6. cardihr̥drōgatr̥ṣṇācikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਰਭ੍ਯਤੇ| ਯਤੋ ਯਕ੍ਸ੍ਮਣ ਏਵ ਪ੍ਰਾਯੇਣੈਤ ਉਪਦ੍ਰਵਭੂਤਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਅਤ ਏਤਦਾਰਮ੍ਭੋ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana CardihradrogatRuShNAcikitsitAdhyAyaH CardiShu prAk la~gghanam,tato vamanam (2) · Śloka 2

ਅਥਾਤ-ਛਰ੍ਦਿਹਦ੍ਰੋਗਤਸ੍ਣਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ) ਆਮਾਸ਼ਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਭਵਾਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯੋ ਹਿਤਂ ਤਤਃ| ਲਙ੍ਘਨਂ ਪ੍ਰਾਗਤੇ ਵਾਯੋਰ੍ਵਮਨਂ ਤਤ੍ਰ ਯੋਜਯੇਤ੍||੧|| ਬਲਿਨੋ ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯ ਵਮਤਃ ਪ੍ਰਤਤਂ ਬਹੁ| |੨|

ਸ੦-ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਨਂ-ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੋ,-ਦੋਸਾਣਾਮੁਚ੍ਛੂਨਾਵਸ੍ਥੈਵ| ਆਮਾਸ਼ਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਤ੍ ਸਮ੍ਭਵੋ-ਜਨ੍ਮ, ਯਾਸਾਂ ਤਾ ਆਮਾਸ਼ਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਭਵਾਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯੋ ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍-ਪ੍ਰਥਮਂ, ਲਙ੍ਘਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਂ ਵਾਤਜਾਯਾਂ ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਮਾਮਾਸ਼ਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਸਮ੍ਭਵਾਰ੍ਥਂ ਵਾਯੋਰਤੇ ਤਦ੍ਯੋਜਯੇਤ੍| ਕਾਰ੍ਯੇ ਕਾਰਣੋਪਚਾਰਾਦੇਵਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮ੍| ਵਾਤਜਾਂ ਹਿ ਛਰ੍ਦਿ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯਾਸੁ ਛਰ੍ਦਿਸੁ ਲਙ੍ਘਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਲਙ੍ਘਨੇ ਕਤੇਪ੍ਯਨੁ ਪਸ਼ਾਨ੍ਤਵੇਗਾਸੁ ਤਤ੍ਰ-ਤਾਸੁ ਛਰ੍ਦਿਸੁ, ਵਮਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਬਲਿਨਃ ਪੁਂਸੋ-ਨ ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ, ਅਥਵਾ ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯ, ਤਥਾ ਪ੍ਰਤਤਂ-ਅਨਾਰਤਂ, ਬਹੁ ਵਮਤੋ ਵਮਨਂ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana tato hRudyaM virecanam virecanaPalam tataH shamanauShadham rUkShadurbalasya shamanameva (2-3) · Śloka 3

| ਤਤੋ ਵਿਰੇਕਂ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਹਦ੍ਯਂ ਮਦ੍ਯੈਃ ਫਲਾਮ੍ਬੁਭਿਃ||੨|| ਕ੍ਸੀਰੈਰ੍ਵਾ ਸਹ ਸ ਹ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਤਂ ਦੋਸਂ ਨਯਤ੍ਯਧਃ| ਸ਼ਮਨਂ ਚੌਸਧਂ ਰੂਕ੍ਸਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਤਦੇਵ ਤੁ||੩||

ਸ੦-ਤਤੋ-ਵਮਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਰੇਕੌਸਧਂ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ-ਨ ਸਹਸਾ, ਯੋਜਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਵਿਰੇਕਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍ ? ਹਦ੍ਯਂ-ਹਦਯਾਯ ਹਿਤਮ੍| ਕੈਃ ਸਹ ? ਮਦ੍ਯੈਃ-ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਾਦਿਭਿਃ| ਤਥਾ, ਫਲਾਮ੍ਬੁਭਿਃ-ਸ਼ੋਭਨਦ੍ਰਾ ਕ੍ਸਾਦਿਫਲਨਿਸ੍ਪਾਦਿਤਵਾਰਿਭਿਃ| ਅਥਵਾ, ਕ੍ਸੀਰੈਃ-ਗੋਕ੍ਸੀਰਾਦਿਭਿਃ ਸਹ| ਕਿਮੇਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸ ਹ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਃ-ਵਿਰੇਕਃ, ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਤਂ ਦੋਸਂ ਛਰ੍ਦ੍ਯਨੁਗਮਧੋ ਨਯਤਿ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਸ਼ੋਧਨਂ-ਵਮਨਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਵਾ, ਤਤ੍ਰ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਯਾਵਚ੍ਛਮਨਮਪਿ ਯਦੌਸਧਂ ਤਦਪਿ ਤਤ੍ਰ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਰੂਕ੍ਸਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਪੁਂਸਸ੍ਤਦੇਵ-ਸ਼ਮਨਮੇਵ, ਯੋਜਯੇਤ੍, ਸ਼ੋਧਨਾਸਹਤ੍ਵਾਤ੍|

Adhikarana CardiShu annashAkaPalAdikam (4-6) · Śloka 6

ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਨ੍ਨਂ ਲਘੁ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਉਪਵਾਸਸ੍ਤਥਾ ਯੂਸਾ ਰਸਾਃ ਕਾਮ੍ਬਲਿਕਾਃ ਖਲਾਃ||੪|| ਸ਼ਾਕਾਨਿ ਲੇਹਾ ਭੋਜ੍ਯਾਨਿ ਰਾਗਸਾਡਵਪਾਨਕਾਃ| ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਫਲਾਨਿ ਸ੍ਨਾਨਘਰ੍ਸਣਮ੍||੫|| ਗਨ੍ਧਾਃ_ ਸੁਗਨ੍ਧਯੋ ਗਨ੍ਧਫਲਪੁਸ੍ਪਾਨ੍ਨਪਾਨਜਾਃ| ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਹਸਾ ਮੁਖੇ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸੇਚਨਮ੍||੬||

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵਪਿ ਛਰ੍ਦਿਸੁ ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਕਾਮ੍ਬਲਿਕਾਦਿਲਕ੍ਸਣਂ ਕਤਾਨ੍ਨਵਰ੍ਗੇ ਕਥਿਤਮ੍| ਤਥਾ ਫਲਾਨਿ, ਸ੍ਨਾਨਮੁਦ੍ਵਰ੍ਤਨਾਦਿਰੂਪੇਣ ਘਰ੍ਸਣਂ ਸੁਗਨ੍ਧਯਃ-ਸ਼ੋਭਨਗਨ੍ਧਾਃ, ਗਨ੍ਧਦ੍ਰਵ੍ਯਪੁਸ੍ਪਫਲਾਨ੍ਨਪਾਨਜਾਃ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਗਨ੍ਧਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗਨ੍ਧਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ| ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਹਸਾ-ਝਟਿਤ੍ਯੇਵਾਜ੍ਞਾਤਸਙ੍ਕੇਤਸ੍ਯ, ਮੁਖੇ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸੇਚਨਮ੍| ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਛਰ੍ਦੀਨਾਮੁਪਕ੍ਰਮਾਃ|

Adhikarana vAtajAyAM CardyAM ghRutam, vAtajAyAM vyoShAdyaM ghRutam, vAtajAyAM dADimAdyaM ghRutam, vAtajAyAM tulyAmbukShIram, vAtajAyAM vaiShkiro rasaH, vAtajAyAM snigdhaM Bojanam, vAtajAyAM snehavirecanam (7-10) · Śloka 10

ਅਧੁਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਹ ਹਨ੍ਤਿ ਮਾਰੁਤਜਾਂ ਛਰ੍ਦਿਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪੀਤਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵਮ੍| ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਸ੍ਣਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸਕਾਸਹਦਯਦ੍ਰਵਾਮ੍||੭|| ਵ੍ਯੋਸਤ੍ਰਿਲਵਣਾਢ੍ਯਂ ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਸਸ਼ੁਣ੍ਠੀਦਧਿਧਾਨ੍ਯੇਨ ਸ਼ਤਂ ਤੁਲ੍ਯਾਮ੍ਬੁ ਵਾ ਪਯਃ||੮|| ਵ੍ਯਕ੍ਤਸੈਨ੍ਧਵਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਾ ਫਲਾਮ੍ਲੋ ਵੈਸ੍ਕਿਰੋ ਰਸਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਚ ਭੋਜਨਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਦਧਿਦਾਡਿਮਸਾਧਿਤਮ੍||੯|| ਕੋਸ੍ਣਂ ਸਲਵਣਂ ਚਾਤ੍ਰ ਹਿਤਂ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਚਨਮ੍| |੧੦|

ਸ੦-ਵਾਤਜਾਂ ਛਰ੍ਦਿਸਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪੀਤਂ ਸੈਨ੍ਧਵਾਨ੍ਵਿਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਸ੍ਣਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਹਨ੍ਤਿ| ਪੀਤਂ-ਨ ਤੁ ਲੀਢਮ੍, ਅਸ਼ਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ.ਚਿ.ਅ.੩/੧੧੧)-"ਆਕ੍ਰਾਮਤ੍ਯਨਿਲਂ ਪੀਤਂ" ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੀਤਂ ਘਤਂ ਛਰ੍ਦਿਂ ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਥਵਾ ਤ੍ਰਿਕਟੁਤ੍ਰਿਲਵਣੋਤ੍ਕਟਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪੀਤਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਗੁਣਮ੍| ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਬੁਨ ਵਾ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਦਧਿਧਾਨ੍ਯੇਨ ਸਹ ਸਾਮਾਨ੍ਯਕਲ੍ਪਨਯਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਪੀਤਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਗੁਣਮ੍| ਜਲਤੁਲ੍ਯਂ ਵਾ ਪਯਃ ਸ਼ਤਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਅਥਵਾ, ਵੈਸ੍ਕਿਰਃ-ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਦਿਜੋ, ਰਸੋ ਬਹੁਸਰ੍ਪਿਃਸੈਨ੍ਧਵੋ ਮਾਰੁਤਜਾਂ ਛਰ੍ਦਿਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਃ ? ਫਲੇਨ-ਦਾਡਿਮਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਦਿਨਾ, ਅਮ੍ਲਃ-ਅਮ੍ਲਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਿਤਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਚ ਭੋਜਨਂ-ਅਸ਼ਨਂ, [ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ]ਦਧਿਦਾਡਿਮੇਨ ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਤੁ ਹਿਤਂ-ਛਰ੍ਦਿਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਚ-ਮਾਰੁਤਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸਿ, ਸ੍ਨੇਹੇਨ-ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਾਦਿਨਾ, ਵਿਰੇਚਨਂ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਚਨਂ ਕੋਸ੍ਣਂ ਸਲਵਣਂ ਚ ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana pittajAyAM CardyAM drAkShAdi virecanam, pittajAyAM tailvakaM dhRutam, pittajAyAM shleShmasthAnagate pitte vamanam, pittajAyAM shuddhau annapAnam, pittajAyAM jambAmrAdikkAthaH, pittajAyAM sacandano dhAtrIrasaH, pittajAyAM mugdadalakvAtaH, pittajAyAM kolAdilehaH, pittajAyAMpathyAdilehatrayam (10-17) · Śloka 17

