9. kuṣṭhacikitsitam

Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3

அதாதஃ குஷ்டசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨|| விருத்தாத்யஶநாஸாத்ம்யவேகவிகாதைஃ ஸ்நேஹாதீநாஂ சாயதாரம்பைஃ பாபக்ரியயா புராகதகர்மயோகாச்ச த்வக்தோஷா பவந்தி ||௩||

விருத்தாத்யஶநாதீநி குஷ்டகராணி விஶேஷேண குஷ்டஸ்ய ஜநகாநீதி ப்ராகுக்தாந்யபி புநருக்தாநி||௧-௩||

Adhikarana 2 (4) · Śloka 4

தத்ர த்வக்தோஷீ மாஂஸவஸாதுக்தததிதைலகுலத்தமாஷநிஷ்பாவேக்ஷுபிஷ்டவிகாராம்லவிருத்தாத்யஶநாஜீர்ணவிதாஹ்யபிஷ்யந்தீநி திவாஸ்வப்நஂ வ்யவாயஂ ச பரிஹரேத் ||௪||

நிஷ்பாவோ ராஜஶிம்பீ| தோஷதாதுமலஸ்ரோதஸாஂ க்லேதஜநநமபிஷ்யந்தி||௪||

Adhikarana 3 (5) · Śloka 5

ததஃ ஶாலிஷஷ்டிகயவகோதூமகோரதூஷஶ்யாமாகோத்தாலகாதீநநவாந் புஞ்ஜீத முத்காடக்யோரந்யதரஸ்ய யூஷேண ஸூபேந வா நிம்பபத்ராருஷ்கரவ்யாமிஶ்ரேண, மண்டூகபர்ண்யவல்குஜாடரூஷகரூபிகாபுஷ்பைஃ ஸர்பிஃஸித்தைஃ ஸர்ஷபதைலஸித்தைர்வா, திக்தவர்கேண வாऽபிஹிதேந; மாஂஸஸாத்ம்யாய வா ஜாங்கலமாஂஸமமேதஸ்கஂ விதரேத்; தைலஂ வஜ்ரகமப்யங்கார்தே; ஆரக்வதாதிகஷாயமுத்ஸாதநார்தே; பாநபரிஷேகாவகாஹாதிஷு ச கதிரகஷாயம்; இத்யேஷ ஆஹாராசாரவிபாகஃ ||௫||

தத்ரேத்யாதி| உத்தாலகஃ அரண்யகோத்ரவஃ| உபகரணபூதஂ ஸூப்யத்ரவ்யத்வயஂ முத்காடகீலக்ஷணமபிதாயாபரமப்யுபகரணபூதஂ ஶாகத்ரவ்யமாஹ- நிம்பபத்ரேத்யாதி| ஶாகரூபாப்யாஂ நிம்பபத்ராருஷ்கராப்யாஂ வ்யாமிஶ்ரேண ஸூபேந ஸஹ ஶால்யாதிகமந்நஂ புஞ்ஜீத, ததா மண்டூகபர்ண்யாதிபிரபி ஶாகைஃ| மண்டூகபர்ணீ ப்ராஹ்மீபேதஃ| ரூபிகாபுஷ்பைஃ அர்கபுஷ்பைஃ| ஸார்ஷபதைலஂ கேசிந்நேச்சந்தி, ரக்தபித்தப்ரதூஷணத்வாத், வாதகபகுஷ்டேஷு வதந்த்யந்யே| திக்தவர்கேண ப்ரபுந்நாடாவல்குஜபடோலவார்தாகாதிநா| யத்யபி “யோஷிந்மாஂஸஸுராவர்ஜீ” இத்யத்ர மாஂஸப்ரதிஷேதஃ, ததாऽபி மாஂஸஸாத்ம்யாய ஜாங்கலமாஂஸமமேதஸ்கஂ மேதோரஹிதஂ ஸ்வபாவதோ விதரேத்தத்யாத்| தத்ர வஜ்ரகஂ ஸப்தபர்ணகரஞ்ஜேத்யாதிகஂ வக்ஷ்யதே| ஆரக்வதாதிகஷாயமுத்ஸாதநார்தே இதி கஷாயோऽத்ர கல்கஶ்சூர்ணஂ வா யோக்யதயா; கஷாயஶப்தோ ஹி சரகே ஸ்வரஸாதிஷு பஞ்சஸு பரிபாஷிதஃ; உத்ஸாதநார்தே உத்தர்ஷணார்தே, அதவா உத்வர்தநார்தே; அந்யே து நிம்நவ்ரணஸ்ய உந்நதிகரணார்தே| இத்யேஷ ஆஹாராசாரவிபாக இதி ஆஹாரஸ்ய க்ரியமாணஸ்ய த்ரவ்யரஸவிபாஜநம்| தத்ர, வஜ்ரதைலஸ்ய பாநீயத்வாத், ஆரக்வதாதேரப்யத்ர ஸஂஸ்காராதௌ ப்ராயோகிகத்வாத், ஆஹாரவர்கஸ்யைவோபதேஶஃ||௫||

Adhikarana 4 (6) · Śloka 6

தத்ர பூர்வரூபேஷூபயதஃ ஸஂஶோதநமாஸேவேத | தத்ர த்வக்ஸம்ப்ராப்தே ஶோதநாலேபநாநி, ஶோணிதப்ராப்தே ஸஂஶோதநாலேபநகஷாயபாநஶோணிதாவஸேசநாநி, மாஂஸப்ராப்தே ஶோதநாலேபநகஷாயபாநஶோணிதாவஸேசநாரிஷ்டமந்தப்ராஶாஃ, சதுர்தகர்மகுணப்ராப்தஂ யாப்யமாத்மவதஃ ஸஂவிதாநவதஶ்ச, தத்ர ஸஂஶோதநாச்சோணிதாவஸேசநாச்சோர்த்வஂ பல்லாதஶிலாஜதுதாதுமாக்ஷீககுக்குல்வகுருதுவரககதிராஸநாயஸ்கதிவிதாநமாஸேவேத; பஞ்சமஂ நைவோபக்ரமேத் ||௬||

தத்ரேத்யாதி| உபயதஃ ஸஂஶோதநஂ வமநஂ விரேசநஂ ச| த்வக்ஸம்ப்ராப்தே ரஸப்ராப்தே, ரஸஸ்ய தத்ஸ்தாநத்வாத் | அத்ராரிஷ்டக்ரஹணமுபலக்ஷணஂ, தேநாஸவஸுரயோரப்யவரோதஃ| மேதஃப்ராப்தே சிகித்ஸிதமுபதிஶந்நாஹ- சதுர்தகர்மேத்யாதி| சதுர்தகர்மகுணப்ராப்தஂ யாப்யமிதி த்வக்தாதோஶ்சதுர்தஂ மேதஃ, தஸ்ய கர்மாணி ஶோதநாதீநி, தேஷாஂ து குணாஃ பலம்; ஏதேநைததுக்தஂ- மேதோகதஂ குஷ்டஂ ஸஂஶோதநாதிகுணவிஶிஷ்டஂ யாப்யஂ பவதீதி| கதம்பூதஸ்ய புருஷஸ்ய? ஆத்மவதஃ ஆத்மகுணோபபந்நஸ்ய; ஆத்மகுணாஶ்ச ஸர்வபூதேஷு க்ஷாந்திரநஸூயா ஶௌசமநாயாஸோ மங்கலகார்யாண்யஸ்பஹா சேதி; அதவா ஆத்மவதோऽபத்யபரிஹாரபராயணஸ்ய ஸம்யகாஹாராசாரஸ்யேத்யர்தஃ| ஸஂவிதாநவதஃ பரிச்சதவதஃ கர்மாநுஷ்டாநபரஸ்ய யாப்யஂ நாந்யதா| ‘ஸம்யக்விதாநவத’ இதி கேசித் படந்தி, ப்ரபூதோபகரணயுக்தஸ்யேத்யர்தஃ| அதவா சதுர்தே மேதஸி ஸ்திதஂ குஷ்டஂ சதுர்தஂ, தஸ்ய குஷ்டஸ்ய கர்மாணி குணாஶ்ச தௌர்கந்த்யோபதேஹபூயாதயஸ்தைஃ ப்ராப்தஂ யுக்தஂ யாப்யம்| அந்யே து ‘சதுர்தாக்யப்ராப்தஂ’ இதி படந்தி, தத்ராபி ஸ ஏவார்தஃ| அத்ர யாபநே ஸஂஶோதநாச்சோணிதாவஸேகாச்சோர்த்வஂ பல்லாதகாதிவிதாநம்| தத்ர பல்லாதகவிதாநமர்ஶோநிர்திஷ்டஂ, ஶிலாஜதுமாக்ஷிகதாதுதுவரகவிதாநஂ ப்ரமேஹபிடகாசிகித்ஸிதநிர்திஷ்டஂ, கதிராஸநாயஸ்கதிவிதாநஂ மஹாகுஷ்டவிதாவுத்திஷ்டம்| பஞ்சமஂ நைவேதி அஸாத்யத்வாதஸ்த்யாதிகதகுஷ்டாநாம்||௬||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

