67. stanyaduṣṭinidānam

Adhikarana shukravat sarvadehaM stanyasyAshrayam (1) · Śloka 1

ਅਥ ਸ੍ਤਨ੍ਯਦੁਸ੍ਟਿਨਿਦਾਨਮ੍ | ਵਿਸ਼ਂਸ੍ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਯਥਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਨ ਦਸ਼੍ਯਤੇ | ਸਰ੍ਵਦੇਹਾਸ਼੍ਰਿਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੧||

ਅਦਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੋਪਮਾਨੇਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨੇ ਹੇਤੁਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ– ਵਿਸ਼ਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਲਕ੍ਸਣਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਕੁਤ ਇਤ੍ਯਾਹ– ਯਥਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਵਿਸ਼ਂਸ੍ਤੇਸੁ ਛਿਨ੍ਨੇਸ੍ਵਪਿ ਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਨ ਦਸ਼੍ਯਤੇ, ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਃ| ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਹੇਤੁਮਾਹ– ਸਰ੍ਵਦੇਹਾਸ਼੍ਰਿਤਤ੍ਵਾਦਿਤਿ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਤ੍ਸਮਸ੍ਤਸ਼ਰੀਰਾਸ਼੍ਰਿਤਤ੍ਵਾਤ੍||੧||

Adhikarana shukravat stanyapravRuttiH (2-3) · Śloka 3

ਤਦੇਵ ਚੇਸ੍ਟਯੁਵਤੇਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਸ੍ਮਰਣਾਦਪਿ | ਸ਼ਬ੍ਦਸਂਸ਼੍ਰਵਣਾਤ੍ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਸਂਹਰ੍ਸਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ||੨|| ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਮਨਸ੍ਤਤ੍ਰ ਹਰ੍ਸਣੇ ਹੇਤੁਰੁਚ੍ਯਤੇ | ਆਹਾਰਰਸਯੋਨਿਤ੍ਵਾਦੇਵਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਮਪਿ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ ||੩||

ਸ਼ੁਕ੍ਰਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯ ਤੇਨੈਵ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ ਬਹਿਃਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ– ਤਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦੇਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਬਹਿਰ੍ਨਿਃਸਰਤਿ| ਸਂਹਰ੍ਸਾਤ੍ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਸਙ੍ਕਲ੍ਪਲਕ੍ਸਣਾਤ੍| ਸਂਹਰ੍ਸੇ ਹੇਤੁਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ– ਇਸ੍ਟਯੁਵਤੇਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਸ੍ਟਯੁਵਤਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿਹੇਤੁਚਤੁਸ੍ਟਯੇਨ ਯਃ ਸਂਹਰ੍ਸਃ, ਸ ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨ ਏਵ ਮਨਸਿ ਭਵਤਿ, ਇਤਿ ਮਨਸੋਪਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸ੍ਯ ਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ– ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਹਰ੍ਸਣੇ ਹੇਤੁਃ ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮੀਰ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨਭਿਭੂਤਂ ਮਨ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਣ ਸਹ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤਸ੍ਯ ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਧੇਤੁਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ– ਆਹਾਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਮਪਿ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਪ੍ਰਤਰ੍ਤਤੇ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਾਹਾਰਰਸਯੋਨਿਤ੍ਵਾਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ, ਸ੍ਤਨ੍ਯਮਪਿ ਤਥਾ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ||੨-੩||

Adhikarana stanyapravRutau hetuH (4) · Śloka 4

ਤਦੇਵਾਪਤ੍ਯਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਸ੍ਮਰਣਾਦਪਿ | ਗ੍ਰਹਣਾਚ੍ਚ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਤ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ | ਸ੍ਨੇਹੋ ਨਿਰਨ੍ਤਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵੇ ਹੇਤੁਰੁਚ੍ਯਤੇ ||੪||

ਨਨੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਾਹਾਰਰਸਯੋਨ੍ਯਪਿ ਸਂਹਰ੍ਸਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ, ਅਤ੍ਰ ਚ ਕਿਂ ਕਾਰਣਮਿਤ੍ਯਾਹ– ਤਦੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦੇਵ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਤ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਅਪਤ੍ਯਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦਿਕਾਰਣਚਤੁਸ੍ਟਯੇਪਿ ਸ੍ਨੇਹੋ ਮੂਲਕਾਰਣਮਿਤਿ ਤਦੇਵ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ– ਸ੍ਨੇਹ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਸ੍ਰਵੇ ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ੍ਰਵਣੇ ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਹੇਤਵਃ ਪਰਮੇਸ੍ਟਯੁਵਤਿਸ੍ਥਾਨੇਤ੍ਰਾਪਤ੍ਯਗ੍ਰਹਣਂ, ਮੂਲਹੇਤੁਹਰ੍ਸਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਨੇਹਃ, ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸ੍ਥਾਨੇ ਨਿਰਨ੍ਤਰਃ||੪||

Adhikarana kShIraduShTikAraNaM, duShTastanyAdbAlAnAM nAnArogotpattishca (5) · Śloka 5

ਗੁਰੁਭਿਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰਨ੍ਨੈਰ੍ਦੁਸ੍ਟੈਰ੍ਦੋਸੈਃ ਪ੍ਰਦੂਸਿਤਮ੍ | ਕ੍ਸੀਰਂ ਮਾਤੁਃ ਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਨਾਨਾਰੋਗਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ ||੫||

