6. cardihr̥drōgatr̥ṣṇācikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ராஜயக்ஷ்மசிகித்ஸிதாதநந்தரஂ சர்த்யாதிசிகித்ஸிதமாரப்யதே| யதோ யக்ஷ்மண ஏவ ப்ராயேணைத உபத்ரவபூதா ஜாயந்தே| அத ஏததாரம்போ யுக்த இத்யாஹ-

Adhikarana CardihradrogatRuShNAcikitsitAdhyAyaH CardiShu prAk la~gghanam,tato vamanam (2) · Śloka 2

அதாத-சர்திஹத்ரோகதஷ்ணாசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ இதி ஹ ஸ்மாஹுரத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே|௨| ) ஆமாஶயோத்க்லேஶபவாஃ ப்ராயஶ்ச்சர்த்யோ ஹிதஂ ததஃ| லங்கநஂ ப்ராகதே வாயோர்வமநஂ தத்ர யோஜயேத்||௧|| பலிநோ பஹுதோஷஸ்ய வமதஃ ப்ரததஂ பஹு| |௨|

ஸ௦-உத்க்லேஶநஂ-உத்க்லேஶோ,-தோஷாணாமுச்சூநாவஸ்தைவ| ஆமாஶயோத்க்லேஶாத் ஸம்பவோ-ஜந்ம, யாஸாஂ தா ஆமாஶயோத்க்லேஶபவாஃ ப்ராயஶ்ச்சர்த்யோ யதஸ்தஸ்மாத் ப்ராக்-ப்ரதமஂ, லங்கநஂ ஹிதம்| ப்ராயோக்ரஹணஂ வாதஜாயாஂ சர்த்யாமாமாஶயோத்க்லேஶாஸம்பவார்தஂ வாயோரதே தத்யோஜயேத்| கார்யே காரணோபசாராதேவஂ நிர்திஷ்டம்| வாதஜாஂ ஹி சர்தி முக்த்வாऽந்யாஸு சர்திஷு லங்கநஂ கார்யம்| லங்கநே கதேऽப்யநு பஶாந்தவேகாஸு தத்ர-தாஸு சர்திஷு, வமநஂ கார்யம்| பலிநஃ புஂஸோ-ந துர்பலஸ்ய, அதவா பஹுதோஷஸ்ய, ததா ப்ரததஂ-அநாரதஂ, பஹு வமதோ வமநஂ யோஜயேத்|

Adhikarana tato hRudyaM virecanam virecanaPalam tataH shamanauShadham rUkShadurbalasya shamanameva (2-3) · Śloka 3

| ததோ விரேகஂ க்ரமஶோ ஹத்யஂ மத்யைஃ பலாம்புபிஃ||௨|| க்ஷீரைர்வா ஸஹ ஸ ஹ்யூர்த்வஂ கதஂ தோஷஂ நயத்யதஃ| ஶமநஂ சௌஷதஂ ரூக்ஷதுர்பலஸ்ய ததேவ து||௩||

ஸ௦-ததோ-வமநாதநந்தரஂ விரேகௌஷதஂ க்ரமஶோ-ந ஸஹஸா, யோஜயேத்| கிம்பூதஂ விரேகத்ரவ்யம் ? ஹத்யஂ-ஹதயாய ஹிதம்| கைஃ ஸஹ ? மத்யைஃ-மார்த்வீகாதிபிஃ| ததா, பலாம்புபிஃ-ஶோபநத்ரா க்ஷாதிபலநிஷ்பாதிதவாரிபிஃ| அதவா, க்ஷீரைஃ-கோக்ஷீராதிபிஃ ஸஹ| கிமேவஂ ஸ்யாத் ? இத்யாஹ-ஸ ஹ்யூர்த்வமித்யாதி| யஸ்மாத்ஸஃ-விரேகஃ, ஊர்த்வஂ கதஂ தோஷஂ சர்த்யநுகமதோ நயதி| ந கேவலஂ ஶோதநஂ-வமநஂ விரேசநஂ வா, தத்ர யோஜயேத்| யாவச்சமநமபி யதௌஷதஂ ததபி தத்ர யோஜயேத்| ரூக்ஷதுர்பலஸ்ய புநஃ புஂஸஸ்ததேவ-ஶமநமேவ, யோஜயேத், ஶோதநாஸஹத்வாத்|

Adhikarana CardiShu annashAkaPalAdikam (4-6) · Śloka 6

பரிஶுஷ்கஂ ப்ரியஂ ஸாத்ம்யமந்நஂ லகு ச ஶஸ்யதே| உபவாஸஸ்ததா யூஷா ரஸாஃ காம்பலிகாஃ கலாஃ||௪|| ஶாகாநி லேஹா போஜ்யாநி ராகஷாடவபாநகாஃ| பக்ஷ்யாஃ ஶுஷ்கா விசித்ராஶ்ச பலாநி ஸ்நாநகர்ஷணம்||௫|| கந்தாஃ_ ஸுகந்தயோ கந்தபலபுஷ்பாந்நபாநஜாஃ| புக்தமாத்ரஸ்ய ஸஹஸா முகே ஶீதாம்புஸேசநம்||௬||

ஸ௦-தத்ர ஸர்வாஸ்வபி சர்திஷு பரிஶுஷ்காதிகுணயுக்தமந்நஂ ஶஸ்யதே| காம்பலிகாதிலக்ஷணஂ கதாந்நவர்கே கதிதம்| ததா பலாநி, ஸ்நாநமுத்வர்தநாதிரூபேண கர்ஷணஂ ஸுகந்தயஃ-ஶோபநகந்தாஃ, கந்தத்ரவ்யபுஷ்பபலாந்நபாநஜாஃ ஶஸ்யந்தே| தத்ர கந்தஶப்தேந கந்தத்ரவ்யாணி| புக்தமாத்ரஸ்ய ஸஹஸா-ஜடித்யேவாஜ்ஞாதஸங்கேதஸ்ய, முகே ஶீதாம்புஸேசநம்| இதி ஸாமாந்யேந சர்தீநாமுபக்ரமாஃ|

Adhikarana vAtajAyAM CardyAM ghRutam, vAtajAyAM vyoShAdyaM ghRutam, vAtajAyAM dADimAdyaM ghRutam, vAtajAyAM tulyAmbukShIram, vAtajAyAM vaiShkiro rasaH, vAtajAyAM snigdhaM Bojanam, vAtajAyAM snehavirecanam (7-10) · Śloka 10

அதுநா விஶேஷேணாஹ ஹந்தி மாருதஜாஂ சர்திஂ ஸர்பிஃ பீதஂ ஸஸைந்தவம்| கிஞ்சிதுஷ்ணஂ விஶேஷேண ஸகாஸஹதயத்ரவாம்||௭|| வ்யோஷத்ரிலவணாட்யஂ வா ஸித்தஂ வா தாடிமாம்புநா| ஸஶுண்டீததிதாந்யேந ஶதஂ துல்யாம்பு வா பயஃ||௮|| வ்யக்தஸைந்தவஸர்பிர்வா பலாம்லோ வைஷ்கிரோ ரஸஃ| ஸ்நிக்தஂ ச போஜநஂ ஶுண்டீததிதாடிமஸாதிதம்||௯|| கோஷ்ணஂ ஸலவணஂ சாத்ர ஹிதஂ ஸ்நேஹவிரேசநம்| |௧௦|

ஸ௦-வாதஜாஂ சர்திஷஂ ஸர்பிஃ பீதஂ ஸைந்தவாந்விதஂ கிஞ்சிதுஷ்ணஂ விஶேஷேண ஹந்தி| பீதஂ-ந து லீடம், அஶக்தத்வாத்| ததா சோக்தம் (ஹ.சி.அ.௩/௧௧௧)-"ஆக்ராமத்யநிலஂ பீதஂ" இதி| தஸ்மாத் பீதஂ கதஂ சர்திஂ ஹந்தீதி யுக்தம்| அதவா த்ரிகடுத்ரிலவணோத்கடஂ ஸர்பிஃ பீதஂ பூர்வோக்தகுணம்| தாடிமாம்புந வா ஶுண்டீ ததிதாந்யேந ஸஹ ஸாமாந்யகல்பநயா ஸித்தஂ கதஂ பீதஂ பூர்வோக்தகுணம்| ஜலதுல்யஂ வா பயஃ ஶதஂ பூர்வவத்| அதவா, வைஷ்கிரஃ-குக்குடாதிஜோ, ரஸோ பஹுஸர்பிஃஸைந்தவோ மாருதஜாஂ சர்திஂ ஹந்தி| கிம்பூதஃ ? பலேந-தாடிமமாதுலுங்காதிநா, அம்லஃ-அம்லதாஂ ப்ராபிதஃ| ஸ்நிக்தஂ ச போஜநஂ-அஶநஂ, [ஶுண்டீ]ததிதாடிமேந ஸஂஸ்கதஂ து ஹிதஂ-சர்திஂ ஹந்தி| அத்ர ச-மாருதச்சர்திஷி, ஸ்நேஹேந-ஏரண்டதைலாதிநா, விரேசநஂ ஸ்நேஹவிரேசநஂ கோஷ்ணஂ ஸலவணஂ ச ஹிதம்|

