Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athāta āmapakvaiṣaṇīyamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
अथात आमपक्वैषणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
athāta ityādi| āmaśabdāt pacyamānō'pyatra bōddhavyaḥ| āmaśca pacyamānaśca pakvaśca tēṣāmēṣaṇaṁ vijñānaṁ tadvidyatē yasminnadhyāyē taṁ tathā||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
śōphasamutthānā granthividradhyalajīprabhr̥tayaḥ prāyēṇa vyādhayō'bhihitā anēkākr̥tayaḥ, tairvilakṣaṇaḥ pr̥thurgrathitaḥ samō viṣamō vā tvaṅmāṁsasthāyī dōṣasaṅghātaḥ śarīraikadēśōtthitaḥ śōpha ityucyatē ||3||
शोफसमुत्थाना ग्रन्थिविद्रध्यलजीप्रभृतयः प्रायेण व्याधयोऽभिहिता अनेकाकृतयः, तैर्विलक्षणः पृथुर्ग्रथितः समो विषमो वा त्वङ्मांसस्थायी दोषसङ्घातः शरीरैकदेशोत्थितः शोफ इत्युच्यते ||३||
🔊 Audio coming soon
śōphasamutthānā ityādi| śōphasamutthānā iti śōthakāraṇāḥ, ‘śōphasyēva samutthānaṁ yēṣām’ ityanyē| prāyēṇēti bāhulyēna, kadācidbhinnasamutthānā api bhavanti| tairvilakṣaṇa iti tēbhyō granthyādibhyō vyādhibhyaḥ pr̥thagityarthaḥ; ‘tairgranthyādivyādhibhiḥ kr̥tvā vilakṣaṇō nānāprakāraḥ’ ityanyē| pr̥thurvistīrṇaḥ| grathitō granthirivōnnataḥ, ‘jātabahugranthiḥ’ ityanyē| samaḥ samasaṁsthānaḥ, viṣamō vēti viṣamasaṁsthānō vā, ētēna vraṇaśōphasyākr̥tēraniyama uktaḥ| tvaṅmāṁsasthāyīti ētattu prāyēṇa, kutaḥ? śēṣavraṇavastuṣvapi vraṇaśōphasya sambhavāt| dōṣasaṅghāta iti ēkasya dvayōrbahūnāṁ vā dōṣāṇāṁ saṅghātō dōṣasaṅghātaḥ; saṅghāta ucchrāyaḥ| śarīraikadēśōtthita iti ētēna sarvasarādbhinnatvaṁ pratipādayati||3||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
sa ṣaḍvidhō vātapittakaphaśōṇitasannipātāgantunimittaḥ | tasya dōṣarūpavyañjanairlakṣaṇāni vyākhyāsyāmaḥ | tatra, vātaśōphaḥ kr̥ṣṇō'ruṇō vā paruṣō mr̥duranavasthitāstōdādayaścātra vēdanāviśēṣā bhavanti; pittaśōphaḥ pītō mr̥duḥ saraktō vā śīghrānusāryōṣādayaścātra vēdanāviśēṣā bhavanti; ślēṣmaśvayathuḥ pāṇḍuḥ kaṭhinaḥ snigdhaḥ śītō snigdhō mandānusārī kaṇḍvādayaścātra vēdanāviśēṣā bhavanti; sarvavarṇavēdanaḥ sannipātaśvayathuḥ; pittavacchōṇitajō'tikr̥ṣṇaśca; pittaraktalakṣaṇa āganturlōhitāvabhāsaśca ||4||