| ਪਿਤ੍ਤਜਾਯਾਂ ਵਿਰੇਕਾਰ੍ਥਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਸ੍ਵਰਸੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤ੍||੧੦|| ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਾ ਤੈਲ੍ਵਕਂ ਯੋਜ੍ਯਂ ਵਦ੍ਧਂ ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਧਾਮਗਮ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੇਵ ਹਰੇਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤੈਰ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍||੧੧|| ਪਿਬੇਨ੍ਮਨ੍ਥਂ ਯਵਾਗੂਂ ਵਾ ਲਾਜੈਃ ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮ੍| ਮੁਦ੍ਗਜਾਙ੍ਗਲਜੈਰਦ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯਞ੍ਜਨੈਃ ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਮ੍||੧੨|| ਮਦ੍ਭਸ੍ਟਲੋਸ੍ਟਪ੍ਰਭਵਂ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਸਲਿਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮੁਦ੍ਗੋਸ਼ੀਰਕਣਾਧਾਨ੍ਯੈਃ ਸਹ ਵਾ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਨਿਸ਼ਾਮ੍||੧੩|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਂ ਰਸਂ ਵੇਕ੍ਸੋਰ੍ਗੁਡੂਚ੍ਯਮ੍ਬੁ ਪਯੋਪਿ ਵਾ| ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰਪਲ੍ਲਵੋਸ਼ੀਰਵਟਸ਼ੁਙ੍ਗਾਵਰੋਹਜਃ||੧੪|| ਕ੍ਵਾਥਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਃ ਪੀਤਃ ਸ਼ੀਤੋ ਵਾ ਵਿਨਿਯਚ੍ਛਤਿ| ਛਰ੍ਦਿਂ ਜ੍ਵਰਮਤੀਸਾਰਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਤਸ੍ਣਾਂ ਚ ਦੁਰ੍ਜਯਾਮ੍||੧੫|| ਧਾਤ੍ਰੀਰਸੇਨ ਵਾ ਸ਼ੀਤਂ ਪਿਬੇਨ੍ਮੁਦ੍ਗਦਲਾਮ੍ਬੁ ਵਾ| ਕੋਲਮਜ੍ਜਸਿਤਾਲਾਜਾਮਕ੍ਸਿਕਾਵਿਟ੍ਕਣਾਞ੍ਜਨਮ੍||੧੬|| ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਪਥ੍ਯਾਂ ਵਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਵਾ ਬਦਰਾਣਿ ਵਾ| |੧੭|

ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤਜਾਯਾਂ ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਂ ਵਿਰੇਕਾਰ੍ਥਂ-ਵਿਰੇਕਪ੍ਰਯੋਜਨਾਯ, ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਸ੍ਵਰਸੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦੇਯਾ| ਤੈਲ੍ਵਕਂ ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਛਰ੍ਦਿਸਿ ਵਦ੍ਧਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਧਾਮਗਂ ਪਿਤ੍ਤਮੂਰ੍ਧ੍ਵਮੇਵ ਹਰੇਤ੍-ਵਮਨਂ ਤਤ੍ਰ ਦੇਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ? ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤੈਃ| ਆਤੁਰੋ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍-ਕਤਵਮਨਵਿਰੇਕੋ ਲਾਜੈਰ੍ਮਨ੍ਥਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍, ਅਥਵਾ ਯਵਾਗੂਂ ਲਾਜੈਃ ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਸ਼੍ਚ ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਚੇਤਿ "ਪੁਮਾਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ" ਇਤ੍ਯੇਕਸ਼ੇਸਃ| ਤਥਾ, ਮੁਦ੍ਗਜੈਰ੍ਵ੍ਯਞ੍ਜਨੈਰ੍ਜਾਙ੍ਗਲਮਾਂਸੈ (ਮਾਂਸਜੈ)ਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨੈਃ ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਮਦ੍ਯਾਤ੍| ਮਦ੍ਭਸ੍ਟਲੋਸ੍ਟਜਂ ਸੁਸ਼ੀਤਲਂ ਜਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ ਸਹ ਨਿਸ਼ਾਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਜਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਾਦਿਂ ਵਾ ਯਥਾਯੋਗਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰਾਦਿਜਃ ਕ੍ਵਾਥਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਨ੍ਵਿਤਃ ਸ਼ੀਤੋ ਵਾ-ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਃ, ਪੀਤਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਸ਼੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ| ਮੁਦ੍ਗਦਲੈਃ ਸ਼ਤਮਮ੍ਬੁ ਮੁਦ੍ਗਦਲਾਮ੍ਬੁ, ਤਦ੍ਧਾਤ੍ਰੀਰਸੇਨ ਸਹ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਮੁਦ੍ਗਦਲਾਨਾਮਮ੍ਬੁ ਮੁਦ੍ਗਦਲਾਮ੍ਬੁ, ਸ਼ੀਤਂ-ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਂ, ਪਿਬੇਤ੍| ਕੋਲਾਦਿਕਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਪਥ੍ਯਾਂ ਵਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਵਾ ਬਦਰਾਣਿ ਵਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana kaPajAyAM CardyAM nimbAdi vamanam, kaPajAyAM upavAsaH, kaPajAyAM AragvadhAdiniryUhaH, kaPajAyAM manthAH, annaM rAgAH, kaPajAyAM manaHshilAdilehaH, kaPajAyAM kapitthayogaH, kaPajAyAM durAlaBAlehaH, kaPajAyAM maricAdilehaH (17-21) · Śloka 21

| ਕਫਜਾਯਾਂ ਵਮੇਨ੍ਨਿਮ੍ਬਕਸ੍ਣਾਪਿਣ੍ਡੀਤਸਰ੍ਸਪੈਃ||੧੭|| ਯੁਕ੍ਤੇਨ ਕੋਸ੍ਣਤੋਯੇਨ, ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਚੋਪਵਾਸਯੇਤ੍| ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਨਿਰ੍ਯੂਹਂ ਸ਼ੀਤਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਂ ਪਿਬੇਤ੍||੧੮|| ਮਨ੍ਥਾਨ੍ ਯਵੈਰ੍ਵਾ ਬਹੁਸ਼ਸ਼੍ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਘ੍ਨੌਸਧਭਾਵਿਤੈਃ| ਕਫਘ੍ਨਮਨ੍ਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਚ ਰਾਗਾਃ ਸਾਰ੍ਜਕਭੂਸ੍ਤਣਾਃ||੧੯|| ਲੀਢਂ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਕਸ੍ਣਾਮਰਿਚਂ ਬੀਜਪੂਰਕਾਤ੍| ਸ੍ਵਰਸੇਨ ਕਪਿਤ੍ਥਸ੍ਯ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਵਮਿਂ ਜਯੇਤ੍||੨੦|| ਖ਼ਾਦੇਤ੍ਕਪਿਤ੍ਥਂ ਸਵ੍ਯੋਸਂ, ਮਧੁਨਾ ਵਾ ਦੁਰਾਲਭਾਮ੍| ਲਿਹ੍ਯਾਨ੍ਮਰਿਚਚੋਚੈਲਾਗੋਸ਼ਕਦ੍ਰਸਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍||੨੧||

ਸ੦-ਕਫਜਾਯਾਂ ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਂ ਨਿਮ੍ਬਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤੇਨ ਕੋਸ੍ਣਜਲੇਨ ਵਮੇਤ੍| ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਚ ਨਰਮੁਪਵਾਸਯੇਤ੍| ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਨਿਰ੍ਯੂਹਂ ਸ਼ੀਤਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਨ੍ਵਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਬਹੂਨ੍ ਵਾਰਾਨ੍ ਛਰ੍ਦਿਘ੍ਨੌਸਧਭਾਵਿਤੈਰ੍ਯਵੈਰ੍ਮਨ੍ਥਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਫਘ੍ਨਮਨ੍ਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਚ ਭੁਕ੍ਤਂ ਸਦ੍ਵਮਿਂ ਜਯੇਤ੍| ਰਾਗਾਃ ਸਕੁਠੇਰਕਭੂਸ੍ਤਣਾ ਵਮਿਂ ਜਯਨ੍ਤਿ ਪੀਤਾਃ| ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਦਿਕਂ ਬੀਜਪੂਰਕਰਸੇਨ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਵਮਿਂ ਜਯੇਤ੍| ਕਪਿਤ੍ਥਸ੍ਯ ਵਾ ਰਸੇਨ ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤੇਨ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਦਿਕਂ ਲੀਢਂ ਵਮਿਂ ਜਯੇਤ੍| ਕਪਿਤ੍ਥਂ ਵਾ ਸਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਮਧੁਨਾ ਖ਼ਾਦੇਤ੍| ਧਨ੍ਵਯਵਾਸਂ ਵਾ ਮਧੁਨਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana dviShTArthajAyAmauShadham (22) · Śloka 22

ਅਨੂਕੂਲੋਪਚਾਰੇਣ ਯਾਤਿ ਦ੍ਵਿਸ੍ਟਾਰ੍ਥਜਾ ਸ਼ਮਮ੍| |੨੨|

ਸ੦-ਦ੍ਵਿਸਾਰ੍ਥਜਾ ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਮਨਸੋਨੁਕੂਲੋਪਚਾਰੇਣ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ|

Adhikarana kRumijAyAmauShadham, sheShacCardirogANAmauShadham, CardyupadravANAmauShadham (22-23) · Śloka 23

| ਕਮਿਜਾ ਕਮਿਹਦ੍ਰੋਗਗਦਿਤੈਸ਼੍ਚ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤੈਃ||੨੨|| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪਰਿਸ਼ੇਸਾਸ਼੍ਚ, ਤਤ੍ਕਤਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾਮਯਾਃ| |੨੩|