தத்ர ப்ரதமமேவ குஷ்டிநஂ ஸ்நேஹபாநவிதாநேநோபபாதயேத் | மேஷஶங்கீஶ்வதஂஷ்ட்ராஶார்ங்கேஷ்டாகுடூசீத்விபஞ்சமூலீஸித்தஂ தைலஂ கதஂ வா வாதகுஷ்டிநாஂ பாநாப்யங்கயோர்விதத்யாத், தவாஶ்வகர்ணககுபபலாஶபிசுமர்தபர்படகமதுகரோத்ரஸமங்காஸித்தஂ ஸர்பிஃ பித்தகுஷ்டிநாஂ, ப்ரியாலஶாலாரக்வதநிம்பஸப்தபர்ணசித்ரகமரிசவசாகுஷ்டஸித்தஂ ஶ்லேஷ்மகுஷ்டிநாஂ பல்லாதகாபயாவிடங்கஸித்தஂ வா, ஸர்வேஷாஂ துவரகதைலஂ பல்லாதகதைலஂ வேதி ||௭||

தத்ரேத்யாதி| ஸ்நேஹபாநவிதாநேநேதி வமநாதிஶோதநாங்கஸ்யைவ ஸ்நேஹஸ்ய பாநவிதாநேந; ந புநஃ ஸ்வதந்த்ரஸ்ய, குஷ்டாநாஂ ரூக்ஷணீயத்வாத்| ஸ்நிக்தஸ்ய புநஃ க்ரமாதநுக்தாந்யபி வமநவிரேசநஶோணிதமோக்ஷணாநி க்ரமேணைவ பூர்வரூபாதௌ, அநேநைவ க்ரமேண கர்மணஃ ஸர்வத்ரோக்தத்வாத்| உபபாதயேத் உபக்ரமேதேத்யர்தஃ| தாநேவ ஶோதநாங்கஸ்நேஹாநுத்பாதயந்நாஹ- மேஷஶங்கீத்யாதி| மேஷஶங்கீ கர்கடஶங்கீ; கயீ து புத்ரஞ்ஜீவகபேதமாஹ| ஶ்வதஂஷ்ட்ரா கோக்ஷுரகஃ| ஶார்ங்கேஷ்டா காகதிக்தா, ‘பும்புரடா’ இதி லோகே; ‘கூதகரஞ்ஜ’ இத்யபரே| ஶேஷஂ ப்ரஸித்தம்| ஏதைஃ கஷாயகல்கரூபைஃ ஸித்தஂ ஸாமாந்யபரிபாஷயா தைலஂ கதஂ வா வாதகுஷ்டே ஏவ, கபாநுபந்தே தைலஂ, பித்தாநுபந்தே கதம்; அந்யே து பாநாய கதஂ, அப்யங்காய தைலமிதி| அஶ்வகர்ணேத்யாதி அஶ்வகர்ணஃ பூர்வதேஶே கந்தமுண்டோऽஶ்வத்தஸதஶஃ| ககுபஃ ஸுகந்திமூலோ விடபஃ| பலாஶஃ கிஂஶுகஃ| பிசுமர்தோ நிம்பஃ| ஸமங்கா ஸ்பர்ஶரோதநிகா, லஜ்ஜாலுரிதி லோகே| ப்ரியாலேத்யாதி| ப்ரியாலஶ்சாரஃ| ஸர்பிரிதி பூர்வயோகாதநுவர்ததே, ஏவமக்ரேऽபி| பல்லாதகேத்யாதி| துவரகஃ பஶ்சிமஸமுத்ரபூமிஷு ப்ரஸித்த ஏவ||௭||

Adhikarana 6 (8-9) · Śloka 9

ஸப்தபர்ணாரக்வதாதிவிஷேக்ஷுரபாடாகடுரோஹிண்யமதாத்ரிபலாபடோலபிசுமர்தபர்படகதுராலபாத்ராயமாணாமுஸ்தாசந்தநபத்மக- ஹரித்ரோபகுல்யாவிஶாலாமூர்வாஶதாவரீஸாரிவேந்த்ரயவாடரூஷகஷட்க்ரந்தாமதுகபூநிம்பகஷ்டிகா இதி ஸமபாகாஃ கல்கஃஸ்யாத், கல்காச்சதுர்குணஂ ஸர்பிஃ ப்ரக்ஷிப்ய தத்த்விகுணோ தாத்ரீபலரஸஸ்தச்சதுர்குணா ஆபஸ்ததைகத்யஂ ஸமாலோட்ய விபசேத், ஏதந்மஹாதிக்தகஂ நாம ஸர்பிஃ குஷ்டவிஷமஜ்வரரக்தபித்தஹத்ரோகோந்மாதாபஸ்மாரகுல்மபிடகாஸக்தரகலகண்டகண்டமாலா- ஶ்லீபதபாண்டுரோகவிஸர்பார்ஶஃஷாண்ட்யகண்டூபாமாதீஞ்சமயேதிதி ||௮|| த்ரிபலாபடோலபிசுமந்தாடரூஷககடுரோஹிணீதுராலபாத்ராயமாணாஃ பர்படகஶ்சைதேஷாஂ த்விபலிகாந் பாகாஞ்ஜலத்ரோணே ப்ரக்ஷிப்ய பாதாவஶேஷஂ கஷாயமாதாய கல்கபேஷ்யாணீமாநி பேஷஜாந்யர்தபலிகாநி த்ராயமாணாமுஸ்தேந்த்ரயவசந்தநகிராததிக்தாநி பிப்பல்யஶ்சைதாநி கதப்ரஸ்தே ஸமாவாப்ய விபசேத், ஏதத்திக்தகஂ நாம ஸர்பிஃ குஷ்டவிஷமஜ்வரகுல்மார்ஶோக்ரஹணீதோஷஶோபபாண்டுரோகவிஸர்பஷாண்ட்யஶமநமூர்த்வஜத்ருகதரோகக்நஂ சேதி ||௯||

ஹரித்ரோபகுல்யாவிஶாலேத்யத்ர தந்த்ராந்தரதர்ஶநாத்தரித்ராத்வயஂ, பிப்பலீ கஜபிப்பலீ சேத்யுபகுல்யாத்வயஂ ச போத்தவ்யஂ, விஶாலா இந்த்ரவாருணீ, மூர்வா சோரஸ்நாயுஃ, ஷட்க்ரந்தா வசா| பரிபாஷாவ்யாபாரோ நாஸ்த்யேவாத்ர மஹாதிக்தகே, ஸாமாந்யகல்ககஷாயபரிமாணத்ரவ்யபரிமாணயோஶ்சோக்தத்வாத்| ஷாண்ட்யஂ ஷண்டபாவஃ||௮-௯||