स षड्विधो वातपित्तकफशोणितसन्निपातागन्तुनिमित्तः | तस्य दोषरूपव्यञ्जनैर्लक्षणानि व्याख्यास्यामः | तत्र, वातशोफः कृष्णोऽरुणो वा परुषो मृदुरनवस्थितास्तोदादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; पित्तशोफः पीतो मृदुः सरक्तो वा शीघ्रानुसार्योषादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; श्लेष्मश्वयथुः पाण्डुः कठिनः स्निग्धः शीतो स्निग्धो मन्दानुसारी कण्ड्वादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; सर्ववर्णवेदनः सन्निपातश्वयथुः; पित्तवच्छोणितजोऽतिकृष्णश्च; पित्तरक्तलक्षण आगन्तुर्लोहितावभासश्च ||४||
🔊 Audio coming soon
sa ityādi| tasya vraṇaśōphasya| dōṣarūpavyañjanairiti vātādirūpairvātādilakṣaṇaiścētyarthaḥ; ‘dōṣarūpavyañjanaiḥ dōṣāṇāṁ vātādīnāṁ rūpāṇyākr̥tayō vyajyanta ēbhiriti vyañjanāni’ ityanyē| tatrētyādi| anavasthitaḥ calaḥ| tōdādayaścēti ādiśabdādbhēdanacchēdanādayaḥ| pittaśōpha ityādi| ōṣādayaścēti ādiśabdāccōṣaparidāhadhūmāyanāni gr̥hyantē| ślēṣmaśōphaḥ pāṇḍurityādi| kaṇḍvādayaścēti ādiśabdādgurutvasuptatvādayaḥ| āganturiti patanapīḍanādikr̥taḥ||4||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
sa yadā bāhyābhyantaraiḥ kriyāviśēṣairna sambhāvitaḥ praśamayituṁ kriyāviparyayādbahutvādvā dōṣāṇāṁ tadā pākābhimukhō bhavati | tasyāmasya pacyamānasya pakvasya ca lakṣaṇamucyamānamupadhāraya- | tatra, mandōṣmatā tvaksavarṇatā śītaśōphatā sthairyaṁ mandavēdanatā'lpaśōphatā cāmalakṣaṇamuddiṣṭaṁ; sūcibhiriva nistudyatē, daśyata iva pipīlikābhiḥ, tābhiśca saṁsarpyata iva, chidyata iva śastrēṇa, bhidyata iva śaktibhiḥ, tāḍyata iva daṇḍēna, pīḍyata iva pāṇinā, ghaṭyata iva cāṅgulyā, dahyatē pacyata iva cāgnikṣārābhyām, ōṣacōṣaparīdāhāśca bhavanti, vr̥ścikaviddha iva ca sthānāsanaśayanēṣu na śāntimupaiti, ādhmātabastirivātataśca śōphō bhavati , tvagvaivarṇyaṁ śōphābhivr̥ddhirjvaradāhapipāsā bhaktāruciśca pacyamānaliṅgaṁ; vēdanōpaśāntiḥ pāṇḍutā'lpaśōphatā valīprādurbhāvastvakparipuṭanaṁ nimnadarśanamaṅgulyā'vapīḍitē pratyunnamanaṁ, bastāvivōdakasañcaraṇaṁ pūyasya prapīḍayatyēkamantamantē cāvapīḍitē, muhurmuhustōdaḥ kaṇḍūrunnatatā vyādhērupadravaśāntirbhaktābhikāṅkṣā ca pakvaliṅgam | kaphajēṣu tu rōgēṣu gambhīragatitvādabhighātajēṣu vā kēṣucidasamastaṁ pakvalakṣaṇaṁ dr̥ṣṭvā pakvamapakvamiti manyamānō bhiṣaṅmōhamupaiti; tatra hi tvaksavarṇatā śītaśōphatā sthairyamalparujatā'śmavacca ghanatā, na mōhamupēyāditi ||5||