Adhikarana pittajAyAM CardyAM drAkShAdi virecanam, pittajAyAM tailvakaM dhRutam, pittajAyAM shleShmasthAnagate pitte vamanam, pittajAyAM shuddhau annapAnam, pittajAyAM jambAmrAdikkAthaH, pittajAyAM sacandano dhAtrIrasaH, pittajAyAM mugdadalakvAtaH, pittajAyAM kolAdilehaH, pittajAyAMpathyAdilehatrayam (10-17) · Śloka 17

| பித்தஜாயாஂ விரேகார்தஂ த்ராக்ஷேக்ஷுஸ்வரஸைஸ்த்ரிவத்||௧௦|| ஸர்பிர்வா தைல்வகஂ யோஜ்யஂ வத்தஂ ச ஶ்லேஷ்மதாமகம்| ஊர்த்வமேவ ஹரேத் பித்தஂ ஸ்வாதுதிக்தைர்விஶுத்திமாந்||௧௧|| பிபேந்மந்தஂ யவாகூஂ வா லாஜைஃ ஸமதுஶர்கராம்| முத்கஜாங்கலஜைரத்யாத்வ்யஞ்ஜநைஃ ஶாலிஷஷ்டிகம்||௧௨|| மத்பஷ்டலோஷ்டப்ரபவஂ ஸுஶீதஂ ஸலிலஂ பிபேத்| முத்கோஶீரகணாதாந்யைஃ ஸஹ வா ஸஂஸ்திதஂ நிஶாம்||௧௩|| த்ராக்ஷாரஸஂ ரஸஂ வேக்ஷோர்குடூச்யம்பு பயோऽபி வா| ஜம்ப்வாம்ரபல்லவோஶீரவடஶுங்காவரோஹஜஃ||௧௪|| க்வாதஃ க்ஷௌத்ரயுதஃ பீதஃ ஶீதோ வா விநியச்சதி| சர்திஂ ஜ்வரமதீஸாரஂ மூர்ச்சாஂ தஷ்ணாஂ ச துர்ஜயாம்||௧௫|| தாத்ரீரஸேந வா ஶீதஂ பிபேந்முத்கதலாம்பு வா| கோலமஜ்ஜஸிதாலாஜாமக்ஷிகாவிட்கணாஞ்ஜநம்||௧௬|| லிஹ்யாத்க்ஷௌத்ரேண பத்யாஂ வா த்ராக்ஷாஂ வா பதராணி வா| |௧௭|

ஸ௦-பித்தஜாயாஂ சர்த்யாஂ விரேகார்தஂ-விரேகப்ரயோஜநாய, த்ராக்ஷேக்ஷுஸ்வரஸைஸ்த்ரிவத்தேயா| தைல்வகஂ வா ஸர்பிர்யோஜ்யம்| பித்தஜே சர்திஷி வத்தஂ ஶ்லேஷ்மதாமகஂ பித்தமூர்த்வமேவ ஹரேத்-வமநஂ தத்ர தேயமித்யர்தஃ| கைர்த்ரவ்யைஃ ? ஸ்வாதுதிக்தைஃ| ஆதுரோ விஶுத்திமாந்-கதவமநவிரேகோ லாஜைர்மந்தஂ பிபேத்| கிம்பூதம் ? ஸமதுஶர்கரம், அதவா யவாகூஂ லாஜைஃ ஸமதுஶர்கராஂ பிபேத்| ஸமதுஶர்கரஶ்ச ஸமதுஶர்கரா சேதி "புமாந் ஸ்த்ரியா" இத்யேகஶேஷஃ| ததா, முத்கஜைர்வ்யஞ்ஜநைர்ஜாங்கலமாஂஸை (மாஂஸஜை)ஶ்ச வ்யஞ்ஜநைஃ ஶாலிஷஷ்டிகமத்யாத்| மத்பஷ்டலோஷ்டஜஂ ஸுஶீதலஂ ஜலஂ பிபேத்| முத்காதிபிர்வா ஸஹ நிஶாஂ ஸ்திதஂ ஜலஂ பிபேத்| த்ராக்ஷாரஸாதிஂ வா யதாயோகஂ பிபேத்| ஜம்ப்வாம்ராதிஜஃ க்வாதஃ க்ஷௌத்ராந்விதஃ ஶீதோ வா-ஶீதகஷாயஃ, பீதஃ க்ஷௌத்ரயுதஶ்சர்த்யாதீந் ஹந்தி| முத்கதலைஃ ஶதமம்பு முத்கதலாம்பு, தத்தாத்ரீரஸேந ஸஹ பிபேத்| அதவா முத்கதலாநாமம்பு முத்கதலாம்பு, ஶீதஂ-ஶீதகஷாயஂ, பிபேத்| கோலாதிகஂ க்ஷௌத்ரேண லிஹ்யாத்| பத்யாஂ வா க்ஷௌத்ரேண லிஹ்யாத்| த்ராக்ஷாஂ வா பதராணி வா லிஹ்யாத்|

Adhikarana kaPajAyAM CardyAM nimbAdi vamanam, kaPajAyAM upavAsaH, kaPajAyAM AragvadhAdiniryUhaH, kaPajAyAM manthAH, annaM rAgAH, kaPajAyAM manaHshilAdilehaH, kaPajAyAM kapitthayogaH, kaPajAyAM durAlaBAlehaH, kaPajAyAM maricAdilehaH (17-21) · Śloka 21

| கபஜாயாஂ வமேந்நிம்பகஷ்ணாபிண்டீதஸர்ஷபைஃ||௧௭|| யுக்தேந கோஷ்ணதோயேந, துர்பலஂ சோபவாஸயேத்| ஆரக்வதாதிநிர்யூஹஂ ஶீதஂ க்ஷௌத்ரயுதஂ பிபேத்||௧௮|| மந்தாந் யவைர்வா பஹுஶஶ்ச்சர்திக்நௌஷதபாவிதைஃ| கபக்நமந்நஂ ஹத்யஂ ச ராகாஃ ஸார்ஜகபூஸ்தணாஃ||௧௯|| லீடஂ மநஃஶிலாகஷ்ணாமரிசஂ பீஜபூரகாத்| ஸ்வரஸேந கபித்தஸ்ய ஸக்ஷௌத்ரேண வமிஂ ஜயேத்||௨௦|| காதேத்கபித்தஂ ஸவ்யோஷஂ, மதுநா வா துராலபாம்| லிஹ்யாந்மரிசசோசைலாகோஶகத்ரஸமாக்ஷிகம்||௨௧||

ஸ௦-கபஜாயாஂ சர்த்யாஂ நிம்பாதிபிர்யுக்தேந கோஷ்ணஜலேந வமேத்| துர்பலஂ ச நரமுபவாஸயேத்| ஆரக்வதாதிநிர்யூஹஂ ஶீதஂ க்ஷௌத்ராந்விதஂ பிபேத்| பஹூந் வாராந் சர்திக்நௌஷதபாவிதைர்யவைர்மந்தாந் பிபேத்| கபக்நமந்நஂ ஹத்யஂ ச புக்தஂ ஸத்வமிஂ ஜயேத்| ராகாஃ ஸகுடேரகபூஸ்தணா வமிஂ ஜயந்தி பீதாஃ| மநஃஶிலாதிகஂ பீஜபூரகரஸேந ஸக்ஷௌத்ரேண வமிஂ ஜயேத்| கபித்தஸ்ய வா ரஸேந மாக்ஷிகாந்விதேந மநஃஶிலாதிகஂ லீடஂ வமிஂ ஜயேத்| கபித்தஂ வா ஸத்ரிகடுகஂ மதுநா காதேத்| தந்வயவாஸஂ வா மதுநா லிஹ்யாத்|