Adhikarana 7 (10) · Śloka 11

அதோऽந்யதமேந கதேந ஸ்நிக்தஸ்விந்நஸ்யைகாஂ த்வே திஸ்ரஶ்சதஸ்ரஃ பஞ்ச வா ஸிரா வித்யேத்; மண்டலாநி சோத்ஸந்நாந்யவலிகேதபீக்ஷ்ணஂ, ப்ரச்சயேத்வா, ஸமுத்ரபேநஶாககோஜீகாகோதும்பரிகாபத்ரைர்வாऽவகஷ்யாலேபயேல்லாக்ஷாஸர்ஜரஸரஸாஞ்ஜந- ப்ரபுந்நடாவல்குஜதேஜோவத்யஶ்வமாரகார்ககுடஜாரேவதமூலகல்கைர்மூத்ரபிஷ்டைஃ பித்தபிஷ்டைர்வா, ஸ்வர்ஜிகாதுத்தகாஸீஸவிடங்காகாரதூமசித்ரககடுகஸுதாஹரித்ராஸைந்தவகல்கைர்வா, ஏதாந்யேவாவாப்ய க்ஷாரகல்பேந நிஃஸ்ருதே பாலாஶே க்ஷாரே ததோ விபாச்ய பாணீதமிவ ஸஞ்ஜாதமவதார்ய லேபயேத், ஜ்யோதிஷ்கபலலாக்ஷாமரிசபிப்பலீஸுமநஃபத்ரைர்வா, ஹரிதாலமநஃஶிலார்கக்ஷீரதிலஶிக்ருமரிசகல்கைர்வா, ஸ்வர்ஜிகாகுஷ்டதுத்தகுடஜசித்ரகவிடங்கமரிசரோத்ரமநஃஶிலாகல்கைர்வா, ஹரீதகீகரஞ்ஜிகாவிடங்கஸித்தார்தகலவணரோசநாவல்குஜஹரித்ராகல்கைர்வா ||௧௦|| ஸர்வே குஷ்டாபஹாஃ ஸித்தா லேபாஃ ஸப்த ப்ரகீர்திதாஃ |௧௧|

ஶாகோ மஹாகரபத்ரஃ, ‘ஶாகோட’ இத்யந்யே; கோஜீ கோஜிஹ்வா; காகோதும்பரிகா காஷ்டோதும்பரிகா| தமேவ ப்ரலேபஂ நிர்திஶந்நாஹ- லாக்ஷாஸர்ஜரஸேத்யாதி| ஆரேவதஃ கிரமாலகஃ| பித்தபிஷ்டைரிதி கோபித்தபிஷ்டைஃ| ஏதாந்யேவேத்யாதி| நிஃஸ்ருதே காலிதே| க்ஷாரகல்பாதிதேஶேந திலநாலாதிபிராதீபநஂ ஷங்குணோதகஸ்ராவணஂ ச| ஸுவர்சிகாதுத்தகாஸீஸாதிசூர்ணஂ பரிவாப்ய க்ஷாராத் த்வாத்ரிஂஶத்தமபாகப்ரமாணம்| ஸ்வர்ஜிகேத்யாதி| ஜ்யோதிஷ்கஃ காகமர்தநிகா, தஸ்யாஃ பலம்| ஸுமநா ஜாதீ| ஹரிதாலேத்யாதி| ஶிக்ருர்விடபஶாகஃ, ஶோபாஞ்ஜநமந்யே| ஹரீதகீத்யாதி| கரஞ்ஜிகா வக்ஷகரஞ்ஜஃ| ஸர்வேத்யாதி| ஸித்தா இதி விஶேஷணஂ நிஶ்சிதபலஸித்திபோதநார்தம்||௧௦||-

Adhikarana 8 (11-12) · Śloka 12

வைஶேஷிகாநதஸ்தூர்த்வஂ தத்ரூஶ்வித்ரேஷு மே ஶணு ||௧௧|| லாக்ஷா குஷ்டஂ ஸர்ஷபாஃ ஶ்ரீநிகேதஂ ராத்ரிர்வ்யோஷஂ சக்ரமர்தஸ்ய பீஜம் | கத்வைகஸ்தஂ தக்ரபிஷ்டஃ ப்ரலேபோ தத்ரூஷூக்தோ மூலகாத்பீஜயுக்தஃ ||௧௨||

வைஶேஷிகாநித்யாதி| ஶ்ரீநிகேதஂ நவநீததூபஃ ஸரலநிர்யாஸ இதி| ராத்ரிர்ஹரித்ரா||௧௧-௧௨||

Adhikarana 9 (13) · Śloka 13

ஸிந்தூத்பூதஂ சக்ரமர்தஸ்ய பீஜமிக்ஷூத்பூதஂ கேஶரஂ தார்க்ஷ்யஶைலம் | பிஷ்டோ லேபோऽயஂ கபித்தாத்ரஸேந தத்ரூஸ்தூர்ணஂ நாஶயத்யேஷ யோகஃ ||௧௩||

ஸிந்தூத்பூதமித்யாதி| ஸிந்தூத்பூதஂ ஸைந்தவம்| இக்ஷூத்பூதோ குடஃ| கேஶரஂ பகுலம்| தார்க்ஷ்யஶைலஂ ரஸாஞ்ஜநம்||௧௩||

Adhikarana 10 (14) · Śloka 14

ஹேமக்ஷீரீ வ்யாதிகாதஃ ஶிரீஷோ நிம்பஃ ஸர்ஜோ வத்ஸகஃ ஸாஜகர்ணஃ | ஶீக்ரஂ தீவ்ரா நாஶயந்தீஹ தத்ரூஃ ஸ்நாநாலேபோத்தர்ஷணேஷூபயுக்தாஃ ||௧௪||

ஹேமக்ஷீரீ கங்குஷ்டம்| வ்யாதிகாதஃ கிரமாலகஃ| ஸர்ஜோ லகுஸர்ஜஃ| அஜகர்ணோ மஹாஸர்ஜஃ, ‘கந்தமுண்ட’ இத்யேகே| ஸ்நாநேத்யாதி| ‘பாநாலேபோத்தர்ஷணேஷு’ இத்யந்யே படந்தி| லேபநோத்தர்ஷணயோஃ பேஷணே தக்ரமம்லஂ, கபித்தரஸமந்யேऽநுவர்தயந்தி||௧௪||

Adhikarana 11 (15) · Śloka 15

பத்ராஸஞ்ஜ்ஞோதும்பரீமூலதுல்யஂ தத்த்வா மூலஂ க்ஷோதயித்வா மலப்வாஃ | ஸித்தஂ தோயஂ பீதமுஷ்ணே ஸுகோஷ்ணஂ ஸ்போடாஞ்ச்வித்ரே புண்டரீகே ச குர்யாத் ||௧௫||

தத்ருஷு யோகத்ரயமபிதாய ஶ்வித்ரே விநிர்திஶந்நாஹ- பத்ரேத்யாதி| உதும்பரீ பத்ரநாமா காஷ்டோதும்பரிகா மஹதீ, மலபூஃ ஸைவால்பவிடபா, தயோர்மூலஂ பலஂ ஷோடஶபிஃ ஸலிலபலைஃ பக்வஂ சதுர்பாகாவஶிஷ்டமுஷ்ணகாலே கோஷ்ணஂ பீதமாதபஸஂஸ்தஸ்ய கடுதைலாப்யக்தஸ்ய ச ஶ்வித்ரே ஸ்போடஜநநம்| ஜீர்ணே கவ்யமதிதேந தாடிமயூஷேண வா போக்தவ்யம்||௧௫||

Adhikarana 12 (16) · Śloka 16

த்வைபஂ தக்தஂ சர்ம மாதங்கஜஂ வா பிந்நே ஸ்போடே தைலயுக்தஂ ப்ரலேபஃ |௧௬|

ஸஞ்ஜாதபிந்நஸ்போடஸ்ய ஶ்வித்ரிண உத்தரகர்ம நிர்திஶந்நாஹ- த்வைபமித்யாதி| த்வீபீ சித்ரகாயோ வ்யாக்ரஃ, தஸ்யேதஂ சர்ம த்வைபம்| மாதங்கோ ஹஸ்தீ, தஸ்மாஜ்ஜாதஂ மாதங்கஜஂ சர்ம| தைலமத்ர விஷாணிகாஸித்தம்| ததுக்தம்- “ஆவர்தகீமூலஸித்தேந தைலேநாப்யஜ்யாவசூர்ணயேத் கஜத்வீபிசர்மமஸீசூர்ணேந, த்ரிபலாலோஹசூர்ணேந வா” இதி|௧௬|-

Adhikarana 13 (16) · Śloka 16

பூதிஃ கீடோ ராஜவக்ஷோத்பவேந க்ஷாரேணாக்தஃ ஶ்வித்ரமேகோ நிஹந்தி ||௧௬||

பூதிஃ கீடஃ ஶஸ்யாதோ வர்ஷாகாலே கர்புரகஃ ‘தேலிநீ’ இதி ப்ரஸித்தஃ, பூர்வதேஶே ‘புண்டாலிகா’ இதி| ஸ சாரக்வதக்ஷாரேண ஸஹாக்தோ மிஶ்ரிதஃ| ராஜவக்ஷ ஆரக்வதஃ| ஏகஃ ஶ்ரேஷ்டஃ| உத்தாலநத்வாத் க்ஷாரோதகேநாத்ர த்ரவகார்யம்| ‘உக்தஃ’ இத்யந்யே வதந்தி||௧௬||

