Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਮੇਧਾਯੁਸ੍ਕਾਮੀਯਂ ਰਸਾਯਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातो मेधायुष्कामीयं रसायनचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਮੇਧਾ ਸਰ੍ਵਤੋਵ੍ਯਾਹਤਾ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤਮਾ ਪ੍ਰਗਾਢਾ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸ਼੍ਰੁਤਧਾਰਿਣੀ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ਮੇਧਾਯੁਃਕਾਮਃ ਸ਼੍ਵੇਤਾਵਲ੍ਗੁਜਫਲਾਨ੍ਯਾਤਪਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣ੍ਯਾਦਾਯ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਗੁਡੇਨ ਸਹਾਲੋਡ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਕੁਮ੍ਭੇ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਧਾਨ੍ਯਰਾਸ਼ੌ ਨਿਦਧ੍ਯਾਤ੍, ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਦੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਹਤਦੋਸਸ੍ਯ ਯਥਾਬਲਂ ਪਿਣ੍ਡਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛੇਦਨੁਦਿਤੇ ਸੂਰ੍ਯੇ, ਉਸ੍ਣੋਦਕਂ ਚਾਨੁਪਿਬੇਤ੍; ਭਲ੍ਲਾਤਕਵਿਧਾਨਵਚ੍ਚਾਗਾਰਪ੍ਰਵੇਸ਼ਃ, ਜੀਰ੍ਣੌਸਧਸ਼੍ਚਾਪਰਾਹ੍ਣੇ ਹਿਮਾਭਿਰਦ੍ਭਿਃ ਪਰਿਸਿਕ੍ਤਗਾਤ੍ਰਃ ਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਸਸ੍ਟਿਕਾਨਾਂ ਚ ਪਯਸਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਰੇਣੌਦਨਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍; ਏਵਂ ਸਣ੍ਮਾਸਾਨੁਪਯੁਜ੍ਯ ਵਿਗਤਪਾਪ੍ਮਾ ਬਲਵਰ੍ਣੋਪੇਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤਨਿਗਾਦੀ ਸ੍ਮਤਿਮਾਨਰੋਗੋ ਵਰ੍ਸਸ਼ਤਾਯੁਰ੍ਭਵਤਿ | ਕੁਸ੍ਠਿਨਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਿਣਮੁਦਰਿਣਂ ਵਾ ਕਸ੍ਣਾਯਾ ਗੋਰ੍ਮੂਤ੍ਰੇਣਾਲੋਡ੍ਯਾਰ੍ਧਪਲਿਕਂ ਪਿਣ੍ਡਂ ਵਿਗਤਲੌਹਿਤ੍ਯੇ ਸਵਿਤਰਿ ਪਾਯਯੇਤ੍, ਪਰਾਹ੍ਣੇ ਚਾਲਵਣੇਨਾਮਲਕਯੂਸੇਣ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਮਨ੍ਤਮੋਦਨਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍, ਏਵਂ ਮਾਸਮੁਪਯੁਜ੍ਯ ਸ੍ਮਤਿਮਾਨਰੋਗੋ ਵਰ੍ਸਸ਼ਤਾਯੁਰ੍ਭਵਤਿ | ਏਸ ਏਵੋਪਯੋਗਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਮੂਲਾਨਾਂ ਰਜਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ; ਚਿਤ੍ਰਕਮੂਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸੋ ਦ੍ਵਿਪਲਿਕਂ ਪਿਣ੍ਡਂ ਪਰਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ, ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ||੩|| ਹਤਦੋਸ ਏਵ ਪ੍ਰਤਿਸਂਸਸ੍ਟਭਕ੍ਤੋ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮਾਗਾਰਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣੀਸ੍ਵਰਸਮਾਦਾਯ ਸਹਸ੍ਰਸਮ੍ਪਾਤਾਭਿਹੁਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯਥਾਬਲਂ ਪਯਸਾਲੋਡ੍ਯ ਪਿਬੇਤ੍ ਪਯੋਨੁਪਾਨਂ ਵਾ, ਤਸ੍ਯਾਂ ਜੀਰ੍ਣਾਯਾਂ ਯਵਾਨ੍ਨਂ ਪਯਸੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤ; ਤਿਲੈਰ੍ਵਾ ਸਹ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਮਾਸਾਨ੍ ਪਯੋਨੁਪਾਨਂ, ਜੀਰ੍ਣੇ ਪਯਃ ਸਰ੍ਪਿਰੋਦਨ ਇਤ੍ਯਾਹਾਰਃ; ਏਵਮੁਪਯੁਞ੍ਜਾਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸੀ ਸ਼੍ਰੁਤਨਿਗਾਦੀ ਭਵਤਿ ਵਰ੍ਸਸ਼ਤਮਾਯੁਰਵਾਪ੍ਨੋਤਿ | ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰੋਪੋਸਿਤਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਮੇਨਾਂ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍, ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪਯਃ ਸਰ੍ਪਿਰਿਤਿ ਚੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤ | ਬਿਲ੍ਵਮਾਤ੍ਰਂ ਪਿਣ੍ਡਂ ਵਾ ਪਯਸਾਲੋਡ੍ਯ ਪਿਬੇਤ੍, ਏਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਮੁਪਯੁਜ੍ਯ ਮੇਧਾਵੀ ਵਰ੍ਸਸ਼ਤਾਯੁਰ੍ਭਵਤਿ ||੪||
मेधायुःकामः श्वेतावल्गुजफलान्यातपपरिशुष्काण्यादाय सूक्ष्मचूर्णानि कृत्वा गुडेन सहालोड्य स्नेहकुम्भे सप्तरात्रं धान्यराशौ निदध्यात्, सप्तरात्रादुद्धृत्य हृतदोषस्य यथाबलं पिण्डं प्रयच्छेदनुदिते सूर्ये, उष्णोदकं चानुपिबेत्; भल्लातकविधानवच्चागारप्रवेशः, जीर्णौषधश्चापराह्णे हिमाभिरद्भिः परिषिक्तगात्रः शालीनां षष्टिकानां च पयसा शर्करामधुरेणौदनमश्नीयात्; एवं षण्मासानुपयुज्य विगतपाप्मा बलवर्णोपेतः श्रुतनिगादी स्मृतिमानरोगो वर्षशतायुर्भवति | कुष्ठिनं पाण्डुरोगिणमुदरिणं वा कृष्णाया गोर्मूत्रेणालोड्यार्धपलिकं पिण्डं विगतलौहित्ये सवितरि पाययेत्, पराह्णे चालवणेनामलकयूषेण सर्पिष्मन्तमोदनमश्नीयात्, एवं मासमुपयुज्य स्मृतिमानरोगो वर्षशतायुर्भवति | एष एवोपयोगश्चित्रकमूलानां रजन्याश्च; चित्रकमूले विशेषो द्विपलिकं पिण्डं परं प्रमाणं, शेषं पूर्ववत् ||३|| हृतदोष एव प्रतिसंसृष्टभक्तो यथाक्रममागारं प्रविश्य मण्डूकपर्णीस्वरसमादाय सहस्रसम्पाताभिहुतं कृत्वा यथाबलं पयसाऽऽलोड्य पिबेत् पयोऽनुपानं वा, तस्यां जीर्णायां यवान्नं पयसोपयुञ्जीत; तिलैर्वा सह भक्षयेत्त्रीन् मासान् पयोऽनुपानं, जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः; एवमुपयुञ्जानो ब्रह्मवर्चसी श्रुतनिगादी भवति वर्षशतमायुरवाप्नोति | त्रिरात्रोपोषितश्च त्रिरात्रमेनां भक्षयेत्, त्रिरात्रादूर्ध्वं पयः सर्पिरिति चोपयुञ्जीत | बिल्वमात्रं पिण्डं वा पयसाऽऽलोड्य पिबेत्, एवं द्वादशरात्रमुपयुज्य मेधावी वर्षशतायुर्भवति ||४||
🔊 Audio coming soon
ਅਵਲ੍ਗੁਜਾ ਬਾਕੁਚੀ, ਸਾਪਿ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਕਸ੍ਣਾਯਾ ਬਾਕੁਚ੍ਯਾਃ, ਤੇਨ ਕਸ੍ਣਾਵਲ੍ਗੁਜਫਲਾਨਾਂ ਪਿਣ੍ਡਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਾਯਯੇਤ੍| ‘ਕਸ੍ਣਾਯਾਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾ’ ਇਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਃ, ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਗਯੀ| ਚਿਤ੍ਰਕਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਪਲਪ੍ਰਯੋਗਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ, ਚਿਤ੍ਰਕਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਪਲਪ੍ਰਯੋਗ ਇਤਿ ਏਤੇਨ ਰਜਨ੍ਯਾ ਮਾਨਸ੍ਯਾਨੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਪਲਿਕਂ ਪਿਣ੍ਡਂ ਪਾਯਯੇਦਿਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ| ਚਿਤ੍ਰਕੋਤ੍ਰ ਕਸ੍ਣਪੁਸ੍ਪੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ| ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣ੍ਯਾਃ ਸਮੂਲਪੁਸ੍ਪਾਯਾਸ੍ਤਿਲੈਃ ਸਹ ਭਕ੍ਸਣਂ, ਭਕ੍ਸਣਕਾਲ ਏਵ ਪਯੋਨੁਪਾਨਮੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸੀ ਤੇਜਸ੍ਵੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਂ, ਬਿਲ੍ਵਮਾਤ੍ਰਂ ਪਿਣ੍ਡਮਿਤਿ ਤਤ੍ਕਲ੍ਕਪਿਣ੍ਡੋ ਵਾ ਪਯਸਾ ਪੇਯਃ||੩-੪||
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 6
ਹਤਦੋਸ ਏਵਾਗਾਰਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਸਂਸਸ੍ਟਭਕ੍ਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਸ੍ਵਰਸਮਾਦਾਯ ਸਹਸ੍ਰਸਮ੍ਪਾਤਾਭਿਹੁਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯਥਾਬਲਮੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ, ਜੀਰ੍ਣੌਸਧਸ਼੍ਚਾਪਰਾਹ੍ਣੇ ਯਵਾਗੂਮਲਵਣਾਂ ਪਿਬੇਤ੍, ਕ੍ਸੀਰਸਾਤ੍ਮ੍ਯੋ ਵਾ ਪਯਸਾ ਭੁਞ੍ਜੀਤ, ਏਵਂ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਮੁਪਯੁਜ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸੀ ਮੇਧਾਵੀ ਭਵਤਿ, ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਮੁਪਯੁਜ੍ਯ ਗ੍ਰਨ੍ਥਮੀਪ੍ਸਿਤਮੁਤ੍ਪਾਦਯਤਿ ਨਸ੍ਟਂ ਚਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਤਿ, ਤਤੀਯਂ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਮੁਪਯੁਜ੍ਯ ਦ੍ਵਿਰੁਚ੍ਚਾਰਿਤਂ ਸ਼ਤਮਪ੍ਯਵਧਾਰਯਤਿ, ਏਵਮੇਕਵਿਂਸ਼ਤਿਰਾਤ੍ਰਮੁਪਯੁਜ੍ਯਾਲਕ੍ਸ੍ਮੀਰਪਕ੍ਰਾਮਤਿ; ਮੂਰ੍ਤਿਮਤੀ ਚੈਨਂ ਵਾਗ੍ਦੇਵ੍ਯਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ, ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚੈਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤਯ ਉਪਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤਿ, ਸ਼੍ਰੁਤਧਰਃ ਪਞ੍ਚਵਰ੍ਸਸ਼ਤਾਯੁਰ੍ਭਵਤਿ ||੫|| ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਸ੍ਵਰਸਪ੍ਰਸ੍ਥਦ੍ਵਯੇ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਡਙ੍ਗਤਣ੍ਡੁਲਾਨਾਂ ਕੁਡਵਂ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਪਲੇ ਵਚਾਮਤਯੋਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਮਲਕਬਿਭੀਤਕਾਨਿ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਯਾਵਾਪ੍ਯੈਕਧ੍ਯਂ ਸਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਨੁਗੁਪ੍ਤਂ ਨਿਦਧ੍ਯਾਤ੍, ਤਤਃ ਪੂਰ੍ਵਵਿਧਾਨੇਨ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਯਥਾਬਲਮੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ, ਜੀਰ੍ਣੇ ਪਯਃ ਸਰ੍ਪਿਰੋਦਨ ਇਤ੍ਯਾਹਾਰਃ, ਪੂਰ੍ਵਵਚ੍ਚਾਤ੍ਰ ਪਰੀਹਾਰਃ, ਏਤੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ੍ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਕਮਯੋ ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤਿ, ਅਲਕ੍ਸ੍ਮੀਰਪਕ੍ਰਾਮਤਿ, ਪੁਸ੍ਕਰਵਰ੍ਣਃ ਸ੍ਥਿਰਵਯਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤਨਿਗਾਦੀ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਸਸ਼ਤਾਯੁਰ੍ਭਵਤਿ; ਏਤਦੇਵ ਕੁਸ੍ਠਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਪਸ੍ਮਾਰੋਨ੍ਮਾਦਵਿਸਭੂਤਗ੍ਰਹੇਸ੍ਵਨ੍ਯੇਸੁ ਚ ਮਹਾਵ੍ਯਾਧਿਸੁ ਸਂਸ਼ੋਧਨਮਾਦਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ||੬||
