10. grahaṇīdōṣacikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਅਤੀਸਾਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਚ੍ਯਤੇ, ਨਿਦਾਨਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਚ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੮/੧੬੪)-"ਅਰ੍ਸ਼ੋਤਿਸਾਰਗ੍ਰਹਣੀਵਿਕਾਰਾਃ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ, ਅਤ ਆਹ-

Adhikarana grahaNIdoShacikitsitAdhyAyaH (2-3) · Śloka 3

ਅਥਾਤੋ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ||੨|| )||੩||

ਸ੦-ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਮਾਸ਼੍ਰਿਤੋ ਦੋਸੋ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਃ,-ਤਦਾਸ਼੍ਰਿਤਸ੍ਥਾਨੋਦਿਤਕਾਰੀ ਵਾਤਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਃ, ਤਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍|

Adhikarana grahaNIdoShe~ajIrNavadatIsAravaccopacAraH (1) · Śloka 1

ਗ੍ਰਹਣੀਮਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਦੋਸਮਜੀਰ੍ਣਵਦੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਅਤੀਸਾਰੋਕ੍ਤਵਿਧਿਨਾ ਤਸ੍ਯਾਮਂ ਚ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍||੧||

ਸ੦-ਗ੍ਰਹਣਿਮਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਦੋਸਮਜੀਰ੍ਣਵਦੁਪਾਚਰੇਤ੍-ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਸਾਧਨੇਨ ਲਙ੍ਘਨੋ(ਨਾਦ੍ਯੁ)ਕ੍ਤੋਪਚਾਰਾਦਿਨੋਪਕ੍ਰਮੇਤ੍| ਅਤੀਸਾਰੋਕ੍ਤਵਿਧਿਨਾ ਤਸ੍ਯ-ਗ੍ਰਹਣਿਦੋਸਵਤਃ ਪੁਂਸੋ, ਯਥਾਦੋਸਮਾਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍|

Adhikarana vAtaje grahaNIdoShe yavAgvAdyannam (2) · Śloka 2

ਅਨ੍ਨਕਾਲੇ ਯਵਾਗ੍ਵਾਦਿ ਪਞ੍ਚਕੋਲਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਤਮ੍| ਵਿਤਰੇਤ੍ਪਟੁਲਘ੍ਵਨ੍ਨਂ ਪੁਨਰ੍ਯੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਦੀਪਨਾਨ੍||੨||

ਸ੦-ਅਨ੍ਨਕਾਲੇ-ਸਮ੍ਯਗ੍ ਜਾਤਾਯਂ ਕ੍ਸੁਧਿ, ਯਵਾਗ੍ਵਾਦ੍ਯਨ੍ਨਂ-ਪੇਯਾਵਿਲੇਪ੍ਯੋਦਨਲਕ੍ਸਣਂ, ਵਿਤਰੇਤ੍-ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਪਞ੍ਚਕੋਲਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਤਮ੍| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਨ੍ਯੈਰਪ੍ਯੇਵਂਪ੍ਰਕਾਰੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਦੀਪਨਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਪਟੁ-ਲਵਣਮ੍, ਲਘੁ-ਉਭਯਥਾ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾ ਚ| ਪੁਨਃ-ਭੂਯੋ, ਦੀਪਨਾਨ੍ ਸਾਡਵਾਦੀਨ੍ ਯੋਗਾਨ੍ ਵਿਤਰੇਤ੍|

Adhikarana vAtaje sAme peyA, jalaM takraM ca (3) · Śloka 3

ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸਾਤਿਵਿਸਾਂ ਪੇਯਾਮਾਮੇ ਸਾਮ੍ਲਾਂ ਸਨਾਗਰਾਮ੍| ਪਾਨੇਤੀਸਾਰਵਿਹਿਤਂ ਵਾਰਿ ਤਕ੍ਰਂ ਸੁਰਾਦਿ ਚ||੩||

ਸ੦-ਤਥਾ, ਆਮੇ ਸਤਿ ਪੇਯਾਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਮ੍ ? ਨਾਗਰਾਤਿਵਿਸਾਯੁਤਾਮ੍| ਤਥਾ, ਸਾਮ੍ਲਾਂ-ਈਸਦਮ੍ਲਾਮ੍| ਪਾਨੇਤੀਸਾਰਵਿਹਿਤਂ ਵਾਰਿ ਤਕ੍ਰਂ ਸੁਰਾਦਿ ਚ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦਿਵਸ਼ਾਦ੍ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਂ ਤਸ੍ਮੈ ਦਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana vAtaje sAme takrasya tridoShaharatvam (4-5) · Śloka 5

ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਿਣਾਂ ਤਕ੍ਰਂ ਦੀਪਨਗ੍ਰਾਹਿਲਾਘਵਾਤ੍| ਪਥ੍ਯਂ, ਮਧੁਰਪਾਕਿਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਚ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਦੂਸਣਮ੍||੪|| ਕਸਾਯੋਸ੍ਣਵਿਕਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਦ੍ਰੂਕ੍ਸਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕਫੇ ਹਿਤਮ੍| ਵਾਤੇ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਸਾਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਾਤ੍ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਮਵਿਦਾਹਿ ਤਤ੍||੫||

ਸ੦-ਗ੍ਰਹਣਿਦੋਸਿਣਾਂ ਤਕ੍ਰਂ ਪਥ੍ਯਮ੍| ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ? ਦੀਪਨਗ੍ਰਾਹਿਲਾਘਵਾਤ੍| ਦੀਪਨਗ੍ਰਾਹਿਸ਼ਬ੍ਦਯੋਰਤ੍ਰ ਭਾਵਪ੍ਰਧਾਨਯੋਰ੍ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ, ਯਥਾ "ਹ੍ਯੇਕਯੋਰ੍ਦ੍ਵਿਵਚਨੈਕਵਚਨੇ" ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ| ਅਤ ਏਵੈਤੌ ਭਾਵਪ੍ਰਤ੍ਯਾਨ੍ਤੇਨ ਲਾਘਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਹ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੌ| ਭਾਸ੍ਯਕਾਰਸ੍ਤ੍ਵਾਹ-"ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾਤ੍ਪਰੋ ਯਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਸ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ|" ਇਤਿ| ਤੇਨ ਦੀਪਨਗ੍ਰਾਹਿਸ਼ਬ੍ਦਯੋਰਪਿ ਭਵਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਰ੍ਥਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਭਵਤੀਤਿ| ਮਧੁਰਪਾਕਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਦੂਸਣਂ ਚ ਨ ਭਵਤਿ| ਨਚਪਦੇਨ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸਦੂਸਣਂ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਤਕ੍ਰਂ ਨਿਸਿਧ੍ਯਤੇ| ਤੇਨਾਰ੍ਥਾਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਕਰਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਕਸਾਯੋਸ੍ਣਵਿਕਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਦ੍ਰੂਕ੍ਸਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕਫੇ ਹਿਤਮ੍| ਤਕ੍ਰਂ ਰੂਕ੍ਸਤ੍ਵਾਚ੍ਚੇਤਿ ਪਥਙ੍ਕ੍ਸਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਰੂਕ੍ਸਤ੍ਵਸ੍ਯ ਤਕ੍ਰਗਤਸ੍ਯ ਯਥਾ ਕਫੇ ਹਿਤਤ੍ਵਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਵਭਾਵਾਨ੍ਨ ਤਥਾ ਕਸਾਯਾਦੀਨਾਮੇਤਦ੍ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ| ਵਾਤੇ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਸਾਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਾਤ੍ਤਕ੍ਰਂ ਪਥ੍ਯਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਂ-ਸਦ੍ਯੋਵਿਲੋਡਿਤਮ੍, ਅਤ ਏਵ ਨ ਵਿਦਾਹਿ| ਨਨੁ, ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਿਣਾਂ ਤਕ੍ਰਂ ਪਥ੍ਯਮਿਤ੍ਯੇਤਾਵਦਸ੍ਤੁ| ਕਿਂ ਹੇਤੁਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੇਨ ? ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ| ਲਘ੍ਵਾਦਿਗੁਣੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਙ੍ਕ੍ਸਿਰੂਪਿਤ੍ਤੇਭ੍ਯੋਧਿਕਾਨ੍ ਵਿਕਾਸ਼ਿਤ੍ਵਮਧੁਰਪਾਕਾਦੀਨਭਿਧਾਤੁਂ ਦੀਪਨਾਦਯੋਪਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਃ| ਅਪਿ ਚ, ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਿਣਾਂ ਤਕ੍ਰਂ ਪਥ੍ਯਮ੍ ਯਥਾ ਦੀਪਨਾਦਿਗੁਣਯੋਗਾਤ੍ਤਥਾਨ੍ਯਦਪਿ ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਮੇਵਂਗੁਣਂ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਨੋਕ੍ਤਂ ਤਦਪਿ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਿਣਾਂ ਪਥ੍ਯਮਿਤਿ ਹੇਤੁਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੇਨ ਦ੍ਯੋਤ੍ਯਤੇ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਿਣਾਂ ਤਕ੍ਰਂ ਪਥ੍ਯਮਿਤਿ| ਏਸ ਚ ਨ੍ਯਾਯੋਨਤ੍ਰਾਪਿ ਸਹੇਤੁਕਦ੍ਰਵ੍ਯਕਥਨੇ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਕਿਞ੍ਚ ਯਤ੍ਤਦੋਰ੍ਨਿਤ੍ਯਾਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਦੇਵਂਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਚ੍ਚਾਯਮਰ੍ਥੋਵਤਿਸ੍ਠਤੇ,- ਯਦੇਵਂਵਿਧਂ ਤਕ੍ਰਂ ਤਦ੍ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਿਣਾਂ ਪਥ੍ਯਮ੍, ਨਾਨ੍ਯਾਦ੍ਰੁਸ਼ਂ ਯਦਨੁਦ੍ਧਤਸ੍ਨੇਹਮਥਵਾਰ੍ਧੋਦ੍ਧਤਸ੍ਨੇਹਂ ਤਥਾਤਿਜਾਤਤ੍ਵਾਦਮ੍ਲਂ ਤਥਾਸਦ੍ਯਸ੍ਕਂ ਵਿਦਾਹਿ ਚ, ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਿਣਾਮਪਥ੍ਯਮੇਵ| ਤਕ੍ਰੇ ਚ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਾਦਯੋ ਗੁਣਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਆਪਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍ ਕਫਵਿਜਯਿਤ੍ਵਂ ਵਾਤਵਿਜਯਿਤ੍ਵਂ ਚ ਯਥਾਯੋਗਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮ, ਯਥਾ ਸਤ੍ਵਰਜਸ੍ਤਮਃਸਂਜ੍ਞਾ ਗੁਣਾਃ|

Adhikarana vAtaje sAme amlAdicUrNam (6-7) · Śloka 7

ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮਮ੍ਲਾਨਾਂ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਾਚ੍ਚ ਪਲਤ੍ਰਯਮ੍| ਲਵਣਾਨਾਂ ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਃ ਪਲਾਸ੍ਟਕਮ੍||੬|| ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ਾਕਸੂਪਾਨ੍ਨਰਾਗਾਦਿਸ੍ਵਵਚਾਰਯੇਤ੍| ਕਾਸਾਜੀਰ੍ਣਾਰੁਚਿਸ਼੍ਵਾਸਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਪ੍ਲੀਹਗੁਲ੍ਮਨੁਤ੍||੭||

ਸ੦-ਅਮ੍ਲਾਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ-ਕੋਲਦਾਡਿਮਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਚੁਕ੍ਰਿਕਾਣਾਂ, ਪ੍ਰਸ੍ਥਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਾਮ੍ਲਵੇਤਸਦਾਡਿਮਬਦਰਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਾਤ੍ ਪਲਤ੍ਰਯਮ੍| ਲਵਣਾਨਾਂ ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨਿ| ਸ਼ਰਕਰਾਯਾਃ ਪਲਾਨ੍ਯਸ੍ਟੌ| ਤਦੇਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ਾਕਾਦਿਸ੍ਵਵਚਾਰਯੇਤ੍-ਮਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਕਾਸਾਦਿਜਿਤ੍|