Adhikarana 14 (17) · Śloka 17

கஷ்ணஸ்ய ஸர்பஸ்ய மஸீ ஸுதக்தா பைபீதகஂ தைலமத த்விதீயம் | ஏதத் ஸமஸ்தஂ மதிதஂ ப்ரலேபாச்ச்வித்ராணி அர்வாண்யபஹந்தி ஶீக்ரம் ||௧௭||

கஷ்ணஸ்யேத்யாதி| கஷ்ணஸர்போ யதா தஹ்யமாநோऽதிகஷ்ணத்வஂ கச்சதி ததா தச்சூர்ணஂ மஸீத்யுச்யதே, ஸ ஏவாக்நிதஹ்யமாநோ யதா ஶுக்லத்வஂ யாதி ததா க்ஷார இத்யுச்யதே||௧௭||

Adhikarana 15 (18) · Śloka 18

அத்யர்ததோயே ஸுபதிஸ்ருதஸ்ய க்ஷாரஸ்ய கல்பேந து ஸப்தகத்வஃ | தைலஂ ஶதஂ தேந சதுர்குணேந ஶ்வித்ராபஹஂ ம்ரக்ஷணமேததக்ர்யம் ||௧௮||

அத்யர்தேத்யாதி| கஷ்ணஸ்ய ஸர்பஸ்யேத்யநுவர்தமாநாத்தஸ்ய க்ஷாராதத்யர்தஂ தோயமதிகார்தமித்யர்தஃ| க்ஷாரஸ்ய கல்பேந க்ஷாரபாகவிதிநா| ஸப்தகத்வஃ ஸப்தவாராந்| ம்ரக்ஷணம் ஆலேபநம்| அக்ர்யஂ ப்ரதாநமித்யர்தஃ||௧௮||

Adhikarana 16 (19-20) · Śloka 20

கதேந யுக்தஂ ப்ரபுநாடபீஜஂ குஷ்டஂ ச யஷ்டீமதுகஂ ச பிஷ்ட்வா | ஶ்வேதாய தத்யாத்கஹகுக்குடாய சதுர்தபக்தாய புபுக்ஷிதாய ||௧௯|| தஸ்யோபஸங்கஹ்ய ச தத் புரீஷமுத்பாசிதஂ ஸர்வத ஏவ லிம்பேத் | அப்யந்தரஂ மாஸமிமஂ ப்ரயோகஂ ப்ரயோஜயேச்ச்வித்ரமதோ நிஹந்தி ||௨௦||

கதேநேத்யாதி| சதுர்தபக்தாயேதி ஏகாஹமுபோஷிதாய த்விதீயேऽஹநி ஸாயஂ தவலாய க்ராம்யகுக்குடாயாத்யந்தபுபுக்ஷிதாய ப்ரபுந்நாடபீஜாதிகஂ கதயுக்தஂ பக்ஷயிதுஂ தத்யாத்| தஸ்ய புரீஷமுபஸங்கஹ்ய கஹீத்வா தேந புரீஷேண மாஸமேகஂ ஶ்வித்ரமப்யந்தரஂ தாத்வந்தர்கதஂ மலப்வாதிபிஃ ப்ரயோகைஃ ஸ்போடகாதிபிருத்பாசிதஂ பாகஂ நீதஂ லிம்பேத்; ஸ லேபஸ்தச்ச்வித்ரஂ நிஹந்தீத்யர்தஃ||௧௯-௨௦||

Adhikarana 17 (21-22) · Śloka 22

க்ஷாரே ஸுதக்தே ஜலகண்டஜே து கஜஸ்ய மூத்ரேண பஹுஸ்ருதே ச | த்ரோணப்ரமாணே தஶபாகயுக்தஂ தத்த்வா பசேத்பீஜமவல்குஜஸ்ய ||௨௧|| ஏதத்யதா சிக்கணதாமுபைதி ததா ஸமஸ்தஂ குடிகா விதத்யாத் | ஶ்வித்ரஂ ப்ரலிம்பேதத ஸம்ப்ரகஷ்ய தயா வ்ரஜேதாஶு ஸவர்ணபாவம் ||௨௨||

க்ஷார இத்யாதி| ஜலகண்டோ ஜலகண்டீரகஃ, நதீபிப்பலிகேத்யந்யே| ‘கஜலேண்டஜே க்ஷாரே’ இத்யந்யே படந்தி; தச்ச ந படநீயஂ தந்த்ராந்தரவிரோதாத்| தஶபாகயுக்தஂ தஶபாகயோஜிதமவல்குஜசூர்ணஂ ப்ரக்ஷிபேதிதி||௨௧-௨௨||

Adhikarana 18 (23-24) · Śloka 24

கஷாயகல்பேந ஸுபாவிதாஂ து ஜலஂ த்வசா சூதஹரீதகீநாம் | தாஂ தாம்ரதீபே ப்ரணிதாய தீமாந் வர்திஂ வடக்ஷீரஸுபாவிதாஂ து ||௨௩|| ஆதீப்ய தஜ்ஜாதமஸீஂ கஹீத்வா தாஂ சாபி பத்யாம்பஸி பாவயித்வா | ஸம்ப்ரச்சிதஂ தத்பஹுஶஃ கிலாஸஂ தைலேந ஸிக்தஂ கடுநா ப்ரயாதி ||௨௪||

கஷாயேத்யாதி| சூதஹரீதகீநாஂ த்வசா கத்வா கஷாயகல்பேந க்வாதகல்பநயா யஜ்ஜலஂ க்வாதஃ, தேந ஸுபாவிதாஂ பிசுவர்திஂ கடுதைலேந ஸிக்த்வா, தாஂ தாம்ரதீபே ப்ரணிதாய ஸ்தாபயித்வா, ஆதீப்ய ப்ரஜ்வால்ய, தஜ்ஜாதமஸீஂ கஹீத்வா, ததோ வடக்ஷீரஸுபாவிதாஂ கத்வா, ததஸ்தாமேவ பத்யாக்வாதேந பாவயித்வா, கடுநா தைலேந ஸிக்தஂ கிலாஶஂ பஹுஶஃ ஸம்ப்ரச்சிதஂ தயா லேபிதமபயாதி| “பாவ்யத்ரவ்யஸமஂ க்வாத்யஂ க்வாதஶ்சாஷ்டாஂஶஶேஷிதஃ” இதி| அயஂ யோகோऽந்யத்ராப்யுக்தஃ- “பத்யாம்ரத்வக்கஷாயேண பிசுவர்திஃ ஸுபாவிதா| கடுதைலயுதே தாம்ரபாத்ரே ப்ரஜ்வாலயேத்ததஃ|| மஸீஂ தஜ்ஜாஂ வடக்ஷீரபத்யாக்வாதேந பாவயேத்| ம்ரக்ஷிதஂ கடுதைலாக்தஂ தேந ஶ்வித்ரஂ ப்ரணஶ்யதி”- இதி| கயதாஸஸ்த- ‘வார்திஂ படவார்திஂ பூர்வஂ வடக்ஷீரேண பாவயேத்ததஃ கடுதைலேந’ இதி வ்யாக்யாநயதி| “தைலேந ஸிக்தஂ கடுநா ஸமஸ்தமாலேபயேதேவமுபைதி ஶாந்திம்”- இதி கேசித் படந்தி||௨௩-௨௪||

Adhikarana 19 (25-26) · Śloka 26

ஆவல்குஜஂ பீஜமக்ர்யஂ நதீஜஂ காகாஹ்வாநோதும்பரீ யா ச லாக்ஷா | லௌஹஂ சூர்ணஂ மாகதீ தார்க்ஷ்யஶைலஂ துல்யாஃ கார்யாஃ கஷ்ணவர்ணாஸ்திலாஶ்ச ||௨௫|| வர்திஂ கத்வா தாஂ கவாஂ பித்தபிஷ்டாஂ லேபஃ கார்யஃ ஶ்வித்ரிணாஂ ஶ்வித்ரஹாரீ | லேபாத் பித்தஂ ஶைகிநஂ ஶ்வித்ரஹாரி ஹ்ரீபேரஂ வா தக்தமேதேந யுக்தம் ||௨௬||