Adhikarana dviShTArthajAyAmauShadham (22) · Śloka 22

அநூகூலோபசாரேண யாதி த்விஷ்டார்தஜா ஶமம்| |௨௨|

ஸ௦-த்விஷார்தஜா சர்திர்மநஸோऽநுகூலோபசாரேண ஶாம்யதி|

Adhikarana kRumijAyAmauShadham, sheShacCardirogANAmauShadham, CardyupadravANAmauShadham (22-23) · Śloka 23

| கமிஜா கமிஹத்ரோககதிதைஶ்ச பிஷக்ஜிதைஃ||௨௨|| யதாஸ்வஂ பரிஶேஷாஶ்ச, தத்கதாஶ்ச ததாऽऽமயாஃ| |௨௩|

ஸ௦-கமிப்யோ ஜாதா சர்திஃ கமிஹத்ரோககதிதைரௌஷதைஃ ஶமஂ யாதி| ந கேவலஂ கமிஜா சர்திரேவ ஶமஂ யாதி| யதாஸ்வஂ பரிஶேஷா அப்யாமயாஃ-கமிஹத்ரோககதாஃ, தேऽபி கமிஹத்ரோககதிதைர்பேஷஜைஃ ஶமஂ யாந்தி|

Adhikarana prasaktAyAM CardyAmauShadham (23-25) · Śloka 25

சர்திப்ரஸங்கேந ஹி மாதரிஶ்வா தாதுக்ஷயாத்கோபமுபைத்யவஶ்யம்| குர்யாததோऽஸ்மிந் வமநாதியோக- ப்ரோக்தஂ விதிஂ ஸ்தம்பநபஂஹணீயம்||௨௩|| ஸர்பிர்குடா மாஂஸரஸா கதாநி கல்யாணகத்ர்யூஷணஜீவநாநி| பயாஂஸி பத்யோபஹிதாநி லேஹாஶ்சர்திஂ ப்ரஸக்தாஂ ப்ரஶமஂ நயந்தி||௨௪|| இதி சர்திசிகித்ஸிதம்|௨௫|

ஸ௦-ஹி-யஸ்மாத், சர்திப்ரஸங்கேந-அநுபந்தேந, யோ தாதுக்ஷயஃ தஸ்மாத்தேதோர்மாதரிஶ்வா அவஶ்யஂ கோபமாயாதி| அதோ ஹேதோர்வமநாதியோகப்ரோக்தஂ விதிஂ ஸ்தம்பநஂ பஂஹணஂ ச குர்யாத், ந புநஸ்ததுக்தமந்யஂ விதிம்| இந்த்ரவஜ்ராவத்தம்| ததா, ஸர்பிர்குடாதயோ தோஷதூஷ்யாநுரோததோ யதாகாலமுபயுக்தாஶ்சர்திஂ ப்ரஸக்தாஂ ஶமயந்தி| உபஜாதிவத்தம்| தந்த்ராந்தரே(?)சோக்தம் (ஹ.க.அ.௩/௨௫)-"அஞ்ஜநஂ சந்தநோஶீரமஜாஸக்ஶர்கரோதகம்| லாஜசூர்ணைஃ பிபேந்மந்தமதியோகஹரஂ பரம்||" இதி|

Adhikarana vAtaje hradroge mastvAdi tailam (25-26) · Śloka 26

சர்திசிகித்ஸிதாதநந்தரஂ ஹத்ரோகஸாதநமுச்யதே, ஹத்ரோகஶப்தஶ்ரவணஸம்பந்தாத்| அத ஹத்ரோகசிகித்ஸிதம்| | ஹத்ரோகே வாதஜே தைலஂ மஸ்துஸௌவீரதக்ரவத்||௨௫|| பிபேத்ஸுகோஷ்ணஂ ஸபிடஂ குல்மாநாஹார்திஜிச்ச தத்| |௨௬|

ஸ௦-வாதஜே ஹத்ரோகே தைலஂ ஸுகோஷ்ணஂ-கிஞ்சிதுஷ்ணஂ, பிபேத்| கிம்பூதம் ? மஸ்துஸௌவீரதக்ராணி வித்யந்தே யஸ்மிஂஸ்ததேவம்| ததா ஸஹ பிடலவணேந ஸபிடஂ, குல்மாதிஜித்|

Adhikarana vAtaje hRudroge lavaNatailam (26) · Śloka 26

| தைலஂ ச லவணைஃ ஸித்தஂ ஸமூத்ராம்லஂ ததாகுணம்||௨௬||

ஸ௦-லவணைஃ-பஞ்சபிஃ ஸைந்தவாதிபிஃ, கோமூத்ரேண காஞ்ஜிகேந ச தைலஂ ஸாமாந்யபரிபாஷயா பக்வஂ ததாகுணஂ-குல்மாதிஜித்|

Adhikarana vAtaje hRudroge bilvAditailam (27-28) · Śloka 28

பில்வஂ ராஸ்நாஂ யவாந் கோலஂ தேவதாருஂ புநர்நவாம்| குலத்தாந் பஞ்சமூலஂ ச பக்த்வா தஸ்மிந்பசேஜ்ஜலே||௨௭|| தைலஂ தந்நாவநே பாநே பஸ்தௌ ச விநியோஜயேத்| |௨௮|

ஸ௦-பில்வாதீநி ஜலே பக்த்வா தஸ்மிந் ஜலே க்வாதீபூதே தைலஂ பசேத்| தத்தைலஂ நஸ்யே பாநேऽநுவாஸநே ச விநியோஜயேத்| தச்ச பூர்வஸமம்|

Adhikarana vAtaje hRudroge shuNThyAdighRutam (28-29) · Śloka 29

| ஶுண்டீவயஸ்தாலவணகாயஸ்தாஹிங்குபௌஷ்கரைஃ||௨௮|| பத்யயா ச ஶதஂ பார்ஶ்வஹத்ருஜாகுல்மஜித்கதம்| |௨௯|

ஸ௦-ஶுண்ட்யாதிபிஃ பக்வஂ ச கதஂ பார்ஶ்வஹத்ருஜாதிஜித்| வயஸ்தா-ஆமலகீ| காயஸ்தா-காகோலீ|

Adhikarana vAtaje hRudroge sauvarcalAdighRutam (29-30) · Śloka 30

| ஸௌவர்சலஸ்ய த்விபலே பத்யாபஞ்சாஶதந்விதே||௨௯|| கதஸ்ய ஸாதிதஃ ப்ரஸ்தோ ஹத்ரோகஶ்வாஸகுல்மஜித்| |௩௦|

ஸ௦-ஸௌவர்சலஸ்ய பலத்வயே பத்யாபஞ்சாஶத்யுக்தே ஸாதிதோ கதப்ரஸ்தோ ஹத்ரோகாதிஜித்|

Adhikarana vAtaje dADimAdicUrNam (30-31) · Śloka 31

| தாடிமஂ கஷ்ணலவணஂ ஶுண்டீ ஹிங்க்வம்லவேதஸம்||௩௦|| அபதந்த்ரகஹத்ரோகஶ்வாஸக்நஂ சூர்ணமுத்தமம்| |௩௧|

ஆ௦ ர௦- சூர்ணமாஹ-தாடீமமிதி| அபதந்த்ரகோ-வாதவ்யாதிநிதாநோக்தஃ|

Adhikarana vAtaje puShkarAdikalkaH (31-32) · Śloka 32

| புஷ்கராஹ்வஶடீஶுண்டீபீஜபூரஜடாபயாஃ||௩௧|| பீதாஃ கல்கீகதாஃ க்ஷாரகதாம்லலவணைர்யுதாஃ| விகர்திகாஶூலஹராஃ|௩௨|

ஸ௦-புஷ்கராஹ்வாதயஃ கல்கீகதாஃ-பிஷ்டாஃ, ததா கதாதியுக்தாஃ பீதா விகர்திகாஶூலஹராஃ| விகர்திகா-ஹதயஸ்யாவர்தச்சேதநிகா இவ ருக்விஶேஷஃ| ஹத்ரோகப்ரஸங்காதேதசிகித்ஸாऽப்யுக்தா|

Adhikarana vAtaje yavAnyAdikvAthaH,vAtaje yavakShArAdipAnam (32-1.5) · Śloka 1

க்வாதஃ கோஷ்ணஶ்ச தத்குணஃ||௩௨|| யவாநீலவணக்ஷாரவசாஜாஜ்யௌஷதைஃ கதஃ| ஸபூதிதாருபீஜாஹ்வபலாஶஶடிபௌஷ்கரைஃ||௩௩|| (யவக்ஷாரோ யவாநீ ச பிபேதுஷ்ணேந வாரிணா| ஏதேந வாதஜஂ ஶூலஂ குல்மஂ சைவ சிரோத்திதம்||௧|| பித்யதே ஸப்தராத்ரேண பவநேந யதா கநஃ| )||௧.௫||