Adhikarana vAtaje sAme nAgarAdikvAthakalkau, nAgaraharItakIcUrNe, vacAdicUrNam (8-9) · Śloka 9

ਨਾਗਰਾਤਿਵਿਸਾਮੁਸ੍ਤਂ ਪਾਕ੍ਯਮਾਮਹਰਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਵਾ ਤਤ੍ਕਲ੍ਕਂ ਨਾਗਰਂ ਵਾਥਵਾਭਯਾਮ੍||੮|| ਸਸੈਨ੍ਧਵਮ੍ ਵਚਾਦਿਂ ਵਾ ਤਦ੍ਵਨ੍ਮਦਿਰਯਾਥਵਾ| |੯|

ਸ੦-ਨਾਗਰਾਦਿ ਪਾਕ੍ਯਂ ਕ੍ਵਾਥਯਿਤ੍ਵਾਮਘ੍ਨਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਤੇਸਾਂ-ਨਾਗਰਾਦੀਨਾਂ, ਕਲ੍ਕਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍ ਹਰੀਤਕੀਂ ਵ| ਵਚਾਦਿਗਣਂ ਵਾ ਸੈਨ੍ਧਵਾਨ੍ਵਿਤਂ ਤਦ੍ਵਤ੍-ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ, ਪਿਬੇਤ੍| ਵਚਾਦਿਮੇਵ ਮਦਿਰਯਾ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana vAtaje sAme sapravAhe biDalavaNAdi cUrNam (9-10) · Śloka 10

| ਵਰ੍ਚਸ੍ਯਾਮੇ ਸਪ੍ਰਵਾਹੇ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਬੁਨਾ||੯|| ਬਿਡੇਨ ਲਵਣਂ ਪਿਸ੍ਟਂ ਬਿਲ੍ਵਚਿਤ੍ਰਕਨਾਗਰਮ੍| ਸਾਮੇ ਕਫਾਨਿਲੇ ਕੋਸ੍ਠਰੁਕ੍ਕਰੇ ਕੋਸ੍ਣਵਾਰਿਣਾ||੧੦||

ਸ੦-ਪੁਰੀਸ ਆਮੇ ਤਥਾ ਸਪ੍ਰਵਾਹੇ ਬਿਡੇਨੋਪਲਕ੍ਸਿਤਂ ਲਵਣਂ ਬਿਡਲਵਣਂ ਪਿਸ੍ਟਂ ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਬੁਨਾ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਸਾਮੇ ਵਾਤਕਫੇ ਕੋਸ੍ਠਰੁਜਾਕਰੇ ਬਿਲ੍ਵਾਦੀਨਿ ਕੋਸ੍ਣਵਾਰਿਣਾ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana vAtaje sAme kali~ggAdicUrNam pathyAdicUrNam (11-12) · Śloka 12

ਕਲਿਙ੍ਗਹਿਙ੍ਗ੍ਵਤਿਵਿਸਾਵਚਾਸੌਵਰ੍ਚਲਾਭਯਮ੍| ਛਰ੍ਦਿਹਦ੍ਰੋਗਸ਼ੂਲੇਸੁ ਪੇਯਮੁਸ੍ਣੇਨ ਵਾਰਿਣਾ||੧੧|| ਪਥ੍ਯਾਸੌਵਰ੍ਚਲਾਜਾਜੀਚੂਰ੍ਣਂ ਮਰਿਚਸਂਯੁਤਮ੍| |੧੨|

ਸ੦-ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦਿਸੁ ਕਲਿਙ੍ਗਾਦਿਕਂ ਕੋਸ੍ਣੇਨ ਵਾਰਿਣਾ ਪੇਯਮ੍| ਪਥ੍ਯਾਦਿਕਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਮਰਿਚਮੁਸ੍ਣਜਲੇਨ ਪਿਬੇਤ੍| ਪੂਰ੍ਵਗੁਣਮ੍|

Adhikarana vAtaje sAme pippalyAdicUrNam (12-14) · Śloka 14

| ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਨਾਗਰਂ ਪਾਠਾਂ ਸਾਰਿਵਾਂ ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਮ੍||੧੨|| ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਕੌਟਜਂ ਕ੍ਸਾਰਂ ਤਥਾ ਲਵਣਪਞ੍ਚਕਮ੍| ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਂ ਦਧਿਸੁਰਾਤਨ੍ਮਣ੍ਡੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਕਾਞ੍ਜਿਕੈਃ||੧੩|| ਪਿਬੇਦਗ੍ਨਿਵਿਵਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕੋਸ੍ਠਵਾਤਹਰਂ ਪਰਮ੍| |੧੪|

ਸ੦-ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਰਜੀਕਤਂ ਦਧ੍ਯਾਦਿਭਿਰਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਸ੍ਯਾਃ ਸੁਰਾਯਾ ਮਣ੍ਡਸ੍ਤਨ੍ਮਣ੍ਡਃ| ਕੋਸ੍ਠਵਾਤਹਰਂ ਚੈਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana vAtaje sAme lavaNapa~jcakAdi guTikA (14-15) · Śloka 15

| ਪਟੁਨਿ ਪਞ੍ਚ ਦ੍ਵੌ ਕ੍ਸਾਰੌ ਮਰਿਚਂ ਪਞ੍ਚਕੋਲਕਮ੍||੧੪|| ਦੀਪ੍ਯਕਂ ਹਿਙ੍ਗੁਗੁਲਿਕਾ ਬੀਜਪੂਰਰਸੇ ਕਤਾ| ਕੋਲਦਾਡਿਮਤੋਯੇ ਵਾ ਪਰਂ ਪਾਚਨਦੀਪਨੀ||੧੫||

ਸ੦-ਲਵਣਪਞ੍ਚਕਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਟਿਕਾ ਬੀਜਪੂਰਰਸੇ ਕਤਾ ਕੋਲਦਾਡਿਮਜਲੇ ਵਾ ਕਤਾਤਿਸ਼ਯੇਨ ਪਾਚਨੀ ਦੀਪਨੀ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana vAtaje sAme tAlIsAdiguTikA (16-21) · Śloka 21

ਤਾਲੀਸਪਤ੍ਰਚਵਿਕਾਮਰਿਚਾਨਾਂ ਪਲਂ ਪਲਮ੍| ਕਸ੍ਣਾਤਨ੍ਮੂਲਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਪਲੇ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਪਲਤ੍ਰਯਮ੍||੧੬|| ਚਤੁਰ੍ਜਾਤਮੁਸ਼ੀਰਂ ਚ ਕਰ੍ਸਾਂਸ਼ਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਗੁਡੇਨ ਵਟਕਾਨ੍ ਕਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਗੁਣੇਨ ਸਦਾ ਭਜੇਤ੍||੧੭|| ਮਦ੍ਯਯੂਸਰਸਾਰਿਸ੍ਟਮਸ੍ਤੁਪੇਯਾਪਯੋਨੁਪਃ| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤ੍ਮਨਾਂ ਛਰ੍ਦਿਗ੍ਰਹਣੀਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਹਦ੍ਰੁਜਾਮ੍||੧੮|| ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਯਥੁਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਗੁਲ੍ਮਪਾਨਾਤ੍ਯਯਾਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍| ਪ੍ਰਸੇਕਪੀਨਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਨਾਂ ਚ ਨਿਵਤ੍ਤਯੇ||੧੯|| ਅਭਯਾਂ ਨਾਗਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਵਿਡ੍ਗ੍ਰਹੇ| ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦਿਸੁ ਚ ਪੈਤ੍ਤੇਸੁ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਸਿਤਾਨ੍ਵਿਤਾਃ||੨੦|| ਪਕ੍ਵੇਨ ਵਟਕਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਗੁਡੇਨ ਸਿਤਯਾਪਿ ਵਾ| ਪਰਂ ਹਿ ਵਹ੍ਨਿਸਮ੍ਪਰ੍ਕਾਲ੍ਲਘਿਮਾਨਂ ਭਜਨ੍ਤਿ ਤੇ||੨੧||

ਸ੦-ਤਾਲੀਸਪਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪਲਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਪਲੇ ਦ੍ਵੇ| ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਸ੍ਯ ਦ੍ਵੇ| ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਪਲਤ੍ਰਯਮ੍| ਚਤੁਰ੍ਜਾਤਮੁਸ਼ੀਰਂ ਚ ਪਥਕ੍ ਕਰ੍ਸਭਾਗਮ੍| ਗੁਡੇਨ ਤ੍ਰਿਗੁਣੇਨ ਵਟਕਾਨ੍ ਕਤ੍ਵਾ ਮਦ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਪਿਬਨ੍ ਸਦਾ ਭਜੇਤ੍| ਕਿਮਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਵਾਤਕਫਾਤ੍ਮਕਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਚ (ਤ੍ਰੈਵ)-ਏਤੇਸ੍ਵੇਵ ਚ ਵਟਕੇਸੁ, ਵਿਡ੍ਗ੍ਰਹੇ-ਵਿਡ੍ਵਿਬਨ੍ਧੇ ਸਤਿ, ਅਭਯਾਂ ਨਾਗਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦਿਸੁ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਸੁ ਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਭਵੇਸੁ ਸਤ੍ਸੁ ਗੁਡਵਰ੍ਜਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਸਿਤਯਾ ਯੁਕ੍ਤਾ ਵਟਕਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ| ਵਟਕਾਨਾਂ ਵਿਧਾਨਮਾਹ-ਪਕ੍ਵੇਨ ਗੁਡੇਨ ਵਟਕਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ, ਸਿਤਯਾ ਵਾ ਪਕ੍ਵਯਾ ਕਾਰ੍ਯਾਃ| ਕਿਮਿਤਿ ਪਕ੍ਵੇਨ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਦਗ੍ਨਿਸਮ੍ਪਰ੍ਕਾਤ੍ ਤੇ-ਵਟਕਾਃ, ਪਰਂ ਲਘੁਤ੍ਵਂ ਭਜਨ੍ਤਿ| ਲਘੋਰ੍ਭਾਵੋ ਲਘਿਮਾ, "ਪਥ੍ਵਾਦਿਭ੍ਯ ਇਮਨਿਚ੍|" "ਟੇਃ" ਇਤਿ ਟਿਲੋਪਃ|

Adhikarana vAtaje nirAme ghRutam, nirUhabastiH, virecanam (22-24) · Śloka 24

ਸਾਮਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਰਾਮਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਹ ਅਥੈਨਂ ਪਰਿਕ੍ਵਾਮਂ ਮਾਰੁਤਗ੍ਰਹਣੀਗਦਮ੍| ਦੀਪਨੀਯਯੁਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਾਯਯੇਦਲ੍ਪਸ਼ੋ ਭਿਸਕ੍||੨੨|| ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਿਤੇ ਤ੍ਵਗ੍ਨੌ ਸਕ੍ਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਰੁਤਮ੍| ਦ੍ਵ੍ਯਹਂ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਵਾ ਸਂਸ੍ਨੇਹ੍ਯ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਨੁਰੂਹਯੇਤ੍||੨੩|| ਤਤ ਏਰਣ੍ਡਤੈਲੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਤੈਲ੍ਵਕੇਨ ਵਾ| ਸਕ੍ਸਾਰੇਣਾਨਿਲੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ੍ਰਸ੍ਤਦੋਸਂ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍||੨੪||