ஆவல்குஜமித்யாதி| அக்ர்யஂ ஶ்ரேஷ்டஂ, நதீஜஂ தாபீநதீஸமுத்தோ மாக்ஷிகதாதுஃ, காகாஹ்வாநோதும்பரீ காகஸஞ்ஜ்ஞோதும்பரிகா, யா ச லாக்ஷா ஸாऽபி தஜ்ஜா ஸாந்நித்யாத், தார்க்ஷ்யஶைலஂ ரஸாஞ்ஜநஂ, தேஸ்துல்யாஃ கஷ்ணவர்ணாஸ்திலாஃ கார்யாஃ, தைர்வர்திஂ கத்வா தயா லேபஃ கார்யஃ| அந்யே ‘தாப்யுத்பூதோऽவல்குஜஂ பீஜமக்ர்யஂ’ இதி படந்தி; தத்ராபி தாப்யுத்பூதோ மாக்ஷிகதாதுஃ| ஶிகிந இதஂ ஶைகிநஂ பித்தஂ மயூரபித்தமித்யர்தஃ||௨௫-௨௬||

Adhikarana 20 (27-28) · Śloka 29

துத்தாலகடுகாவ்யோஷஸிஂஹார்கஹயமாரகாஃ | குஷ்டாவல்குஜபல்லாதக்ஷீரிணீஸர்ஷபாஃ ஸ்நுஹீ ||௨௭|| தில்வகாரிஷ்டபீலூநாஂ பத்ராண்யாரக்வதஸ்ய ச | பீஜஂ விடங்காஶ்வஹந்த்ரோர்ஹரித்ரே பஹதீத்வயம் ||௨௮|| ஆப்யாஂ ஶ்வித்ராணி யோகாப்யாஂ லேபாந்நஶ்யந்த்யஶேஷதஃ |௨௯|

துத்தேத்யாதி| ஆலஂ ஹரிதாலம்| ஸிஂஹோ ரக்தஶோபாஞ்ஜநஃ | க்ஷீரிணீ அர்கபுஷ்பீ| துத்தாலகடுகேத்யாதிஶ்லோகத்வயேந யோகத்வயஂ போத்தவ்யம்||௨௭-௨௮||-

Adhikarana 21 (29-33) · Śloka 33

வாயஸீபல்குதிக்தாநாஂ ஶதஂ தத்த்வா பதக் பதக் ||௨௯|| த்வே லோஹரஜஸஃ ப்ரஸ்தே த்ரிபலாத்ர்யாடகஂ ததா | த்ரித்ரோணேऽபாஂ பசேத்யாவத்பாகௌ த்வாவஸநாதபி ||௩௦|| ஶிஷ்டௌ ச விபசேத்பூய ஏதைஃ ஶ்லக்ஷ்ணப்ரபேஷிதைஃ | கல்கைரிந்த்ரயவவ்யோஷத்வக்தாருசதுரங்குலைஃ ||௩௧|| பாராவதபதீதந்தீபாகுசீகேஶராஹ்வயைஃ | கண்டகார்யா ச தத்பக்வஂ கதஂ குஷ்டிஷு யோஜயேத் ||௩௨|| தோஷதாத்வாஶ்ரிதஂ பாநாதப்யங்காத்த்வக்கதஂ ததா | அப்யஸாத்யஂ நணாஂ குஷ்டஂ நாம்நா நீலஂ நியச்சதி ||௩௩||

வாயஸீ காகதிக்தா ‘சிரபோடிகா’ இதி லோகே, ‘காகமாசீ’ இத்யந்யே; பல்குஃ காகோதும்பரிகா, ‘அவல்குஃ’ இத்யபரே படந்தி, அவல்குஃ பாகுசீ; திக்தா கடுகா| பாராவதபதீ ஈஷல்லோஹிதோ ஹஂஸபதீபேதஃ| கேஶராஹ்வயோ பகுலஃ| த்ரித்ரோணேऽபாமித்யத்ர அபாஂ த்விகுணமாத்ரா, த்ரவத்வாத்; தேந ஜலஷட்த்ரோணாஃ ப்ரக்ஷிப்யந்தே| அஸநாத் பீஜகஸாராத்த்வௌ ப்ரஸ்தௌ| ஶிஷ்டௌ உர்வரிதௌ த்வௌ, சதுர்தபாகஂ ஸர்பிஃ, ஸர்பிஷஶ்சதுர்தாஂஶமிந்த்ரயவாதிகல்கஂ ப்ரக்ஷிப்ய விபசேதிதி||௨௯-௩௩||

Adhikarana 22 (34-38) · Śloka 38

த்ரிபலாத்வக் த்ரிகடுகஂ ஸுரஸா மதயந்திகா | வாயஸ்யாரக்வதஶ்சைஷாஂ துலாஂ குர்யாத் பதக் பதக் ||௩௪|| காகமாச்யர்கவருணதந்தீகுடஜசித்ரகாத் | தார்வீநிதிக்திகாப்யாஂ து பதக்தஶபலஂ ததா ||௩௫|| த்ரித்ரோணேऽபாஂ பசேத்யாவத் ஷட்ப்ரஸ்தஂ பரிஶேஷிதம் | ஶகத்ரஸததிக்ஷீரமூத்ராணாஂ பதகாடகம் ||௩௬|| தத்வத்ததஸ்ய தத்ஸாத்யஂ பூநிம்பவ்யோஷசித்ரகைஃ | கரஞ்ஜபலநீலிகாஶ்யாமாவல்குஜபீலுபிஃ ||௩௭|| நீலிநீநிம்பகுஸுமைஃ ஸித்தஂ குஷ்டாபஹஂ கதம் | ம்ரக்ஷணாதங்கஸாவர்ண்யஂ ஶ்வித்ரிணாஂ ஜநயேந்நணாம் | பகந்தரஂ கமீநர்ஶோ மஹாநீலஂ நியச்சதி ||௩௮||

த்ரிபலேத்யாதி| மதயந்திகா நகாதிராகஜநநீ ‘மேஂஹதீ’ இதி ப்ரஸித்தா| வாயஸீ காகமாசீ| ஶகதாதீநி கவாஂ க்ராஹ்யாணி| நீலிகா நீலாஞ்ஜநிகா ஶாரதபலா| நீலிநீ நீலிகா| ம்ரக்ஷணாதப்யங்காத்| அநார்ஷே நீலமஹாநீலகதே, ஏதே சேதஶே ஜேஜ்ஜடகயதாஸாப்யாஂ வ்யாக்யாதே, அதஸ்தந்மதாநுஸாரிணா மயாऽபி படிதே வ்யாக்யாதே ச| ஜலாபேக்ஷயா க்வாத்யத்ரவ்யஸ்யாதிபாஹுல்யமத்ர யோகே, தஸ்மாத்வத்தவாக்படீயஂ மஹாநீலகதஂ லிக்யதே; யதா- “மதயந்த்யாஃ ஸவாயஸ்யாஃ ஸுரப்யாஃ ப்ரக்ரஹஸ்ய ச| ஶதஂ பலாநாஂ ப்ரத்யேகஂ வராயாஸ்த்வாடகத்ரயம்|| வ்யாக்ரீவஹ்நிகபோதாவத்ஸககதிரார்கமூலதந்த்யேந்த்ரயஃ| ஸநிஶாத்வயா தஶபலாஃ க்வாதேऽமீஷாஂ க்ஷிபேத் பிஷ்ட்வா|| பீஜஂ கரஞ்ஜேங்குதஶிக்ருநிம்பாந்நீலீஂ ஸநீலோத்பலசந்த்ரரேகாம்| ஶ்யாமாஂ கிராதஂ கடுகத்ரயஂ ச பஞ்சாடகஂ தத்ர ச பஞ்சகவ்யாத்|| ஶமயத்யசிரேண கதஂ மதுஹுதவஹஸாதிதஂ மஹாநீலம்| ந கிலாஸமேவ கேவலமபி ச வ்ரணகுஹ்யரோகவல்மீகாந் ” (அ. ஸஂ. சி. ௩௨) இத்யாதி||௩௪-௩௮||