ਸ੦-ਕਮਿਭ੍ਯੋ ਜਾਤਾ ਛਰ੍ਦਿਃ ਕਮਿਹਦ੍ਰੋਗਗਦਿਤੈਰੌਸਧੈਃ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਕਮਿਜਾ ਛਰ੍ਦਿਰੇਵ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪਰਿਸ਼ੇਸਾ ਅਪ੍ਯਾਮਯਾਃ-ਕਮਿਹਦ੍ਰੋਗਕਤਾਃ, ਤੇਪਿ ਕਮਿਹਦ੍ਰੋਗਗਦਿਤੈਰ੍ਭੇਸਜੈਃ ਸ਼ਮਂ ਯਾਨ੍ਤਿ|

Adhikarana prasaktAyAM CardyAmauShadham (23-25) · Śloka 25

ਛਰ੍ਦਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਹਿ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਾ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਾਤ੍ਕੋਪਮੁਪੈਤ੍ਯਵਸ਼੍ਯਮ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਦਤੋਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਮਨਾਤਿਯੋਗ- ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਿਧਿਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਬਂਹਣੀਯਮ੍||੨੩|| ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਗੁਡਾ ਮਾਂਸਰਸਾ ਘਤਾਨਿ ਕਲ੍ਯਾਣਕਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਜੀਵਨਾਨਿ| ਪਯਾਂਸਿ ਪਥ੍ਯੋਪਹਿਤਾਨਿ ਲੇਹਾਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਂ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਨਯਨ੍ਤਿ||੨੪|| ਇਤਿ ਛਰ੍ਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍|੨੫|

ਸ੦-ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਛਰ੍ਦਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ-ਅਨੁਬਨ੍ਧੇਨ, ਯੋ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਃ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਾ ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਕੋਪਮਾਯਾਤਿ| ਅਤੋ ਹੇਤੋਰ੍ਵਮਨਾਤਿਯੋਗਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਿਧਿਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਬਂਹਣਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਨ ਪੁਨਸ੍ਤਦੁਕ੍ਤਮਨ੍ਯਂ ਵਿਧਿਮ੍| ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਜ੍ਰਾਵਤ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਗੁਡਾਦਯੋ ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਨੁਰੋਧਤੋ ਯਥਾਕਾਲਮੁਪਯੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਂ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾਂ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ| ਉਪਜਾਤਿਵਤ੍ਤਮ੍| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ(?)ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ.ਕ.ਅ.੩/੨੫)-"ਅਞ੍ਜਨਂ ਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਮਜਾਸਕ੍ਸ਼ਰ੍ਕਰੋਦਕਮ੍| ਲਾਜਚੂਰ੍ਣੈਃ ਪਿਬੇਨ੍ਮਨ੍ਥਮਤਿਯੋਗਹਰਂ ਪਰਮ੍||" ਇਤਿ|

Adhikarana vAtaje hradroge mastvAdi tailam (25-26) · Śloka 26

ਛਰ੍ਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਹਦ੍ਰੋਗਸਾਧਨਮੁਚ੍ਯਤੇ, ਹਦ੍ਰੋਗਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਰਵਣਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਤ੍| ਅਥ ਹਦ੍ਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| | ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਵਾਤਜੇ ਤੈਲਂ ਮਸ੍ਤੁਸੌਵੀਰਤਕ੍ਰਵਤ੍||੨੫|| ਪਿਬੇਤ੍ਸੁਖ਼ੋਸ੍ਣਂ ਸਬਿਡਂ ਗੁਲ੍ਮਾਨਾਹਾਰ੍ਤਿਜਿਚ੍ਚ ਤਤ੍| |੨੬|

ਸ੦-ਵਾਤਜੇ ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਤੈਲਂ ਸੁਖ਼ੋਸ੍ਣਂ-ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਸ੍ਣਂ, ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਮਸ੍ਤੁਸੌਵੀਰਤਕ੍ਰਾਣਿ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਦੇਵਮ੍| ਤਥਾ ਸਹ ਬਿਡਲਵਣੇਨ ਸਬਿਡਂ, ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਜਿਤ੍|

Adhikarana vAtaje hRudroge lavaNatailam (26) · Śloka 26

| ਤੈਲਂ ਚ ਲਵਣੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਮੂਤ੍ਰਾਮ੍ਲਂ ਤਥਾਗੁਣਮ੍||੨੬||

ਸ੦-ਲਵਣੈਃ-ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਸੈਨ੍ਧਵਾਦਿਭਿਃ, ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਕਾਞ੍ਜਿਕੇਨ ਚ ਤੈਲਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਪਰਿਭਾਸਯਾ ਪਕ੍ਵਂ ਤਥਾਗੁਣਂ-ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਜਿਤ੍|

Adhikarana vAtaje hRudroge bilvAditailam (27-28) · Śloka 28

ਬਿਲ੍ਵਂ ਰਾਸ੍ਨਾਂ ਯਵਾਨ੍ ਕੋਲਂ ਦੇਵਦਾਰੁਂ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਮ੍| ਕੁਲਤ੍ਥਾਨ੍ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਚ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪਚੇਜ੍ਜਲੇ||੨੭|| ਤੈਲਂ ਤਨ੍ਨਾਵਨੇ ਪਾਨੇ ਬਸ੍ਤੌ ਚ ਵਿਨਿਯੋਜਯੇਤ੍| |੨੮|

ਸ੦-ਬਿਲ੍ਵਾਦੀਨਿ ਜਲੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਜਲੇ ਕ੍ਵਾਥੀਭੂਤੇ ਤੈਲਂ ਪਚੇਤ੍| ਤਤ੍ਤੈਲਂ ਨਸ੍ਯੇ ਪਾਨੇਨੁਵਾਸਨੇ ਚ ਵਿਨਿਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਸਮਮ੍|

Adhikarana vAtaje hRudroge shuNThyAdighRutam (28-29) · Śloka 29

| ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਵਯਸ੍ਥਾਲਵਣਕਾਯਸ੍ਥਾਹਿਙ੍ਗੁਪੌਸ੍ਕਰੈਃ||੨੮|| ਪਥ੍ਯਯਾ ਚ ਸ਼ਤਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਹਦ੍ਰੁਜਾਗੁਲ੍ਮਜਿਦ੍ਘਤਮ੍| |੨੯|

ਸ੦-ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪਕ੍ਵਂ ਚ ਘਤਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਹਦ੍ਰੁਜਾਦਿਜਿਤ੍| ਵਯਸ੍ਥਾ-ਆਮਲਕੀ| ਕਾਯਸ੍ਥਾ-ਕਾਕੋਲੀ|

Adhikarana vAtaje hRudroge sauvarcalAdighRutam (29-30) · Śloka 30

| ਸੌਵਰ੍ਚਲਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਪਲੇ ਪਥ੍ਯਾਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਨ੍ਵਿਤੇ||੨੯|| ਘਤਸ੍ਯ ਸਾਧਿਤਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਹਦ੍ਰੋਗਸ਼੍ਵਾਸਗੁਲ੍ਮਜਿਤ੍| |੩੦|

ਸ੦-ਸੌਵਰ੍ਚਲਸ੍ਯ ਪਲਦ੍ਵਯੇ ਪਥ੍ਯਾਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਸਾਧਿਤੋ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਹਦ੍ਰੋਗਾਦਿਜਿਤ੍|

Adhikarana vAtaje dADimAdicUrNam (30-31) · Śloka 31

| ਦਾਡਿਮਂ ਕਸ੍ਣਲਵਣਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਮ੍ਲਵੇਤਸਮ੍||੩੦|| ਅਪਤਨ੍ਤ੍ਰਕਹਦ੍ਰੋਗਸ਼੍ਵਾਸਘ੍ਨਂ ਚੂਰ੍ਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍| |੩੧|

ਆ੦ ਰ੦- ਚੂਰ੍ਣਮਾਹ-ਦਾਡੀਮਮਿਤਿ| ਅਪਤਨ੍ਤ੍ਰਕੋ-ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤਃ|

Adhikarana vAtaje puShkarAdikalkaH (31-32) · Śloka 32

| ਪੁਸ੍ਕਰਾਹ੍ਵਸ਼ਠੀਸ਼ੁਣ੍ਠੀਬੀਜਪੂਰਜਟਾਭਯਾਃ||੩੧|| ਪੀਤਾਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤਾਃ ਕ੍ਸਾਰਘਤਾਮ੍ਲਲਵਣੈਰ੍ਯੁਤਾਃ| ਵਿਕਰ੍ਤਿਕਾਸ਼ੂਲਹਰਾਃ|੩੨|

ਸ੦-ਪੁਸ੍ਕਰਾਹ੍ਵਾਦਯਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤਾਃ-ਪਿਸ੍ਟਾਃ, ਤਥਾ ਘਤਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪੀਤਾ ਵਿਕਰ੍ਤਿਕਾਸ਼ੂਲਹਰਾਃ| ਵਿਕਰ੍ਤਿਕਾ-ਹਦਯਸ੍ਯਾਵਰ੍ਤਚ੍ਛੇਦਨਿਕਾ ਇਵ ਰੁਗ੍ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਹਦ੍ਰੋਗਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦੇਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤਾ|

Adhikarana vAtaje yavAnyAdikvAthaH,vAtaje yavakShArAdipAnam (32-1.5) · Śloka 1

ਕ੍ਵਾਥਃ ਕੋਸ੍ਣਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਃ||੩੨|| ਯਵਾਨੀਲਵਣਕ੍ਸਾਰਵਚਾਜਾਜ੍ਯੌਸਧੈਃ ਕਤਃ| ਸਪੂਤਿਦਾਰੁਬੀਜਾਹ੍ਵਪਲਾਸ਼ਸ਼ਠਿਪੌਸ੍ਕਰੈਃ||੩੩|| (ਯਵਕ੍ਸਾਰੋ ਯਵਾਨੀ ਚ ਪਿਬੇਦੁਸ੍ਣੇਨ ਵਾਰਿਣਾ| ਏਤੇਨ ਵਾਤਜਂ ਸ਼ੂਲਂ ਗੁਲ੍ਮਂ ਚੈਵ ਚਿਰੋਤ੍ਥਿਤਮ੍||੧|| ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇਣ ਪਵਨੇਨ ਯਥਾ ਘਨਃ| )||੧.੫||

ਸ੦-ਕ੍ਵਾਥਸ਼੍ਚ ਕੋਸ੍ਣੋ ਯਵਾਨ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਦੇਵਦਾਰੁਸਹਿਤੈਸ੍ਤਦ੍ਗੁਣੋ ਵਿਕਰ੍ਤਿਕਾਸ਼ੂਲਹਰਃ| ਔਸਧਂ-ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ| ਬੀਜਹ੍ਵਃ-ਬੀਜਸਾਰਮ੍, ਬੀਜਪੂਰਕਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ|