स यदा बाह्याभ्यन्तरैः क्रियाविशेषैर्न सम्भावितः प्रशमयितुं क्रियाविपर्ययाद्बहुत्वाद्वा दोषाणां तदा पाकाभिमुखो भवति | तस्यामस्य पच्यमानस्य पक्वस्य च लक्षणमुच्यमानमुपधारय- | तत्र, मन्दोष्मता त्वक्सवर्णता शीतशोफता स्थैर्यं मन्दवेदनताऽल्पशोफता चामलक्षणमुद्दिष्टं; सूचिभिरिव निस्तुद्यते, दश्यत इव पिपीलिकाभिः, ताभिश्च संसर्प्यत इव, छिद्यत इव शस्त्रेण, भिद्यत इव शक्तिभिः, ताड्यत इव दण्डेन, पीड्यत इव पाणिना, घट्यत इव चाङ्गुल्या, दह्यते पच्यत इव चाग्निक्षाराभ्याम्, ओषचोषपरीदाहाश्च भवन्ति, वृश्चिकविद्ध इव च स्थानासनशयनेषु न शान्तिमुपैति, आध्मातबस्तिरिवाततश्च शोफो भवति , त्वग्वैवर्ण्यं शोफाभिवृद्धिर्ज्वरदाहपिपासा भक्तारुचिश्च पच्यमानलिङ्गं; वेदनोपशान्तिः पाण्डुताऽल्पशोफता वलीप्रादुर्भावस्त्वक्परिपुटनं निम्नदर्शनमङ्गुल्याऽवपीडिते प्रत्युन्नमनं, बस्ताविवोदकसञ्चरणं पूयस्य प्रपीडयत्येकमन्तमन्ते चावपीडिते, मुहुर्मुहुस्तोदः कण्डूरुन्नतता व्याधेरुपद्रवशान्तिर्भक्ताभिकाङ्क्षा च पक्वलिङ्गम् | कफजेषु तु रोगेषु गम्भीरगतित्वादभिघातजेषु वा केषुचिदसमस्तं पक्वलक्षणं दृष्ट्वा पक्वमपक्वमिति मन्यमानो भिषङ्मोहमुपैति; तत्र हि त्वक्सवर्णता शीतशोफता स्थैर्यमल्परुजताऽश्मवच्च घनता, न मोहमुपेयादिति ||५||
🔊 Audio coming soon
sa yadētyādi| bāhyābhyantarairiti bāhyā ālēpanādayaḥ, ābhyantarāḥ kvāthapānavamanavirēcanādayaḥ, taiḥ praśamayituṁ na sambhāvitō na pāritaḥ, ‘na prāptaḥ’ ityanyē| kriyāviparyayāditi atarpaṇādīnāmanyathābhāvāt| hētvantaramāha- bahutvādvā dōṣāṇāmiti|- na hi bahudōṣā vikārāḥ śōṇitāvasēkādibhirēva praśamaṁ yānti; yaduktam- “ālēpanasrāvaṇaśōdhanaiśca samyakprayuktairyadi nōpaśāmyēt”- iti| tatrētyādi| sthairyaṁ kāṭhinyam| sūcībhirivētyādi| nistudyatē bhr̥śaṁ vyathyatē, niḥśabdō'tra bhr̥śārthē| tābhiḥ pipīlikābhiḥ| chidyata iva dvidhā kriyata iva| bhidyatē vidāryata iva| śaktirāyudhaviśēṣaḥ| tāḍyatē āhanyata iva| daṇḍō laguḍaḥ| ghaṭyatē cālyata iva| dahyatē pacyata iva ca kṣārāgnibhyāmiti yathāsaṅkhyaṁ vyākhyēyaṁ, tēna dahyatē bhasmasāt kriyata ivāgninā, pacyatē aṅgāratāpairupatapyata iva kṣārēṇa| ōṣa ēkadēśikō dāhaḥ, cōṣaḥ cūṣyata iva vēdanāviśēṣaḥ| pari samantāddāhaḥ paridāhaḥ| ātataḥ tvaksaṅkōcarahitaḥ| vēdanōpaśāntirityādi| tvakparipuṭanaṁ tvaca uccaṭanam| pratyunnamanam ābhimukhyēnōrdhvaṁ namanam| bastāvivētyādi| yathā bastāvudakasañcaraṇaṁ bhavati tadvadvaidyē ēkamantamavayavaṁ prapīḍayati sati pūyasya sañcaraṇaṁ śōphē bhavatītyarthaḥ| muhurmuhustōdō vātavēdanā; kaṇḍūḥ ślēṣmavēdanā; pakvaśōthē vidāhāpagamēna pittābhāvāttalliṅgābhāvaḥ| unnatatā vyādhēḥ unnataśōphaḥ| upadravā ōṣaparidāhādayaḥ| kaphajēṣvityādi| kaphajēṣu rōgēṣviti rōgō'tra śōphaḥ| tatra viṣayē kaphajēṣvatigambhīragatitvāt, abhighātajēṣu vā kēṣuciddūrānupraviṣṭaśalyādihētutvāt| tatra hi