Adhikarana 23 (39) · Śloka 39

மூத்ரஂ கவ்யஂ சித்ரகவ்யோஷயுக்தஂ ஸர்பிஃகும்பே க்ஷௌத்ரயுக்தஂ ஸ்திதஂ ஹி | பக்ஷாதூர்த்வஂ ஶ்வித்ரிபிஃ பேயமேதத் | குர்யாச்சாஸ்மிந் குஷ்டதிஷ்டஂ விதாநம் ||௩௯||

மூத்ரமித்யாதி| மூத்ரமதுநீ துல்யே| சித்ரகஸ்ய வ்யோஷஸ்ய ச தாவதீ மாத்ரா யாவத்யா கிஞ்சித் கடுகத்வமரிஷ்டஸ்ய, கும்பலேபார்தமேவ ததித்யந்யே| கிலாஸே குஷ்டசிகித்ஸிதமேவ ஸங்க்ஷேபார்தமதிதேஶேந நிர்திஶந்நாஹ- குர்யாச்சாஸ்மிந்நித்யாதி||௩௯||

Adhikarana 24 (40) · Śloka 40

பூதீகார்கஸ்நுங்நரேந்த்ரத்ருமாணாஂ மூத்ரைஃ பிஷ்டாஃ பல்லவாஃ ஸௌமநாஶ்ச | லேபஃ ஶ்வித்ரஂ ஹந்தி தத்ரூர்வ்ரணாஂஶ்ச துஷ்டாந்யர்ஶாஂஸ்யேஷ நாடீவ்ரணாஂஶ்ச ||௪௦||

பூதீகஃ சிரபில்வஃ| நரேந்த்ரத்ரும ஆரக்வதஃ| ஸுமநா ஜாதீ||௪௦||

Adhikarana 25 (41) · Śloka 41

அஸ்மாதூர்த்வஂ நிஃஸ்ருதே துஷ்டரக்தே ஜாதப்ராணஂ ஸர்பிஷா ஸ்நேஹயித்வா | தீக்ஷ்ணைர்யோகைஶ்சர்தயித்வா ப்ரகாடஂ பஶ்சாத்தோஷஂ நிர்ஹரேச்சாப்ரமத்தஃ ||௪௧||

இதாநீமாதாவபி கதவமநஸ்ய கதவிரேசநஸ்யாபி குஷ்டிநஃ புநஃ புநரேவ ஶோதநஶோணிதாவஸேகயோஃ கர்தவ்யதாமுபதிஶந்நாஹ- அஸ்மாதூர்த்வமித்யாதி||௪௧||

Adhikarana 26 (42) · Śloka 42

துர்வாந்தோ வா துர்விரிக்தோऽபி வா ஸ்யாத் குஷ்டீ தோஷைருத்ததைர்வ்யாப்ததேஹஃ | நிஃஸந்திக்தஂ யாத்யஸாத்யத்வமாஶு தஸ்மாத் கத்ஸ்நாந்நிர்ஹரேத்தஸ்ய தோஷாந் ||௪௨||

குதஃ புநரஶேஷேண ஶோணிதஂ தோஷாஶ்ச ஹரணீயா இத்யாஹ- துர்வாந்த இத்யாதி| அபிஶப்தாத்துஷ்டஶோணிதமநிர்ஹ்ரியமாணமபி||௪௨||

Adhikarana 27 (43) · Śloka 43

பக்ஷாத் பக்ஷாச்சர்தநாந்யப்யுபேயாந்மாஸாந்மாஸாத் ஸ்ரஂஸநஂ சாபி தேயம் | ஸ்ராவ்யஂ ரக்தஂ வத்ஸரே ஹி த்விரல்பஂ நஸ்யஂ தத்யாச்ச த்ரிராத்ராத்த்ரிராத்ராத் ||௪௩||

கேந க்ரமேண ஶோதநஂ ஶோணிதாவஸேசநஂ ச கர்தவ்யமித்யாஹ- பக்ஷாதித்யாதி| வத்ஸரே ஹி த்விரல்பமிதி வர்ஷே த்வௌ வாரௌ ஷட்பிஃ ஷட்பிர்மாஸைரித்யர்தஃ||௪௩||

Adhikarana 28 (44-49) · Śloka 49

பத்யா வ்யோஷஂ ஸேக்ஷுஜாதஂ ஸதைலஂ லீட்வா ஶீக்ரஂ முச்யதே குஷ்டரோகாத் | தாத்ரீபத்யாக்ஷோபகுல்யாவிடங்காந் க்ஷௌத்ராஜ்யாப்யாமேகதோ வாऽவலிஹ்யாத் ||௪௪|| பீத்வா மாஸஂ வா பலாஂஶாஂ ஹரித்ராஂ மூத்ரேணாந்தஂ பாபரோகஸ்ய கச்சேத் | ஏவஂ பேயஶ்சித்ரகஃ ஶ்லக்ஷ்ணபிஷ்டஃ பிப்பல்யோ வா பூர்வவந்மூத்ரயுக்தாஃ ||௪௫|| தத்வத்தார்க்ஷ்யஂ மாஸமாத்ரஂ ச பேயஂ, தேநாஜஸ்ரஂ தேஹமாலேபயேச்ச | ஆரிஷ்டீத்வக் ஸாப்தபர்ணீ ச துல்யா லாக்ஷா முஸ்தஂ பஞ்சமூல்யௌ ஹரித்ரே ||௪௬|| மஞ்ஜிஷ்டாக்ஷௌ வாஸகோ தேவதாரு பத்யாவஹ்நீ வ்யோஷதாத்ரீவிடங்காஃ | ஸாமாந்யாஂஶஂ யோஜயித்வா விடங்கைஶ்சூர்ணஂ கத்வா தத்பலோந்மாநமஶ்நந் ||௪௭|| குஷ்டாஜ்ஜந்துர்முச்யதே த்ரைபலஂ வா ஸர்பிர்த்ரோணஂ வ்யோஷயுக்தஂ ச யுஞ்ஜந் | கோமூத்ராம்புத்ரோணஸித்தேऽக்ஷபீடே ஸித்தஂ ஸர்பிர்நாஶயேச்சாபி குஷ்டம் ||௪௮|| ஆரக்வதே ஸப்தபர்ணே படோலே ஸவக்ஷகே நக்தமாலே ஸநிம்பே ஜீர்ணஂ பக்வஂ தத்தரித்ராத்வயேந ஹந்யாத் குஷ்டஂ முஷ்ககே சாபி ஸர்பிஃ ||௪௯||

ப்ராயோகிகாநேவ யோகாந்நிர்திஶந்நாஹ- பத்யேத்யாதி| ஸேக்ஷுஜாதஂ ஸகுடம்| தைலகுடயோஃ குஷ்டகாரித்வேऽபி ஹரீதகீத்ரிகடுஸஂயுக்தயோஃ குஷ்டஹாரித்வஂ, ஸஂயோகஶக்தேரசிந்த்யத்வாத்| அந்யே த்வேவஂ படந்தி- “பத்யாவ்யோஷஂ தைலயுக்தஂ குடஂ ச நித்யஂ காதந்முச்யதே குஷ்டரோகாத்”- இதி| தாத்ரீத்யாதி| அக்ஷோ பிபீதகஃ| பீத்வேத்யாதி| பலாஂஶாஂ பலமேவ அஂஶோ யஸ்யாஃ ஸா ததா தாஂ பலபரிமாணாமித்யர்தஃ| ஏவமித்யாதி ஏவஂ பூர்வோக்தப்ரகாரேண| பிப்பல்ய இத்யாதி| பூர்வவத் ஹரித்ராவத் க்ரமேண பலமாத்ராஂ மாஸமேவ| தத்வதித்யாதி|- தத்வத் தார்க்ஷ்யஂ ததா ரஸாஞ்ஜநமப்யப்யாஸேந பலமாத்ரஂ மாஸஂ பேயம்| த்ரீண்யப்யேதாநி குஷ்டஹராணி ரஸாயநாந்யபி| தேநாஜஸ்ரமித்யாதி| தேந அநந்தரோக்தேந ரஸாஞ்ஜநேந| ஆரிஷ்டீத்வகித்யாதி| அத்ராபி க்ரமாப்யாஸேந பலஂ பலஂ மாஸமேவ| த்ரைபலஂ வேத்யாதி| ‘குஷ்டாஜ்ஜந்துர்முச்யதே’ இத்யத்யாஹாரஃ| அந்யே த்வந்யதா படந்தி வ்யாக்யாநயந்தி ச, ஸ ச விஸ்தரபயாந்ந லிகிதஃ| கோமூத்ரேத்யாதி| கோமூத்ரமேவாம்பு கோமூத்ராம்பு, கோமூத்ரேணைவ க்வாதோ நிர்வர்த்ய இத்யர்தஃ; கோமூத்ராம்புநோஸ்துல்யயோர்த்ரோண இத்யேகே| அக்ஷபீடோ யவதிக்தா| ஸாமாந்யபரிபாஷாகல்பேந ஸர்பிஃ ஸாதநீயம்| ஆரக்வதே இத்யாதி| வ்யாதிகாதாதிபிர்முஷ்ககாந்தைஃ ஸாமாந்யபரிபாஷாகல்பநயா| வ்யாதிகாதாத்யஂ கதஂ தஹ்யமாநஸ்ய பித்தகுஷ்டிநஃ| “வாஸாதார்வீதிக்தவல்லீகரஞ்ஜவ்யாதிக்நாக்நிக்ஷாரவக்ஷாதிபிஶ்ச| வத்ஸாக்யாநாரிஷ்டஸப்தச்சதைஶ்ச ஸித்தஂ ஸர்பிஃ ஸர்வகுஷ்டஂ நிஹந்தி”- இதி தந்த்ராந்தரபடிதோ யோகோ ந ஸௌஶ்ருதஃ, ஜேஜ்ஜடாசார்யேணாநுக்தத்வாந்ந படநீயஃ||௪௪-௪௯||