Adhikarana vAtaje pa~jjakolAdicUrNam (34-35) · Śloka 35

ਪਞ੍ਚਕੋਲਸ਼ਠੀਪਥ੍ਯਾਗੁਡਬੀਜਾਹ੍ਵਪੌਸ੍ਕਰਮ੍| ਵਾਰੁਣੀਕਲ੍ਕਿਤਂ ਭਸ੍ਟਂ ਯਮਕੇ ਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੩੪|| ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਨਿਸ਼ੂਲੇਸੁ ਖ਼ਾਦੇਦ੍ਗੁਲ੍ਮੋਦਰੇਸੁ ਚ| |੩੫|

ਸ੦-ਪਞ੍ਚਕੋਲਾਦਿਕਂ ਵਾਰੁਣ੍ਯਾ-ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਯਾ ਸੁਰਯਾ, ਕਲ੍ਕਿਤਂਪਿਸ੍ਟਂ, ਯਮਕੇ ਭਸ੍ਟਂ ਸੈਨ੍ਧਵਯੁਤਂ ਹਦਾਦਿਸ਼ੂਲੇਸੁ ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਸੁ ਚ ਖ਼ਾਦੇਤ੍|

Adhikarana vAtaje snehasvedau (35) · Śloka 35

| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ਼੍ਚੇਹ ਹਿਤਾਃ ਸ੍ਵੇਦਾਃ ਸਂਸ੍ਕਤਾਨਿ ਘਤਾਨਿ ਚ||੩੫||

ਸ੦-ਇਹ-ਵਾਤਜੇ ਹਦ੍ਰੋਗੇ, ਸ੍ਵੇਦਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਹਿਤਾਃ| ਘਤਾਨਿ ਪਕ੍ਵਾਨਿ ਵਾ (ਚ)|

Adhikarana vAtaje pa~jcamUlAdipAnapa~jcakaM (36) · Śloka 36

ਲਘੁਨਾ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾ ਵਾ ਸਾਧਿਤਂ ਜਲਮ੍| ਵਾਰੁਣੀਦਧਿਮਣ੍ਡਂ ਵਾ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍ਤਸਿ||੩੬||

ਸ੦-ਤਸਿ ਸਤ੍ਯਾਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵੇਨ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾ ਵਾ ਸਾਧਿਤਂ ਜਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਵਾਰੁਣੀਮਣ੍ਡਂ ਵਾ ਦਧਿਮਣ੍ਡਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana uktAnAmauShadhAnAM viShayaH (37) · Śloka 37

ਸਾਯਾਮਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼ੂਲਾਮੇ ਹਦਿ ਮਾਰੁਤਦੂਸਿਤੇ| ਕ੍ਰਿਯੈਸਾ|੩੭|

ਸ੦-ਆਯਾਮਃ-ਆਕ੍ਸੇਪਃ, ਸਹ ਆਯਾਮਾਦਿਭਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਯਦ੍ ਹਦਯਂ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਥਾਵਿਧੇ ਹਦਿ ਤਥਾ ਮਾਰੁਤਦੂਸਿਤੇ ਸਤਿ ਕ੍ਰਿਯੈਸਾਚਿਕਿਤ੍ਸੇਯਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾ|

Adhikarana sadravAyAmapramohe vAtahRudroge tittiryAdirasAH (37-38) · Śloka 38

| ਸਦ੍ਰਵਾਯਾਮਪ੍ਰਮੋਹੇ ਤੁ ਹਿਤਾ ਰਸਾਃ||੩੭|| ਸ੍ਨੇਹਾਢ੍ਯਾਸ੍ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸ਼ਿਖ਼ਿਵਰ੍ਤਕਦਕ੍ਸਜਾਃ| |੩੮|

ਸ੦-ਸਦ੍ਰਵਾਯਾਮਪ੍ਰਮੋਹੇ ਪੁਨਃ ਹਦਿ ਮਾਰੁਤਦੂਸਿਤੇ ਰਸਾਸ੍ਤਿਤ੍ਤਿਰ੍ਯਾਦਿਜਾਃ| ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਯਾਃ-ਬਹੁਸ੍ਨੇਹਾਃ, ਹਿਤਾਃ|

Adhikarana sadravAyAmapramohe balAtailAdisnehacatuShkam (38-39) · Śloka 39

| ਬਲਾਤੈਲਂ ਸਹਦ੍ਰੋਗਃ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਸੁਕੁਮਾਰਕਮ੍||੩੮|| ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸ਼ਤਪਾਕਂ ਵਾ ਮਹਾਸ੍ਨੇਹਂ ਤਥੋਤ੍ਤਮਮ੍| |੩੯|

ਸ੦-ਸਹਦ੍ਰੋਗੋ ਨਰੋ ਬਲਾਤੈਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸੁਕੁਮਾਰਕਂ ਵਾ-ਪ੍ਰਮੇਹੋਕ੍ਤਂ ਘਤਂ, ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਂ ਚ ਤਚ੍ਛਤਪਾਕਂ ਚ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸ਼ਤਪਾਕਂ-ਸ਼ਤਕਤ੍ਵਃ ਪਕ੍ਵਂ ਤਤ੍ਤੈਲਂ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤੋਕ੍ਤਂ (ਹ.ਚਿ.ਅ.੨੨/੪੧) ਪਿਬੇਤ੍| ਮਹਾਸੇਨ੍ਹਂ ਤਥੋਤ੍ਤਮਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana sadravAyAmapramohe rAsnAdimahAsnehaH (39-41) · Śloka 41

ਤਦੇਵ ਚਾਹ | ਰਾਸ੍ਨਾਜੀਵਕਜੀਵਨ੍ਤੀਬਲਾਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਪੁਨਰ੍ਨਵੈਃ||੩੯|| ਭਾਰ੍ਙ੍ਗੀਸ੍ਥਿਰਾਵਚਾਵ੍ਯੋਸੈਰ੍ਮਹਾਸ੍ਨੇਹਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਦਧਿਪਾਦਂ ਤਥਾਮ੍ਲੈਸ਼੍ਚ ਲਾਭਤਃ ਸ ਨਿਸੇਵਿਤਃ||੪੦|| ਤਰ੍ਪਣੋ ਬਂਹਣੋ ਬਲ੍ਯੋ ਵਾਤਹਦ੍ਰੋਗਨਾਸ਼ਨਃ| |੪੧|

ਸ੦-ਰਾਸ੍ਨਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤੈਰ੍ਮਹਾਸ੍ਨੇਹਂ ਦਧਿਪਾਦਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਦਧਿਪਾਦਂ ਚ ਦਘ੍ਨਃ ਪਾਦਃ-ਚਤੁਰ੍ਥਭਾਗਪ੍ਰਮਾਣੋ, ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਥਾਭੂਤਮ੍| ਤਥਾ, ਅਮ੍ਲੈਃ-ਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦਿਭਿਃ, ਲਾਭਤੋ-ਯਥਾਲਾਭਮ੍| ਅਨਯੈਵ ਕਲ੍ਪਨਯਾ ਸਃ-ਮਹਾਸ੍ਨੇਹੋ, ਨਿਸੇਵਿਤਸ੍ਤਰ੍ਪਣੋ ਬਂਹਣੋ ਬਲ੍ਯੋ ਵਾਤਹਦ੍ਰੋਗਘ੍ਨਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana dIpte~angau kShIrAdi hitam (41-42) · Śloka 42

| ਦੀਪ੍ਤੇਗ੍ਨੌ ਸਦ੍ਰਵਾਯਾਮੇ ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਵਾਤਿਕੇ ਹਿਤਮ੍||੪੧|| ਕ੍ਸੀਰਂ ਦਧਿਗੁਡਃ ਸਰ੍ਪਿਰੌਦਕਾਨੂਪਮਾਮਿਸਮ੍| |੪੨|

ਸ੦-ਦੀਪ੍ਤੇਗ੍ਨੌ ਸਤਿ ਵਾਤਹਦ੍ਰੋਗੇ ਸਦ੍ਰਵਾਯਾਮੇ ਸਹ ਦ੍ਰਵੇਣ-ਕਮ੍ਪਨੇਨ, ਆਯਾਮੇਨ ਚ ਵਰ੍ਤਤੇ ਯਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਥਾਭੂਤੇ ਕ੍ਸੀਰਾਦਿ ਹਿਤਮ੍| ਔਦਕਾਮਿਸਂ-ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦਿਮਾਂਸਮ੍, ਆਨੂਪਾਮਿਸਂ-ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਵਰਾਹਾਦਿਜਂ ਮਾਂਸਮ੍|

Adhikarana sheSheShu hRudrogeShvetadahitam (42-43) · Śloka 43

| ਏਤਾਨ੍ਯੇਵ ਚ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ ਹਦ੍ਰੋਗੇਸੁ ਚਤੁਰ੍ਸ੍ਵਪਿ||੪੨|| ਸ਼ੇਸੇਸੁ, ਸ੍ਤਮ੍ਭਜਾਡ੍ਯਾਮਸਂਯੁਕ੍ਤੇਪਿ ਚ ਵਾਤਿਕੇ| |੪੩|

ਸ੦-ਵਾਤਹਦ੍ਰੋਗਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯੇਸੁ-ਸ਼ੇਸੇਸੁ, ਚਤੁਰ੍ਸੁ ਹਦ੍ਰੋਗੇਸ੍ਵੇਤਾਨਿ-ਕ੍ਸੀਰਾਦੀਨਿ, ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ-ਨ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਨਿ| ਨ ਕੇਵਲਮੇਸ੍ਵੇਤਾਨਿ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ, ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਤਮ੍ਭਜਾਡ੍ਯਾਮਸਂਯੁਕ੍ਤੇ ਵਾਤਿਕੇਪਿ ਹਦ੍ਰੋਗ ਏਤਾਨਿ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ|

Adhikarana sakaPe hRudroge virecanam (43) · Śloka 43

| ਕਫਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਾਮਾਚਰੇਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍||੪੩||

ਸ੦-ਤਸ੍ਮਿਨ੍-ਵਾਤਿਕੇ ਹਦ੍ਰੋਗੇ, ਕਫਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਤੁ ਸਤਿ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਸੇਵੇਤ|

Adhikarana pittaje virecanAnantaraM peyAdikramaH, pittajekShatapittajvaroktaM shodhanam, pittaje kaTvImadhukakalkaH (44-45) · Śloka 45

ਪੈਤ੍ਤੇ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਨਿਰ੍ਯਾਸਸਿਤਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਰੂਸਕੈਃ| ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਰੇਕੋ ਹਦ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਰਮਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਚ ਪਿਤ੍ਤਹਾ||੪੪|| ਕ੍ਸਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੋਕ੍ਤਂ ਚ ਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਪਰਿਮਾਰ੍ਜਨਮ੍| ਕਟ੍ਵੀਮਧੁਕਕਲ੍ਕਂ ਚ ਪਿਬੇਤ੍ਸਸਿਤਮਮ੍ਭਸਾ||੪੫||