ஸ௦-க்வாதஶ்ச கோஷ்ணோ யவாந்யாதிபிர்தேவதாருஸஹிதைஸ்தத்குணோ விகர்திகாஶூலஹரஃ| ஔஷதஂ-ஶுண்டீ| பீஜஹ்வஃ-பீஜஸாரம், பீஜபூரகமித்யந்யே|

Adhikarana vAtaje pa~jjakolAdicUrNam (34-35) · Śloka 35

பஞ்சகோலஶடீபத்யாகுடபீஜாஹ்வபௌஷ்கரம்| வாருணீகல்கிதஂ பஷ்டஂ யமகே லவணாந்விதம்||௩௪|| ஹத்பார்ஶ்வயோநிஶூலேஷு காதேத்குல்மோதரேஷு ச| |௩௫|

ஸ௦-பஞ்சகோலாதிகஂ வாருண்யா-ப்ரஸந்நயா ஸுரயா, கல்கிதஂபிஷ்டஂ, யமகே பஷ்டஂ ஸைந்தவயுதஂ ஹதாதிஶூலேஷு குல்மாதிஷு ச காதேத்|

Adhikarana vAtaje snehasvedau (35) · Śloka 35

| ஸ்நிக்தாஶ்சேஹ ஹிதாஃ ஸ்வேதாஃ ஸஂஸ்கதாநி கதாநி ச||௩௫||

ஸ௦-இஹ-வாதஜே ஹத்ரோகே, ஸ்வேதாஶ்ச ஸ்நிக்தா ஹிதாஃ| கதாநி பக்வாநி வா (ச)|

Adhikarana vAtaje pa~jcamUlAdipAnapa~jcakaM (36) · Śloka 36

லகுநா பஞ்சமூலேந ஶுண்ட்யா வா ஸாதிதஂ ஜலம்| வாருணீததிமண்டஂ வா தாந்யாம்லஂ வா பிபேத்தஷி||௩௬||

ஸ௦-தஷி ஸத்யாஂ ஹ்ரஸ்வேந பஞ்சமூலேந ஶுண்ட்யா வா ஸாதிதஂ ஜலஂ பிபேத்| வாருணீமண்டஂ வா ததிமண்டஂ வா பிபேத்|

Adhikarana uktAnAmauShadhAnAM viShayaH (37) · Śloka 37

ஸாயாமஸ்தம்பஶூலாமே ஹதி மாருததூஷிதே| க்ரியைஷா|௩௭|

ஸ௦-ஆயாமஃ-ஆக்ஷேபஃ, ஸஹ ஆயாமாதிபிர்வர்ததே யத் ஹதயஂ தஸ்மிஂஸ்ததாவிதே ஹதி ததா மாருததூஷிதே ஸதி க்ரியைஷாசிகித்ஸேயஂ பூர்வோக்தா|

Adhikarana sadravAyAmapramohe vAtahRudroge tittiryAdirasAH (37-38) · Śloka 38

| ஸத்ரவாயாமப்ரமோஹே து ஹிதா ரஸாஃ||௩௭|| ஸ்நேஹாட்யாஸ்தித்திரிக்ரௌஞ்சஶிகிவர்தகதக்ஷஜாஃ| |௩௮|

ஸ௦-ஸத்ரவாயாமப்ரமோஹே புநஃ ஹதி மாருததூஷிதே ரஸாஸ்தித்திர்யாதிஜாஃ| ஸ்நேஹாத்யாஃ-பஹுஸ்நேஹாஃ, ஹிதாஃ|

Adhikarana sadravAyAmapramohe balAtailAdisnehacatuShkam (38-39) · Śloka 39

| பலாதைலஂ ஸஹத்ரோகஃ பிபேத்வா ஸுகுமாரகம்||௩௮|| யஷ்ட்யாஹ்வஶதபாகஂ வா மஹாஸ்நேஹஂ ததோத்தமம்| |௩௯|

ஸ௦-ஸஹத்ரோகோ நரோ பலாதைலஂ பிபேத்| ஸுகுமாரகஂ வா-ப்ரமேஹோக்தஂ கதஂ, யஷ்ட்யாஹ்வஂ ச தச்சதபாகஂ ச யஷ்ட்யாஹ்வஶதபாகஂ-ஶதகத்வஃ பக்வஂ தத்தைலஂ வாதஶோணிதோக்தஂ (ஹ.சி.அ.௨௨/௪௧) பிபேத்| மஹாஸேந்ஹஂ ததோத்தமஂ பிபேத்|

Adhikarana sadravAyAmapramohe rAsnAdimahAsnehaH (39-41) · Śloka 41

ததேவ சாஹ | ராஸ்நாஜீவகஜீவந்தீபலாவ்யாக்ரீபுநர்நவைஃ||௩௯|| பார்ங்கீஸ்திராவசாவ்யோஷைர்மஹாஸ்நேஹஂ விபாசயேத்| ததிபாதஂ ததாம்லைஶ்ச லாபதஃ ஸ நிஷேவிதஃ||௪௦|| தர்பணோ பஂஹணோ பல்யோ வாதஹத்ரோகநாஶநஃ| |௪௧|

ஸ௦-ராஸ்நாதிபிஃ கல்கீகதைர்மஹாஸ்நேஹஂ ததிபாதஂ விபாசயேத்| ததிபாதஂ ச தக்நஃ பாதஃ-சதுர்தபாகப்ரமாணோ, யஸ்மிஂஸ்ததாபூதம்| ததா, அம்லைஃ-காஞ்ஜிகாதிபிஃ, லாபதோ-யதாலாபம்| அநயைவ கல்பநயா ஸஃ-மஹாஸ்நேஹோ, நிஷேவிதஸ்தர்பணோ பஂஹணோ பல்யோ வாதஹத்ரோகக்நஶ்ச ஸ்யாத்|

Adhikarana dIpte~angau kShIrAdi hitam (41-42) · Śloka 42

| தீப்தேऽக்நௌ ஸத்ரவாயாமே ஹத்ரோகே வாதிகே ஹிதம்||௪௧|| க்ஷீரஂ ததிகுடஃ ஸர்பிரௌதகாநூபமாமிஷம்| |௪௨|

ஸ௦-தீப்தேऽக்நௌ ஸதி வாதஹத்ரோகே ஸத்ரவாயாமே ஸஹ த்ரவேண-கம்பநேந, ஆயாமேந ச வர்ததே யஸ்தஸ்மிஂஸ்ததாபூதே க்ஷீராதி ஹிதம்| ஔதகாமிஷஂ-மத்ஸ்யாதிமாஂஸம், ஆநூபாமிஷஂ-க்ராம்யவராஹாதிஜஂ மாஂஸம்|

Adhikarana sheSheShu hRudrogeShvetadahitam (42-43) · Śloka 43

| ஏதாந்யேவ ச வர்ஜ்யாநி ஹத்ரோகேஷு சதுர்ஷ்வபி||௪௨|| ஶேஷேஷு, ஸ்தம்பஜாட்யாமஸஂயுக்தேऽபி ச வாதிகே| |௪௩|

ஸ௦-வாதஹத்ரோகஂ முக்த்வாऽந்யேஷு-ஶேஷேஷு, சதுர்ஷு ஹத்ரோகேஷ்வேதாநி-க்ஷீராதீநி, வர்ஜ்யாநி-ந ப்ரயோஜ்யாநி| ந கேவலமேஷ்வேதாநி வர்ஜ்யாநி, யாவத்ஸ்தம்பஜாட்யாமஸஂயுக்தே வாதிகேऽபி ஹத்ரோக ஏதாநி வர்ஜ்யாநி|

Adhikarana sakaPe hRudroge virecanam (43) · Śloka 43

| கபாநுபந்தே தஸ்மிஂஸ்து ரூக்ஷோஷ்ணாமாசரேத்க்ரியாம்||௪௩||

ஸ௦-தஸ்மிந்-வாதிகே ஹத்ரோகே, கபாநுபந்தே து ஸதி ரூக்ஷோஷ்ணாஂ க்ரியாஂ ஸேவேத|

Adhikarana pittaje virecanAnantaraM peyAdikramaH, pittajekShatapittajvaroktaM shodhanam, pittaje kaTvImadhukakalkaH (44-45) · Śloka 45