tvaksavarṇatētyādi| tatrēti kaphajē'bhighātajē ca śōphē| tvaksavarṇatā na tu tvagvaivarṇyaṁ, gambhīragatitvādantaḥpākaḥ, bahiḥ punastvaksāvarṇyamēva| śītaśōphatā bahiḥ, antaḥ punaruṣṇatvaṁ, gambhīragatitvāt kaphārabdhatvācca| alparujatā kaphārabdhatvāt| aśmavadghanatā śilāvat kāṭhinyaṁ, kaphārabdhatvādabahiḥpākatvāccēti| na mōhamupēyāditi na tatra mōhaṁ gacchēt, ēbhiḥ pakvalakṣaṇaiḥ pakvamēva jānīyādityarthaḥ| ‘na mōhamupēyādyatastaṁ raktapākamācakṣatē vr̥ddhāḥ’ ityanyē||5||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
bhavanti cātra- āmaṁ vipacyamānaṁ ca samyak pakvaṁ ca yō bhiṣak | jānīyāt sa bhavēdvaidyaḥ śēṣāstaskaravr̥ttayaḥ ||6||
भवन्ति चात्र- आमं विपच्यमानं च सम्यक् पक्वं च यो भिषक् | जानीयात् स भवेद्वैद्यः शेषास्तस्करवृत्तयः ||६||
🔊 Audio coming soon
āmādilakṣaṇajñānē guṇamajñānē dōṣaṁ ca darśayannāha- āmamityādi| śēṣā anyē āmādijñānavarjitāḥ| taskarāścaurāḥ, tēṣāmiva vr̥ttiryēṣāṁ, prāṇadhanāpahāritvāt||6||
Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8
vātādr̥tē nāsti rujā na pākaḥ pittādr̥tē nāsti kaphācca pūyaḥ | tasmāt samastān paripākakālē pacanti śōphāṁstraya ēva dōṣāḥ ||7|| kālāntarēṇābhyuditaṁ tu pittaṁ kr̥tvā vaśē vātakaphau prasahya | pacatyataḥ śōṇitamēva pākō matō'parēṣāṁ viduṣāṁ dvitīyaḥ ||8||
वातादृते नास्ति रुजा न पाकः पित्तादृते नास्ति कफाच्च पूयः | तस्मात् समस्तान् परिपाककाले पचन्ति शोफांस्त्रय एव दोषाः ||७|| कालान्तरेणाभ्युदितं तु पित्तं कृत्वा वशे वातकफौ प्रसह्य | पचत्यतः शोणितमेव पाको मतोऽपरेषां विदुषां द्वितीयः ||८||
🔊 Audio coming soon
ēkadōṣārabdhā api pākakālē sarvadōṣāśliṣṭā bhavantītyāha- vātādityādi| r̥tēśabdaḥ kaphāccētyatrāpi sambadhyatē| ‘tribhirēva śōṇitacaturthaiḥ śarīramidaṁ dhāryatē’ (sū. a. 21) iti dvitīyaṁ darśanaṁ darśayannāha- kālāntarēṇētyādi| kālāntarēṇēti antaraśabdō'trāvadhivācī, prakōpaprasarasthānasaṁśrayakālāvadhinā| abhyuditaṁ tu pittamiti samantatō bhāvēna punarudgataṁ pittaṁ, kr̥tvā vaśē vātakaphau vātaślēṣmāṇau hīnau kr̥tvā, prasahya balātkārēṇa vaśē kr̥tvā, ‘krōḍīkr̥tya’ ityanyē| mataḥ sammataḥ||7-8||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
tatra, āmacchēdē māṁsasirāsnāyusandhyasthivyāpādanamatimātraṁ śōṇitātipravr̥ttirvēdanāprādurbhāvō'vadaraṇamanēkōpadravadarśanaṁ kṣatavidradhirvā bhavati | sa yadā bhayamōhābhyāṁ pakvamapyapakvamiti manyamānaściramupēkṣatē vyādhiṁ vaidyastadā gambhīrānugatō dvāramalabhamānaḥ pūyaḥ svamāśrayamavadāryōtsaṅgaṁ mahāntamavakāśaṁ kr̥tvā nāḍīṁ janayitvā kr̥cchrasādhyō bhavatyasādhyō vēti ||9||