ਸ੍ਤਨਾਸ਼੍ਰਿਤਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਤਨ੍ਯਦੁਸ੍ਟਿਮਾਹ– ਗੁਰੁਭਿਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੁਰੁਭਿਰਨ੍ਨੈਰ੍ਹੇਤੁਭੂਤੈਰ੍ਯੇ ਦੁਸ੍ਟਾ ਦੋਸਾਸ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਦੂਸਿਤਮ੍||੫||

Adhikarana vAtAdidUShitastanyalakShaNam (6-7) · Śloka 7

ਕਸਾਯਂ ਸਲਿਲਪ੍ਲਾਵਿ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਮਾਰੁਤਦੂਸਿਤਮ੍ | ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਂ ਪੀਤਰਾਜੀਮਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਮ੍ ||੬|| ਕਫਦੁਸ੍ਟਂ ਘਨਂ ਤੋਯੇ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ ਸਪਿਚ੍ਛਲਮ੍ | ਦ੍ਵਿਲਿਙ੍ਗਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਮ੍ ||੭||

ਸ੍ਤਨ੍ਯਦੁਸ੍ਟਿਲਕ੍ਸਣਮਾਹ– ਕਸਾਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਲਿਲਪ੍ਲਾਵੀਤਿ ਸਲਿਲੇ ਯਦੁਤ੍ਪ੍ਲਵਤੇ ਲਾਘਵਾਤ੍ ਤਤ੍ ਸਲਿਲਪ੍ਲਾਵਿ| ਏਤਦੁਪਲਕ੍ਸਣਂ, ਤੇਨ ਤਨੁਤ੍ਵਾਦ੍ਯਪਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਮਿਤਿ ਕਟੁ ਤਿਕ੍ਤਂ, ਤਿਕ੍ਤੇਪਿ ਕਟੁਸ਼ਬ੍ਦਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇਰਿਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਪੀਤਰਾਜੀਮਦਿਤਿ ਪੀਤਰੇਖਾਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਨੀਲਲੋਹਿਤਾਸ਼੍ਚ ਰਾਜ੍ਯੋ ਜ੍ਞੇਯਾਃ| ਪਿਤ੍ਤਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਮਿਤਿ ਪਿਤ੍ਤਦੁਸ੍ਟਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਮ੍| ਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਂਯੁਤਮਿਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਮ੍| ਤੋਯੇ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ ਗੁਰੁਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਤਿਮਾਧੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਪਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸ੍ਯ ਤੁ ਸਾਧਾਰਣਂ ਮਧੁਰਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਮ੍| ਅਭਿਘਾਤੇਨਾਪਿ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਦੁਸ੍ਟਂ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯੇਵ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਵਾਤਿਕਸ੍ਤਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣੈਰੇਵ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਂ ਚ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਤਦ੍ਯਥਾ– “ਰਸਪ੍ਰਸਾਦੋ ਮਧੁਰਃ ਪਕ੍ਵਾਹਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤਜਃ| ਕਤ੍ਸ੍ਨਦੇਹਾਤ੍ ਸ੍ਤਨੌ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ||” (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੦) ਇਤਿ||੬-੭||

Adhikarana avikRutastanyalakShaNam (8) · Śloka 8

ਅਦੁਸ੍ਟਂ ਚਾਮ੍ਬੁਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਮੇਕੀਭਵਤਿ ਪਾਣ੍ਡੁਰਮ੍ | ਮਧੁਰਂ ਚਾਵਿਵਰ੍ਣਂ ਚ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੮||

ਅਵਿਕਤਸ੍ਤਨ੍ਯਮਾਹ– ਅਦੁਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਮ੍ਬੁਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਮੇਕੀਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਜਲੇਨ ਸਹੈਕੀਭਵਤੀਤਿ ਬੋਧ੍ਯਂ, ਵਾਤਾਦਿਦੁਸ੍ਟਸ੍ਯਾਪ੍ਯੇਕਦੇਸ਼ੇਨੈਕੀਭਾਵੋਪਲਮ੍ਭਾਤ੍| ਅਵਿਵਰ੍ਣਮਿਤਿ ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਵਾਤਾਦਿਦੁਸ੍ਟਵਰ੍ਣਮ੍| ਏਤਤ੍ ਸਮਦੋਸਪ੍ਰਕਤਿਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਵਿਵਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਨਞ੍ ਈਸਦਰ੍ਥੇ, ਤੇਨ ਯਦ੍ਵਾਤਾਦਿਪ੍ਰਕਤਿਵਰ੍ਣਾਨੁਵਿਦ੍ਧਮਪਿ ਪਾਣ੍ਡੁਰਮਲ੍ਪਦੁਸ੍ਟਤ੍ਵਾਤ੍ਤਦ੍ ਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ| ਕੇਚਿਤ੍ ਪਾਣ੍ਡੁਰਸ੍ਥਾਨੇ ‘ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਜਲੇਨ ਸਹੈਕੀਭਵਤੀਤਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤੋਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਪਕ੍ਸੇ ਅਵਿਵਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਨੇਨੈਵਾਦੁਸ੍ਟਸ਼ੁਕ੍ਲਵਰ੍ਣਤਾ ਜ੍ਞੇਯਾ| ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਮ੍||੮||

Adhikarana puShpikA · Śloka 67

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਸ੍ਤਨ੍ਯਦੁਸ੍ਟਿਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੬੭||

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤਕਤਾਯਾਂ ਮਧੁਕੋਸ਼ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਦੁਸ੍ਟਿਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍||੬੭||