ਸ੦-ਮਾਰੁਤਗ੍ਰਹਣੀਗਦਾ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯੇਤਿ "ਅਰ੍ਸ਼ਆਦਿਤ੍ਵਾਤ੍(ਭ੍ਯੋ)ਅਚ੍"| ਏਨਂ-ਮਾਰੁਤਗ੍ਰਹਣੀਗਦਵਨ੍ਤਂ, ਦੀਪਨੀਯੌਸਧਯੁਤਂ-ਪਞ੍ਚਕੋਲਪ੍ਰਾਯਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਵਿਤਂ, ਵਹ੍ਨਿਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਯਾ ਘਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਿਤੇ-ਮਨਾਕ੍ ਸਨ੍ਦੀਪਿਤੇ, ਤ੍ਵਗ੍ਨੌ ਸਤਿ ਸਕ੍ਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਪਵਨਂ ਨਰਂ ਦ੍ਵੇ ਦਿਨੇ ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਾ ਸਸ੍ਨੇਹ੍ਯ-ਸ੍ਨੇਹਯਿਤ੍ਵਾ, ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਹਯੇਤ੍| ਤਤੋ-ਨਿਰੁਹਾਦਨਨ੍ਤਰਂ, ਮਾਰੁਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸਤ੍ਯੇਰਣ੍ਡਤੈਲੇਨਾਥਵਾ ਤੈਲ੍ਵਕੇਨ (ਹ.ਚਿ.ਅ.੨੯੧੩੨) ਘਤੇਨ ਸਕ੍ਸਾਰੇਣ ਸ੍ਰਸ੍ਤਦੋਸਂ-ਪ੍ਰਚ੍ਯੁਤਦੋਸਂ, ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍|

Adhikarana vAtaje nirAme anuvAsanam, anantaraM laghvannam (25-26) · Śloka 26

ਸ਼ੁਦ੍ਧਰੂਕ੍ਸਾਸ਼ਯਂ ਬਦ੍ਧਵਰ੍ਚਸ੍ਕਂ ਚਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਦੀਪਨੀਯਾਮ੍ਲਵਾਤਘ੍ਨਸਿਦ੍ਧਤੈਲੇਨ ਤਂ ਤਤਃ||੨੫|| ਨਿਰੂਢਂ ਚ ਵਿਰਿਕ੍ਤਂ ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ਚਾਪ੍ਯਨੁਵਾਸਿਤਮ੍| ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਪ੍ਰਤਿਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਪਿਰਭ੍ਯਾਸਯੇਤ੍ਪੁਨਃ||੨੬||

ਸ੦-ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਰੂਕ੍ਸ ਆਸ਼ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਮ੍, ਤਥਾ ਬਦ੍ਧਂ ਵਰ੍ਚਃ-ਪੁਰੀਸਂ ਯਸ੍ਯ ਤਮ੍, ਸ਼ੁਦ੍ਧਰੂਕ੍ਸਾਸ਼ਯਮਿਤਿਹੇਤੌ ਪ੍ਰਥਮਾ, ਸ਼ੁਦ੍ਧਰੂਕ੍ਸਾਸ਼ਯਤ੍ਵੇਨ ਵਦ੍ਧਵਰ੍ਚਸ੍ਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾਵਿਧਂ ਨਰਮਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਕੇਨ ? ਦੀਪਨੀਯਾਨਿ-ਨਾਗਰਾਦੀਨਿ, ਅਮ੍ਲਨਿ-ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਦਾਡਿਮਾਦੀਨਿ, ਵਾਤਘ੍ਨਾਨਿ-ਕੁਸ੍ਠਰਾਸ੍ਰੈਰਣ੍ਡਾਦੀਨਿ, ਤੈਰ੍ਦੀਪਨੀਯਾਮ੍ਲਵਾਤਘ੍ਨੈਃ ਸਿਦ੍ਧਤੈਲੇਨ| ਨਿਰੂਢਂ ਵਿਰਿਕ੍ਤਂ ਚ ਵਿਧਿਨਾ ਚਾਨੁਵਾਸਿਤਂ ਮਾਤ੍ਰਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਸਮ੍ਯਕ੍ ਚਾਪ੍ਯਨੁਵਾਸਿਤਂ ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਪ੍ਰਤਿਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍|

Adhikarana vAtaje nirAme pa~jcamUlAdighRutam (27-30) · Śloka 30

ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਭਯਾਵ੍ਯੋਸਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਸੈਨ੍ਧਵੈਃ| ਰਾਸ੍ਨਾਕ੍ਸਾਰਦ੍ਵਯਾਜਾਜੀਵਿਡਾਙ੍ਗਸ਼ਠਿਭਿਰ੍ਘਤਮ੍||੨੭|| ਸ਼ੁਕ੍ਤੇਨ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰਸੇਨਾਰ੍ਦ੍ਰਕਸ੍ਯ ਚ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਕੋਲਾਮ੍ਲਚੁਕ੍ਰਿਕਾਦਾਡਿਮਸ੍ਯ ਚ||੨੮|| ਤਕ੍ਰਮਸ੍ਤੁਸੁਰਾਮਣ੍ਡਸੌਵੀਰਕਤੁਸੋਦਕੈਃ| ਕਾਞ੍ਜਿਕੇਨ ਚ ਤਤ੍ਪਕ੍ਵਮਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਕਰਂ ਪਰਮ੍||੨੯|| ਸ਼ੂਲਗੁਲ੍ਮੋਦਰਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਨਿਲਕਫਾਪਹਮ੍| |੩੦|

ਸ੦-ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸ਼ੁਕ੍ਤਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਪਰਿਭਾਸਯਾ ਘਤਂ ਪਚੇਤ੍| ਪਞ੍ਚਮੂਲਮਿਹ ਮਹਦ੍ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍, ਸੁਤਰਾਂ ਵਾਤਘ੍ਨਤ੍ਵਾਤ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਘਤਂ ਪਰਮਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਕਰਂ ਸ਼ੂਲਾਦਿਘ੍ਨਮ੍|

Adhikarana vAtaje nirAme bIjapUrakaghRutam (30) · Śloka 30

| ਸਬੀਜਪੂਰਕਰਸਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਪਾਯਯੇਦ੍ਧਤਮ੍||੩੦||

ਸ੦-ਬੀਜਪੂਰਕਰਸੇਨ ਸਹ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਘਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍|

Adhikarana vAtaje nirAme aBya~jjanArthaM tailam (31) · Śloka 31

ਤੈਲਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨਾਰ੍ਥਂ ਚ ਸਿਦ੍ਧਮੇਭਿਸ਼੍ਚਲਾਪਹਮ੍| |੩੧|

ਸ੦-ਏਭਿਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਦਿਭਿਰ੍ਘਤੌਸਧੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਵਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਾਰ੍ਥਂ ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana vAtaje shleShmAvRutavAtAdau cUrNam (31-32) · Śloka 32

| ਏਤੇਸਾਮੌਸਧਾਨਾਂ ਵਾ ਪਿਬੇਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਸੁਖ਼ਾਮ੍ਬੁਨਾ||੩੧|| ਵਾਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਵਤੇ ਸਾਮੇ ਕਫੇ ਵਾ ਵਾਯੁਨੋਦ੍ਧਤੇ| |੩੨|

ਸ੦-ਏਤੇਸਾਮੌਸਧਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਦੀਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਵਾਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇ? ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਵਤੇ, ਤਥਾ ਸਾਮੇ ਕਫੇ ਵਾ, ਵਾਤੇਨੋਦ੍ਧਤੇ ਸਾਮੇ ਵਾ|

Adhikarana pittaje grahaNIdoShe vamanavirekau tiktAdyannaM cUrNasnehASca (32-33) · Śloka 33

ਅਧੁਨਾ ਪਿਤ੍ਤਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ | ਅਗ੍ਨੇਰ੍ਨਿਰ੍ਵਾਪਕਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਰੇਕੇਣ ਵਮਨੇਨ ਵਾ||੩੨|| ਹਤ੍ਵਾ ਤਿਕ੍ਤਲਘੁਗ੍ਰਾਹਿਦੀਪਨੈਰਵਿਦਾਹਿਭਿਃ| ਅਨ੍ਨੈਃ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਯੇਦਗ੍ਨਿਂ ਚੂਰ੍ਣੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਸ਼੍ਚ ਤਿਕ੍ਤਕੈਃ||੩੩||

ਸ੦-ਅਗ੍ਨਿਪਿਤ੍ਤਯੋਰ੍ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਯਦਗ੍ਨੇਃ ਪ੍ਲਾਵਕਂ ਪਿਤ੍ਤਮੂਰ੍ਧ੍ਵਾਧਃ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਂ ਤਦ੍ਯਥਾਸਨ੍ਨਦੇਸ਼ਂ ਵਮਨੇਨ ਵਿਰੇਕੇਣ ਵਾ ਹਤ੍ਵਾ, ਆਨਨ੍ਤਰਂ ਤਮਗ੍ਨਿਮਨ੍ਨੈਸ੍ਤਿਕ੍ਤਲਘੁਗ੍ਰਾਹਿਦੀਪਨੈਃ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ? ਅਵਿਦਾਹਿਭਿਃ,-ਨ ਤੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਦੀਪਨੈਃ| ਨ ਕੇਵਲਮੇਵਂਵਿਧੈਰਨ੍ਨੈਰਗ੍ਨਿਂ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਯੇਤ੍, ਤਥਾ ਚ ਚੂਰ੍ਣੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਸ਼੍ਚ ਤਂ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ? ਤਿਕ੍ਤਕੈਃ-ਤਿਕ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯਭੂਯਿਸ੍ਠੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੈਸ੍ਤਿਕ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯਸਾਧਿਤੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਸ਼੍ਚ|

Adhikarana pittaje grahaNIdoShe paTolAdi cUrNam (34-37) · Śloka 37

ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀਤਿਕ੍ਤਾਤਿਕ੍ਤਕਪਰ੍ਪਟਮ੍| ਕੁਟਜਤ੍ਵਕ੍ਫਲਂ ਮੂਰ੍ਵਾ ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਫਲਂ ਵਚਾ||੩੪|| ਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਕ੍ਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ੀਰਯਵਾਨੀਮੁਸ੍ਤਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਸੌਰਾਸ੍ਟ੍ਰ੍ਯਤਿਵਿਸਾਵ੍ਯੋਸਤ੍ਵਗੇਲਾਪਤ੍ਰਦਾਰੁ ਚ||੩੫|| ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਮਧੁਨਾ ਲੇਹ੍ਯਂ ਪੇਯਂ ਮਦ੍ਯੈਰ੍ਜਲੇਨ ਵਾ| ਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਗੁਲ੍ਮਸ਼ੂਲਾਰੁਚਿਜ੍ਵਰਾਨ੍||੩੬|| ਕਾਮਲਾਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਂ ਚ ਮੁਖ਼ਰੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍| |੩੭|

ਸ੦-ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਃ-ਸੋਭਾਞ੍ਜਨਕਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਤਸ੍ਯ ਫਲਂ ਸ਼੍ਵੇਤਮਰਿਚਾਖ਼੍ਯਮ੍| ਏਤਤ੍ਪਟੋਲਾਦਿਕਂ ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਮਧੁਨਾ ਲੇਹ੍ਯਮਥਵਾ ਜਲੇਨ ਪੇਯਂ ਮਦ੍ਯੈਰ੍ਵਾ| ਤਚ੍ਚ ਹਦ੍ਰੋਗਾਦੀਨ੍ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍|

Adhikarana pittaje grahaNIdoShe BUnimbAdi cUrNam (37-39) · Śloka 39

| ਭੂਨਿਮ੍ਬਕਟੁਕਾਮੁਸ੍ਤਾਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਨ੍ ਸਮਾਨ੍||੩੭|| ਦ੍ਵੌ ਚਿਤ੍ਰਕਾਦ੍ਵਤ੍ਸਕਤ੍ਵਗ੍ਭਾਗਾਨ੍ ਸੋਡਸ਼ ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਗੁਡਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪੀਤਂ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਗੁਲ੍ਮਨੁਤ੍||੩੮|| ਕਾਮਲਾਜ੍ਵਰਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਮੇਹਾਰੁਚ੍ਯਤਿਸਾਰਜਿਤ੍| |੩੯|