हृतदोष एवागारं प्रविश्य प्रतिसंसृष्टभक्तो ब्राह्मीस्वरसमादाय सहस्रसम्पाताभिहुतं कृत्वा यथाबलमुपयुञ्जीत, जीर्णौषधश्चापराह्णे यवागूमलवणां पिबेत्, क्षीरसात्म्यो वा पयसा भुञ्जीत, एवं सप्तरात्रमुपयुज्य ब्रह्मवर्चसी मेधावी भवति, द्वितीयं सप्तरात्रमुपयुज्य ग्रन्थमीप्सितमुत्पादयति नष्टं चास्य प्रादुर्भवति, तृतीयं सप्तरात्रमुपयुज्य द्विरुच्चारितं शतमप्यवधारयति, एवमेकविंशतिरात्रमुपयुज्यालक्ष्मीरपक्रामति; मूर्तिमती चैनं वाग्देव्यनुप्रविशति, सर्वाश्चैनं श्रुतय उपतिष्ठन्ति, श्रुतधरः पञ्चवर्षशतायुर्भवति ||५|| ब्राह्मीस्वरसप्रस्थद्वये घृतप्रस्थं विडङ्गतण्डुलानां कुडवं द्वे द्वे पले वचामृतयोर्द्वादश हरीतक्यामलकबिभीतकानि श्लक्ष्णपिष्टान्यावाप्यैकध्यं साधयित्वा स्वनुगुप्तं निदध्यात्, ततः पूर्वविधानेन मात्रां यथाबलमुपयुञ्जीत, जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः, पूर्ववच्चात्र परीहारः, एतेनोर्ध्वमधस्तिर्यक् कृमयो निष्क्रामन्ति, अलक्ष्मीरपक्रामति, पुष्करवर्णः स्थिरवयाः श्रुतनिगादी त्रिवर्षशतायुर्भवति; एतदेव कुष्ठविषमज्वरापस्मारोन्मादविषभूतग्रहेष्वन्येषु च महाव्याधिषु संशोधनमादिशन्ति ||६||
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵਵਿਧਾਨੇਨੇਤਿ ਤੇਨ ਹਤਦੋਸਾਦਿਃ ਸਰ੍ਵਰਸਾਯਨਾਙ੍ਗੋ ਵਿਧਿਰਤਿਦਿਸ੍ਟਃ| ਪੂਰ੍ਵਵਚ੍ਚਾਤ੍ਰ ਪਰੀਹਾਰ ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਰਸਾਯਨੋਕ੍ਤੋਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਰਸਾਯਨੇ ਵਰ੍ਜ੍ਯਸ੍ਯਾਨੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਪੁਸ੍ਕਰਵਰ੍ਣ ਇਤਿ ਪੁਸ੍ਕਰਂ ਪਦ੍ਮਵਰਾਟਕਮ੍| ਸ਼੍ਰੁਤਨਿਗਾਦੀ ਸ਼੍ਰੁਤਗ੍ਰਹਣਸ਼ਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫-੬||
Adhikarana 4 (7-8) · Śloka 8
ਹਤਦੋਸ ਏਵਾਗਾਰਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਹੈਮਵਤ੍ਯਾ ਵਚਾਯਾਃ ਪਿਣ੍ਡਮਾਮਲਕਮਾਤ੍ਰਮਭਿਹੁਤਂ ਪਯਸਾਲੋਡ੍ਯ ਪਿਬੇਤ੍, ਜੀਰ੍ਣੇ ਪਯਃ ਸਰ੍ਪਿਰੋਦਨ ਇਤ੍ਯਾਹਾਰਃ, ਏਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰ ਮੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ, ਤਤੋਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਵਿਵ੍ਰਿਯਤੇ, ਦ੍ਵਿਰਭ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਸ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ ਭਵਤਿ, ਤ੍ਰਿਰਭ੍ਯਾਸਾਚ੍ਛ੍ਰੁਤਮਾਦਤ੍ਤੇ, ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਮੁਪਯੁਜ੍ਯ ਸਰ੍ਵਂ ਤਰਤਿ ਕਿਲ੍ਬਿਸਂ, ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਸ਼ਤਾਯੁਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ | ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਪਲੇ ਇਤ ਰਸ੍ਯਾ ਵਚਾਯਾ ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਪਿਬੇਤ੍ ਪਯਸਾ, ਸਮਾਨਂ ਭੋਜਨਂ, ਸਮਾਃ ਪੂਰ੍ਵੇਣਾਸ਼ਿਸਸ਼੍ਚ ||੭|| ਵਚਾਸ਼ਤਪਾਕਂ ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦ੍ਰੋਣਮੁਪਯੁਜ੍ਯ ਪਞ੍ਚਵਰ੍ਸਸ਼ਤਾਯੁਰ੍ਭਵਤਿ, ਗਲਗਣ੍ਡਾਪਚੀਸ਼੍ਲੀਪਦਸ੍ਵਰਭੇਦਾਂਸ਼੍ਚਾਪਹਨ੍ਤੀਤਿ ||੮||