பைத்தே த்ராக்ஷேக்ஷுநிர்யாஸஸிதாக்ஷௌத்ரபரூஷகைஃ| யுக்தோ விரேகோ ஹத்யஃ ஸ்யாத்க்ரமஃ ஶுத்தே ச பித்தஹா||௪௪|| க்ஷதபித்தஜ்வரோக்தஂ ச பாஹ்யாந்தஃ பரிமார்ஜநம்| கட்வீமதுககல்கஂ ச பிபேத்ஸஸிதமம்பஸா||௪௫||

ஸ௦-பைத்தே ஹத்ரோகே த்ராக்ஷேக்ஷுநிர்யாஸாதியுக்தோ விரேகோ ஹத்யஃ ஸ்யாத்| ஶுத்தே ஸத்யநந்தரஂ க்ரமஃ பித்தஹா ஸ்யாத், ஸ து பேயாதிகஃ கார்யஃ| க்ஷதே பித்தஜ்வரே ச யா பஹிரந்தஶ்ச ஶுத்திருக்தா ஸா சாத்ர கார்யா| கடுகீமதுககல்கஂ ஶர்கராந்விதமம்பஸா பிபேத்|

Adhikarana pittaje shreyasyAdighRutam (46-47) · Śloka 47

ஶ்ரேயஸீஶர்கராத்ராக்ஷாஜீவகர்ஷபகோத்பலைஃ| பலாகர்ஜூரகாகோலீமேதாயுக்மைஶ்ச ஸாதிதம்||௪௬|| ஸக்ஷீரஂ மாஹிஷஂ ஸர்பிஃ பித்தஹத்ரோகநாஶநம்| |௪௭|

ஸ௦-ஶ்ரேயஸ்யாதிபிஃ ஸாதிதஂ க்ஷீராந்விதஂ மாஹிஷஂ ஸர்பிஃ பித்தஹத்ரோகக்நம்| ஶ்ரேயஸீ-ஹஸ்திபிப்பலீ| மாஹிஷகதஸ்யாத்ர நிர்தேஶஃ ஶீததமத்வாத்|

Adhikarana pittaje prapauNDarIkAdi, pittaje svAduvargakRutaM ghRutam, pittaje anuvAsanabastiH (47-49) · Śloka 49

| ப்ரபௌண்டரீகமதுகபிஸக்ரந்திகஸேருகாஃ||௪௭|| ஸஶுண்டீஶைவலாஸ்தாபிஃ ஸக்ஷீரஂ விபசேத்கதம்| ஶீதஂ ஸமது தச்சேஷ்டஂ ஸ்வாதுவர்ககதஂ ச யத்||௪௮|| பஸ்திஂ ச தத்யாத்ஸக்ஷௌத்ரஂ தைலஂ மதுகஸாதிதம்| |௪௯|

ஸ௦-ப்ரபௌண்டரீகாதிபிஃ க்ஷீரயுதஂ பக்வஂ கதஂ ஶீதீபுதஂ ஸந்மாக்ஷிகோபேதஂ தச்சேஷ்டமத்ர ரோகே| ஸ்வாதுவர்கேண-த்ராக்ஷாதிநா, யச்ச கதஂ தச்ச ஹிதம்| ததா, பஸ்திஂ மதுகஸாதிதஂ-மதுகேந பக்வஂ, மாக்ஷிகாந்விதஂ தத்யாத்|

Adhikarana pittaje picumandAdinA vamanam,pittaje kulatthAdi annapAnam (49-50) · Śloka 50

| கபோத்பவே வமேத்ஸ்விந்நஃ பிசுமந்தவசாம்பஸா||௪௯|| குலத்ததந்வோத்தரஸதீக்ஷ்ணமத்யயவாஶநஃ| |௫௦|

ஸ௦-கபோத்பவே ஹத்ரோகே ஸ்விந்நோ நிம்பவசாப்யாஂ க்வதிதேந ஜலேந வமேத் குலத்தஜாங்கலாதிரஸ(லரஸாதி)புக்|

Adhikarana pittaje vacAdicUrNam, pittaje puShkarAdicUrNam, pittaje aBayAdikvAthaH (50-52) · Śloka 52

| பிபேச்சூர்ணஂ வசாஹிங்குலவணத்வயநாகராத்||௫௦|| ஸைலாயவாநககணாயவக்ஷாராத்ஸுகாம்புநா| பலதாந்யாம்லகௌலத்தயூஷமூத்ராஸவைஸ்ததா||௫௧|| புஷ்கராஹ்வாபயாஶுண்டீஶடீராஸ்நாவசாகணாத்| க்வாதஂ ததாऽபயாஶுண்டீமாத்ரீபீதத்ருகட்பலாத்||௫௨||

ஸ௦-சூர்ணஂ வசாதிப்ய உஷ்ணோதகேந பிபேத்| யவாநகோ-யவாநீபேதஃ| ததா, பலதாந்யாம்லதிபிர்வைகதரேண(மேந)பிபேத்| ததா, புஷ்கராதேஶ்சூர்ணஂ பூர்வோக்தைருஷ்ணா(ம்ப்வா)திபிஃ பிபேத்| ததா, ஹரீதக்யாதேஃ க்வாதஂ பிபேத்|

Adhikarana pittaje rohitakAdilehaH (53-54) · Śloka 54

க்வாதே ரோஹிதகாஶ்வத்தகதிரோதும்பரார்ஜுநே| ஸபலாஶவடே வ்யோஷத்ரிவச்சூர்ணாந்விதே கதஃ||௫௩|| ஸுகோதகாநுபாநஶ்ச லேஹஃ கபவிகாரஹா| |௫௪|

ஸ௦-ரோஹிதகாதீநாஂ க்வாதே த்ரிகடுத்ரிவச்சூர்ணயுதே கதோ லேஹ உஷ்ணோதகாநுபாநஃ கபவிகாரஹா| அர்ஶஶ்சிகித்ஸிதோக்தஂ (ஹ.சி.அ.௮/௧௦௪)-"துலாஂ திவ்யாம்பஸி பசேத்" இதி ப்ரமாணாநுஸாரேண பரிமாணமத்ர நிரூபிதம்|

Adhikarana pittaje shleShmagulmoktaghRutAdIni, pittaje shilAhvAdirasAyanAni (54-55) · Śloka 55

| ஶ்லேஷ்மகுல்மோதிதாஜ்யாநி க்ஷாராஂஶ்ச விவிதாந் பிபேத்||௫௪|| ப்ரயோஜயேச்சிலாஹ்வஂ வா ப்ராஹ்மஂ வாऽத்ர ரஸாயநம்| ததாऽऽமலகலேஹஂ வா ப்ராஶஂ வாऽகஸ்த்யநிர்மிதம்||௫௫||

ஸ௦-கபஹத்ரோகே, ஶ்லேஷ்மகுல்மே யாநி கதிதாந்யாஜ்யாநி-ஸர்பீஷி, தத்ரைவோக்தாந் க்ஷாராஂஶ்ச நாநாவிதாஂஸ்தாந் பிபேத்| ஶிலாஜது ப்ரயோஜயேத்| வா ப்ராஹ்மஂ ரஸாயநஂ-ரஸாயநாத்யாயோக்தம் (ஹ.உ.அ.௩௯/௧௫)| ததா, ஆமலகலேஹஂ வா-ரஸாயநோக்தமேவ ச்யவநப்ராஶாக்யம் (ஹ.உ.அ.௩௯/௩௩)| அதவா, ப்ராஶஂ-லேஹஂ, அகஸ்த்யநிர்மிதஂ காஸசிகித்ஸிதோக்தஂ (ஹ.சி.அ.௩/௧௨௭), ப்ரயோஜயேத்|

Adhikarana shUlacikitsA, ajIrNashUlasya auShadham (56-57) · Śloka 57

ஸ்யாச்சூலஂ யஸ்ய புக்தேऽதி, ஜீர்யத்யல்பஂ, ஜராஂ கதே| ஶாம்யேத்ஸ குஷ்டகமிஜில்லவணத்வயதில்வகைஃ||௫௬|| ஸதேவதார்வதிவிஷைஶ்சூர்ணமுஷ்ணாம்புநா பிபேத்| |௫௭|

ஸ௦-யஸ்ய-புஂஸோ, புக்தே-தத்கால ஏவ, அதி ஶூலஂ ஸ்யாத்| ஜீர்யத்யந்நே-மத்யமாயாஂ பாகாவஸ்தாயாஂ, அல்பஂ ஶூலஂ ஸ்யாத்| ஜராஂ கதே-கிட்டஸாரதயா பரிணதேऽந்நே, து ஶாம்யேத்| ஸஃ-நரஃ, குஷ்டாதிபிஶ்சூர்ணமுஷ்ணாம்புநா பிபேத்|