ਸ੦-ਭੂਨਿਮ੍ਬਾਦ੍ਯਾਨ੍ ਸਮਭਾਗਾਨ੍ ਚਿਤ੍ਰਕਾਤ੍ ਦ੍ਵੌ ਕੁਟਜਤ੍ਵਚਾਂ ਸੋਡਸ਼ ਭਾਗਾਂਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਤਦੇਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਗੁਡਯੁਤੇਨ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪੀਤਂ ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਾਦਿਹਰਮ੍|

Adhikarana pittaje grahaNIdoShe nAgarAdicUrNam (39-41) · Śloka 41

| ਨਾਗਰਾਤਿਵਿਸਾਮੁਸ੍ਤਾਪਾਠਾਬਿਲ੍ਵਂ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍||੩੯|| ਕੁਟਜਤ੍ਵਕ੍ਫਲਂ ਤਿਕ੍ਤਾ ਧਾਤਕੀ ਚ ਕਤਂ ਰਜਃ| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਤਣ੍ਡੁਲਵਾਰਿਭ੍ਯਾਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਗ੍ਰਹਣੀਗਦੇ||੪੦|| ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਰ੍ਸ਼ੋਗੁਦਰੁਗ੍ਰਕ੍ਤੋਤ੍ਥਾਨੇਸੁ ਚੇਸ੍ਯਤੇ| |੪੧|

ਸ੦-ਨਾਗਰਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਤਣ੍ਡੁਲਜਲਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਪੈਤ੍ਤਿਕਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗ ਇਸ੍ਯਤੇ, ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਦਿਸੁ ਚ|

Adhikarana pittaje grahaNIdoShe candanAdighRutam, kuShThoktaMtiktakaghRutam (41-44) · Śloka 44

| ਚਨ੍ਦਨਂ ਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ੀਰਂ ਪਾਠਾਂ ਮੂਰ੍ਵਾਂ ਕੁਟਨ੍ਨਟਮ੍||੪੧|| ਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਸਾਰਿਵਾਸ੍ਫੋਤਾਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਾਟਾਰੂਸਕਾਨ੍| ਪਟੋਲੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਵਟਪ੍ਲਕ੍ਸਕਪੀਤਨਾਨ੍||੪੨|| ਕਟੁਕਾਂ ਰੋਹਿਣੀਂ ਮੁਸ੍ਤਾਂ ਨਿਮ੍ਬਂ ਚ ਦ੍ਵਿਪਲਾਂਸ਼ਕਾਨ੍| ਦ੍ਰੋਣੇਪਾਂ ਸਾਧਯੇਤ੍ਤੇਨ ਪਚੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਚੂਨ੍ਮਿਤੈਃ||੪੩|| ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਵੀਰਾਮਾਗਧਿਕੋਤ੍ਪਲੈਃ| ਪਿਤ੍ਤਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਂ ਤਤ੍ਪੇਯਂ ਕੁਸ੍ਠੋਕ੍ਤਂ ਤਿਕ੍ਤਕਂ ਚ ਯਤ੍||੪੪||

ਸ੦-ਚਨ੍ਦਨਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਦ੍ਵਿਪਲਾਂਸ਼ਕਮਪਾਂ ਦ੍ਰੋਣੇ ਪਚੇਤ੍| ਤੇਨ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਪਿਚੁਪ੍ਰਮਾਣੈਸ਼੍ਚ ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕੈਃ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਚੇਤ੍| ਕੁਟਨ੍ਨਟਃ-ਸ਼੍ਯੋਨਾਕਃ| ਆਸ੍ਫੋਤਾ-ਉਤ੍ਪਲਸਾਰਿਵਾ| ਕਪੀਤਨੋ-ਵਾਨੀਰਃ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਸਰ੍ਪਿਃਪ੍ਰਮਾਣਂ ਕ੍ਵਾਥਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ ਕਲ੍ਪ੍ਯਾਨਿ, ਨ ਤੁ ਕਲ੍ਕਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਪਞ੍ਚ ਪਲਾਨਿ| ਕ੍ਵਾਥਾਦਿਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਪਾਕੇ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਤ੍| ਯਤਃ ਕ੍ਵਾਥਾਦਿਦ੍ਰਵਮਨ੍ਤਰੇਣ ਸ੍ਨੇਹਪਾਕੋਪਿ ਨੋਪਪਦ੍ਯਤੇ, ਨ ਤੁ ਤਥਾ ਕਲ੍ਕਂ ਵਿਨਾ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਵਾਥਾਪੇਕ੍ਸਯੈਵ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਤਤ੍-ਏਤਦ੍ਘਤਂ, ਪਿਤ੍ਤਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਂ ਪੇਯਮ੍| ਯਚ੍ਚ ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ (ਚਿ. ਅ. ੧੯/੨) ਗਦਿਤਂ ਤਿਕ੍ਤਕਂ ਘਤਂ ਤਚ੍ਚ ਪੇਯਮ੍| ਚਸ਼ਬ੍ਦੋ ਮਹਾਤਿਕ੍ਤਕਸ੍ਯਾਪਿ ਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਃ|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe vamanam, kaTvamlAdiBiragnivardhanam (45) · Śloka 45

ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਦੁਸ੍ਟਾਯਾਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨੇ ਕਤੇ| ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਕ੍ਸਾਰੈਃ ਕ੍ਰਮਾਦਗ੍ਨਿਂ ਵਿਵਰ੍ਧਯੇਤ੍||੪੫||

ਸ੦-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਦੁਸ੍ਟਾਯਾਂ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨੇ-ਵਮਨੇ, ਕਤੇ ਸਤਿ ਪ੍ਰਥਮਂ ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਕ੍ਸਾਰੈਰਗ੍ਨਿਂ ਵਿਵਰ੍ਧਯੇਤ੍|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe pa~jcakolAdisiddhaM peyAdyannam (46) · Śloka 46

ਪਞ੍ਚਕੋਲਾਭਯਾਧਾਨ੍ਯਪਾਠਾਗਨ੍ਧਪਲਾਸ਼ਕੈਃ| ਬੀਜਪੂਰਪ੍ਰਗਾਢੈਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧੈਃ ਪੇਯਾਦਿ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੪੬||

ਸ੦-ਪਞ੍ਚਕੋਲਾਦਿਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧੈਃ-ਕ੍ਵਥਿਤੈਃ, ਪੇਯਾਦਿਕਂ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਗਨ੍ਧਪਲਾਸ਼ਂ-ਗਨ੍ਧਪਤ੍ਰਮ੍|

Adhikarana shleShmaje madhUkapuShpAdyAsavaH (47-50) · Śloka 50

ਦ੍ਰੋਣਂ ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਾਣਾਂ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਚ ਤਤੋਰ੍ਧਤਃ| ਚਿਤ੍ਰਕਸ੍ਯ ਤਤੋਰ੍ਧਂ ਚ ਤਥਾ ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਢਕਮ੍||੪੭|| ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਸ੍ਟਪਲਂ ਚੈਤਜ੍ਜਲਦ੍ਰੋਣਤ੍ਰਯੇ ਪਚੇਤ੍| ਦ੍ਰੋਣਸ਼ੇਸਂ ਸ਼ਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਮਧ੍ਵਰ੍ਧਾਢਕਸਂਯੁਤਮ੍||੪੮|| ਏਲਾਮਣਾਲਾਗੁਰੁਭਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨੇਨ ਚ ਰੂਸਿਤੇ| ਕੁਮ੍ਭੇ ਮਾਸਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਜਾਤਮਾਸਵਂ ਤਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੪੯|| ਗ੍ਰਹਣੀਂ ਦੀਪਯਤ੍ਯੇਸ ਬਂਹਣਃ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਨੁਤ੍| ਸ਼ੋਸਕੁਸ੍ਠਕਿਲਾਸਾਨਾਂ ਪ੍ਰਮੇਹਾਣਾਂ ਚ ਨਾਸ਼ਨਃ||੫੦||

ਸ੦-ਮਧੂਕਕੁਸੁਮਾਨਾਂ ਦ੍ਰੋਣਮ੍| ਤਤੋ-ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪੇਭ੍ਯਃ, ਅਰ੍ਧੇਨ ਵਿਡਙ੍ਗਮ੍| ਤਤੋ-ਵਿਡਙ੍ਗਾਤ੍, ਚਿਤ੍ਰਕਸ੍ਯਾਰ੍ਧਮ੍| ਭਲ੍ਲਾਤਕਸ੍ਯ ਚਾਢਕਮ੍| ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਯਾਃ ਪਲਾਨ੍ਯਸ੍ਟੌ| ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪਾਨੀਯਦ੍ਰੋਣਤ੍ਰਯੇ ਪਚੇਤ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਦ੍ਰੋਣਸ਼ੇਸਂ ਸ਼ਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਮਧੁਨੋਰ੍ਧਾਢਕੇਨ ਸਂਯੁਕ੍ਤਮੇਲਾਦਿਭਿਃ ਕੁਮ੍ਮੇ ਰੂਸਿਤੇ-ਲਿਪ੍ਤੇ, ਮਾਸਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਤਂ-ਏਵਂਵਿਧਂ ਜਾਤਂ, ਆਸਵਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਏਸਃ-ਆਸਵੋ, ਗ੍ਰਹਣੀਂ ਦੀਪਯਤਿ ਬਂਹਣੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਦਿਨਾਸ਼ਨਃ|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe madhUkapuShpasvarasAsavaH (51-52) · Śloka 52

ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਸ੍ਵਰਸਂ ਸ਼ਤਮਰ੍ਧਕ੍ਸਯੀਕਤਮ੍| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਾਦਯੁਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਸਨ੍ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍||੫੧|| ਤਤ੍ਪਿਬਨ੍ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਾਨ੍ ਜਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਹਿਤਾਸ਼ਨਃ| |੫੨|

ਸ੦-ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਾਣਾਂ ਕੁਡਵਸ੍ਵਰਸਂ ਚ ਕ੍ਵਥਿਤਮਰ੍ਧਕ੍ਸਯੀਕਤਂ-ਅਰ੍ਧਾਵਸ਼ੇਸਂ, ਸ਼ੀਤਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਚਤੁਰ੍ਥਭਗਯੁਤਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍-ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਤੁਲ੍ਯਮੇਲਾਦਿਰੂਸਿਤੇ ਭਾਣ੍ਡੇ ਮਾਸਂ ਯਾਵਤ੍, ਸਨ੍ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍-ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍| "ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਕੁਡਵਂ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਯੋਯਂ ਪਰਿਮਾਣਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਸ ਇਹ ਮਾਤ੍ਰਾਦਿਕ੍ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਪਰਃ| ਅਨਯਾ ਦਿਸ਼ਾਯਂ ਸਨ੍ਧਾਤਵ੍ਯੋ ਬਹੁਃ, ਨ ਤ੍ਵੇਤਾਵਾਨ੍| ਅਨ੍ਯਥਾ ਹ੍ਯਲ੍ਪਸਮ੍ਭਤਤ੍ਵਾਦਯਮਾਸਵੋ ਨ ਸ਼ੋਭਨਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਵਾਸਵਾਰਿਸ੍ਟਲੇਹਾਦੌ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਾਤ੍ ਯਥਾਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੈਵ ਮਾਤ੍ਰਾ ਯਥੋਕ੍ਤਗੁਣਕਲਾਪਂ ਕਰੋਤਿ, ਨ ਨ੍ਯੂਨਾਧਿਕੇਤਿ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਤਤ੍ ਏਤਤ੍, ਪਿਬਨ੍ਨਾਤੁਰੋ ਹਿਤਭੋਜੀ ਸਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਾਨ੍ ਜਯਤਿ|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe drAkShAdisvarasAsavAH (52) · Śloka 52

| ਤਦ੍ਵਦ੍ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਖ਼ਰ੍ਜੂਰਸ੍ਵਰਸਾਨਾਸੁਤਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍||੫੨||