हृतदोष एवागारं प्रविश्य हैमवत्या वचायाः पिण्डमामलकमात्रमभिहुतं पयसाऽऽलोड्य पिबेत्, जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः, एवं द्वादशरात्र मुपयुञ्जीत, ततोऽस्य श्रोत्रं विव्रियते, द्विरभ्यासात् स्मृतिमान् भवति, त्रिरभ्यासाच्छ्रुतमादत्ते, चतुर्द्वादशरात्रमुपयुज्य सर्वं तरति किल्बिषं, तार्क्ष्यदर्शनमुत्पद्यते, शतायुश्च भवति | द्वे द्वे पले इत रस्या वचाया निष्क्वाथ्य पिबेत् पयसा, समानं भोजनं, समाः पूर्वेणाशिषश्च ||७|| वचाशतपाकं वा सर्पिर्द्रोणमुपयुज्य पञ्चवर्षशतायुर्भवति, गलगण्डापचीश्लीपदस्वरभेदांश्चापहन्तीति ||८||
🔊 Audio coming soon
ਹੈਮਵਤ੍ਯਾ ਵਚਾਯਾਃ ਸ਼੍ਵੇਤਵਚਾਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਭਿਹੁਤਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕਤ੍ਵੇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰਾਤ੍ ਹੋਮਂ ਕਤ੍ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗਯੀ ਤੁ ‘ਪਯਸਾਲੋਡ੍ਯ ਪਿਬੇਤ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਸਰ੍ਪਿਸਾਲੋਡ੍ਯ ਪਿਬੇਤ੍’ ਇਤਿ ਪਠਤਿ| ਤਚ੍ਚ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਸ੍ਵਰਸਸਾਧਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮੇਵੇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਿ| ਇਤਰਸ੍ਯਾ ਵਚਾਯਾ ਇਤਿ ਅਰੁਣਾਯਾਂ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਯਸਾ ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯੇਤਿ ਕ੍ਸੀਰਪਾਕਵਿਧਿਨਾ||੭-੮||
Adhikarana 5 (9-13) · Śloka 13
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਆਯੁਸ੍ਕਾਮਰਸਾਯਨਮ੍ | ਮਨ੍ਤ੍ਰੌਸਧਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਸਂਵਤ੍ਸਰਫਲਪ੍ਰਦਮ੍ ||੯|| ਬਿਲ੍ਵਸ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਂ ਪੁਸ੍ਯੇ ਤੁ ਹੁਤਂ ਵਾਰਾਨ੍ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ | ਸ਼੍ਰੀਸੂਕ੍ਤੇਨ ਨਰਃ ਕਲ੍ਯੇ ਸਸੁਵਰ੍ਣਂ ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ ||੧੦|| ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਯੁਤਂ ਲਿਹ੍ਯਾਦਲਕ੍ਸ੍ਮੀਨਾਸ਼ਨਂ ਪਰਮ੍ | ਤ੍ਵਚਂ ਵਿਹਾਯ ਬਿਲ੍ਵਸ੍ਯ ਮੂਲਕ੍ਵਾਥਂ ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ ||੧੧|| ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍ ਪਯਸਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਮਾਹਿਤਃ | ਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰਮਾਯੁਸ੍ਯਂ ਸ੍ਮਤਂ ਯੁਕ੍ਤਰਥਂ ਭਵੇਤ੍ ||੧੨|| ਹੁਤ੍ਵਾ ਬਿਸਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥਂ ਤੁ ਮਧੁਲਾਜੈਸ਼੍ਚ ਸਂਯੁਤਮ੍ | ਅਮੋਘਂ ਸ਼ਤਸਾਹਸ੍ਰਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਯੁਕ੍ਤਰਥਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ ||੧੩||