तत्र, आमच्छेदे मांससिरास्नायुसन्ध्यस्थिव्यापादनमतिमात्रं शोणितातिप्रवृत्तिर्वेदनाप्रादुर्भावोऽवदरणमनेकोपद्रवदर्शनं क्षतविद्रधिर्वा भवति | स यदा भयमोहाभ्यां पक्वमप्यपक्वमिति मन्यमानश्चिरमुपेक्षते व्याधिं वैद्यस्तदा गम्भीरानुगतो द्वारमलभमानः पूयः स्वमाश्रयमवदार्योत्सङ्गं महान्तमवकाशं कृत्वा नाडीं जनयित्वा कृच्छ्रसाध्यो भवत्यसाध्यो वेति ||९||
🔊 Audio coming soon
āmaṁ na chindyāt pakvaṁ nōpēkṣētēti darśayannāha- tatrētyādi | āmacchēdē iti āmaśabdāt pacyamānasyāpi grahaṇāttatrāpyētē dōṣāḥ| vyāpādanaṁ hiṁsanam| avadaraṇaṁ vidaraṇam| kṣatavidradhiḥ ‘taistairbhāvairabhihatē kṣatē vā’ (ni. a. 9) ityādividradhinidānōktaḥ| sa yadētyādi| mōhaḥ ajñānam| ciraṁ prabhūtakālam| gambhīrānugataḥ dūrānupraviṣṭaḥ| utsaṅga ivōtsaṅgaḥ, vraṇāśayē hi cirakālaṁ pūyāvasthānēnāvadāritamantaḥpradēśāntaraṁ nimnamutsaṅgatulyatvāt ‘utsaṅga’ ityucyatē; ‘ut ūrdhvaṁ pūyasya saṅga utsaṅgaḥ’ ityanyē| avakāśam antarālam||9||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
bhavati cātra- yaśchinattyāmamajñānādyaśca pakvamupēkṣatē | śvapacāviva mantavyau tāvaniścitakāriṇau ||10||
भवति चात्र- यश्छिनत्त्याममज्ञानाद्यश्च पक्वमुपेक्षते | श्वपचाविव मन्तव्यौ तावनिश्चितकारिणौ ||१०||
🔊 Audio coming soon
asyaivārthasya nindārthavādaparaṁ ślōkamāha- yaśchinattyāmamityādi| pakvaṁ śōphaṁ śastrakarmārham| śvapacāviva caṇḍālāviva| mantavyau jñātavyau| tau dvau| aniścitakāriṇau āmacchēdanapakvōpēkṣaṇāt; anē tu ‘tau narau śvapacatulyāvāturavyāpādanāt| tadvyāpādanaṁ tau kutō vidhata ityāha- aniścitakāriṇau yatō'samīkṣya vidhāyinau vaidyau’||10||
Adhikarana 9 (11-13) · Śloka 13
prāk śastrakarmaṇaścēṣṭaṁ bhōjayēdāturaṁ bhiṣak | madyapaṁ pāyayēnmadyaṁ tīkṣṇaṁ yō vēdanā'sahaḥ ||11|| na mūrcchatyannasaṁyōgānmattaḥ śastraṁ na budhyatē | tasmādavaśyaṁ bhōktavyaṁ rōgēṣūktēṣu karmaṇi ||12|| prāṇō hyābhyantarō nr̥̄ṇāṁ bāhyaprāṇaguṇānvitaḥ | dhārayatyavirōdhēna śarīraṁ pāñcabhautikam ||13||
प्राक् शस्त्रकर्मणश्चेष्टं भोजयेदातुरं भिषक् | मद्यपं पाययेन्मद्यं तीक्ष्णं यो वेदनाऽसहः ||११|| न मूर्च्छत्यन्नसंयोगान्मत्तः शस्त्रं न बुध्यते | तस्मादवश्यं भोक्तव्यं रोगेषूक्तेषु कर्मणि ||१२|| प्राणो ह्याभ्यन्तरो नॄणां बाह्यप्राणगुणान्वितः | धारयत्यविरोधेन शरीरं पाञ्चभौतिकम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