ਸ੦-[ਤਦ੍ਵਤ੍-] ਯਥੈਸ ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਕ੍ਵਾਥ ਆਸੁਤਸ੍ਤਥੈਵ, ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਸ੍ਵਰਸਾਨਾਸੁਤਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਯਥਾ ਚ ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਾਣਾਂ ਕ੍ਵਾਥ ਆਦਿਸ੍ਟੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਤਾ ਤਥੈਵ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਵਰਸਾਭਵੇ ਕ੍ਵਾਥੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਃ, ਤਸ੍ਯ ਦਿਕ੍ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਪਰਤ੍ਵਾਤ੍|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe hi~ggvAdikShAraH (53-56) · Śloka 56

ਹਿਙ੍ਗੁਤਿਕ੍ਤਾਵਚਾਮਾਦ੍ਰੀਪਾਠੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਗੋਕ੍ਸੁਰਮ੍| ਪਞ੍ਚਕੋਲਂ ਚ ਕਰ੍ਸਾਂਸ਼ਂ ਪਲਾਂਸ਼ਂ ਪਟੁਪਞ੍ਚਕਮ੍||੫੩|| ਘਤਤੈਲਦ੍ਵਿਕੁਡਵੇ ਦਧ੍ਨਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਦ੍ਵਯੇ ਚ ਤਤ੍| ਆਪੋਥ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥਯੇਦਗ੍ਨੌ ਮਦਾਵਨੁਗਤੇ ਰਸੇ||੫੪|| ਅਨ੍ਤਰ੍ਧੂਮਂ ਤਤੋ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਚੂਰ੍ਣੀਕਤ੍ਯ ਘਤਾਪ੍ਲੁਤਮ੍| ਪਿਬੇਤ੍ਪਾਣਿਤਲਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਜੀਰ੍ਣੇ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਧੁਰਾਸ਼ਨਃ||੫੫|| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਯਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸਗਰਾਂਸ਼੍ਚ ਸਃ| |੫੬|

ਸ੦-ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿ ਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਂ ਲਵਣਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਪਲਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ| ਤਦੇਤਦ੍ਘਤਤੈਲਯੋਃ ਕੁਡਵਦ੍ਵਯੇ ਦਧਿਪ੍ਰਸ੍ਥਦ੍ਵਯੇ ਚਾਪੋਥ੍ਯ-ਸਙ੍ਕ੍ਸੁਦ੍ਯ, ਮਦਾਵਗ੍ਨੌ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍| ਰਸੇ ਚਾਨੁਗਤੇ-ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟੇ ਸਤਿ, ਅਨਨ੍ਤਰਮਨ੍ਤਰ੍ਧੂਮਂ ਕਲਸ਼ੇ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਤਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੀਕਤ੍ਯ ਕਰ੍ਸਮਾਤ੍ਰਂ ਘਤਾਲੋਡਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਜੀਰ੍ਣੇ ਮਧੁਰਭੋਜੀ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ ਚ-ਕ੍ਸਾਰੋ, ਵਾਤਕਫਰੋਗਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe BUnimbAdikShAraH (56-57) · Śloka 57

| ਭੂਨਿਮ੍ਬਂ ਰੋਹਿਣੀਂ ਤਿਕ੍ਤਾਂ ਪਟੋਲਂ ਨਿਮ੍ਬਪਰ੍ਪਟਮ੍||੫੬|| ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਮਾਹਿਸਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਬੇਦਗ੍ਨਿਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍| |੫੭|

ਸ੦-ਭੁਨਿਮ੍ਬਾਦੀਨਿ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਮਾਹਿਸਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਪੀਤਂ ਵਹ੍ਨਿਂ ਵਰ੍ਧਯਤਿ|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe haridrAdikShAraH (57-58) · Śloka 58

| ਦ੍ਵੇ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਵਚਾ ਕੁਸ੍ਠਂ ਚਿਤ੍ਰਕਃ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ||੫੭|| ਮੁਸ੍ਤਾ ਚ ਛਾਗਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਿਦ੍ਧਃ ਕ੍ਸਾਰੋਗ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਃ| |੫੮|

ਸ੦-ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ-ਕਟੁਕਾ| ਹਰਿਦ੍ਰਾਦ੍ਵਯਾਦੇਸ਼੍ਛਾਗਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਿਦ੍ਧਃ ਪੂਰ੍ਵਵਦਗ੍ਨਿਵਦ੍ਧਿਕਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਃ|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe sudhAkANDAdikShAraguTikA (58-60) · Śloka 60

| ਚਤੁਸ੍ਪਲਂ ਸੁਧਾਕਾਣ੍ਡਾਤ੍ਰਿਪਲਂ ਲਵਣਤ੍ਰਯਾਤ੍||੫੮|| ਵਾਰ੍ਤਾਕਕੁਡਵਂ ਚਾਰ੍ਕਾਦਸ੍ਟੌ ਦ੍ਵੇ ਚਿਤ੍ਰਕਾਤ੍ਪਲੇ| ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਰਸੇਨ ਵਾਰ੍ਤਾਕਾਦ੍ਗੁਟਿਕਾ ਭੋਜਨੋਤ੍ਤਰਾਃ||੫੯|| ਭੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਪਚਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਹਿਤਾਃ| ਵਿਸੂਚਿਕਾਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਹਦ੍ਰੋਗਸ਼ਮਨਾਸ਼੍ਚ ਤਾਃ||੬੦||

ਸ੦-ਸੁਧਾਸ੍ਤਮ੍ਭਾਚ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨਿ, ਲਵਣਤ੍ਰਯਾਤ੍ਰੀਣਿ ਪਲਾਨਿ, ਪਕ੍ਵਸ਼ੁਸ੍ਕਵਾਰ੍ਤਾਕਕੁਡਵਮ੍, ਅਰ੍ਕਾਦਸ੍ਟੌ ਪਲਾਨਿ, ਚਿਤ੍ਰਕਪਲੇ ਦ੍ਵੇ, ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ, ਤਤੋ ਵਾਰ੍ਤਾਕਾਨਾਂ ਰਸੇਨ ਕਤਾ ਗੁਲਿਕਾ ਭੁਕ੍ਤਂ ਉਪਯੁਕ੍ਤਂ, ਭੋਜਨਂ ਪਚਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ| ਕਾਸਾਦਿਭ੍ਯੋ ਹਿਤਾਃ| ਵਿਸੂਚਿਕਾਦਿਘ੍ਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ੍ਮਤਾਃ|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe mAtulu~ggAdicUrNam (61-62) · Śloka 62

ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ਼ਠੀਰਾਸ੍ਨਾਕਟੁਤ੍ਰਯਹਰੀਤਕਿ| ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਯਾਵਸ਼ੂਕਾਖ਼੍ਯੌ ਕ੍ਸਾਰੌ ਪਞ੍ਚਪਟੂਨਿ ਚ||੬੧|| ਸੁਖ਼ਾਮ੍ਬੁਪੀਤਂ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਬਲਵਰ੍ਣਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਮ੍| |੬੨|

ਸ੦-ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਦਿਕਂ ਚੂਰ੍ਣਮੁਸ੍ਣੋਦਕੇਨ ਪੀਤਂ ਬਲਾਦਿਵਰ੍ਧਨਮ੍|

Adhikarana shleShmaje savAte mAtulu~ggAdighRutam, dhAnvantarAdighRutAni (62-63) · Śloka 63

| ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੇ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸੇ ਸਵਾਤੇ ਤੈਰ੍ਘਤਂ ਪਚੇਤ੍||੬੨|| ਧਾਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਸਟ੍ਪਲਂ ਚ ਭਲ੍ਲਾਤਕਘਤਾਭਯਮ੍| |੬੩|

ਸ੦-ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੇ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸੇ ਵਾਤਾਨ੍ਵਿਤੇ ਤੈਃ-ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਦਿਭਿਃ, ਘ੍ਰੁਤਂ ਪਚੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਧਾਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਘਤਂ-ਪ੍ਰਮੇਹਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ "ਦਸ਼ਮੂਲਸ਼ਠੀ" (ਚਿ. ਅ. ੧੨/੧੯) ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਮ੍| ਸਟ੍ਪਲਂ-ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ "ਪਞ੍ਚਕੋਲਯਵਕ੍ਸਾਰ" (ਚਿ. ਅ. ੫/੨੨) ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਮ੍| ਭਲ੍ਲਾਤਕਘਤਂ-ਗੁਲ੍ਮੋਕ੍ਤਂ "ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਨਾਂ ਦ੍ਵਿਪਲਂ" (ਚਿ. ਅ. ੧੪/੮੦) ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਮ੍| ਅਭਯ੍ਘਤਂ-ਉਦਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ "ਹਰੀਤਕੀਸੂਕ੍ਸ੍ਮਰਜਃ" (ਚਿ. ਅ. ੧੫/੨੮) ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਮ੍|

Adhikarana shleShmaje savAte biDAdikShAraghRutam (63-65) · Śloka 65

| ਬਿਡਕਾਚੋਸਲਵਣਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਯਾਵਸ਼ੂਕਜਾਨ੍||੬੩|| ਸਪ੍ਤਲਾਂ ਕਣ੍ਟਕਾਰੀਂ ਚ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਚੈਕਤੋ ਦਹੇਤ੍| ਸਪ੍ਤਕਤ੍ਵਃ ਸ੍ਰੁਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯਾਰ੍ਧਾਢਕੇ ਪਚੇਤ੍||੬੪|| ਆਢਕਂ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪੇਯਂ ਤਦਗ੍ਨਿਬਲਵਦ੍ਧਯੇ| |੬੫|

ਸ੦-ਬਿਡਲਵਣਂ ਕਾਚਲਵਣਂ-ਕਸ੍ਣਲਵਣਂ, ਕ੍ਸਾਰਲਵਣਂ ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਦੀਂਸ਼੍ਚੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਤ੍ਵਾ ਦਹੇਤ੍| ਸਪ੍ਤਵਾਰਾਨਸ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਸ੍ਰੁਤਸ੍ਯ ਚਾਰ੍ਧਾਢਕੇ ਸਰ੍ਪਿਸ ਆਢਕਂ ਪਚੇਤ੍| ਤਦ੍ਘਤਮਗ੍ਨਿਬਲਾਦਿਵਦ੍ਧਯੇ ਪੇਯਮ੍|

Adhikarana sanipAtaje grahaNIdoShe pa~jcakarmANi (65) · Śloka 65

| ਨਿਚਯੇ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਣਿ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਚ੍ਚੈਤਦ੍ਯਥਾਬਲਮ੍||੬੫||

ਸ੦-ਨਿਚਯੇ-ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜੇ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸੇ, ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਣਿ-ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਸ੍ਥਾਪਨਾਨੁਵਾਸਨਨਸ੍ਯਾਨਿ, ਯਥਾਬਲਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਾਖ਼੍ਯਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣੋ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਨ ਤਥਾ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਯਥਾ ਵਮਨਾਦੀਨਾਮ੍, ਤਥਾਪਿ ਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵਮੁਰਰੀਕਤ੍ਯ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਣੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਯਦੇਤਦ੍ਧਹਣੀਤ੍ਰਯੇ ਪ੍ਰਤਿਦੋਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯੋਕ੍ਤਂ ਕਰ੍ਮ ਤਦਪਿ ਨਿਚਯੋਤ੍ਥੇ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸੇ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana mandAgnau pratidoShaM pratyavasthaM ca cikitsitam (66-68) · Śloka 68