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि आयुष्कामरसायनम् | मन्त्रौषधसमायुक्तं संवत्सरफलप्रदम् ||९|| बिल्वस्य चूर्णं पुष्ये तु हुतं वारान् सहस्रशः | श्रीसूक्तेन नरः कल्ये ससुवर्णं दिने दिने ||१०|| सर्पिर्मधुयुतं लिह्यादलक्ष्मीनाशनं परम् | त्वचं विहाय बिल्वस्य मूलक्वाथं दिने दिने ||११|| प्राश्नीयात् पयसा सार्धं स्नात्वा हुत्वा समाहितः | दशसाहस्रमायुष्यं स्मृतं युक्तरथं भवेत् ||१२|| हुत्वा बिसानां क्वाथं तु मधुलाजैश्च संयुतम् | अमोघं शतसाहस्रं युक्तं युक्तरथं स्मृतम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼੍ਰੀਸੂਕ੍ਤਮਥਰ੍ਵਵੇਦੋਕ੍ਤਂ “ਹਿਰਣ੍ਯਵਰ੍ਣਾਂ ਹਰਿਣੀਂ ਸੁਵਰ੍ਣਰਜਤਸ੍ਰਜਾਂ” ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਮ੍| ਕਲ੍ਯੇ ਪ੍ਰਭਾਤੇ| ਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਹੂਯਨ੍ਤੇ ਯਤ੍ਰ ਤਦ੍ਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰਮ੍| ਆਯੁਸ੍ਯਮ੍ ਆਯੁਰ੍ਵਦ੍ਧਿਕਰਮ੍| ਯੁਕ੍ਤਰਥਂ ਨਾਮ ਰਸਾਯਨਂ ਸ੍ਮਤਂ ਭਵੇਤ੍| ਬਿਸਕ੍ਵਾਥਂ ਤੁ ਮਧ੍ਵਾਦਿਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਯੁਕ੍ਤਰਥਂ ਰਸਾਯਨਂ ਸ੍ਮਤਮ੍||੯-੧੩||
Adhikarana 6 (14-16) · Śloka 16
ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਪਦ੍ਮਬੀਜਾਨਿ ਮਧੁ ਲਾਜਾਃ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗਵਃ | ਗਵ੍ਯੇਨ ਪਯਸਾ ਪੀਤਮਲਕ੍ਸ੍ਮੀਂ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਯੇਤ੍ ||੧੪|| ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਦਲਕ੍ਵਾਥੋ ਗਵ੍ਯੇਨ ਪਯਸਾ ਸ਼ਤਃ | ਸਸੁਵਰ੍ਣਸ੍ਤਿਲੈਃ ਸਾਰ੍ਧਮਲਕ੍ਸ੍ਮੀਨਾਸ਼ਨਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੧੫|| ਗਵ੍ਯਂ ਪਯਃ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਚ ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਂ ਚ ਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍ | ਪੀਤਂ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਭਿਹੁਤਂ ਯੁਕ੍ਤਰਥਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ ||੧੬||
सुवर्णं पद्मबीजानि मधु लाजाः प्रियङ्गवः | गव्येन पयसा पीतमलक्ष्मीं प्रतिषेधयेत् ||१४|| नीलोत्पलदलक्वाथो गव्येन पयसा शृतः | ससुवर्णस्तिलैः सार्धमलक्ष्मीनाशनः स्मृतः ||१५|| गव्यं पयः सुवर्णं च मधूच्छिष्टं च माक्षिकम् | पीतं शतसहस्राभिहुतं युक्तरथं स्मृतम् ||१६||
🔊 Audio coming soon
ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਂ ਚ ਮਾਕ੍ਸਿਕਮਿਤਿ ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਮਧੁ ਭ੍ਰਾਮਰਮ੍| ਵਚਾਦਿਤ੍ਰਯਚੂਰ੍ਣਂ ਘਤੇਨ ਸਹਾਵਲਿਹ੍ਯਾਤ੍||੧੪-੧੬||
Adhikarana 7 (17-19) · Śloka 19
