| பீடநாத்வாऽதீத்யதிஶப்தோ மர்தநபீடநாப்யாஂ ஸஹ ஸம்பத்யதே| அதியோகாதேவ தே வாதஂ கோபயதஃ| ஸர்வதஶ்சரந்நிதி வ்யாநஃ, ‘ஸர்வதஶ்சரஃ’ இதி பாடே ஸ ஏவார்த| பரிவர்தத இதி ஸர்வதோ விவர்ததே| கோஷ இதி சர்மகோஷஃ| பரிவர்திகேதி வததாதோஃ “ரோகாக்யாயாஂ ண்வுல் பஹுலம்” இதி ண்வுல் (வத-ணக-ஆப்)| ஏவமவபாடிகாயாஂ ச போத்தவ்யம்| அஸ்யாஂ வாதஜாயாமபி பித்தாநுபந்தாத்தாஹபாகௌ பவதஃ, கபஸம்பந்தஸ்து ‘ஸகண்டூஃ கடிநா வாபி’ இத்யாதிநாऽபிஹிதஃ| போஜேऽப்யுக்தம்– “மணேரதோ மேட்ரசர்ம வ்யாநஸ்து பரிவர்தயேத்| ஸஶூலதோததாஹாத்யைர்விஜ்ஞேயா பரிவர்திகா|| ஶ்லைஷ்மிகீ கடிநா ஸ்நிக்தா கண்டூமத்யல்பவேதநா|” இதி||௪௧-௪௩||
Adhikarana avapATikAlakShaNam (44) · Śloka 44
அல்பீயஃகாஂ யதா ஹர்ஷாத்பலாத்கச்சேத் ஸ்த்ரியஂ நரஃ |
ஹஸ்தாபிகாதாதபி வா சர்மண்யுத்வர்திதே பலாத் ||௪௪||
யஸ்யாவபாட்யதே சர்ம தாஂ வித்யாதவபாடிகாம் |
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
अल्पीयःखां यदा हर्षाद्बलाद्गच्छेत् स्त्रियं नरः |
हस्ताभिघातादपि वा चर्मण्युद्वर्तिते बलात् ||४४||
यस्यावपाट्यते चर्म तां विद्यादवपाटिकाम् |
(सु. नि. अ. १३) |
அவபாடிகாமாஹ– அல்பீயஃகாமித்யாதி| அல்பீயஃகாமித்யல்பதரஂ கஂ யோநிமுகஂ யஸ்யாஃ ஸா ததா, கந்யா ஹி அநார்தவா அல்பீயஃகா பவதி| அத்ர ஹேத்வந்தரஂ ஹஸ்தாபிகாதாதபி வேதி| உத்வர்தித இதி ஊர்த்வஂ வர்திதே| யஸ்யாவபாட்யத இதி ஸ்வயமேவ விதீர்யதே| ஏஷா ச பதக் தோஷத்ரயேணாநுபத்யதே| ததா ச போஜஃ– “மர்தநாதபிகாதாத்வா கந்யாயோநிப்ரபீடநாத்| லக்ஷ்யதே யதி மேட்ரஸ்ய சர்ம தர்பைரிவ க்ஷதம்|| ஜ்ஞேயாऽவபாடிகா ஸா து பதக்தோஷைஃ ஸமந்விதா| வாதாத் ஸா பருஷா ரூக்ஷா ஶூலநிஸ்தோதகாரிணீ|| பித்தாத் ஸதாஹா ரக்தாத்வா தாஹதஷ்ணாஸமந்விதா| ஶ்லைஷ்மிகீ கடிநா ஸ்நிக்தா கண்டூமத்யல்பவேதநா||” இதி||௪௪||–
Adhikarana niruddhaprakashalakShaNam (45-47) · Śloka 47
வாதோபஸஷ்டே மேட்ரே வை சர்ம ஸஂஶ்ரயதே மணிம் ||௪௫||
மணிஶ்சர்மோபநத்தஸ்து மூத்ரஸ்ரோதோ ருணத்தி ச |
நிருத்தப்ரகஶே தஸ்மிந் மந்ததாரமவேதநம் ||௪௬||
மூத்ரஂ ப்ரவர்ததே ஜந்தோர்மணிர்விவ்ரியதே ந ச |
நிருத்தப்ரகஶஂ வித்யாத் ஸருஜஂ வாதஸம்பவம் ||௪௭||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
वातोपसृष्टे मेढ्रे वै चर्म संश्रयते मणिम् ||४५||
मणिश्चर्मोपनद्धस्तु मूत्रस्रोतो रुणद्धि च |
निरुद्धप्रकशे तस्मिन् मन्दधारमवेदनम् ||४६||
मूत्रं प्रवर्तते जन्तोर्मणिर्विव्रियते न च |
निरुद्धप्रकशं विद्यात् सरुजं वातसम्भवम् ||४७||
(सु. नि. अ. १३) |