ਇਤਿ ਗ੍ਰਹਣਿਦੋਸਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਭਿਧਾਯੇਦਾਨੀਂ ਪ੍ਰਤਿਪੁਰੁਸਂ ਪ੍ਰਤਿਦੋਸਂ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਤ੍ਵਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਯਥਾਵਸ੍ਥਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ ਪ੍ਰਸੇਕੇ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੇਲ੍ਪਾਗ੍ਨੇਰ੍ਦੀਪਨਂ ਰੂਕ੍ਸਤਿਕ੍ਤਕਮ੍| ਯੋਜ੍ਯਂ ਕਸ਼ਸ੍ਯ ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਂ ਕਫੋਦਯੇ||੬੬|| ਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਾਮਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਦੀਪਨਂ ਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਤਮ੍| ਦੀਪਨਂ ਬਹੁਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਤਿਕ੍ਤਂ ਮਧੁਰਕੈਰ੍ਯੁਤਮ੍||੬੭|| ਸ੍ਨੇਹੋਮ੍ਲਲਵਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਬਹੁਵਾਤਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| |੬੮|

ਸ੦-ਪ੍ਰਸੇਕੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ-ਵਾਤਿਕਃ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਸ਼੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਃ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਪ੍ਰਕੋਪਜੇ ਪ੍ਰਸੇਕੇ ਦੀਪਨਂ ਰੂਕ੍ਸਤਿਕ੍ਤਂ ਯਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍, ਨ ਘਤਂ ਨਾਪਿ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਲਵਣਾਦਿਕਮ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਪ੍ਰਸੇਕਸ੍ਯ ਚ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (ਹ.ਚਿ.ਅ.੫/੬੩)- "ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਤਿਪ੍ਰਸੇਕੇਨ ਵਾਯੁਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਮਸ੍ਯਤਿ|" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸ਼ਸ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਃ ਕਫੋਦਯੇ ਸਤਿ ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਪਰ੍ਯਾਯੇਣ ਵ੍ਯਤਿਕਰ੍ਮਵ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥਃ| ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍,-ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਯੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਰੂਕ੍ਸਂ ਯੋਜ੍ਯਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਯੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਯੋਜ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਦਿ ਹਿ ਕਸ਼ੇ ਬਹੁਕਫੇ ਰੂਕ੍ਸੇ ਚ ਨਰੇ ਰੂਕ੍ਸਮੇਵ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍, ਤਤੋ ਰੂਕ੍ਸੇ ਕੇਵਲੇ ਯੁਜ੍ਯਮਾਨੇ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਥ ਸ੍ਨੇਹਮੇਵ ਯੁਞ੍ਜਯਾਤ੍, ਤਤਃ ਸ੍ਨੇਹੇ ਕੇਵਲੇ ਯੁਜ੍ਯਮਾਨੇ ਕਫਵਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਇਤਿ ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸੇਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਮੁਪਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਾਮਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਤੁ ਕਫੋਦਯੇ ਦੀਪਨਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ-ਪਞ੍ਚਕੋਲਾਦਿਕਂ, ਸ੍ਨੇਹੈਃ-ਘਤਾਦਿਭਿਃ, ਸਂਯੁਤਂ ਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਬਹੁਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਰੇਸ੍ਤਿਕ੍ਤਂ ਮਧੁਰਕੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਦੀਪਨਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਬਹੁਵਾਤਸਯ੍ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਰ੍ਨਰਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹੋਮ੍ਲਲਵਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|

Adhikarana mandAgnau sneha eva shreShThaM BeShajam (68-69) · Śloka 69

ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਵਿਸਯੇਭ੍ਯੋਨ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਪੁਰੁਸਂ ਪ੍ਰਤਿ ਦ੍ਯੋਤਯਿਤੁਮਿਦਂ ਬ੍ਰੂਤੇ | ਸ੍ਨੇਹਮੇਵ ਪਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦੁਰ੍ਬਲਾਨਲਦੀਪਨਮ੍||੬੮|| ਨਾਲਂ ਸ੍ਨੇਹਸਮਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸ਼ਮਾਯਾਨ੍ਨਂ ਸੁਗੁਰ੍ਵਪਿ| |੬੯|

ਸ੦-ਏਵੇਤ੍ਯਵਧਾਰਣੇ| ਪਰਂ-ਪ੍ਰਧਾਨਂ, ਸ੍ਨੇਹਮੇਵ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਰੇਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍, ਨ ਤਤੋਨ੍ਯਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਰ੍ਦੋਸਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸਭੁਤੈਰੌਸਧੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਪਥ੍ਯਃ| ਅਤ ਏਵੇਦਂ ਕਾਰਣਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ-ਨਾਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹੋਦ੍ਦੀਪਿਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇਃ ਸੁਸ੍ਠੁ ਗੁਰ੍ਵਪ੍ਯਨ੍ਨਂ ਸ਼ਮਾਯ ਨਾਲਂ-ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹ ਏਵ ਦੁਰ੍ਬਲਾਨਲਦੀਪਨਾਯ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ|

Adhikarana mandAgnau kaphe kShINe ghRutam (69-71) · Śloka 71

| ਯੋਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਤ੍ਵਾਤ੍ਕਫੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਵਰ੍ਚਃ ਪਕ੍ਵਮਪਿ ਸ਼੍ਲਥਮ੍||੬੯|| ਮੁਞ੍ਚੇਤ੍ਪਟ੍ਵੌਸਧਯੁਤਂ ਸ ਪਿਬੇਦਲ੍ਪਸ਼ੋ ਘਤਮ੍| ਤੇਨ ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਮਾਨੀਤਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਿ ਨਿਯੋਜਿਤਃ||੭੦|| ਸਮਾਨੋ ਦੀਪਯਤ੍ਯਗ੍ਨਿਮਗ੍ਨੇਃ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਕੋ ਹਿ ਸਃ| |੭੧|

ਸ੦-ਯਃ-ਨਰਃ, ਅਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਤ੍ਵਾਤ੍ਕਫੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਸਤਿ ਪੁਰੀਸਂ ਪਕ੍ਵਮਪਿ ਸ਼ਿਥਿਲਂ ਮੁਞ੍ਚੇਤ੍, ਸਃ-ਨਰਃ, ਅਲ੍ਪਮਲ੍ਪਂ ਘਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੁਤਮ੍ ? ਪਟ੍ਵੌਸਧਯੁਤਂ-ਸੈਨ੍ਧਵਸ਼ੁਣ੍ਠੀਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤੇਨ-ਸਰ੍ਪਿਸਾ, ਸਮਾਨਃ ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਮਾਨੀਯ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਿ-ਅਨ੍ਨਪਚਨਾਖ਼੍ਯੇ, ਨਿਯੋਜਿਤੋਗ੍ਨਿਂ ਸਨ੍ਦੀਪਯਤਿ| ਯਤੋਸੌ-ਸਮਾਨਃ, ਅਗ੍ਨੇ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਕਃ|

Adhikarana mandAgnau kaThinamale lavaNaghRutam (71-72) · Śloka 72

| ਪੁਰੀਸਂ ਯਸ਼੍ਚ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਕਠਿਨਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ||੭੧|| ਸ ਘਤਂ ਲਵਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਨਰੋਨ੍ਨਾਵਗ੍ਰਹਂ ਪਿਬੇਤ੍| |੭੨|

ਸ੦-ਯਸ਼੍ਚ-ਪੁਰੁਸਃ, ਪੁਰੀਸਂ ਕਾਠਿਨ੍ਯਾਤ੍-ਸਂਹਤਤ੍ਵਾਦ੍ਧੇਤੋਃ,ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਮੁਞ੍ਚਤਿ| ਸਃ-ਨਰਃ, ਲਵਣੈਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਘਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਅਨ੍ਨਾਵਗ੍ਰਹਂ,-ਅਨ੍ਨੇਨਾਵਗ੍ਰਹਃ ਸਹਸੋਰ੍ਧ੍ਵਕਾਯਗਮਨਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧੋਵਸ੍ਟਮ੍ਭੋ ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍| ਘਤਂ ਪੀਤ੍ਵਾਨ੍ਨਂ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana mandAgnau rUkShatve dIpanaM ghRutaM tailaM vA (72) · Śloka 72

| ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਨ੍ਦੇਨਲੇ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਂ ਵਾ ਦੀਪਨੈਃ ਪਿਬੇਤ੍||੭੨||

ਸ੦-ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਸਤਿ ਸਰ੍ਪਿਰਥਵਾ ਤੈਲਂ ਦੀਪਨੀਯੈਰ੍ਯੁਤਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana mandAgnau snehAtiyoge kShArAdayaH (73) · Śloka 73

ਕ੍ਸਾਰਚੂਰ੍ਣਾਸਵਾਰਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਮਨ੍ਦੇ ਸ੍ਨੇਹਾਤਿਪਾਨਤਃ| |੭੩|

ਸ੦-ਸ੍ਨੇਹਾਤਿਪਾਨਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਸਤਿ ਕ੍ਸਾਰਾਦੀਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana mandAgnau udAvartaje nirUhasneha bastayaH (73) · Śloka 73

| ਉਦਾਵਰ੍ਤਾਤ੍ਤੁ ਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾ ਨਿਰੂਹਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਯਃ||੭੩||

ਸ੦-ਉਦਾਵਰ੍ਤਾਤ੍ਪੁਨਰ੍ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਸਤਿ ਨਿਰੂਹਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਯਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾਃ|

Adhikarana mandAgnau doShAtivRuddhije SuddhiH peyAdikramaSca (74) · Śloka 74

ਦੋਸਾਤਿਵਧ੍ਦ੍ਯਾ ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧੋਨ੍ਨਵਿਧਿਂ ਚਰੇਤ੍| |੭੪|

ਸਂ-ਦੋਸਾਤਿਵਦ੍ਧਯਾ ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਸਤਿ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਦਿਭਿਰ੍ਹ ਤਦੋਸਃ ਕਤਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰਨ੍ਨਵਿਧਿਂ-ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮਂ, ਆਚਰੇਤ੍|

Adhikarana mandAgnau vyAdhimuktasya GRutameva (74) · Śloka 74

| ਵ੍ਯਾਧਿਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਸਰ੍ਪਿਰੇਵ ਤੁ ਦੀਪਨਮ੍||੭੪||

ਸ੦-ਵ੍ਯਾਧਿਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਸਰ੍ਪਿਰੇਵ ਦੀਪਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਤਥਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍|

Adhikarana mandAgnau adhvAdije yavAgUghRutam (75) · Śloka 75

ਅਧ੍ਵੋਪਵਾਸਕ੍ਸਮਤ੍ਵੈਰ੍ਯਵਾਗ੍ਵਾ ਪਾਯਯੇਦ੍ਧਤਮ੍| ਅਨ੍ਨਾਵਪੀਡਿਤਂ ਬਲ੍ਯਂ ਦੀਪਨਂ ਬਹਣਂ ਚ ਤਤ੍||੭੫||

ਸ੦-ਅਧ੍ਵੋਪਵਾਸਕ੍ਸਾਮਤ੍ਵੈਰ੍ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਯਵਾਗ੍ਵਾ ਸਹ ਘਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍, ਵੈਦ੍ਯ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਅਨ੍ਨੇਨਾਵਪੀਡਿਤਮਨ੍ਨਾਵਪੀਡਿਤਮ੍, ਮਧ੍ਯਭਕ੍ਤਂ ਘਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਵਂ ਪੀਤਂ ਬਲ੍ਯਂ ਬਹਣਂ ਦੀਪਨਂ ਚ ਤਦ੍ਭਵਤਿ|