Adhikarana 29 (50) · Śloka 50

ரோத்ராரிஷ்டஂ பத்மகஂ ரக்தஸாரஃ ஸப்தாஹ்வாக்ஷௌ வக்ஷகோ பீஜகஶ்ச | யோஜ்யாஃ ஸ்நாநே தஹ்யமாநஸ்ய ஜந்தோஃ பேயா வா ஸ்யாத் க்ஷௌத்ரயுக்தா த்ரிபண்டீ ||௫௦||

தஸ்யைவ பஹுபித்தஸ்யாபலவதோ தாஹப்ரஶமநஹேதுஂ நிர்திஶந்நாஹ- ரோத்ரேத்யாதி| ஸப்தாஹ்வஃ ஸப்தபர்ணஃ| ரோத்ராதிபிஃ ஷடங்கோதககல்பநயா ந து கஷாயகல்பநயா, நாபி கஷாயேண ஸ்நாநம்| தஸ்யைவ பஹுபித்தஸ்ய பலவதோ தாஹப்ரஶமநஹேதுஂ நிர்திஶந்நாஹ- பேயா வேத்யாதி| த்ரிபண்டீ த்ரிவத்; கோஷ்டபலாபேக்ஷயா த்ரிவதோ மாத்ரா||௫௦||

Adhikarana 30 (51) · Śloka 51

காதேத் குஷ்டீ மாஂஸஶா(பா)தே புராணாந் முத்காந் ஸித்தாந்நிம்பதோயே ஸதைலாந் |௫௧|

பித்தகுஷ்டிநாஂ மாஂஸக்ஷரணே கமிஸம்பவேऽபி பாநஂ நிர்திஶந்நாஹ- காதேதித்யாதி| ஷடங்ககல்பேந நிம்பதோயஂ பரிகல்ப்ய முத்காநாஂ ஸாதநம்|௫௧|-

Adhikarana 31 (51-53) · Śloka 53

நிம்பக்வாதஂ ஜாதஸத்த்வஃ பிபேத்வா க்வாதஂ வாऽர்காலர்கஸப்தச்சதாநாம் ||௫௧|| ஜக்தேஷ்வங்கேஷ்வஶ்வமாரஸ்ய மூலஂ லேபோ யுக்தஃ ஸ்யாத்விடங்கைஃ ஸமூத்ரைஃ | மூத்ரைஶ்சைநஂ ஸேசயேத்போஜயேச்ச ஸர்வாஹாராந் ஸம்ப்ரயுக்தாந் விடங்கைஃ ||௫௨|| காரஞ்ஜஂ வா ஸார்ஷபஂ வா க்ஷதேஷு க்ஷேப்யஂ தைலஂ ஶிக்ருகோஶாம்ரயோர்வா | பக்வஂ ஸர்வைர்வா கடூஷ்ணைஃ ஸதிக்தைஃ ஶேஷஂ ச ஸ்யாத்துஷ்டவத் ஸஂவிதாநம் ||௫௩||

நிம்பேத்யாதி| ஜாதஸத்த்வோ ஜாதகமிஃ| க்வாதஂ வேத்யாதி| ஜாதகமிரேவ பிபேத்| ஜக்தேஷ்வித்யாதி| கமிஜக்தேஷ்வங்கேஷு ஹயமாரஸ்ய மூலஂ ஸகமிஹரஂ கோமூத்ரேண பிஷ்ட்வா லேபயேத்| மூத்ரைரித்யாதி| தத்ரைவ கோமூத்ரபரிஷேசநம்| போஜயேதித்யாதி| கரஞ்ஜஸர்ஷபஶோபாஞ்ஜநகோஶாம்ரபீஜதைலாநி ஸ்வபாவதோ துஷ்டவ்ரணயோகீநி, தாநி சாபக்வாந்யேவ| பக்வமித்யாதி|- தாந்யேவ ஸர்வைஃ கடுகைர்மரிசாதிபிஃ, திக்தைஸ்து நிம்பாதிபிஃ, ஸாமாந்யகஷாயபரிபாஷயா கஷாயீகதைஃ பக்வாநீதி | அத்ர பாடாந்தரமப்யஸ்தி, தத்விஸ்தரபயாந்ந லிகிதம்| ஶேஷமித்யாதி| துஷ்டவத் துஷ்டவ்ரணவத், துல்யசிகித்ஸிதத்வாத்| அந்யே த்வத்ர “ஶேஷஂ ச ஸ்யாத் பூர்வவத் ஸஂவிதாநம்” இதி படந்தி| தத்ராபி பூர்வஶப்தேந துஷ்டவ்ரணவிதிருச்யதே| அந்யே து படந்தி ‘குஷ்டவத் ஸஂவிதாநம்’ இதி, தந்நேச்சதி கயீ||௫௧-௫௩||

Adhikarana 32 (54-63) · Śloka 64

ஸப்தபர்ணகரஞ்ஜார்கமாலதீகரவீரஜம் | ஸ்நுஹீஶிரீஷாயோர்மூலஂ சித்ரகாஸ்போதயோரபி ||௫௪|| விஷலாங்கலவஜ்ராக்யகாஸீஸாலமநஃஶிலாஃ | கரஞ்ஜபீஜஂ த்ரிகடு த்ரிபலாஂ ரஜநீத்வயம் ||௫௫|| ஸித்தார்தகாந் விடங்காநி ப்ரபுந்நாடஂ ச ஸஂஹரேத் | மூத்ரபிஷ்டைஃ பசேதேதைஸ்தைலஂ குஷ்டவிநாஶநம் ||௫௬|| ஏதத்வஜ்ரகமப்யங்காந்நாடீதுஷ்டவ்ரணாபஹம் | ஸித்தார்தகஃ கரஞ்ஜௌ த்வௌ த்வே ஹரித்ரே ரஸாஞ்ஜநம் ||௫௭|| குடஜஶ்ச ப்ரபுந்நாடஸப்தபர்ணௌ மகாதநீ | லாக்ஷா ஸர்ஜரஸோऽர்கஶ்ச ஸாஸ்போதாரக்வதௌ ஸ்நுஹீ ||௫௮|| ஶிரீஷஸ்துவராக்யஸ்து குடஜாருஷ்கரௌ வசா | குஷ்டஂ கமிக்நஂ மஞ்ஜிஷ்டா லாங்கலீ சித்ரகஂ ததா ||௫௯|| மாலதீ கடுதும்பீ ச கந்தாஹ்வா மூலகஂ ததா | ஸைந்தவஂ கரவீரஶ்ச கஹதூமஂ விஷஂ ததா ||௬௦|| கம்பில்லகஂ ஸஸிந்தூரஂ தேஜோஹ்வாதுத்தகாஹ்வயே | ஸமபாகாநி ஸர்வாணி கல்கபேஷ்யாணி காரயேத் ||௬௧|| கோமூத்ரஂ த்விகுணஂ தத்யாத்திலதைலாச்சதுர்குணம் | காரஞ்ஜஂ யா மஹாவீர்யஂ ஸார்ஷபஂ வா மஹாகுணம் ||௬௨|| அப்யங்காத் ஸர்வகுஷ்டாநி கண்டமாலாபகந்தராந் | நாடீதுஷ்டவ்ரணாந் கோராந் நாஶயேந்நாத்ர ஸஂஶயஃ ||௬௩|| மஹாவஜ்ரகமித்யேதந்நாம்நா தைலஂ மஹாகுணம் |௬௪|