pakvē śōphē śastrakarmārhē pūrvakarmāha- prāgityādi| iṣṭaṁ hitaṁ hitakāri; anyē tviṣṭamabhiprētamapathyamapi tadbalādhānārthaṁ bhōjayēt| yō vēdanāṁ na sahatē taṁ tīkṣṇaṁ madyaṁ pāyayēt paraṁ madyapam| asyaiva ca phalamāha- na mūrcchatyannasaṁyōgādityādi| śastraṁ na budhyatē śastravēdanāṁ na jānātītyarthaḥ| rōgēṣūktēṣviti mūḍhagarbhōdarārśōśmaryādivarjitēṣu, karmaṇi śastraprayōgē prāptē, avaśyaṁ dhruvaṁ bhōktavyam| kasmāduktēṣu rōgēṣu bhōjayēdityāha- prāṇa ityādi|- prāṇō hyābhyatara iti atrābhyantaraḥ prāṇō balaṁ, taccaujōjanitaṁ bhāraharaṇādiśaktilakṣaṇam| bāhyaprāṇaguṇānvita iti bāhyaprāṇō'tra bāhyaṁ balamupacayalakṣaṇaṁ pāñcabhautikāhārajanitaṁ, guṇāḥ śarīradārḍhyādikāḥ, tairanvitaḥ saṁyuktaḥ sannābhyantaraḥ prāṇaḥ śaktilakṣaṇaḥ śarīraṁ dhārayatītyarthaḥ| anyē tvanyathā vyākhyānayanti- prāṇō hyābhyantara iti; ‘sampannō yavaḥ’ itivajjātivivakṣayēhaikavacanaṁ, tēnātrāgniḥ sōmō vāyuḥ sattvaṁ rajastamaḥ pañcēndriyāṇi bhūtātmētyābhyantarāḥ prāṇāḥ, bāhyaprāṇā āgnēyasaumyavāyavyadravyāṇi divasō vāyū rātriḥ śabdasparśarūparasagandhāścēti, tēṣāṁ guṇāḥ, tairanvitō'nugataḥ sannābhyantaraḥ prāṇaḥ śarīraṁ dhārayatītyarthaḥ| tatra bāhyaprāṇasyagnērguṇaiḥ kaṭvamlalavaṇādibhiranugataḥ sannantaragniḥ śarīraṁ dhārayatītyādinā bāhyaprāṇaguṇānugatatvēnābhyantaraprāṇasya śarīradhārakatvaṁ darśayanti, asmābhistu vistarabhayānna darśitam| lakṣmaṇaṭippaṇakārastu- ābhyantaraḥ prāṇō'gnīṣōmādiḥ, yēna prāṇī jīvati, bāhyaprāṇō'nnaṁ, tadguṇāḥ prīṇanādayaḥ, tairanvitaḥ sannābhyāntaraḥ prāṇaḥ śarīraṁ dhārayatītyarthaḥ||11-13||
Adhikarana 10 (14) · Śloka 14
alpō mahān vā kriyayā vinā yaḥ samucchritaḥ pākamupaiti śōphaḥ | viśālamūlō viṣamaṁ vidagdhaḥ sa kr̥cchratāṁ yātyavagāḍhadōṣaḥ ||14||
अल्पो महान् वा क्रियया विना यः समुच्छ्रितः पाकमुपैति शोफः | विशालमूलो विषमं विदग्धः स कृच्छ्रतां यात्यवगाढदोषः ||१४||
🔊 Audio coming soon
mahati śōphē'lpē vā'pratikriyamāṇē sati bahuṁ dōṣamāha,- alpa ityādi| viṣamaṁ vidagdha iti viṣamavidāhō viṣamapāka ityarthaḥ| avagāḍhadōṣa iti ābhyantarapūya ityarthaḥ| ‘yō hyutthitō'lpō yadi vā mahān vā kriyāṁ vinā pākamupaiti śōthaḥ’ iti kēcit paṭhanti||14||
Adhikarana 11 (15) · Śloka 15
ālēpavisrāvaṇāśōdhanaistu samyak prayuktairyadi nōpaśāmyēt | pacyēta śīghraṁ samamalpamūlaḥ sa piṇḍitaścōpari cōnnataḥ syāt ||15||