ਸ੦-ਪੈਤ੍ਤੇ ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਨਿਰ੍ਯਾਸਾਦਿਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਰੇਕੋ ਹਦ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਸਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰਂ ਕ੍ਰਮਃ ਪਿਤ੍ਤਹਾ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਸ ਤੁ ਪੇਯਾਦਿਕਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਕ੍ਸਤੇ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇ ਚ ਯਾ ਬਹਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰੁਕ੍ਤਾ ਸਾ ਚਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ| ਕਟੁਕੀਮਧੁਕਕਲ੍ਕਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍ਵਿਤਮਮ੍ਭਸਾ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana pittaje shreyasyAdighRutam (46-47) · Śloka 47

ਸ਼੍ਰੇਯਸੀਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕੋਤ੍ਪਲੈਃ| ਬਲਾਖ਼ਰ੍ਜੂਰਕਾਕੋਲੀਮੇਦਾਯੁਗ੍ਮੈਸ਼੍ਚ ਸਾਧਿਤਮ੍||੪੬|| ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਮਾਹਿਸਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਤ੍ਤਹਦ੍ਰੋਗਨਾਸ਼ਨਮ੍| |੪੭|

ਸ੦-ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਾਧਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਵਿਤਂ ਮਾਹਿਸਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਤ੍ਤਹਦ੍ਰੋਗਘ੍ਨਮ੍| ਸ਼੍ਰੇਯਸੀ-ਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲੀ| ਮਾਹਿਸਘਤਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਸ਼ੀਤਤਮਤ੍ਵਾਤ੍|

Adhikarana pittaje prapauNDarIkAdi, pittaje svAduvargakRutaM ghRutam, pittaje anuvAsanabastiH (47-49) · Śloka 49

| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਮਧੁਕਬਿਸਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕਸੇਰੁਕਾਃ||੪੭|| ਸਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸ਼ੈਵਲਾਸ੍ਤਾਭਿਃ ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਵਿਪਚੇਦ੍ਘਤਮ੍| ਸ਼ੀਤਂ ਸਮਧੁ ਤਚ੍ਚੇਸ੍ਟਂ ਸ੍ਵਾਦੁਵਰ੍ਗਕਤਂ ਚ ਯਤ੍||੪੮|| ਬਸ੍ਤਿਂ ਚ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤੈਲਂ ਮਧੁਕਸਾਧਿਤਮ੍| |੪੯|

ਸ੦-ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਾਦਿਭਿਃ ਕ੍ਸੀਰਯੁਤਂ ਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਸ਼ੀਤੀਭੁਤਂ ਸਨ੍ਮਾਕ੍ਸਿਕੋਪੇਤਂ ਤਚ੍ਚੇਸ੍ਟਮਤ੍ਰ ਰੋਗੇ| ਸ੍ਵਾਦੁਵਰ੍ਗੇਣ-ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਨਾ, ਯਚ੍ਚ ਕਤਂ ਤਚ੍ਚ ਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਬਸ੍ਤਿਂ ਮਧੁਕਸਾਧਿਤਂ-ਮਧੁਕੇਨ ਪਕ੍ਵਂ, ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana pittaje picumandAdinA vamanam,pittaje kulatthAdi annapAnam (49-50) · Śloka 50

| ਕਫੋਦ੍ਭਵੇ ਵਮੇਤ੍ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਃ ਪਿਚੁਮਨ੍ਦਵਚਾਮ੍ਭਸਾ||੪੯|| ਕੁਲਤ੍ਥਧਨ੍ਵੋਤ੍ਥਰਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਦ੍ਯਯਵਾਸ਼ਨਃ| |੫੦|

ਸ੦-ਕਫੋਦ੍ਭਵੇ ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨੋ ਨਿਮ੍ਬਵਚਾਭ੍ਯਾਂ ਕ੍ਵਥਿਤੇਨ ਜਲੇਨ ਵਮੇਤ੍ ਕੁਲਤ੍ਥਜਾਙ੍ਗਲਾਦਿਰਸ(ਲਰਸਾਦਿ)ਭੁਕ੍|

Adhikarana pittaje vacAdicUrNam, pittaje puShkarAdicUrNam, pittaje aBayAdikvAthaH (50-52) · Śloka 52

| ਪਿਬੇਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਚਾਹਿਙ੍ਗੁਲਵਣਦ੍ਵਯਨਾਗਰਾਤ੍||੫੦|| ਸੈਲਾਯਵਾਨਕਕਣਾਯਵਕ੍ਸਾਰਾਤ੍ਸੁਖ਼ਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਫਲਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਕੌਲਤ੍ਥਯੂਸਮੂਤ੍ਰਾਸਵੈਸ੍ਤਥਾ||੫੧|| ਪੁਸ੍ਕਰਾਹ੍ਵਾਭਯਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸ਼ਠੀਰਾਸ੍ਨਾਵਚਾਕਣਾਤ੍| ਕ੍ਵਾਥਂ ਤਥਾਭਯਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਮਾਦ੍ਰੀਪੀਤਦ੍ਰੁਕਟ੍ਫਲਾਤ੍||੫੨||

ਸ੦-ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਚਾਦਿਭ੍ਯ ਉਸ੍ਣੋਦਕੇਨ ਪਿਬੇਤ੍| ਯਵਾਨਕੋ-ਯਵਾਨੀਭੇਦਃ| ਤਥਾ, ਫਲਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਦਿਭਿਰ੍ਵੈਕਤਰੇਣ(ਮੇਨ)ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥਾ, ਪੁਸ੍ਕਰਾਦੇਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਰੁਸ੍ਣਾ(ਮ੍ਬ੍ਵਾ)ਦਿਭਿਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥਾ, ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਦੇਃ ਕ੍ਵਾਥਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana pittaje rohitakAdilehaH (53-54) · Śloka 54

ਕ੍ਵਾਥੇ ਰੋਹਿਤਕਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਖ਼ਦਿਰੋਦੁਮ੍ਬਰਾਰ੍ਜੁਨੇ| ਸਪਲਾਸ਼ਵਟੇ ਵ੍ਯੋਸਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਾਨ੍ਵਿਤੇ ਕਤਃ||੫੩|| ਸੁਖ਼ੋਦਕਾਨੁਪਾਨਸ਼੍ਚ ਲੇਹਃ ਕਫਵਿਕਾਰਹਾ| |੫੪|

ਸ੦-ਰੋਹਿਤਕਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੇ ਤ੍ਰਿਕਟੁਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਯੁਤੇ ਕਤੋ ਲੇਹ ਉਸ੍ਣੋਦਕਾਨੁਪਾਨਃ ਕਫਵਿਕਾਰਹਾ| ਅਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਂ (ਹ.ਚਿ.ਅ.੮/੧੦੪)-"ਤੁਲਾਂ ਦਿਵ੍ਯਾਮ੍ਭਸਿ ਪਚੇਤ੍" ਇਤਿ ਪ੍ਰਮਾਣਾਨੁਸਾਰੇਣ ਪਰਿਮਾਣਮਤ੍ਰ ਨਿਰੂਪਿਤਮ੍|

Adhikarana pittaje shleShmagulmoktaghRutAdIni, pittaje shilAhvAdirasAyanAni (54-55) · Śloka 55

| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਗੁਲ੍ਮੋਦਿਤਾਜ੍ਯਾਨਿ ਕ੍ਸਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍||੫੪|| ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਚ੍ਛਿਲਾਹ੍ਵਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਵਾਤ੍ਰ ਰਸਾਯਨਮ੍| ਤਥਾਮਲਕਲੇਹਂ ਵਾ ਪ੍ਰਾਸ਼ਂ ਵਾਗਸ੍ਤ੍ਯਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍||੫੫||

ਸ੦-ਕਫਹਦ੍ਰੋਗੇ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਗੁਲ੍ਮੇ ਯਾਨਿ ਗਦਿਤਾਨ੍ਯਾਜ੍ਯਾਨਿ-ਸਰ੍ਪੀਸਿ, ਤਤ੍ਰੈਵੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਕ੍ਸਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਨਾਨਾਵਿਧਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ਼ਿਲਾਜਤੁ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਰਸਾਯਨਂ-ਰਸਾਯਨਾਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ.ਉ.ਅ.੩੯/੧੫)| ਤਥਾ, ਆਮਲਕਲੇਹਂ ਵਾ-ਰਸਾਯਨੋਕ੍ਤਮੇਵ ਚ੍ਯਵਨਪ੍ਰਾਸ਼ਾਖ਼੍ਯਮ੍ (ਹ.ਉ.ਅ.੩੯/੩੩)| ਅਥਵਾ, ਪ੍ਰਾਸ਼ਂ-ਲੇਹਂ, ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਕਾਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਂ (ਹ.ਚਿ.ਅ.੩/੧੨੭), ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana shUlacikitsA, ajIrNashUlasya auShadham (56-57) · Śloka 57

ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੂਲਂ ਯਸ੍ਯ ਭੁਕ੍ਤੇਤਿ, ਜੀਰ੍ਯਤ੍ਯਲ੍ਪਂ, ਜਰਾਂ ਗਤੇ| ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤ੍ਸ ਕੁਸ੍ਠਕਮਿਜਿਲ੍ਲਵਣਦ੍ਵਯਤਿਲ੍ਵਕੈਃ||੫੬|| ਸਦੇਵਦਾਰ੍ਵਤਿਵਿਸੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍| |੫੭|

ਸ੦-ਯਸ੍ਯ-ਪੁਂਸੋ, ਭੁਕ੍ਤੇ-ਤਤ੍ਕਾਲ ਏਵ, ਅਤਿ ਸ਼ੂਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਜੀਰ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਨੇ-ਮਧ੍ਯਮਾਯਾਂ ਪਾਕਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ, ਅਲ੍ਪਂ ਸ਼ੂਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਜਰਾਂ ਗਤੇ-ਕਿਟ੍ਟਸਾਰਤਯਾ ਪਰਿਣਤੇਨ੍ਨੇ, ਤੁ ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤ੍| ਸਃ-ਨਰਃ, ਕੁਸ੍ਠਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana jIrNashUlasya auShadham, jIryacchUlasya auShadham (57-58) · Śloka 58

| ਯਸ੍ਯ ਜੀਰ੍ਣੇਧਿਕਂ ਸ੍ਨੇਹੈਃ ਸ ਵਿਰੇਚ੍ਯਃ, ਫਲੈਃਪੁਨਃ||੫੭|| ਜੀਰ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਨੇ, ਤਥਾ ਮੂਲੈਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਸ਼ੂਲੇ ਸਦਾਧਿਕੇ| |੫੮|