ਵਚਾਘਤਸੁਵਰ੍ਣਂ ਚ ਬਿਲ੍ਵਚੂਰ੍ਣਮਿਤਿ ਤ੍ਰਯਮ੍ | ਮੇਧ੍ਯਮਾਯੁਸ੍ਯਮਾਰੋਗ੍ਯਪੁਸ੍ਟਿਸੌਭਾਗ੍ਯਵਰ੍ਧਨਮ੍ ||੧੭|| ਵਾਸਾਮੂਲਤੁਲਾਕ੍ਵਾਥੇ ਤੈਲਮਾਵਾਪ੍ਯ ਸਾਧਿਤਮ੍ | ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਹਸ੍ਰਮਸ਼੍ਨੀਯਾਨ੍ਮੇਧ੍ਯਮਾਯੁਸ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੧੮|| ਯਾਵਕਾਂਸ੍ਤਾਵਕਾਨ੍ ਖਾਦੇਦਭਿਭੂਯ ਯਵਾਂਸ੍ਤਥਾ | ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਧੁਸਂਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਸ਼ਿਕ੍ਸਾ ਚਰਣਵਦ੍ਭਵੇਤ੍ ||੧੯||
वचाघृतसुवर्णं च बिल्वचूर्णमिति त्रयम् | मेध्यमायुष्यमारोग्यपुष्टिसौभाग्यवर्धनम् ||१७|| वासामूलतुलाक्वाथे तैलमावाप्य साधितम् | हुत्वा सहस्रमश्नीयान्मेध्यमायुष्यमुच्यते ||१८|| यावकांस्तावकान् खादेदभिभूय यवांस्तथा | पिप्पलीमधुसंयुक्तान् शिक्षा चरणवद्भवेत् ||१९||
🔊 Audio coming soon
ਤੁਲਾ ਪਲਸ਼ਤਮ੍| ਯਵਾਨਾਮੇਤੇ ਯਾਵਕਾਃ ਯਵਾਨ੍ ਤਾਵਕਾਨ੍ ਤਵਕਭਵਾਨ੍ ਅਭਿਭੂਯ ਕੁਟ੍ਟਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਕਤਾਨ੍ ਯਾਵਕਾਨ੍ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਮਧੁਪਿਪ੍ਪਲੀਸਂਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਖਾਦੇਤ੍| ਸ਼ਿਕ੍ਸਾ ਚਰਣਵਦ੍ਭਵੇਦਿਤਿ ‘ਅਭ੍ਰਬਭ੍ਰ’- ਇਤਿ ਗਣਪਾਠਾਚ੍ਚਰਧਾਤੁਰ੍ਗਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤਸ਼੍ਚਰਣਵਤ੍ ਸ਼ਿਕ੍ਸਾ ਪਰੋਪਦੇਸ਼ਾਪੇਕ੍ਸਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਸਃ ਸੁਖੇਨੈਵ ਭਵਤਿ; ਯਥਾ ਕਿਲ ਬਾਲ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਾਦਗਮਨਂ ਸ਼ਿਕ੍ਸਾਂ ਵਿਨੈਵ ਭਵਤਿ, ਤਥੈਵੈਤੇਨ ਯੋਗੇਨਾਭ੍ਯਵਹਤੇਨ ਮੇਧਾਵਦ੍ਧੇਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਸਃ ਸੁਖੇਨੈਵ ਭਵਤੀਤਿ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਾਰ੍ਥਃ||੧੭-੧੯||
Adhikarana 8 (20-26) · Śloka 26
ਮਧ੍ਵਾਮਲਕਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਸੁਵਰ੍ਣਮਿਤਿ ਚ ਤ੍ਰਯਮ੍ | ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯਾਰਿਸ੍ਟਗਹੀਤੋਪਿ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਾਣਸਂਸ਼ਯਾਤ੍ ||੨੦|| ਸ਼ਤਾਵਰੀਘਤਂ ਸਮ੍ਯਗੁਪਯੁਕ੍ਤਂ ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ | ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਸਸੁਵਰ੍ਣਂ ਚ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ਵਸ਼ੇ ||੨੧|| ਗੋਚਨ੍ਦਨਾ ਮੋਹਨਿਕਾ ਮਧੁਕਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਮਧੁ | ਸੁਵਰ੍ਣਮਿਤਿ ਸਂਯੋਗਃ ਪੇਯਃ ਸੌਭਾਗ੍ਯਮਿਚ੍ਛਤਾ ||੨੨|| ਪਦ੍ਮਨੀਲੋਤ੍ਪਲਕ੍ਵਾਥੇ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਸਂਯੁਤੇ | ਸਰ੍ਪਿਰਾਸਾਦਿਤਂ ਗਵ੍ਯਂ ਸਸੁਵਰ੍ਣਂ ਸਦਾ ਪਿਬੇਤ੍ ||੨੩|| ਪਯਸ਼੍ਚਾਨੁਪਿਬੇਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੇਸਾਮੇਵ ਸਮੁਦ੍ਭਵੇ | ਅਲਕ੍ਸ੍ਮੀਘ੍ਨਂ ਸਦਾਯੁਸ੍ਯਂ ਰਾਜ੍ਯਾਯ ਸੁਭਗਾਯ ਚ ||੨੪|| ਯਤ੍ਰ ਨੋਦੀਰਿਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਯੋਗੇਸ੍ਵੇਤੇਸੁ ਸਾਧਨੇ | ਸ਼ਬ੍ਦਿਤਾ ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਤ੍ਰਿਪਦਾ ਭਵੇਤ੍ ||੨੫|| ਪਾਪ੍ਮਾਨਂ ਨਾਸ਼ਯਨ੍ਤ੍ਯੇਤਾ ਦਦ੍ਯੁਸ਼੍ਚੌਸਧਯਃ ਸ਼੍ਰਿਯਮ੍ | ਕੁਰ੍ਯੁਰ੍ਨਾਗਬਲਂ ਚਾਪਿ ਮਨੁਸ੍ਯਮਮਰੋਪਮਮ੍ ||੨੬||