आलेपविस्रावणाशोधनैस्तु सम्यक् प्रयुक्तैर्यदि नोपशाम्येत् | पच्येत शीघ्रं सममल्पमूलः स पिण्डितश्चोपरि चोन्नतः स्यात् ||१५||
🔊 Audio coming soon
śōphānāmālēpanādikriyāsamūhāvacāraṇē'pi pakvānāmupakramasāphalyaṁ darśayannāha,- ālēpanētyādi| pacyēta śīghraṁ samamiti ētēna samapākatvamuktaṁ, sa śōphaḥ, piṇḍitō vartulībhavati ||15||
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
kakṣaṁ samāsādya yathaiva vahnirvāyvīritaḥ sandahati prasahya | tathaiva pūyō'pyaviniḥsr̥tō hi māṁsaṁ sirāḥ snāyu ca khādatīha ||16||
कक्षं समासाद्य यथैव वह्निर्वाय्वीरितः सन्दहति प्रसह्य | तथैव पूयोऽप्यविनिःसृतो हि मांसं सिराः स्नायु च खादतीह ||१६||
🔊 Audio coming soon
pakvasyāpyupēkṣaṇē śōphasya prāguktamēva dōṣaṁ dr̥ṣṭāntēna darśayannāha- kakṣamityādi| kakṣastr̥ṇādibahulaḥ pradēśaḥ| ihēti pakvaśōphē||16||
Adhikarana 13 (17-18) · Śloka 18
ādau vimlāpanaṁ kuryāddvitīyamavasēcanam | tr̥tīyamupanāhaṁ tu caturthīṁ pāṭanakriyām ||17|| pañcamaṁ śōdhanaṁ kuryāt ṣaṣṭhaṁ rōpaṇamiṣyatē | ētē kramā vraṇasyōktāḥ saptamaṁ vaikr̥tāpaham ||18||
आदौ विम्लापनं कुर्याद्द्वितीयमवसेचनम् | तृतीयमुपनाहं तु चतुर्थीं पाटनक्रियाम् ||१७|| पञ्चमं शोधनं कुर्यात् षष्ठं रोपणमिष्यते | एते क्रमा व्रणस्योक्ताः सप्तमं वैकृतापहम् ||१८||
🔊 Audio coming soon
vraṇasya ṣaṣṭērupakramāṇāṁ sūtrasthānē sūtraṇārthaṁ vimlāpanādīnupakramānnirdiśannāha- ādāvityādi| ādau vimlāpanamaṅgulyādimardanēna śōphavilayanam| avasēcanaṁ jalaukādibhī raktavisrāvaṇam| upanāhō bandhanaṁ pācanāya| vaikr̥tāpahamiti savarṇakaraṇarōmasañjananādi| anyē tvanyathā''pātanikāṁ gr̥hṇantyanyathaiva ca vyākhyānayanti- tatra vraṇasya ṣaṣṭērupakramāṇāṁ sukhabōdhārthaṁ lakṣaṇāntarēṇa saptatvaṁ darśayannāha,- ādāvityādi| vimlāpanaśabdō'tra bahiḥpramārjanē śōphavilayanakarē lēpapariṣēkābhyaṅgasvēdādau vartatē, na tu mandavēdanasya snigdhasvinnasya śōphasya dvivraṇīyapaṭhitavēṇunālāṅguṣṭhādimardanē| avasēcanaṁ visrāvaṇam, avasēcanaśabdō'pyatra vamanavirēkaśōṇitavisrāvaṇādyantarbahiḥpramārjanē vartatē, na tu kēvala ēva visrāvaṇē| ēvaṁ śēṣēṣvapyupakramēṣūpakramāntarāṇi samānēṣu samānānyantarbhāvyāni||17-18||
Adhikarana puShpikA · Śloka 17
iti suśrutasaṁhitāyāṁ sūtrasthānē āmapakvaiṣaṇīyō nāma saptadaśō'dhyāyaḥ ||17||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने आमपक्वैषणीयो नाम सप्तदशोऽध्यायः ||१७||
🔊 Audio coming soon
iti śrīḍalha(hla)ṇaviracitāyāṁ nibandhasaṅgrahāvyākhyāṁ suśrutavyākhyāyāṁ sūtrasthānē saptadaśō'dhyāyaḥ||17||