ஸப்தபர்ணேத்யாதி| மாலதீ ஜாதீ| ஸ்நுஹீ ஸேஹுண்டஃ| ஆஸ்போதா ஸாரிவா| விஷஂ ப்ரஸித்தம்| லாங்கலஶப்தேந கலிஹாரிகோச்யதே| வஜ்ராக்யஃ த்விதீயஸேஹுண்டஃ| ஆலஂ ஹரிதாலம்| ஶேஷஂ ப்ரஸித்தம்| ஸ்நேஹசதுர்தாஂஶோ பேஷஜகல்கஃ, ஸ்நேஹாச்சதுர்குணோ த்ரவஃ, இதி ந்யாயேந பக்தவ்யம்| வஜ்ரதைலே கோமூத்ரேணைவ த்ரவகார்யம்| தைலஂ திலதைலம்| கயீ து வஜ்ரகதைலே துஷ்டவ்ரணாதிகாராத் ப்ராகபி ஸர்ஷபதைலஸ்ய விதாநாத் ஸர்ஷபதைலஂ விபாச்யமாஹ| அஸ்யாக்ரே கேசிந்மஹாவஜ்ரகஂ படந்தி, தச்ச நிபந்தகாரைர்ந படிதம்||௫௪-௬௩||-

Adhikarana 33 (64-65) · Śloka 66

பித்தாவாபைர்மூத்ரபிஷ்டைஸ்தைலஂ லாக்ஷாதிகைஃ கதம் ||௬௪|| ஸப்தாஹஂ கடுகாலாப்வாஂ நிததீத சிகித்ஸகஃ | பீதவந்தஂ ததோ மாத்ராஂ தேநாப்யக்தஂ ச மாநவம் ||௬௫|| ஶாயயேதாதபே தஸ்ய தோஷா கச்சந்தி ஸர்வஶஃ |௬௬|

குஷ்டதுஷ்டவ்ரணே பஹிஃஶோதநஂ தைலஂ நிர்திஶ்யாந்தஃஶோதநார்தஂ தைலமுத்திஶந்நாஹ- பித்தேத்யாதி| பித்தாவாபைஃ கோபித்தாவாபைஃ| மூத்ரஂ கோமூத்ரஂ, தச்ச தைலாச்சதுர்குணம்| தைலஂ திலதைலம்| லாக்ஷாதிகோ ‘லாக்ஷாரேவதகுடஜாஶ்வமாரகட்பல’ (ஸூ. ௩௮) இத்யாதிகோ த்ரவ்யஸங்க்ரஹணீயோக்தஃ; அதவாऽத்ரைவ படிதோ லாக்ஷாஸர்ஜரஸரஸாஞ்ஜநப்ரபுந்நாடதாந்யாஶ்வமாரகார்ககுடஜாரேவாதாதிகஃ, த்வயோரப்யல்பாந்தரத்வாத்| கதஂ ஸஂஸ்கதமித்யர்தஃ| தோஷா கச்சந்தி ஸர்வஶஃ ஊர்த்வமதஸ்திர்யகித்யர்தஃ; கயீ து ஸர்வஶ இதி பஹ்வர்தே ஶஸ், வைபல்யகமநாபேக்ஷயா கத்ஸ்நஶ இத்யர்தஃ||௬௪-௬௫||-

Adhikarana 34 (66) · Śloka 67

ஸ்ருததோஷஂ ஸமுத்தாப்ய ஸ்நாதஂ கதிரவாரிணா ||௬௬|| யவாகூஂ பாயயேதேநஂ ஸாதிதாஂ கதிராம்புநா |௬௭|

ஸ்ருததோஷமித்யாதி| கதிரவாரிணா கதிரோதகேந ஷடங்கோதககல்பநயா கல்பிதேந| உஷ்ணாபிதப்தஸ்ய ஶீதகதிராம்புநா ஸ்நாநஂ கதஂ க்ரியதே? ஆதபஸந்தப்தஸ்ய ஶீதோதகஸ்நாநஂ குஷ்டாக்ஷிரோககதிதி சேத்; தந்ந, தத்ர தோயாவகாஹோ நிஷித்தஃ, ந புநஸ்தோயபரிஷேகஃ| “ஸ்ருததோஷஂ ததஃ ஸ்நாதஂ ஶீதேந கதிராம்புநா” இதி க்வசித் பாடஃ||௬௬||

Adhikarana 35 (67) · Śloka 68

ஏவஂ ஸஂஶோதநே வர்கே குஷ்டக்நேஷ்வௌஷதேஷு ச ||௬௭|| குர்யாத்தைலாநி ஸர்பீஂஷி ப்ரதேஹோத்தர்ஷணாநி ச |௬௮|

ஏவமித்யாதி| ஸஂஶோதநே வர்கே இதி ஸஂஶோதநஸஂஶமநீயாத்யாயோக்தாநி த்ரிவதாதீநி| குஷ்டக்நேஷ்வௌஷதேஷு சேதி கதிராதிஷ்வபி||௬௭||-

Adhikarana 36 (68) · Śloka 68

ப்ராதஃ ப்ராதஶ்ச ஸேவேத யோகாந் வைரேசநாஞ் ஶுபாந் | பஞ்ச ஷட் ஸப்த சாஷ்டௌ வா யைருத்தாநஂ ந கச்சதி ||௬௮||

இதாநீஂ பஹுதோஷாணாமாப்யாஸிகமநுலோமநமாஹ- ப்ராதரித்யாதி||௬௮||

Adhikarana 37 (69) · Śloka 69

காரபஂ வா பிபேந்மூத்ரஂ ஜீர்ணே தத்க்ஷீரபோஜநம் | ஜாதஸத்த்வாநி குஷ்டாநி மாஸைஃ ஷட்பிரபோஹதி ||௬௯||

காரபமித்யாதி| கரபா உஷ்ட்ரீ| அயஂ ப்ரயோகோ ந ஸௌஶ்ருத இதி ஜேஜ்ஜடஃ, கயதாஸேந வ்யாக்யாதத்வாந்மயாऽபி வ்யாக்யாதஃ||௬௯||

Adhikarana 38 (70-71) · Śloka 71

திதக்ஷுரந்தஂ குஷ்டஸ்ய கதிரஂ குஷ்டபீடிதஃ | ஸர்வதைவ ப்ரயுஞ்ஜீத ஸ்நாநபாநாஶநாதிஷு ||௭௦|| யதா ஹந்தி ப்ரவத்தத்வாத் குஷ்டமாதுரமோஜஸா | ததா ஹந்த்யுபயுக்தஸ்து கதிரஃ குஷ்டமோஜஸா ||௭௧||

குஷ்டேஷு கதிரஸ்ய ஸர்வதோபயோகித்வஂ தர்ஶயந்நாஹ- திதக்ஷுரித்யாதி| திதக்ஷுர்த்ரஷ்டுமிச்சுஃ| அந்தஂ விநாஶம்| கதிரஃ குஷ்டமோஜஸா இத்யத்ர ஓஜஃஶப்தேந ப்ரபாவோ வீர்யஂ ஶக்திருச்யதே||௭௦-௭௧||

Adhikarana 39 (72) · Śloka 72

நீசரோமநகஃ ஶ்ராந்தோ ஹிதாஶ்யௌஷததத்பரஃ | யோஷிந்மாஂஸஸுராவர்ஜீ குஷ்டீ குஷ்டமபோஹதி ||௭௨||

இதாநீஂ ப்ரதிஷேதவிதிமாஹ- நீசரோமேத்யாதி||௭௨||

Adhikarana puShpikA · Śloka 9

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ சிகித்ஸாஸ்தாநே குஷ்டசிகித்ஸிதஂ நாம நவமோऽத்யாயஃ ||௯||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ சிகித்ஸாஸ்தாநே நவமோऽத்யாயஃ||௯||