मध्वामलकचूर्णानि सुवर्णमिति च त्रयम् | प्राश्यारिष्टगृहीतोऽपि मुच्यते प्राणसंशयात् ||२०|| शतावरीघृतं सम्यगुपयुक्तं दिने दिने | सक्षौद्रं ससुवर्णं च नरेन्द्रं स्थापयेद्वशे ||२१|| गोचन्दना मोहनिका मधुकं माक्षिकं मधु | सुवर्णमिति संयोगः पेयः सौभाग्यमिच्छता ||२२|| पद्मनीलोत्पलक्वाथे यष्टीमधुकसंयुते | सर्पिरासादितं गव्यं ससुवर्णं सदा पिबेत् ||२३|| पयश्चानुपिबेत् सिद्धं तेषामेव समुद्भवे | अलक्ष्मीघ्नं सदाऽऽयुष्यं राज्याय सुभगाय च ||२४|| यत्र नोदीरितो मन्त्रो योगेष्वेतेषु साधने | शब्दिता तत्र सर्वत्र गायत्री त्रिपदा भवेत् ||२५|| पाप्मानं नाशयन्त्येता दद्युश्चौषधयः श्रियम् | कुर्युर्नागबलं चापि मनुष्यममरोपमम् ||२६||
🔊 Audio coming soon
ਅਰਿਸ੍ਟਂ ਮਰਣਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ਵਸ਼ੇ ਇਤਿ ਯੋ ਹਿ ਇਦਂ ਘਤਂ ਸੇਵੇਤ ਤਸ੍ਯ ਵਸ਼ਗੋ ਭਵੇਨ੍ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਃ| ਗੋਚਨ੍ਦਨਾ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ| ਮੋਹਨਿਕਾ ਪੁਤ੍ਰਞ੍ਜੀਵੀ, ‘ਅਵਾਕ੍ਪੁਸ੍ਪੀ’ ਇਤਿ ਅਪਰੇ| ਆਸਾਦਿਤਂ ਸਾਧਿਤਮ੍| ਤੇਸਾਮੇਵ ਪਦ੍ਮਨੀਲੋਤ੍ਪਲਾਨਾਮੇਵ ਸਮੁਦ੍ਭਵੇ ਕ੍ਵਾਥੇ| ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਿਦਾਨੀਂ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤਿਮਾਹ- ਪਾਪ੍ਮਾਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੨੦-੨੬||
Adhikarana 9 (27-28) · Śloka 28
ਸਤਤਾਧ੍ਯਯਨਂ ਵਾਦਃ ਪਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਵਲੋਕਨਮ੍ | ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਚਾਰ੍ਯਸੇਵਾ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮੇਧਾਕਰੋ ਗੁ(ਗ)ਣਃ ||੨੭|| ਆਯੁਸ੍ਯਂ ਭੋਜਨਂ ਜੀਰ੍ਣੇ ਵੇਗਾਨਾਂ ਚਾਵਿਧਾਰਣਮ੍ | ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਮਹਿਂਸਾ ਚ ਸਾਹਸਾਨਾਂ ਚ ਵਰ੍ਜਨਮ੍ ||੨੮||
सतताध्ययनं वादः परतन्त्रावलोकनम् | तद्विद्याचार्यसेवा च बुद्धिमेधाकरो गु(ग)णः ||२७|| आयुष्यं भोजनं जीर्णे वेगानां चाविधारणम् | ब्रह्मचर्यमहिंसा च साहसानां च वर्जनम् ||२८||
🔊 Audio coming soon
ਨ ਕੇਵਲਂ ਰਸਾਯਨਯੋਗਾਦੇਵ ਮੇਧਾਯੁਸੀ ਭਵਤਃ, ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ਸਤਤਾਧ੍ਯਯਨਾਦਪਿ ਬੁਦ੍ਧਿਮੇਧਾਕਰੋ ਗੁ(ਗ)ਣੋ ਭਵਤਿ| ਸ੍ਵਪਕ੍ਸਸਾਧਨਂ ਪਰਪਕ੍ਸਬਾਧਨਂ ਵਾਦਃ| ਪਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨ੍ਯਾਯਵੈਸ਼ੇਸਿਕਹਸ੍ਤਿਸ਼ਿਕ੍ਸਾਵ੍ਯਾਕਰਣਾਦੀਨਿ, ਤਥੈਵੇਤਰਾਣ੍ਯਾਯੁਸ੍ਯਾਣਿ| ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਯਮੋ ਵੇਦਾਧ੍ਯਯਨਂ ਵਾ| ਸਾਹਸਮ੍ ਅਯਥਾਬਲਮਾਰਮ੍ਭਃ||੨੭-੨੮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 28
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਮੇਧਾਯੁਸ੍ਕਾਮੀਯਂ ਰਸਾਯਨਂ ਨਾਮਾਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੨੮||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने मेधायुष्कामीयं रसायनं नामाष्टाविंशोऽध्यायः ||२८||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੮||