நிருத்தப்ரகஶமாஹ– வாதோபஸஷ்ட இத்யாதி| ஸஂஶ்ரயத இதி ஸமக்ரஂ ஶ்ரயதே, அத்ரைவ நீயத இத்யர்தஃ| அவபாடிகா த்வரூடா சர்மஸங்கோசாந்நிருத்தப்ரகஶோ பவதீதி ப்ருவதே, ஸந்நிருத்தகுதவத் ஸ்வதந்த்ரோऽபி பவதீதி ஶக்யதே வக்துஂ; நிருத்தப்ரகாஶ இத்யஸ்மிந்நர்தே நிருத்தப்ரகஶஃ, நைருக்தேந ச ரூபஸித்திஃ| மூத்ரஸ்ரோதஃ ஸங்குசிதசர்மபீடநேந மணேஃ ஸ்வல்பத்வாரத்வாந்மூத்ரஸ்ரோதோ ருணத்தி| அவேதநமித்யஸ்ய ஸ்தாநே ஸவேதநமிதி கேசித்| அத்ர போஜாபிப்ராயேண வ்யாசக்ஷதே– ஏகதா நிருத்தே ஸ்ரோதஸி ஸவேதநமந்யதா து ப்ரகாஶே மூத்ரஂ மந்ததாரஂ ப்ரவர்ததே, மணிஶ்ச நாவதீர்யதே மூத்ரேணேதி| ததா ச போஜஃ– “மேட்ராந்தே சர்மணி யதா மாருதஃ குபிதோ பஶம்| த்வாரஂ ருணத்தி ஸ ஶநைஃ ப்ரகாஶஶ்ச முஹுர்பவேத்|| மூத்ரஂ மூத்ரயதே கச்ச்ராத் ப்ரகாஶஸ்து யதா பவேத்| வாதோபஸஷ்டமேட்ரஸ்து மணிர்ந ச விதீர்யதே|| நிருத்தஂ ச ப்ரகாஶஂ ச வ்யாதிஂ வித்யாத் ஸுதாருணம்||” இதி| ஸுஶ்ருதே து நிருத்தப்ரகாஶத்வாத் நிருத்தப்ரகஶஃ| மணிர்விவ்ரியதே ந சேதி மணிர்விவதோ ந பவதி||௪௫-௪௭||
Adhikarana sanniruddhagudalakShaNam (48-49) · Śloka 49
வேகஸந்தாரணாத்வாயுர்விஹதோ குதஸஂஶ்ரிதஃ |
நிருணத்தி மஹாஸ்ரோதஃ ஸூக்ஷ்மத்வாரஂ கரோதி ச ||௪௮||
மார்கஸ்ய ஸௌக்ஷ்ம்யாத் கச்ச்ரேண புரீஷஂ தஸ்ய கச்சதி |
ஸந்நிருத்தகுதஂ வ்யாதிமேதஂ வித்யாத் ஸுதாருணம் ||௪௯||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
वेगसन्धारणाद्वायुर्विहतो गुदसंश्रितः |
निरुणद्धि महास्रोतः सूक्ष्मद्वारं करोति च ||४८||
मार्गस्य सौक्ष्म्यात् कृच्छ्रेण पुरीषं तस्य गच्छति |
सन्निरुद्धगुदं व्याधिमेतं विद्यात् सुदारुणम् ||४९||
(सु. नि. अ. १३) |
மூத்ரமார்கரோதகநிருத்தப்ரகாஶாநந்தரஂ புரீஷமார்கரோதகஂ ஸந்நிருத்தகுதமாஹ– வேகஸந்தாரணாதித்யாதி| தஸ்யேதி குதஸ்ய| ‘மஹத்ஸ்ரோத’| இதி பாடே து மஹத்ஸ்ரோதோ குதவிவரஂ, நிருத்தப்ரகாஶவதத்ராபி சர்மஸங்கோசாத் ஸந்நிருத்தகுதம்||௪௮-௪௯||
Adhikarana ahipUtanalakShaNam (50-51) · Śloka 51
ஶகந்மூத்ரஸமாயுக்தேऽதௌதேऽபாநே ஶிஶோர்பவேத் |
ஸ்விந்நே வாऽஸ்நாப்யமாநே வா கண்டூ ரக்தகபோத்பவா ||௫௦||
கண்டூயநாத்ததஃ க்ஷிப்ரஂ ஸ்போடஃ ஸ்ராவஶ்ச ஜாயதே |
ஏகீபூதஂ வ்ரணைர்கோரஂ தஂ வித்யாதஹிபூதநம் ||௫௧||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
शकृन्मूत्रसमायुक्तेऽधौतेऽपाने शिशोर्भवेत् |
स्विन्ने वाऽस्नाप्यमाने वा कण्डू रक्तकफोद्भवा ||५०||
कण्डूयनात्ततः क्षिप्रं स्फोटः स्रावश्च जायते |
एकीभूतं व्रणैर्घोरं तं विद्यादहिपूतनम् ||५१||
(सु. नि. अ. १३) |