ਸ੦-ਯਸ੍ਯ-ਪੁਂਸੋ, ਜੀਰ੍ਣੇ ਸਤ੍ਯਧਿਕਂ ਸ਼ੂਲਂ ਭਵੇਤ੍, ਸ ਸ੍ਨੇਹੈਃ-ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਸਿਦ੍ਧੈਃ, ਵਿਰੇਚਨੀਯਃ| ਜੀਰ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਨੇ-ਪਚ੍ਯਮਾਨਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ, ਅਧਿਕਂ ਸ਼ੂਲੇ ਸਤਿ ਫਲੈਰ੍ਵਿਰੇਚ੍ਯਃ| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ(?)-"ਮਦ੍ਵੀਕਾਥ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਿ ਖ਼ਰ੍ਜੂਰਾਣਿ ਪਰੂਸਕਮ੍| ਆਰਗ੍ਵਧੋਥਾਮਲਕਂ ਹਰੀਤਕ੍ਯੋ ਬਿਭੀਤਕਮ੍|| ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕੋਪਚਿਤ੍ਰੇ ਚ ਤ੍ਰਪੁਸਂ ਚ ਮੁਕੂਲਕਮ੍| ਨੀਲਿਕਾ ਕੁਵਲਂ ਪੀਲੁ ਭਵੇਤ੍ਫਲਵਿਰੇਚਨਮ੍||" ਇਤਿ| ਯਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਸਦਾਧਿਕਮੇਵ ਸ਼ੂਲਂ-ਕੇਵਲਂ ਨ ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇ ਜੀਰ੍ਣੇ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਵਾ, ਸਃ-ਪੁਰੁਸੋ, ਮੂਲੈਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ-ਮੂਲਵਿਰੇਚਨੈਰ੍ਦਨ੍ਤੀਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛ੍ਯਾਮਾਸਪ੍ਤਲਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤੈਃ, ਵਿਰੇਚ੍ਯਃ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਸਪ੍ਤਲਾਸ਼ਙ੍ਖ਼ਿਨੀਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਗਿਰਿਕਰ੍ਣਿਕਾਃ| ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛ੍ਯਾਮੋਦਕੀਰ੍ਯਾ ਚ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਯਾ ਕ੍ਸੀਰਿਣੀ ਤਥਾ|| ਛਗਲਾਣ੍ਡੀ ਗਵਾਕ੍ਸੀ ਚ ਕੁਚਾਕ੍ਸੀ ਗਿਰਿਕਰ੍ਣਿਕਾ| ਮਸੂਰਵਿਦਲਾ ਚੈਵ ਭਵੇਨ੍ਮੂਲਵਿਰੇਚਨਮ੍||" ਇਤਿ|

Adhikarana rUddhagatAvanile anulomanam (58-59) · Śloka 59

| ਪ੍ਰਾਯੋਨਿਲੋ ਰੁਦ੍ਧਗਤਿਃ ਕੁਪ੍ਯਤ੍ਯਾਮਾਸ਼ਯੇ ਗਤਃ||੫੮|| ਤਸ੍ਯਾਨੁਲੋਮਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਲਙ੍ਘਨਪਾਚਨੈਃ| |੫੯|

ਸ੦-ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਮਾਰੁਤੋ ਰੁਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗ ਆਮਾਸ਼ਯਂ(ਯੇ) ਗਤਃ ਕੁਪ੍ਯਤਿ| ਤਸ੍ਯ-ਮਰੁਤਃ, ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਭਿਃ-ਅਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ਾਦ੍ਵਯਸ੍ਤੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਰ੍ਵਾ, ਅਨੁਲੋਮਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍|

Adhikarana kRumije hRudroge auShadham (59-60) · Śloka 60

| ਕਮਿਘ੍ਨਮੌਸਧਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕਮਿਜੇ ਹਦਯਾਮਯੇ||੫੯|| ਇਤਿ ਹਦ੍ਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍|੬੦|

ਸ੦-ਕਮਿਜੇ ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਚ ਕਮਿਘ੍ਨਮੌਸਧਮ੍|

Adhikarana tRuShNAcikitsA, sarvAsu tRuShNAsu sAmAnyamauShadham (60-67) · Śloka 67

ਅਥ ਤਸ੍ਣਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਤਸ੍ਣਾਸੁ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੋ ਵਿਧਿਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਸ਼ੀਤੋ ਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਮਨਸ਼ੋਧਨਃ||੬੦|| ਦਿਵ੍ਯਾਮ੍ਬੁ ਸ਼ੀਤਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ਭੋਮਂ ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਮ੍| ਨਿਰ੍ਵਾਪਿਤਂ ਤਪ੍ਤਲੋਸ੍ਟਕਪਾਲਸਿਕਤਾਦਿਭਿਃ||੬੧|| ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਵਾ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਵਾ ਜਲਮ੍| ਦਰ੍ਭਫੂਰ੍ਵੇਣ ਮਨ੍ਥਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੋ ਲਾਜਸਕ੍ਤੁਭਿਃ||੬੨|| ਵਾਟ੍ਯਸ਼੍ਚਾਮਯਵੈਃ ਸ਼ੀਤਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਯਵਾਗੂਃ ਸ਼ਾਲਿਭਿਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ਕੋਦ੍ਰਵੈਸ਼੍ਚ ਚਿਰਨ੍ਤਨੈਃ||੬੩|| ਸ਼ੀਤੇਨ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਭੋਜਨਮ੍| ਹਿਮਾਮ੍ਬੁਪਰਿਸਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪਯਸਾ ਸਸਿਤਾਮਧੁ||੬੪|| ਰਸੈਸ਼੍ਚਾਨਮ੍ਲਲਵਣੈਰ੍ਜਾਙ੍ਗਲੈਰ੍ਘਤਭਰ੍ਜਿਤੈਃ| ਮੁਦ੍ਗਾਦੀਨਾਂ ਤਥਾ ਯੂਸੈਰ੍ਜੀਵਨੀਯਰਸਾਨ੍ਵਿਤੈਃ||੬੫|| ਨਸ੍ਯਂ ਕ੍ਸੀਰਘਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ੀਤੈਰਿਕ੍ਸੋਸ੍ਤਥਾ ਰਸਃ| ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਾਸ਼੍ਚ ਗਣ੍ਡੂਸਾਃ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੋਦਿਤਾ ਹਿਤਾਃ||੬੬|| ਦਾਹਜ੍ਵਰੋਕ੍ਤਾ ਲੇਪਾਦ੍ਯਾ ਨਿਰੀਹਤ੍ਵਂ ਮਨੋਰਤਿਃ| ਮਹਾਸਰਿਦ੍ਧ੍ਰਦਾਦੀਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਰੁਮਰਣਾਨਿ ਚ||੬੭||

ਸ੦-ਤਸ੍ਣਾਸੁ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਃ ਸਰ੍ਵੋਪਿ ਵਿਧਿਰਿਸ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਬਾਹ੍ਯਤੋਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਚ ਸ਼ੀਤੋ ਵਿਧਿਃ| ਤਥਾ, ਸ਼ਮਨਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਦਿਵ੍ਯਾਮ੍ਬੁ-ਆਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਂ ਜਲਂ, ਸ਼ੀਤਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕੇਣ ਸਹ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਭੌਮਂ ਚ ਜਲਂ ਤਦ੍ਗੁਣਂ-ਦਿਵ੍ਯਾਮ੍ਬੁਸਮਾਨਗੁਣਂ "ਸ਼ੁਚਿਪਥ੍ਵਸਿਤਸ਼੍ਚੇਤੇ ਦੇਸ਼ੇ" (ਹ.ਸੂ.ਅ.੫|੫) ਇਤ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸਣਲਕ੍ਸਿਤਮ੍, ਤਚ੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਯ-ਦਿਵ੍ਯਜਲਸ੍ਯੇਵ ਗੁਣਾ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤਦ੍ਗੁਣਮ੍| ਤਪ੍ਤਲੋਸ੍ਟਕਕਪਾਲਸਿਕਤਾਦਿਭਿਸ੍ਤਪ੍ਤਂ ਤਨ੍ਨਿਰ੍ਵਾਪਿਤਂ-ਸ਼ੀਤੀਕਤਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਅਥਵਾ, ਤਦੇਵ ਸਮਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਅਥਵਾ, ਦਰ੍ਭਪੂਰ੍ਵੇਣ-ਤਣਾਖ੍ਯੇਨ, ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਨਿਰ੍ਵਾਪਿਤਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਲਾਜਸਕ੍ਤੁਭਿਃ ਕਤੋ ਮਨ੍ਥਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਃ| ਤਥਾ, ਆਮੈਃ-ਅਭਸ੍ਟੈਃ, ਯਵੈਰ੍ਵਾਟ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਃ ਸ਼ੀਤੀਭੂਤਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਾਕ੍ਸਿਕਯੁਕ੍ਤਃ| ਯਵਾਗੂਃ ਸ਼ਾਲਿਭਿਸ੍ਤਥੈਵ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤਾ ਸ਼ਸ੍ਤਾ| ਤਥਾ, ਚਿਰਨ੍ਤਨੈਃ ਕੋਦ੍ਰਵੈਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਯੁਕ੍ਤਾ ਯਵਾਗੂਃ ਸ਼ਸ੍ਤਾ| ਤਥਾ, ਸ਼ੀਤੇਨ-ਸ਼ੀਤੀਕਤੇਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ, ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਭੋਜਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਅਥਵਾ, ਸ਼ੀਤਜਲੈਃ ਪਰਿਸਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਪਯਸਾ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਂ ਭੋਜਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਅਥਵਾ ਨ ਕੇਵਲਂ ਪਯਸਾ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦਿਵਸ਼ਾਨ੍ਮਾਂਸਰਸੈਰ੍ਜਾਙ੍ਲੈਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦਮ੍ਲਲਵਣੈਰਤਭਰ੍ਜਿਤੈਰ੍ਭੋਜਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਮੁਦ੍ਗਮਸੂਰਾਦਿਕਾਨਾਂ ਯੂਸੈਰ੍ਜੀਵਨੀਯਰਸਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਭੋਜਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਸ਼ੀਤੈਃ-ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯੈਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਾਦਿਭਿਃ, ਤਥੇਕ੍ਸੁਰਸੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਰਘਤਂ ਨਸ੍ਯਂ ਹਿਤਮ੍| ਕ੍ਸੀਰੋਦ੍ਭਵਂ ਘਤਂ ਕ੍ਸੀਰਘਤਮ੍| ਤਥਾ, ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੋਦਿਤਾਃ (ਅ.੨੨) ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਾਃ-ਰੋਪਣਾਃ, ਗਣ੍ਡੂਸਾ ਹਿਤਾਃ| ਤਥਾ, ਦਾਹਜ੍ਵਰੇ ਯ ਉਕ੍ਤਾ ਲੇਪਾਦ੍ਯਾਃ-"ਦੂਰ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੈਃ" (ਹ.ਚਿ.ਅ.੧/੧੩੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਃ, ਤੇ ਚ ਹਿਤਾਃ| ਤਥਾ, ਨਿਰੀਹਤ੍ਵਂ-ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪਾਰਤ੍ਵਂ ਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਮਨਸੋਰਤਿਃ-ਨਿਰ੍ਵਤਤ੍ਵਮ੍| ਤਥਾ, ਮਹਾਸਰਿਤਾਂ ਮਹਾਹ੍ਰਦਾਨਾਂ-ਮਹਾਤਡਾਗਾਨਾਂ, ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਸ੍ਮਰਣਾਨਿ ਹਿਤਾਨਿ|