Adhikarana jIrNashUlasya auShadham, jIryacchUlasya auShadham (57-58) · Śloka 58

| யஸ்ய ஜீர்ணேऽதிகஂ ஸ்நேஹைஃ ஸ விரேச்யஃ, பலைஃபுநஃ||௫௭|| ஜீர்யத்யந்நே, ததா மூலைஸ்தீக்ஷ்ணைஃ ஶூலே ஸதாऽதிகே| |௫௮|

ஸ௦-யஸ்ய-புஂஸோ, ஜீர்ணே ஸத்யதிகஂ ஶூலஂ பவேத், ஸ ஸ்நேஹைஃ-விரேசநத்ரவ்யஸித்தைஃ, விரேசநீயஃ| ஜீர்யத்யந்நே-பச்யமாநாவஸ்தாயாஂ, அதிகஂ ஶூலே ஸதி பலைர்விரேச்யஃ| ததா ச முநிஃ(?)-"மத்வீகாऽத விடங்காநி கர்ஜூராணி பரூஷகம்| ஆரக்வதோऽதாமலகஂ ஹரீதக்யோ பிபீதகம்|| கம்பில்லகோபசித்ரே ச த்ரபுஸஂ ச முகூலகம்| நீலிகா குவலஂ பீலு பவேத்பலவிரேசநம்||" இதி| யஸ்ய புநஃ ஸதாऽதிகமேவ ஶூலஂ-கேவலஂ ந புக்தமாத்ரே ஜீர்ணே ஜீர்யதி வா, ஸஃ-புருஷோ, மூலைஸ்தீக்ஷ்ணைஃ-மூலவிரேசநைர்தந்தீத்ரிவச்ச்யாமாஸப்தலாதித்ரவ்யைஃ ஸமந்விதைஃ, விரேச்யஃ| ததா சோக்தம்-"ஸப்தலாஶங்கிநீதந்தீத்ரவந்தீகிரிகர்ணிகாஃ| த்ரிவச்ச்யாமோதகீர்யா ச ப்ரகீர்யா க்ஷீரிணீ ததா|| சகலாண்டீ கவாக்ஷீ ச குசாக்ஷீ கிரிகர்ணிகா| மஸூரவிதலா சைவ பவேந்மூலவிரேசநம்||" இதி|

Adhikarana rUddhagatAvanile anulomanam (58-59) · Śloka 59

| ப்ராயோऽநிலோ ருத்தகதிஃ குப்யத்யாமாஶயே கதஃ||௫௮|| தஸ்யாநுலோமநஂ கார்யஂ ஶுத்திலங்கநபாசநைஃ| |௫௯|

ஸ௦-பாஹுல்யேந மாருதோ ருத்தமார்க ஆமாஶயஂ(யே) கதஃ குப்யதி| தஸ்ய-மருதஃ, ஶுத்த்யாதிபிஃ-அவஸ்தாவஶாத்வயஸ்தைஃ ஸமஸ்தைர்வா, அநுலோமநஂ கார்யம்|

Adhikarana kRumije hRudroge auShadham (59-60) · Śloka 60

| கமிக்நமௌஷதஂ ஸர்வஂ கமிஜே ஹதயாமயே||௫௯|| இதி ஹத்ரோகசிகித்ஸிதம்|௬௦|

ஸ௦-கமிஜே ஹத்ரோகே ஸர்வமேவ ச கமிக்நமௌஷதம்|

Adhikarana tRuShNAcikitsA, sarvAsu tRuShNAsu sAmAnyamauShadham (60-67) · Śloka 67

அத தஷ்ணாசிகித்ஸிதம்| தஷ்ணாஸு வாதபித்தக்நோ விதிஃ ப்ராயேண ஶஸ்யதே| ஸர்வாஸு ஶீதோ பாஹ்யாந்தஸ்ததா ஶமநஶோதநஃ||௬௦|| திவ்யாம்பு ஶீதஂ ஸக்ஷௌத்ரஂ தத்வத்போமஂ ச தத்குணம்| நிர்வாபிதஂ தப்தலோஷ்டகபாலஸிகதாதிபிஃ||௬௧|| ஸஶர்கரஂ வா க்வதிதஂ பஞ்சமூலேந வா ஜலம்| தர்பபூர்வேண மந்தஶ்ச ப்ரஶஸ்தோ லாஜஸக்துபிஃ||௬௨|| வாட்யஶ்சாமயவைஃ ஶீதஃ ஶர்கராமாக்ஷிகாந்விதஃ| யவாகூஃ ஶாலிபிஸ்தத்வத்கோத்ரவைஶ்ச சிரந்தநைஃ||௬௩|| ஶீதேந ஶீதவீர்யைஶ்ச த்ரவ்யைஃ ஸித்தேந போஜநம்| ஹிமாம்புபரிஷிக்தஸ்ய பயஸா ஸஸிதாமது||௬௪|| ரஸைஶ்சாநம்லலவணைர்ஜாங்கலைர்கதபர்ஜிதைஃ| முத்காதீநாஂ ததா யூஷைர்ஜீவநீயரஸாந்விதைஃ||௬௫|| நஸ்யஂ க்ஷீரகதஂ ஸித்தஂ ஶீதைரிக்ஷோஸ்ததா ரஸஃ| நிர்வாபணாஶ்ச கண்டூஷாஃ ஸூத்ரஸ்தாநோதிதா ஹிதாஃ||௬௬|| தாஹஜ்வரோக்தா லேபாத்யா நிரீஹத்வஂ மநோரதிஃ| மஹாஸரித்த்ரதாதீநாஂ தர்ஶநருமரணாநி ச||௬௭||

ஸ௦-தஷ்ணாஸு ஸர்வாஸு வாதபித்தஹரஃ ஸர்வோऽபி விதிரிஷ்யதே| ததா, பாஹ்யதோऽப்யந்தரே ச ஶீதோ விதிஃ| ததா, ஶமநஂ ஶோதநஂ ச ஶஸ்யதே| திவ்யாம்பு-ஆந்தரிக்ஷஂ ஜலஂ, ஶீதஂ மாக்ஷிகேண ஸஹ ஶஸ்யதே| பௌமஂ ச ஜலஂ தத்குணஂ-திவ்யாம்புஸமாநகுணஂ "ஶுசிபத்வஸிதஶ்சேதே தேஶே" (ஹ.ஸூ.அ.௫|௫) இத்யாதிலக்ஷணலக்ஷிதம், தச்ச ஶஸ்யதே| தஸ்ய-திவ்யஜலஸ்யேவ குணா யஸ்ய தத்தத்குணம்| தப்தலோஷ்டககபாலஸிகதாதிபிஸ்தப்தஂ தந்நிர்வாபிதஂ-ஶீதீகதஂ ஶஸ்யதே| அதவா, ததேவ ஸமஶர்கரஂ ஶஸ்யதே| அதவா, தர்பபூர்வேண-தணாக்யேந, பஞ்சமூலேந க்வதிதஂ நிர்வாபிதஂ ஶஸ்யதே| ததா, லாஜஸக்துபிஃ கதோ மந்தஃ ப்ரஶஸ்தஃ| ததா, ஆமைஃ-அபஷ்டைஃ, யவைர்வாட்யஃ ப்ரஶஸ்தஃ ஶீதீபூதஃ ஶர்கராமாக்ஷிகயுக்தஃ| யவாகூஃ ஶாலிபிஸ்ததைவ ஶர்கராமாக்ஷிகாந்விதா ஶஸ்தா| ததா, சிரந்தநைஃ கோத்ரவைஃ ஶர்கராமதுயுக்தா யவாகூஃ ஶஸ்தா| ததா, ஶீதேந-ஶீதீகதேந த்ரவ்யேண, ஶீதவீர்யைஶ்ச த்ரவ்யைஃ ஸித்தேந போஜநஂ ஹிதம்| அதவா, ஶீதஜலைஃ பரிஷிக்தஸ்ய புஂஸஃ பயஸா ஸஶர்கராமார்த்வீகஂ போஜநஂ ஹிதம்| அதவா ந கேவலஂ பயஸா ஸாத்ம்யாதிவஶாந்மாஂஸரஸைர்ஜாங்லைஃ கிஞ்சிதம்லலவணைரதபர்ஜிதைர்போஜநஂ ஹிதம்| ததா, முத்கமஸூராதிகாநாஂ யூஷைர்ஜீவநீயரஸயுக்தைர்போஜநஂ ஹிதம்| ததா, ஶீதைஃ-ஶீதவீர்யைஶ்சந்தநாதிபிஃ, ததேக்ஷுரஸே ஸித்தஂ க்ஷீரகதஂ நஸ்யஂ ஹிதம்| க்ஷீரோத்பவஂ கதஂ க்ஷீரகதம்| ததா, ஸூத்ரஸ்தாநோதிதாஃ (அ.௨௨) நிர்வாபணாஃ-ரோபணாஃ, கண்டூஷா ஹிதாஃ| ததா, தாஹஜ்வரே ய உக்தா லேபாத்யாஃ-"தூர்வாதிபிர்வா பித்தக்நைஃ" (ஹ.சி.அ.௧/௧௩௧) இத்யாதிக்ரந்தநிர்திஷ்டாஃ, தே ச ஹிதாஃ| ததா, நிரீஹத்வஂ-நிர்வ்யாபாரத்வஂ ஹிதம்| ததா, மநஸோரதிஃ-நிர்வதத்வம்| ததா, மஹாஸரிதாஂ மஹாஹ்ரதாநாஂ-மஹாதடாகாநாஂ, ச தர்ஶநஸ்மரணாநி ஹிதாநி|