அஹிபூதநமாஹ– ஶகந்மூத்ரேத்யாதி| அபாந இதி குதே, ஸ்விந்நே ஸ்வேதவதி, அஸ்நாப்யமாநே அக்ரியமாணக்ஷாலநே; ஸ்வேதமலக்லேதாதேவ கண்டூர்பவதீத்யர்தஃ| ஏகீபூதமிதி அபாநஂ வ்ரணைஃ ஸஹைகீபூதம்| அஹிபூதநஂ ச பாலாநாமேவ பவதி, போஜே புநரிதஂ துஷ்டஸ்தந்யபாநாதபி பவதீதி படிதம்| யதுக்தம்– “துஷ்டஸ்தந்யஸ்ய பாநேந மலஸ்யாக்ஷாலநேந ச| கண்டூதாஹருஜாவத்பிஃ பிடகைஶ்ச ஸமாசிதா|| ஸம்பவந்தி யதாதோஷஂ தாருணா ஹ்யஹிபூதநா||” இதி||௫௦-௫௧||
Adhikarana vRuShaNakacchUlakShaNam (52-53) · Śloka 53
ஸ்நாநோத்ஸாதநஹீநஸ்ய மலோ வஷணஸஂஸ்திதஃ |
யதா ப்ரக்லித்யதே ஸ்வேதாத் கண்டூஂ ஜநயதே ததா ||௫௨||
கண்டூயநாத்ததஃ க்ஷிப்ரஂ ஸ்போடஃ ஸ்ராவஶ்ச ஜாயதே |
ப்ராஹுர்வஷணகச்சூஂ தாஂ ஶ்லேஷ்மரக்தப்ரகோபஜாம் ||௫௩||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
स्नानोत्सादनहीनस्य मलो वृषणसंस्थितः |
यदा प्रक्लिद्यते स्वेदात् कण्डूं जनयते तदा ||५२||
कण्डूयनात्ततः क्षिप्रं स्फोटः स्रावश्च जायते |
प्राहुर्वृषणकच्छूं तां श्लेष्मरक्तप्रकोपजाम् ||५३||
(सु. नि. अ. १३) |
அஹிபூதநாஸமாநஹேதுலிங்கதயா குதாஶ்ரயஂ குதப்ரஂஶமுல்லங்க்யாநந்தரஂ வஷணகச்சூமாஹ– ஸ்நாநோத்ஸாதநஹீநஸ்யேத்யாதி| ஏஷா ச நிதாநவிஶேஷாத் ப்ராயோ வஷணபாவித்வாத் விஶிஷ்டசிகித்ஸோபயோகித்வாச்ச குஷ்டோக்தகச்சூதோ பேதேந பட்யதே||௫௨-௫௩||
Adhikarana gudabhraMshalakShaNam (54) · Śloka 54
ப்ரவாஹணாதீஸாராப்யாஂ நிர்கச்சதி குதஂ பஹிஃ |
ரூக்ஷதுர்பலதேஹஸ்ய குதப்ரஂஶஂ தமாதிஶேத் ||௫௪||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
View original
प्रवाहणातीसाराभ्यां निर्गच्छति गुदं बहिः |
रूक्षदुर्बलदेहस्य गुदभ्रंशं तमादिशेत् ||५४||
(सु. नि. अ. १३) |
குதப்ரஂஶலிங்கமாஹ– ப்ரவாஹணேத்யாதி| ப்ரவாஹணஂ ப்ரகர்ஷேண குந்தநம்| ‘வாஹ ப்ரயத்நே’ இத்யஸ்ய ரூபம்| ப்ரவாஹணேநாதிவேகோதீரணேந வாதகோபஃ, அதீஸாரேண து தாதுக்ஷயாத்; யதி வா ப்ரவாஹணேநாதீஸாரேண சாதோகதமாருதத்வேந குதநிர்கமோ ரூக்ஷாதிதேஹஸ்ய||௫௪||
Adhikarana varAhadaMShTralakShaNam (55) · Śloka 55
ஸதாஹோ ரக்தபர்யந்தஸ்த்வக்பாகீ தீவ்ரவேதநஃ |
கண்டூமாஞ்ஜ்வரகாரீ ச ஸ ஸ்யாச்சூகரதஂஷ்ட்ரகஃ ||௫௫||
View original
सदाहो रक्तपर्यन्तस्त्वक्पाकी तीव्रवेदनः |
कण्डूमाञ्ज्वरकारी च स स्याच्छूकरदंष्ट्रकः ||५५||
வராஹதஂஷ்ட்ரலிங்கமாஹ– ஸதாஹ இத்யாதி| அயஂ ‘வராஹதாட’ இதி லோகே ப்ரஸித்தஃ||௫௫||
Adhikarana puShpikA · Śloka 55
இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே க்ஷுத்ரரோகநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௫௫||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने क्षुद्ररोगनिदानं समाप्तम् ||५५||
இதி ஶ்ரீகண்டதத்தகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ க்ஷுத்ரரோகநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௫௫||