Adhikarana vAtajAyAM tRuShNAyAmauShadham (68) · Śloka 68

ਇਤਿ ਤਸ੍ਣਾਸੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਹ ਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਪਵਨੋਤ੍ਥਾਯਾਂ ਸਗੁਡਂ ਦਧਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਰਸਾਸ਼੍ਚ ਬਂਹਣਾਃ ਸ਼ੀਤਾ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਦਿਗਣਾਮ੍ਬੁ ਚ||੬੮||

ਸ੦-ਪਵਨੋਤ੍ਥਾਯਾਂ ਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਦਧਿ ਗੁਡੇਨ ਸਹ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਮਾਂਸਰਸਾਸ਼੍ਚ ਬਂਹਣਾਃ ਸ਼ਸ੍ਤਾਃ| ਤਥਾ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਦਿਗਣਾਮ੍ਬੁ "ਵਿਦਾਰਿਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲ" (ਹ.ਸੂ.ਅ.੧੫/੯)ਇਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਤਂ ਤੋਯਂ-ਪਾਨੀਯਂ, ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍|

Adhikarana pittajAyAM auShadham (69-72) · Śloka 72

ਪਿਤ੍ਤਾਜਾਯਾਂ ਸਿਤਾਯੁਕ੍ਤਃ ਪਕ੍ਵੋਦੁਮ੍ਬਰਜੋ ਰਸਃ| ਤਤ੍ਕ੍ਵਾਥੋ ਵਾ ਹਿਮਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ਸਾਰਿਵਾਦਿਗਣਾਮ੍ਬੁ ਵਾ||੬੯|| ਤਦ੍ਵਿਧੈਸ਼੍ਚ ਗਣੈਃ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਾਨ੍ ਸਸਿਤਾਮਧੂਨ੍| ਮਧੁਰੈਰੌਸਧੈਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸੈਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਪਿਤਾਨ੍||੭੦|| ਬੀਜਪੂਰਕਮਦ੍ਵੀਕਾਵਟਵੇਤਸਪਲ੍ਲਵਾਨ੍| ਮੂਲਾਨਿ ਕੁਸ਼ਕਾਸ਼ਾਨਾਂ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਂ ਚ ਜਲੇ ਸ਼ਤਮ੍||੭੧|| ਜ੍ਵਰੋਦਿਤਂ ਵਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿ ਪਞ੍ਚਸਾਰਾਮ੍ਬੁ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| |੭੨|

ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਾਯਾਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍ਵਿਤਃ ਪਕ੍ਵੋਦੁਮ੍ਬਰਫਲਜੋ ਰਸਃ, ਤੇਸਾਂ-ਉਦੁਮ੍ਬਰਾਣਾਂ ਵਾ ਕ੍ਵਾਥੋ ਹਿਮਃ, ਤਦ੍ਵਤ੍-ਸਿਤਾਯੁਕ੍ਤਃ, ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਤਥੈਵ ਸਾਰਿਵਾਦਿਗਣਾਮ੍ਬੁ-"ਸਾਰਿਵੋਸ਼ੀਰ" (ਹ.ਸੂ.ਅ.੧੫|੧੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਤਦ੍ਵਿਧੈਃ-ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯੈਸ਼੍ਚ, ਗਣੈਃ ਕਤਾਨ੍ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਾਨ੍ ਸਸਿਤਾਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥੈਵ ਮਧੁਰੈਃ-ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ, ਕਲ੍ਪਿਤਾਨ੍| ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸੈਸ਼੍ਚ-ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਭਿਃ, ਕਲ੍ਪਿਤਾਨ੍ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਾਨ੍ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੂਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਬੀਜਪੂਰਕਾਦਿਪਲ੍ਲਵਾਨ੍ ਕੁਸ਼ਕਾਸ਼ਾਨਾਂ ਮੂਲਾਨਿ ਮਧੁਕਂ ਚੈਤਜ੍ਜਲੇ ਸ਼ਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ਼ੀਤਮਿਤਿ ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਦ੍ਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਤ੍ਰ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਅਥਵਾ, ਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਂ [ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿ-] "ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੂਕ" (ਹ.ਚਿ.ਅ.੧|੫੫) ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਫਾਣ੍ਟਂ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਂ [ਵਾ] ਪਿਬੇਤ੍| ਪਞ੍ਚਸਾਰਾਮ੍ਬੁ ਵਾ-"ਮਧੁਖ਼ਰ੍ਜੂਰਮਦ੍ਵੀਕਾ" (ਹ.ਚਿ.ਅ.੨/੧੪) ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਪਠਿਤਂ, ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana kaPajAyAM auShadham (72-74) · Śloka 74

| ਕਫੋਦ੍ਭਵਾਯਾਂ ਵਮਨਂ ਨਿਮ੍ਬਪ੍ਰਸਵਵਾਰਿਣਾ||੭੨|| ਬਿਲ੍ਵਾਢਕੀਪਞ੍ਚਕੋਲਦਰ੍ਭਪਞ੍ਚਕਸਾਧਿਤਮ੍| ਜਲਂ ਪਿਬੇਦ੍ਰਜਨ੍ਯਾ ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍||੭੩|| ਮੁਦ੍ਗਯੂਸਂ ਚ ਸਵ੍ਯੋਸਪਟੋਲੀਨਿਮ੍ਬਪਲ੍ਲਵਮ੍| ਯਵਾਨ੍ਨਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਕਵਲਨਸ੍ਯਲੇਹਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍||੭੪||

ਸ੦-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਾਯਾਂ ਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਪਾਨੀਯੇਨ ਵਮਨਂ ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍| ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਜਲਂ ਸਾਧਿਤਂ ਕਫਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਰਜਨ੍ਯਾ-ਹਰਿਦ੍ਰਯਾ, ਜਲਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਕਫਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਮੁਦ੍ਗਯੂਸਂ ਚ ਤ੍ਰਿਕਟੁਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਪਲ੍ਲਵਾਨ੍ਵਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਯਵਾਨ੍ਨਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਕਵਲਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਨਸ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਲੇਹਂ ਚ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਮ੍| ਕਚ੍ਛਕਃ-ਤੁਮੁ(ਤੂਣੀ)ਕਃ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ (ਤਸਾ-ਸ਼੍ਲੋ.੨੨)-"ਬਿਲ੍ਵਾਢਕੀਧਾਤਕੀਪਞ੍ਚਕੋਲਦਰ੍ਭੇਸੁ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕਫਜਾਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ| "ਇਤਿ| ਯੋਗਰਤ੍ਨੇ-"ਬਿਲ੍ਵਾਢਕੀ[ਕਨ੍ਯਕ] ਪਞ੍ਚਮੂਲਦਰ੍ਭੇਸੁ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕਫਜਾਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ|" ਇਤਿ| ਕਚ੍ਛਕ(ਧਾਤਕਿ)-ਪਞ੍ਚਕੋਲਯੋਃ ਸ੍ਥਾਨੇ ਲਘੁ [ਪਞ੍ਚਮੂਲਮ੍]| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ(ਤਸਾ. ਸ਼੍ਲੋ.੨੩)-"ਸਜੀਰਕਾਣ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਕਸ਼ਙ੍ਗਬੇਰਸੌਵਰ੍ਚਲਾਨ੍ਯਰ੍ਧਜਲਪ੍ਲੁਤਾਨਿ| ਮਦ੍ਯਾਨਿ ਹਦ੍ਯਾਨਿ ਚ ਗਨ੍ਧਵਨ੍ਤਿ ਪੀਤਾਨਿ ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਣਾਮ੍||" ਇਤਿ|

Adhikarana sannipAtajAyAM auShadham,AmrajAyAM auShadham (75) · Śloka 75

ਸਰ੍ਵੈਰਾਮਾਚ੍ਚ ਤਦ੍ਧਨ੍ਤ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਯੇਸ੍ਟਾ ਵਮਨਂ ਤਥਾ| ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਾਰੁਸ੍ਕਰਵਚਾਫਲਾਮ੍ਲੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਮਸ੍ਤੁਭਿਃ||੭੫||

ਸ੦-ਸਰ੍ਵੈਰਾਮਾਚ੍ਚ ਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਸਤ੍ਯਾਂ ਤਦ੍ਧਨ੍ਤ੍ਰੀ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਘ੍ਨ੍ਯਾਮਘ੍ਨੀ ਚ ਕ੍ਰਿਯੇਸ੍ਟਾ| ਤਥਾ ਚ ਵਮਨਮਿਸ੍ਟਮ੍| ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਾਰੁਸ੍ਕਰਵਚਾਦਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਫਲਾਮ੍ਲੇਨੋਸ੍ਣਜਲੇਨ ਵਾ ਮਸ੍ਤੁਨਾ ਵਾ ਇਸ੍ਟਮ੍|