Adhikarana mandAgnau dIrghakAlaje sAmlA mAMsarasAH (76-77) · Śloka 77

ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਤ੍ਤੁ ਕ੍ਸਾਮਕ੍ਸੀਣਕਸ਼ਾਨ੍ਨਰਾਨ੍| ਪ੍ਰਸਹਾਨਾਂ ਰਸੈਃ ਸਾਮ੍ਲੈਰ੍ਭੋਜਯੇਤ੍ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਿਨਾਮ੍||੭੬|| ਲਘੂਸ੍ਣਕਟੁਸ਼ੋਧਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਦੀਪਯਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤੇਨਲਮ੍| ਮਾਂਸੋਪਚਿਤਮਾਂਸਤ੍ਵਾਤ੍ਪਰਂ ਚ ਬਲਵਰ੍ਧਨਾਃ||੭੭||

ਸ੦-ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਤ੍ਤੁ ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਸਤ੍ਯਸਮ੍ਯਗਾਹਾਰਰਸਪਰਿਣਤ੍ਯਾ ਹੇਤੁਭੂਤਯਾ ਕ੍ਸਾਮਕ੍ਸੀਣਕਸ਼ਾਨ੍ਨਰਾਨ੍ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਿਨਾਂ-ਪ੍ਰਸਹਾਦੀਨਾਂ, ਰਸੈਃ ਸਾਮ੍ਲੈਰ੍ਭੋਜਯੇਤ੍| ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਤਾਨੇਤਾਨ੍ ਭੋਜਯੇਤ੍? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਲਘੂਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਲਘੁਤ੍ਵਾਦੁਸ੍ਣਤ੍ਵਾਤ੍ਕਟੁਤ੍ਵਾਚ੍ਛੋਧਨਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਤੇ ਰਸਾਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਗ੍ਨਿਂ ਦੀਪਯਨ੍ਤਿ| ਭਾਵਪ੍ਰਧਾਨਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਪੂਰ੍ਵਵਚ੍ਚਾਤ੍ਰ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਨਨੁ, ਪ੍ਰਾਗਭ੍ਯਧਾਯਿ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੬/੬੧)- "ਗੁਰੁਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਾ ਵਰ੍ਗਾਸ਼੍ਚਾਤੋ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍|" ਇਤਿ| ਇਹ ਚ ਪ੍ਰਸਹਾਨਾਂ ਲਘੁਤ੍ਵਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਦਿਮੇ ਵਚਸੀ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਨਾਤੇ| ਅਤ੍ਰ ਬ੍ਰੂਮਃ| ਲਾਘਵਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਾਰ੍ਥਃ| ਧਾਵਨਪ੍ਲਵਨਲਙ੍ਘਨਾਦਿਕਾ ਚੇਸ੍ਟਾ, ਤਸ੍ਯਾਃ ਪਾਟਵਵਿਸ਼ੇਸੋ ਲਾਘਵਮ੍| ਯਥਾ ਚ ਪ੍ਰਾਗਧ੍ਯਗੀਸ੍ਟ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੨/੧੦)-"ਲਾਘਵਂ ਕਰ੍ਮਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯ" ਇਤਿ| ਏਵਂ ਚਾਤ੍ਰਾਵਿਰੋਧਃ| ਹੇਤੁਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦਨ੍ਯੇਪ੍ਯੇਵਂਪ੍ਰਾਯਾ ਯੇ ਮਾਂ ਸਰਸਾਸ੍ਤਾਨਪ੍ਯੇਤਾਨ੍ ਭੋਜਯੇਦਿਤਿ| ਤੇ ਚ-ਪ੍ਰਸਹਾਃ, ਮਾਂਸੋਪਚਿਤਮਾਂਸਤ੍ਵਾਦ੍ਧੇਤੋਃ ਸੁਸ੍ਠੁ ਬਲਂ ਵਰ੍ਧਯਨ੍ਤਿ|

Adhikarana mandAgnau yathAvasthaM snehAdayaH (78) · Śloka 78

ਸ੍ਨੇਹਾਸਵਸੁਰਾਰਿਸ੍ਟਚੂਰ੍ਣਕ੍ਵਾਥਾਹਿਤਾਸ਼ਨੈਃ| ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਦੇਹਸ੍ਯ ਬਲਮਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਧਤੇ||੭੮||

ਸ੦-ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਭਿਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੈਃ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚ ਬਲਂ ਵਰ੍ਧਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਦਯੋ ਯਥਾਵਸ੍ਥਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾ ਇਤਿ ਭਾਵਃ|

Adhikarana mandAgnau sasneha AhAraH (79) · Śloka 79

ਅਧੁਨਾ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਵਦ੍ਧਿਕਰਤ੍ਵਂ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ ਦੀਪ੍ਤੋ ਯਥੈਵ ਸ੍ਥਾਣੁਸ਼੍ਚ ਬਾਹ੍ਯੋਗ੍ਨਿਃ ਸਾਰਦਾਰੁਭਿਃ| ਸਸ੍ਨੇਹੈਰ੍ਜਾਯਤੇ ਤਦ੍ਵਦਾਹਾਰੈਃ ਕੋਸ੍ਠਗੋਨਲਃ||੭੯||

ਸ੦-ਯਥਾ-ਯੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਸਾਰਦਾਰੁਭਿਃ-ਸ਼ਮੀਖ਼ਦਿਰਾਦਿਭਿਃ, ਸਸ੍ਨੇਹੈਰ੍ਬਾਹ੍ਯੋਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਃ ਸ੍ਥਾਣੁਃ-ਸ੍ਥਿਰਸ਼੍ਚ, ਜਾਯਤੇ| ਤਥੈਵ ਕੋਸ੍ਠਗੋਗ੍ਨਿਃ ਸਸ੍ਨੇਹੈਃ ਪਥ੍ਯਰੂਪੈਰਾਹਾਰੈਃ ਪਟੁਤਰਃ ਸ੍ਥਿਰਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ|

Adhikarana mandAgnau aBojanAtiBojananiShedhaH (80) · Śloka 80

ਨਾਭੋਜਨੇਨ ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਰ੍ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਨਾਤਿਭੋਜਨਾਤ੍| ਯਥਾ ਨਿਰਿਨ੍ਧਨੋ ਵਹ੍ਨਿਰਲ੍ਪੋ ਵਾਤੀਨ੍ਧਨਾਵਤਃ||੮੦||

ਸ੦-ਨਾਭੋਜਨੇਨ ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਰ੍ਦੀਪ੍ਯਤੇ| ਨ ਚਾਤਿਭੋਜਨੇਨ| ਅਤ੍ਰੈਵ ਦਸ੍ਟਨ੍ਤਮਾਹ-ਯਥਾ ਬਾਹ੍ਯੋਗ੍ਨਿਰ੍ਨਿਰਿਨ੍ਧਨੋ ਨ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਨਸ਼੍ਯਤਿ| ਅਲ੍ਪੋਗ੍ਨਿਰ੍ਬਾਹ੍ਯੋਤੀਨ੍ਧਨੇਨ-ਬਹੁਭਿਰ੍ਦਾਰੁਭਿਃ, ਆਵਤੋ ਨਸ਼੍ਯਤਿ,-ਨ ਦੀਪ੍ਯਤੇ| ਏਵਂ ਕੋਸ੍ਠਾਗ੍ਨਿਰਪ੍ਯਭੋਜਨਾਤਿਭੋਜਨਾਭ੍ਯਾਂ ਨਸ਼੍ਯਤਿ,-ਨ ਦੀਪ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana atyagneH (Basmakasya) saMprAptiH, lakShaNam (81-82) · Śloka 82

ਯਦਾ ਕ੍ਸੀਣੇ ਕਫੇ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨੇ ਪਵਨਾਨੁਗਮ੍| ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਂ ਵਰ੍ਧਯਤ੍ਯਗ੍ਨਿਂ ਤਦਾਸੌ ਸਾਨਿਲੋਨਲਃ||੮੧|| ਪਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਨਮਾਸ਼ੁ ਧਾਤੂਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਨੋਜਸ਼੍ਚ ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪਨ੍| ਮਾਰਯੇਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ ਨਾ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਭੁਕ੍ਤੇ ਜੀਰ੍ਣੇ ਤੁ ਤਾਮ੍ਯਤਿ||੮੨||

ਸ੦-ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਕਫੇ ਕ੍ਸੀਣੇ-ਕ੍ਸਯਂ ਯਾਤੇ, ਅਤ ਏਵ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨੇ-ਆਮਾਸ਼ਯਾਖ਼੍ਯੇ, ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਦ੍ਧਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਪਵਨਾਨੁਗਮ੍| ਮਾਰੁਤੇਨ ਗਮਨਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਤ ਏਵ ਤਤ੍ਪਿਤ੍ਤਮਗ੍ਨਿਂ ਵਰ੍ਧਯਤਿ| ਤਦਾ-ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ, ਅਸਾਵਨਲੋ-ਜਾਠਰਾਗ੍ਨਿਃ, ਸਾਨਿਲਃ-ਪਵਨਸਹਿਤੋ, ਅਨ੍ਨਂ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਕ੍ਤਵ੍ਯਾਭਾਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਧਾਤੂਨ੍ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ, ਆਸ਼ੁ ਪੁਰੁਸਂ ਮਾਰਯੇਤ੍| ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ? ਓਜਸ਼੍ਚ ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪਨ੍-ਸਂਹਰਨ੍, ਵਿਨਾਸ਼ਯਨ੍ਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਨੁ, ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲੋਨਲ ਇਤਿ ਵਕ੍ਤੁਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਮੈਵਮ੍| "ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਵਹ੍ਨਿਜਂ ਵਾ" (ਹ. ਸ਼ਾ. ਅ. ੩/੯੦) ਇਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਤਦਾਨੀਂ ਜਠਰਾਗ੍ਨਿਨਾ ਸਹੈਕਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਮਿਤਿ ਸਾਨਿਲੋਨਲ ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮ੍| ਸਃ-ਅਤ੍ਯਗ੍ਨਿਪੀਡਿਤੋ, ਨਾ-ਪੁਰੁਸੋ, ਭੁਕ੍ਤੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਜੀਰ੍ਣੇ ਤੁ ਤਾਮ੍ਯਤਿ-ਉਪਤਪ੍ਯਤੇ| ਅਨੇਕਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਦ੍ਧਾਤੂਨਾਮੁਪ ਤਾਪਾਰ੍ਥਸ੍ਤਾਮ੍ਯਤਿਃ| ਤਮਕਲਕ੍ਸਣੇਪਿ ਪ੍ਰਾਗਧ੍ਯਗੀਸ੍ਟ|

Adhikarana atyagneH upadravAH (83) · Śloka 83

ਤਟ੍ਕਾਸਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਧਯੋਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸਮ੍ਭਵਾਃ| |੮੩|

ਸ੦-ਤਸ੍ਣਾਦਯੋ ਰੋਗਾ ਅਤ੍ਯਗ੍ਨੇਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ|

Adhikarana atyagneH gurUsnigdhAdyannapAnAni (83-84) · Śloka 84

ਤਮਤ੍ਯਿਗ੍ਨਿਂ ਗੁਰੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਨ੍ਦਸਾਨ੍ਦ੍ਰਹਿਮਸ੍ਥਿਰੈਃ||੮੩|| ਅਨ੍ਨਪਾਨੈਰ੍ਨਯੇਚ੍ਛਾਨ੍ਤਿਂ ਦੀਪ੍ਤਮਗ੍ਨਿਮਿਵਾਮ੍ਬੁਭਿਃ| |੮੪|

ਸ੦-ਤਮਤ੍ਯਗ੍ਨਿਂ-ਭਸ੍ਮਕਾਖ਼੍ਯਂ, ਗੁਰੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਭਿਰਨ੍ਨਪਾਨੈਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ਨਯੇਤ੍| ਕਮਿਵ ? ਦੀਪ੍ਤਂ-ਇਦ੍ਦਮਗ੍ਨਿਂ ਬਾਹ੍ਯਂ, ਯਥਾ ਜਲੈਃ|