Adhikarana vAtajAyAM tRuShNAyAmauShadham (68) · Śloka 68

இதி தஷ்ணாஸு ஸாமாந்யேந சிகித்ஸிதமுக்தம்| விஶேஷேணாஹ தஷ்ணாயாஂ பவநோத்தாயாஂ ஸகுடஂ ததி ஶஸ்யதே| ரஸாஶ்ச பஂஹணாஃ ஶீதா விதார்யாதிகணாம்பு ச||௬௮||

ஸ௦-பவநோத்தாயாஂ தஷ்ணாயாஂ ததி குடேந ஸஹ ஶஸ்யதே| மாஂஸரஸாஶ்ச பஂஹணாஃ ஶஸ்தாஃ| ததா விதார்யாதிகணாம்பு "விதாரிபஞ்சாங்குல" (ஹ.ஸூ.அ.௧௫/௯)இத்யாதிபிஃ ஶதஂ தோயஂ-பாநீயஂ, ஶஸ்தம்|

Adhikarana pittajAyAM auShadham (69-72) · Śloka 72

பித்தாஜாயாஂ ஸிதாயுக்தஃ பக்வோதும்பரஜோ ரஸஃ| தத்க்வாதோ வா ஹிமஸ்தத்வத்ஸாரிவாதிகணாம்பு வா||௬௯|| தத்விதைஶ்ச கணைஃ ஶீதகஷாயாந் ஸஸிதாமதூந்| மதுரைரௌஷதைஸ்தத்வத் க்ஷீரிவக்ஷைஶ்ச கல்பிதாந்||௭௦|| பீஜபூரகமத்வீகாவடவேதஸபல்லவாந்| மூலாநி குஶகாஶாநாஂ யஷ்ட்யாஹ்வஂ ச ஜலே ஶதம்||௭௧|| ஜ்வரோதிதஂ வா த்ராக்ஷாதி பஞ்சஸாராம்பு வா பிபேத்| |௭௨|

ஸ௦-பித்தோத்தாயாஂ ஶர்கராந்விதஃ பக்வோதும்பரபலஜோ ரஸஃ, தேஷாஂ-உதும்பராணாஂ வா க்வாதோ ஹிமஃ, தத்வத்-ஸிதாயுக்தஃ, ஶஸ்யதே| ததைவ ஸாரிவாதிகணாம்பு-"ஸாரிவோஶீர" (ஹ.ஸூ.அ.௧௫|௧௧) இத்யாதி ப்ரஶஸ்யதே| தத்விதைஃ-ஶீதவீர்யைஶ்ச, கணைஃ கதாந் ஶீதகஷாயாந் ஸஸிதாமாக்ஷிகாந் பிபேத்| ததைவ மதுரைஃ-த்ராக்ஷாதிபிர்த்ரவ்யைஃ, கல்பிதாந்| க்ஷீரிவக்ஷைஶ்ச-அஶ்வத்தந்யக்ரோதாதிபிஃ, கல்பிதாந் ஶீதகஷாயாந் ஸஶர்கராமதூந் பிபேத்| பீஜபூரகாதிபல்லவாந் குஶகாஶாநாஂ மூலாநி மதுகஂ சைதஜ்ஜலே ஶதஂ பிபேத்| ஶீதமிதி ப்ரகதத்வாத்யோக்யத்வாச்சாத்ர யோஜ்யம்| அதவா, ஜ்வரசிகித்ஸிதோக்தஂ [த்ராக்ஷாதி-] "த்ராக்ஷாமதூக" (ஹ.சி.அ.௧|௫௫) இத்யாதிகஂ பாண்டஂ ஶீதகஷாயஂ [வா] பிபேத்| பஞ்சஸாராம்பு வா-"மதுகர்ஜூரமத்வீகா" (ஹ.சி.அ.௨/௧௪) இத்யாதி ரக்தபித்தசிகித்ஸிதே படிதஂ, பிபேத்|

Adhikarana kaPajAyAM auShadham (72-74) · Śloka 74

| கபோத்பவாயாஂ வமநஂ நிம்பப்ரஸவவாரிணா||௭௨|| பில்வாடகீபஞ்சகோலதர்பபஞ்சகஸாதிதம்| ஜலஂ பிபேத்ரஜந்யா வா ஸித்தஂ ஸக்ஷௌத்ரஶர்கரம்||௭௩|| முத்கயூஷஂ ச ஸவ்யோஷபடோலீநிம்பபல்லவம்| யவாந்நஂ தீக்ஷ்ணகவலநஸ்யலேஹாஂஶ்ச ஶீலயேத்||௭௪||

ஸ௦-ஶ்லேஷ்மஜாயாஂ தஷ்ணாயாஂ நிம்பபத்ரபாநீயேந வமநஂ ஶஸ்தம்| பில்வாதிபிர்ஜலஂ ஸாதிதஂ கபதஷ்ணாயாஂ பிபேத்| ரஜந்யா-ஹரித்ரயா, ஜலஂ ஸித்தஂ பிபேத்| ஸக்ஷௌத்ரஶர்கரஂ கபதஷ்ணாயாஂ முத்கயூஷஂ ச த்ரிகடுபடோலநிம்பபல்லவாந்விதஂ பிபேத்| யவாந்நஂ தீக்ஷ்ணகவலஂ தீக்ஷ்ணநஸ்யஂ தீக்ஷ்ணலேஹஂ ச ஶீலயேத்| ஶிம்பீதாந்யம்| கச்சகஃ-துமு(தூணீ)கஃ| வங்கஸேநே (தஷா-ஶ்லோ.௨௨)-"பில்வாடகீதாதகீபஞ்சகோலதர்பேஷு ஸித்தஂ கபஜாஂ நிஹந்தி| "இதி| யோகரத்நே-"பில்வாடகீ[கந்யக] பஞ்சமூலதர்பேஷு ஸித்தஂ கபஜாஂ நிஹந்தி|" இதி| கச்சக(தாதகி)-பஞ்சகோலயோஃ ஸ்தாநே லகு [பஞ்சமூலம்]| வங்கஸேநே(தஷா. ஶ்லோ.௨௩)-"ஸஜீரகாண்யார்த்ரகஶங்கபேரஸௌவர்சலாந்யர்தஜலப்லுதாநி| மத்யாநி ஹத்யாநி ச கந்தவந்தி பீதாநி ஸத்யஃ ஶமயந்தி தஷ்ணாம்||" இதி|

Adhikarana sannipAtajAyAM auShadham,AmrajAyAM auShadham (75) · Śloka 75

ஸர்வைராமாச்ச தத்தந்த்ரீ க்ரியேஷ்டா வமநஂ ததா| த்ர்யூஷணாருஷ்கரவசாபலாம்லோஷ்ணாம்புமஸ்துபிஃ||௭௫||

ஸ௦-ஸர்வைராமாச்ச தஷ்ணாயாஂ ஸத்யாஂ தத்தந்த்ரீ ஸந்நிபாதக்ந்யாமக்நீ ச க்ரியேஷ்டா| ததா ச வமநமிஷ்டம்| த்ர்யூஷணாருஷ்கரவசாதியுக்தேந பலாம்லேநோஷ்ணஜலேந வா மஸ்துநா வா இஷ்டம்|