Adhikarana upavAsajAyAM auShadham (76) · Śloka 76

ਅਨ੍ਨਾਤ੍ਯਯਾਨ੍ਮਣ੍ਡਮੁਸ੍ਣਂ ਹਿਮਂ ਮਨ੍ਥਂ ਚ ਕਾਲਵਿਤ੍| |੭੬|

ਸ੦-ਅਨ੍ਨਾਤ੍ਯਯਾਤ੍-ਅਨ੍ਨਵਿਰਹਾਤ੍, ਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਸਤ੍ਯਾਂ ਮਣ੍ਡਮੁਸ੍ਣਂ ਸ਼ੀਤਂ ਮਨ੍ਥਂ ਚ ਕਾਲਪ੍ਰਕਤਿਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦਿਵਿਤ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਵਾਤਕਫਪ੍ਰਕਤਿਨਾ ਉਸ੍ਣੋ ਮਣ੍ਡਃ ਪੇਯਃ| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਕਤਿਨਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕਤਿਨਾ ਚ ਹਿਮੋ ਮਨ੍ਥਃ ਪੇਯਃ| ਏਵਂ ਕਾਲਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦਿਸੁ ਨਿਰੁਪ੍ਯਮ੍| "ਸਕ੍ਤਵਃ ਸਰ੍ਪਿਸਾਭ੍ਯਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ੀਤੋਦਕਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਃ| ਨਾਤਿਦ੍ਰਵਾ ਨਾਤਿ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਾ ਮਨ੍ਥ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ||" ਇਤਿ|

Adhikarana shramajAyAM auShadham (76) · Śloka 76

| ਤਸਿ ਸ਼੍ਰਮਾਨ੍ਮਾਂਸਰਸਂ ਮਨ੍ਥਂ ਵਾ ਸਸਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍||੭੬||

ਸ੦-ਸ਼੍ਰਮਾਤ੍ਤਸਿ ਜਾਤਾਯਾਂ ਮਾਂਸਰਸਂ ਮਦ੍ਯਂ ਵਾ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana AtapajAyAM tRuShNAyAmau (77) · Śloka 77

ਆਤਪਾਤ੍ਸਸਿਤਂ ਮਨ੍ਥਂ ਯਵਕੋਲਜਸਕ੍ਤੁਭਿਃ| ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯਙ੍ਗਾਨਿ ਲਿਮ੍ਪੇਚ੍ਚ ਤਿਲਪਿਣ੍ਯਾਕਕਾਞ੍ਜਿਕੈਃ||੭੭||

ਸ੦-ਆਤਪਾਤ੍ਤਸਿ ਯਵਕੋਲੋਦ੍ਭਵੈਃ ਸਕ੍ਤੁਭਿਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਮਨ੍ਥਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚਾਙ੍ਗਾਨਿ ਤਿਲਪਿਣ੍ਯਾਕਕਾਞ੍ਜਿਕੈਰ੍ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍|

Adhikarana shItasnAnajAyAM tRuShNAyAmau (78) · Śloka 78

ਸ਼ੀਤਸ੍ਨਾਨਾਚ੍ਚ ਮਦ੍ਯਾਮ੍ਬੁ ਪਿਬੇਤ੍ਤਣ੍ਮਾਨ੍ ਗੁਡਾਮ੍ਬੁ ਵਾ| |੭੮|

ਸ੦-ਸ਼ੀਤਸ੍ਨਾਨਾਚ੍ਚ ਤਣ੍ਮਾਨ੍ ਮਦ੍ਯਾਮ੍ਬੁ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਣ੍ਮਾਨਿਤਿ ਮਤੁਪਿ ਮਯ ਇਤਿ ਣਤ੍ਵੇ ਰੂਪਮ੍| ਗੁਡਜਲਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana madyajAyAM tRuShNAyAmau (78) · Śloka 78

| ਮਦ੍ਯਾਦਰ੍ਧਜਲਂ ਮਦ੍ਯਂ ਸ੍ਨਾਤੋਮ੍ਲਲਵਣੈਰ੍ਯੁਤਮ੍||੭੮||

ਸ੦-ਮਦ੍ਯਾਤ੍ਤਣ੍ਮਾਨਰ੍ਧਜਲਂ ਮਦ੍ਯਂ ਸ੍ਨਾਤਸ਼੍ਚਾਮ੍ਲਲਵਣਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਤਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana snehatIkShNAgnijAyAM tRuShNAyAmau (79) · Śloka 79

ਸ੍ਨੇਹਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤਰਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਭਾਵਸ਼ਿਸ਼ਿਰਂ ਜਲਮ੍| |੭੯|

ਸ੦-ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤਰੋਗ੍ਨਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ ਨਰਸ੍ਤਣ੍ਮਾਨ੍ਨਿਸਰ੍ਗਸ਼ੀਤਲਂ ਜਲਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana ajIrNasnehajAyAM tRuShNAyAmau (79) · Śloka 79

| ਸ੍ਨੇਹਾਦੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬ੍ਵਜੀਰ੍ਣਾਤ੍ਤੁ ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਮਣ੍ਡਂ ਪਿਪਾਸਿਤਃ||੭੯||

ਸ੦-ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ ਪੁਨਰਜੀਰ੍ਣਾਤ੍ ਪਿਪਾਸਿਤ ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਜੀਰ੍ਣਾਤ੍ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਤ੍ਤਸਿ ਮਣ੍ਡਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana snigdhAnnajAyAM tRuShNAyAmau (80) · Śloka 80

ਪਿਬੇਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ਨਤਸਿਤੋ ਹਿਮਸ੍ਪਰ੍ਧਿ ਗੁਡੋਦਕਮ੍| |੮੦|

ਸ੦-ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ਨੇਨ ਭੁਕ੍ਤੇਨ ਤਸਿਤੋ ਹਿਮਸ੍ਪਰ੍ਧਿ-ਤੁਹਿਨਸ਼ੀਤਲਂ, ਗੁਡੋਦਕਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana gurvAdyannajAyAM tRuShNAyAmau (80) · Śloka 80

| ਗੁਰ੍ਵਾਦ੍ਯਨ੍ਨੇਨ ਤਸਿਤਃ ਪੀਤ੍ਵੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਤਦੁਲ੍ਲਿਖ਼ੇਤ੍||੮੦||

ਸ੦-ਗੁਰ੍ਵਾਦ੍ਯਨ੍ਨੇਨ ਭੁਕ੍ਤੇਨ ਤਸਿਤਃ ਪੀਤ੍ਵੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਤਤ੍-ਗੁਰ੍ਵਾਦ੍ਯਨ੍ਨਂ, ਉਦ੍ਵਮੇਤ੍|

Adhikarana rasakShayajAyAM tRuShNAyAmau (81) · Śloka 81

ਕ੍ਸਯਜਾਯਾਂ ਕ੍ਸਯਹਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਬਂਹਣਮੌਸਧਮ੍| |੮੧|

ਸ੦-ਕ੍ਸਯਜਾਯਾਂ ਤਸਿ ਕ੍ਸਯੇ ਹਿਤਂ ਯਦ੍ ਬਂਹਣਮੌਸਧਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਹਿਤਂ-ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍|

Adhikarana kRushAdijAyAM tRuShNAyAmauShadham (81) · Śloka 81

| ਕਸ਼ਦੁਰ੍ਬਲਰੂਕ੍ਸਾਣਾਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਛਾਗੋ ਰਸੋਥਵਾ||੮੧||

ਸ੦-ਕਸ਼ਾਦੀਨਾਂ ਤਸਿ ਜਾਤਾਯਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਹਿਤਮ੍| ਅਥਵਾ ਛਾਗੋ ਰਸੋ ਹਿਤਃ|

Adhikarana sordhvavAtAyAM tRuShNAyAmauShadham (82) · Śloka 82

ਕ੍ਸੀਰਂ ਚ ਸੋਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਾਯਾਂ ਕ੍ਸਯਕਾਸਹਰੈਃ ਸ਼ਤਮ੍| |੮੨|

ਸ੦-ਸੋਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਾਯਾਂ ਤਸਿ ਕ੍ਸਯਕਾਸਹਰੈਃ ਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਹਿਤਮ੍| ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਮਾਂਸਰਸਸ਼੍ਚ|

Adhikarana rogopasargajAyAM tRuShNAyAmauShadham (82-83) · Śloka 83

| ਰੋਗੋਪਸਰ੍ਗਾਜ੍ਜਾਤਾਯਾਂ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਬੁ ਸਸਿਤਾਮਧੁ||੮੨|| ਪਾਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਾ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾ ਰੋਗਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ| |੮੩|

ਸ੦-ਰੋਗੋਪਸਰ੍ਗਾਜ੍ਜਾਤਾਯਾਂ ਤਸਿ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਬੁ ਸਸਿਤਾਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਪਾਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਮ੍| ਸਰ੍ਵਾ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾ ਰੋਗਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸ਼ਸ੍ਤਾ|

Adhikarana pUrvAmayakShINajAyAM tvaritaM auShadham (6) · Śloka 6

| ਤਸ੍ਯਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਾਮਯਕ੍ਸੀਣੋ ਨ ਲਭੇਤ ਜਲਂ ਯਦਿ||੮੩|| ਮਰਣਂ ਦੀਰ੍ਘਰੋਗਂ ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ਤ੍ਵਰਿਤਂ ਤਤਃ| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਨ੍ਨਪਾਨਭੈਸਜ੍ਯੈਸ੍ਤਸ੍ਣਾਂ ਤਸ੍ਯ ਜਯੇਤ੍ਪੁਰਾ||੮੪|| ਤਸ੍ਯਾਂ ਜਿਤਾਯਾਮਨ੍ਯੋਪਿ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸ਼ਕ੍ਯਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੁਮ੍| ੮੪ ੧/੨| ਇਤਿ ਤਸ੍ਣਾਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰਿਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਛਰ੍ਦਿਹਦ੍ਰੋਗਤਸ੍ਣਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||

ਸ੦-ਪੂਰ੍ਵਾਮਯੇਨ ਕ੍ਸੀਣਃ ਸਨ੍ ਤਸ੍ਣਕ੍-ਪਿਪਾਸਿਤੋ, ਯਦਿ ਜਲਂ ਨ ਲਭੇਤ ਤਦਾ ਮਰਣਂ ਦੀਰ੍ਘਰੋਗਂ ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍| ਤਤਸ਼੍ਚ ਹੇਤੋਸ੍ਤ੍ਵਰਿਤਂ-ਸ਼ੀਘ੍ਰਤਰਂ, ਤਸ੍ਯ-ਨਰਸ੍ਯ, ਪੂਰ੍ਵਮਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਰੋਗੇਭ੍ਯਃ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਨ੍ਨ ਪਾਨਭੇਸਜੈਸ੍ਤਸਂ ਜਯੇਤ੍, ਤਤੋਪਰਂ ਰੋਗਮ੍| ਕਿਮੇਵਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਤਸ੍ਯਾਂ ਤਸਿ ਜਿਤਾਯਾਂ ਸਤ੍ਯਾਮਨ੍ਯੋਪਿ ਰੋਗ ਉਪਕ੍ਰਮਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਃ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਛਰ੍ਦਿਹਦ੍ਰੋਗਤਸ੍ਣਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੬||