Adhikarana atyagneH ajIrNe~api Bojanam (84-85) · Śloka 85

| ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰਜੀਰ੍ਣੇਪਿ ਭੋਜ੍ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯੋਪਹਾਰਯੇਤ੍||੮੪|| ਨਿਰਿਨ੍ਧਨੋਨ੍ਤਰਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਯਥੈਨਂ ਨ ਵਿਪਾਦਯੇਤ੍| |੮੫|

ਸ੦-ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ-ਕ੍ਸਣੇਕ੍ਸਣੇ, ਅਜੀਰ੍ਣੇਪਿ ਭੋਜ੍ਯਨਿ-ਕਸ਼ਰਾਦੀਨਿ, ਉਪਹਾਰਯੇਤ੍-ਆਹਾਰਾਰ੍ਥ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਅਜੀਰ੍ਣੇਪੀਤ੍ਯਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਕਿਮੁਤ ਜੀਰ੍ਣੇ ਭੋਜ੍ਯਾਨੁਪਹਾਰਯੇਦਿਤਿ| ਕਿਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਥਾ ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣਾਜੀਰ੍ਣੇਪਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰਾਹਾ ਰੋਪਯੋਗੇਨ ਨਿਰਿਨ੍ਧਨੋਗ੍ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ-ਅਵਕਾਸ਼ਂ, ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਯਥਾ ਏਨਂ ਨ ਵਿਪਾਦਯੇਤ੍|

Adhikarana atyagneH kRusharAdyannam audakAnUpamAMsAni visheShato matsyAH (85-86) · Śloka 86

| ਕਸ਼ਰਾਂ ਪਾਯਸਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਪੈਸ੍ਟਿਕਂ ਗੁਡਵੈਕਤਮ੍||੮੫|| ਅਸ਼੍ਨੀਯਾਦੌਦਕਾਨੂਪਪਿਸ਼ਿਤਾਨਿ ਭਤਾਨਿ ਚ| ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾਨ੍ ਸ੍ਥਿਰਤੋਯਚਰਾਸ਼੍ਚ ਯੇ||੮੬||

ਸ੦-ਕਸ਼ਰਾਮਿਤ੍ਯਾਦੀਨਿ ਭੁਞ੍ਜੀਤ| ਗੁਡਵੈਕਤਮਿਤਿ| ਵਿਕਤਮੇਵ ਵੈਕਤਮ੍, ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਦਿਤ੍ਵਾਦਣ੍| ਤਥੈਦਕਾਨਾਂ-ਮਤ੍ਸ੍ਯਕਚ੍ਛਪਾਦੀਨਾਂ ਪਿਸ਼ਿਤਾਨਿ, ਤਥਾਨੂਪਾਨਿ-ਵਰਾਹਾਦੀਨਾਮ੍, ਭਤਾਨਿ-ਮੇਦੁਰਾਣੀ, ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾਨ੍-ਅਪਰੁਸਾਨ੍| ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਯੇ ਚ ਸ੍ਥਿਰਤੋਯਚਰਾਃ-ਅਵਹਜ੍ਜਲਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ, ਤਾਨਪ੍ਯਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍|

Adhikarana atyagneH AvikaM mAMsam (87) · Śloka 87

ਆਵਿਕਂ ਸੁਭਤਂ ਮਾਂਸਮਦ੍ਯਾਦਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵਾਰਣਮ੍| |੮੭|

ਸ੦-ਆਵਿਕਂ ਮਾਂਸਂ ਸੁਭ੍ਰੁਤਂ-ਅਤੀਵਮੇਦੁਰਂ, ਅਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵਾਰਣਮਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana atyagneH tRuShAyAM payoghRutAdipAnam, shyAmAdivirecanam, pAyasaBojanam (87-89) · Śloka 89

| ਪਯਃ ਸਹਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਂ ਘਤਂ ਵਾ ਤਸਿਤਃ ਪਿਬੇਤ੍||੮੭|| ਗੋਧੂਮਚੂਰ੍ਣਂ ਪਯਸਾ ਬਹੁਸਰ੍ਪਿਃਪਰਿਪ੍ਲੁਤਮ੍| ਆਨੂਪਰਸਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਾਂਸ੍ਤੈਲਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਨ੍||੮੮|| ਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਦ੍ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਵਾ ਪਯੋ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਅਸਕਤ੍ਪਿਤ੍ਤਹਰਣਂ ਪਾਯਸਪ੍ਰਤਿਭੋਜਨਮ੍||੮੯||

ਸ੦-ਤਥਾ, ਤਸਿਤਃ ਸਨ੍ ਪਯਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੁਤਮ੍ ? ਸਹਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਂ-ਸਮਦਨਂ, ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਾ ਏਵਂਭੁਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਗੋਧੂਮਚੂਰ੍ਣਂ ਬਹੁਘਤਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣਾਲੋਡਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਆਨੁਪਮਾਂਸਰਸਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨ੍ ? ਤੈਲਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਨ੍| ਤੈਲਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਸੇਧਃ| ਅਥਵਾ, ਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਨ੍ਦ੍ਯਾਂ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਹਰਣਂ ਪਾਯਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਭੋਜਨਂ ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana atyagneH sAmAnyacikitsA (90) · Śloka 90

ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਗੁਰੁ ਮੇਦ੍ਯਂ ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਾਰਿ ਚ ਭੋਜਨਮ੍| ਸਰ੍ਵਂ ਤਦ੍ਯਗ੍ਨਿਹਿਤਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਸ੍ਵਪਨਂ ਦਿਵਾ||੯੦||

ਸ੦-ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਗੁਰੁ ਭੋਜਨਂ ਯਨ੍ਮੇਦਸ੍ਕਰਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਂ ਚ, ਤਦਤ੍ਯਗ੍ਨਯੇ ਹਿਤਮ੍| ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਯਦ੍ਦਿਵਾ ਸ੍ਵਪਨਂ ਤਚ੍ਚ ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana atyagneH AhAradoShAdiH pacanakramaH (91) · Śloka 91

ਆਹਾਰਮਗ੍ਨਿਃ ਪਚਤਿ ਦੋਸਾਨਾਹਾਰਵਰ੍ਜਿਤਃ| ਧਾਤੂਨ੍ ਕ੍ਸੀਣੇਸ਼ੁ ਦੋਸੇਸੁ ਜੀਵਿਤਂ ਢਾਤੁਸਙ੍ਕ੍ਸਯੇ||੯੧||

ਸ੦-ਅਗ੍ਨਿਃ ਪੂਰ੍ਵਮਾਹਾਰਂ ਪਚਤਿ| ਆਹਾਰਰਹਿਤਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਨਿਰ੍ਦੋਸਾਨ੍ ਪਚਤਿ| ਤਦਭਾਵਾਦ੍ਧਾਤੂਨ੍ ਪਚਤਿ| ਧਾਤੁਸਙ੍ਕ੍ਸਯੇ ਸਤਿ ਜੀਵਿਤਂ ਪਚਤਿ-ਨਾਸ਼ਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana agnibalasya shaktiH agneH pAlanam tasya phalam (10) · Śloka 10

ਏਤਤ੍ਪ੍ਰਕਤ੍ਯੈਵ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਨ੍ਨਂ ਸਂਯੋਗਸਂਸ੍ਕਾਰਵਸ਼ੇਨ ਚੇਦਮ੍| ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਵਿਜ੍ਞਾਯ ਯਥੇਸ੍ਟਚੇਸ੍ਟਾਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਸਾਗ੍ਨਿਬਲਸ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ||੯੨|| ਤਸ੍ਮਾਦਗ੍ਨਿਂ ਪਾਲਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵਯਤ੍ਨੈ ਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਸ੍ਟੇ ਯਾਤਿ ਨਾ ਨਾਸ਼ਮੇਵ| ਦੋਸੈਰ੍ਗ੍ਰਸ੍ਤੇ ਗ੍ਰਸ੍ਯਤੇ ਰੋਗਸਙ੍ਘੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਤੁ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨੀਰੁਜੋ ਦੀਰ੍ਘਜੀਵੀ||੯੩|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤ ਸ੍ਥਾਨੇ ਗ੍ਰਹਣਿਦੋਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੦||

ਸ੦-ਏਤਦਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾ[ਏਵ]-ਸ੍ਵਭਾਵੇਨੈਵ, ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਪਥ੍ਯਮ੍ ਯਥਾ-ਕਰਮਰ੍ਦਕਦਧਿਸਰ੍ਸਪਸ਼ਾਕਫਾਣਿਤਸ਼ੁਸ੍ਕਮਾਂਸਵਿਰੂਢਕਾਮਮੂਲ-ਕਲਕੁਚਾਦਿਕਮ੍| ਸਂਯੋਗਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਯਥਾ-ਕ੍ਸੀਰਮਮ੍ਲੇਨ ਸਹ, ਆਨੂਪਮਾਮਿਸਂ ਮਾਸੈਃ ਸਹ, ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਂਸ੍ਕਾਰਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਯਥਾ-ਹਾਰੀਤਮਾਂਸਂ ਹਾਰਿਦ੍ਰਸ਼ੂਲਪ੍ਰੋਤਂ ਹਾਰਿਦ੍ਰਵਹ੍ਨਿਨਾ ਪਾਚਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਮਿਦਂ ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾ ਦਿਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਸਂਯੋਗਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਕਾਰਸ੍ਯ ਚ ਵਸ਼ੇਨ-ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯੇਨ, ਚੇਦਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਕਾਲਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਹਃ| ਤਤ੍ਰ ਮਾਤ੍ਰਾਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਯਥਾ-ਮਧੁਘਤਂ ਸਮਾਂਸ਼ਮ੍| ਕਾਲਵਸ਼ੇਨੇਦਂ ਯਥਾ-ਰਾਤ੍ਰਿਪਰ੍ਯੁਸਿਤਾ ਕਾਕਮਾਚੀ| ਪਾਤ੍ਰਵਸ਼ੇਨੇਦਂ ਯਥਾ-ਕਾਂਸ੍ਯੇ ਦਸ਼ਾਹਮੁਸਿਤਮ੍ ਸਰ੍ਪਿਃ| ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਵਿਜ੍ਞਾਯ-ਅਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾਪਰ੍ਯਾਲੋਚ੍ਯ, ਯਥੇਸ੍ਟਚੇਸ੍ਟਾਃ-ਯਥਾਭਿਲਾਸਮਾ ਹਾਰਮਾਸੇਵਮਾਨਾਃ, ਯਚ੍ਚਰਨ੍ਤਿ ਸਾਗ੍ਨਿਬਲਸ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ-ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮ੍| ਯਤ ਏਵਂ ਤਸ੍ਮਾਦਗ੍ਨਿਂ ਪਾਲਯੇਤ੍, ਸਰ੍ਵਯਤ੍ਨੈਃ-ਅਖਿਲਕ੍ਰਿਯਾਨੁਸ੍ਠਾਨੈਃ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍-ਅਗ੍ਨੌ, ਨਸ੍ਟੇ-ਕ੍ਸੀਣੇ, ਨਾ-ਪੁਰੁਸੋ, ਨਾਸ਼ਂ ਯਾਤਿ| ਦੋਸੈਰ੍ਗ੍ਰਸ੍ਤੇ ਵਹ੍ਨੌ ਨਾ-ਪੁਰੁਸੋ, ਰੋਗਸਙ੍ਘੈਰ੍ਗ੍ਰਸ੍ਯਤੇ-ਪੀਡ੍ਯਤੇ| ਯੁਕ੍ਤੇ-ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ, ਪੁਨਰਗ੍ਨੌ ਨੀਰੁਜੋ ਦੀਰ੍ਘਜੀਵੀ ਚ ਭਵੇਦਿਤਿ| ਉਪਜਾਤਿਸ਼ਾਲਿਨ੍ਯੌ ਵਤ੍ਤੇ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੧੦||