Adhikarana upavAsajAyAM auShadham (76) · Śloka 76

அந்நாத்யயாந்மண்டமுஷ்ணஂ ஹிமஂ மந்தஂ ச காலவித்| |௭௬|

ஸ௦-அந்நாத்யயாத்-அந்நவிரஹாத், தஷ்ணாயாஂ ஸத்யாஂ மண்டமுஷ்ணஂ ஶீதஂ மந்தஂ ச காலப்ரகதிஸாத்ம்யாதிவித் பிபேத்| வாதகபப்ரகதிநா உஷ்ணோ மண்டஃ பேயஃ| பித்தஶ்லேஷ்மப்ரகதிநா வாதபித்தப்ரகதிநா ச ஹிமோ மந்தஃ பேயஃ| ஏவஂ காலஸாத்ம்யாதிஷு நிருப்யம்| "ஸக்தவஃ ஸர்பிஷாऽப்யக்தாஃ ஶீதோதகபரிப்லுதாஃ| நாதித்ரவா நாதி ஸாந்த்ரா மந்த இத்யபிதீயதே||" இதி|

Adhikarana shramajAyAM auShadham (76) · Śloka 76

| தஷி ஶ்ரமாந்மாஂஸரஸஂ மந்தஂ வா ஸஸிதஂ பிபேத்||௭௬||

ஸ௦-ஶ்ரமாத்தஷி ஜாதாயாஂ மாஂஸரஸஂ மத்யஂ வா ஸஶர்கரஂ பிபேத்|

Adhikarana AtapajAyAM tRuShNAyAmau (77) · Śloka 77

ஆதபாத்ஸஸிதஂ மந்தஂ யவகோலஜஸக்துபிஃ| ஸர்வாண்யங்காநி லிம்பேச்ச திலபிண்யாககாஞ்ஜிகைஃ||௭௭||

ஸ௦-ஆதபாத்தஷி யவகோலோத்பவைஃ ஸக்துபிஃ ஸஶர்கரஂ மந்தஂ பிபேத்| ஸர்வாணி சாங்காநி திலபிண்யாககாஞ்ஜிகைர்லிம்பேத்|

Adhikarana shItasnAnajAyAM tRuShNAyAmau (78) · Śloka 78

ஶீதஸ்நாநாச்ச மத்யாம்பு பிபேத்தண்மாந் குடாம்பு வா| |௭௮|

ஸ௦-ஶீதஸ்நாநாச்ச தண்மாந் மத்யாம்பு பிபேத்| தண்மாநிதி மதுபி மய இதி ணத்வே ரூபம்| குடஜலஂ வா பிபேத்|

Adhikarana madyajAyAM tRuShNAyAmau (78) · Śloka 78

| மத்யாதர்தஜலஂ மத்யஂ ஸ்நாதோऽம்லலவணைர்யுதம்||௭௮||

ஸ௦-மத்யாத்தண்மாநர்தஜலஂ மத்யஂ ஸ்நாதஶ்சாம்லலவணாப்யாஂ யுதஂ பிபேத்|

Adhikarana snehatIkShNAgnijAyAM tRuShNAyAmau (79) · Śloka 79

ஸ்நேஹதீக்ஷ்ணதராக்நிஸ்து ஸ்வபாவஶிஶிரஂ ஜலம்| |௭௯|

ஸ௦-ஸ்நேஹேந தீக்ஷ்ணதரோऽக்நிர்யஸ்ய ஸ நரஸ்தண்மாந்நிஸர்கஶீதலஂ ஜலஂ பிபேத்|

Adhikarana ajIrNasnehajAyAM tRuShNAyAmau (79) · Śloka 79

| ஸ்நேஹாதுஷ்ணாம்ப்வஜீர்ணாத்து ஜீர்ணாந்மண்டஂ பிபாஸிதஃ||௭௯||

ஸ௦-ஸ்நேஹாத் புநரஜீர்ணாத் பிபாஸித உஷ்ணாம்பு வா பிபேத்| ஜீர்ணாத்து ஸ்நேஹத்தஷி மண்டஂ பிபேத்|

Adhikarana snigdhAnnajAyAM tRuShNAyAmau (80) · Śloka 80

பிபேத்ஸ்நிக்தாந்நதஷிதோ ஹிமஸ்பர்தி குடோதகம்| |௮௦|

ஸ௦-ஸ்நிக்தாந்நேந புக்தேந தஷிதோ ஹிமஸ்பர்தி-துஹிநஶீதலஂ, குடோதகஂ பிபேத்|

Adhikarana gurvAdyannajAyAM tRuShNAyAmau (80) · Śloka 80

| குர்வாத்யந்நேந தஷிதஃ பீத்வோஷ்ணாம்பு ததுல்லிகேத்||௮௦||

ஸ௦-குர்வாத்யந்நேந புக்தேந தஷிதஃ பீத்வோஷ்ணாம்பு தத்-குர்வாத்யந்நஂ, உத்வமேத்|

Adhikarana rasakShayajAyAM tRuShNAyAmau (81) · Śloka 81

க்ஷயஜாயாஂ க்ஷயஹிதஂ ஸர்வஂ பஂஹணமௌஷதம்| |௮௧|

ஸ௦-க்ஷயஜாயாஂ தஷி க்ஷயே ஹிதஂ யத் பஂஹணமௌஷதஂ தத்ஸர்வஂ ஹிதஂ-ஶஸ்தம்|

Adhikarana kRushAdijAyAM tRuShNAyAmauShadham (81) · Śloka 81

| கஶதுர்பலரூக்ஷாணாஂ க்ஷீரஂ சாகோ ரஸோऽதவா||௮௧||

ஸ௦-கஶாதீநாஂ தஷி ஜாதாயஂ க்ஷீரஂ ஹிதம்| அதவா சாகோ ரஸோ ஹிதஃ|

Adhikarana sordhvavAtAyAM tRuShNAyAmauShadham (82) · Śloka 82

க்ஷீரஂ ச ஸோர்த்வவாதாயாஂ க்ஷயகாஸஹரைஃ ஶதம்| |௮௨|

ஸ௦-ஸோர்த்வவாதாயாஂ தஷி க்ஷயகாஸஹரைஃ ஶதஂ க்ஷீரஂ ஹிதம்| சஶப்தாந்மாஂஸரஸஶ்ச|

Adhikarana rogopasargajAyAM tRuShNAyAmauShadham (82-83) · Śloka 83

| ரோகோபஸர்காஜ்ஜாதாயாஂ தாந்யாம்பு ஸஸிதாமது||௮௨|| பாநே ப்ரஶஸ்தஂ ஸர்வா ச க்ரியா ரோகாத்யபேக்ஷயா| |௮௩|

ஸ௦-ரோகோபஸர்காஜ்ஜாதாயாஂ தஷி தாந்யாம்பு ஸஸிதாமாக்ஷிகஂ பாநே ப்ரஶஸ்தம்| ஸர்வா ச க்ரியா ரோகாத்யபேக்ஷயா ஶஸ்தா|

Adhikarana pUrvAmayakShINajAyAM tvaritaM auShadham (6) · Śloka 6

| தஷ்யந் பூர்வாமயக்ஷீணோ ந லபேத ஜலஂ யதி||௮௩|| மரணஂ தீர்கரோகஂ வா ப்ராப்நுயாத்த்வரிதஂ ததஃ| ஸாத்ம்யாந்நபாநபைஷஜ்யைஸ்தஷ்ணாஂ தஸ்ய ஜயேத்புரா||௮௪|| தஸ்யாஂ ஜிதாயாமந்யோऽபி வ்யாதிஃ ஶக்யஶ்சிகித்ஸிதும்| ௮௪ ௧/௨| இதி தஷ்ணாரோகசிகித்ஸிதம்| இதி ஶ்ரிவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ சதுர்தே சிகித்ஸிதஸ்தாநே சர்திஹத்ரோகதஷ்ணாசிகித்ஸிதஂ நாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ||௬||

ஸ௦-பூர்வாமயேந க்ஷீணஃ ஸந் தஷ்ணக்-பிபாஸிதோ, யதி ஜலஂ ந லபேத ததா மரணஂ தீர்கரோகஂ வா ப்ராப்நுயாத்| ததஶ்ச ஹேதோஸ்த்வரிதஂ-ஶீக்ரதரஂ, தஸ்ய-நரஸ்ய, பூர்வமந்யேப்யோ ரோகேப்யஃ ஸாத்ம்யாந்ந பாநபேஷஜைஸ்தஷஂ ஜயேத், ததோऽபரஂ ரோகம்| கிமேவஂ க்ரியதே ? இத்யாஹ-தஸ்யாஂ தஷி ஜிதாயாஂ ஸத்யாமந்யோऽபி ரோக உபக்ரமிதுஂ ஶக்யஃ| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ சதுர்தே சிகித்ஸிதஸ்தாநே சர்திஹத்ரோகதஷ்ணாசிகித்ஸிதஂ நாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௬||