10. grahaṇīdōṣacikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಅತೀಸಾರಚಿಕಿತ್ಸಿತಾದನನ್ತರಂ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಚ್ಯತೇ, ನಿದಾನಸಾಮಾನ್ಯಾತ್| ತಥಾ ಚ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೮/೧೬೪)-"ಅರ್ಶೋತಿಸಾರಗ್ರಹಣೀವಿಕಾರಾಃ" ಇತ್ಯಾದಿ, ಅತ ಆಹ-

Adhikarana grahaNIdoShacikitsitAdhyAyaH (2-3) · Śloka 3

ಅಥಾತೋ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨|| )||೩||

ಸ೦-ಗ್ರಹಣ್ಯಾಮಾಶ್ರಿತೋ ದೋಷೋ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಃ,-ತದಾಶ್ರಿತಸ್ಥಾನೋದಿತಕಾರೀ ವಾತಾದ್ಯನ್ಯತಮಃ, ತಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಶೇಷಂ ಪೂರ್ವವತ್|

Adhikarana grahaNIdoShe~ajIrNavadatIsAravaccopacAraH (1) · Śloka 1

ಗ್ರಹಣೀಮಾಶ್ರಿತಂ ದೋಷಮಜೀರ್ಣವದುಪಾಚರೇತ್| ಅತೀಸಾರೋಕ್ತವಿಧಿನಾ ತಸ್ಯಾಮಂ ಚ ವಿಪಾಚಯೇತ್||೧||

ಸ೦-ಗ್ರಹಣಿಮಾಶ್ರಿತಂ ದೋಷಮಜೀರ್ಣವದುಪಾಚರೇತ್-ತತ್ತುಲ್ಯಸಾಧನೇನ ಲಙ್ಘನೋ(ನಾದ್ಯು)ಕ್ತೋಪಚಾರಾದಿನೋಪಕ್ರಮೇತ್| ಅತೀಸಾರೋಕ್ತವಿಧಿನಾ ತಸ್ಯ-ಗ್ರಹಣಿದೋಷವತಃ ಪುಂಸೋ, ಯಥಾದೋಷಮಾಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್|

Adhikarana vAtaje grahaNIdoShe yavAgvAdyannam (2) · Śloka 2

ಅನ್ನಕಾಲೇ ಯವಾಗ್ವಾದಿ ಪಞ್ಚಕೋಲಾದಿಭಿರ್ಯುತಮ್| ವಿತರೇತ್ಪಟುಲಘ್ವನ್ನಂ ಪುನರ್ಯೋಗಾಂಶ್ಚ ದೀಪನಾನ್||೨||

ಸ೦-ಅನ್ನಕಾಲೇ-ಸಮ್ಯಗ್ ಜಾತಾಯಂ ಕ್ಷುಧಿ, ಯವಾಗ್ವಾದ್ಯನ್ನಂ-ಪೇಯಾವಿಲೇಪ್ಯೋದನಲಕ್ಷಣಂ, ವಿತರೇತ್-ದದ್ಯಾತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಪಞ್ಚಕೋಲಾದಿಭಿರ್ಯುತಮ್| ಆದಿಶಬ್ದೇನಾನ್ಯೈರಪ್ಯೇವಂಪ್ರಕಾರೈರ್ದ್ರವ್ಯೈರ್ದೀಪನಾದಿಗುಣಯುಕ್ತೈರ್ಯುಕ್ತಮ್| ತಥಾ, ಪಟು-ಲವಣಮ್, ಲಘು-ಉಭಯಥಾ ಮಾತ್ರಯಾ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಚ| ಪುನಃ-ಭೂಯೋ, ದೀಪನಾನ್ ಷಾಡವಾದೀನ್ ಯೋಗಾನ್ ವಿತರೇತ್|

Adhikarana vAtaje sAme peyA, jalaM takraM ca (3) · Śloka 3

ದದ್ಯಾತ್ಸಾತಿವಿಷಾಂ ಪೇಯಾಮಾಮೇ ಸಾಮ್ಲಾಂ ಸನಾಗರಾಮ್| ಪಾನೇಽತೀಸಾರವಿಹಿತಂ ವಾರಿ ತಕ್ರಂ ಸುರಾದಿ ಚ||೩||

ಸ೦-ತಥಾ, ಆಮೇ ಸತಿ ಪೇಯಾಂ ದದ್ಯಾತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾಮ್ ? ನಾಗರಾತಿವಿಷಾಯುತಾಮ್| ತಥಾ, ಸಾಮ್ಲಾಂ-ಈಷದಮ್ಲಾಮ್| ಪಾನೇಽತೀಸಾರವಿಹಿತಂ ವಾರಿ ತಕ್ರಂ ಸುರಾದಿ ಚ ಸಾತ್ಮ್ಯಾದಿವಶಾದ್ ಯಥಾಯೋಗ್ಯಂ ತಸ್ಮೈ ದದ್ಯಾತ್|

Adhikarana vAtaje sAme takrasya tridoShaharatvam (4-5) · Śloka 5

ಗ್ರಹಣೀದೋಷಿಣಾಂ ತಕ್ರಂ ದೀಪನಗ್ರಾಹಿಲಾಘವಾತ್| ಪಥ್ಯಂ, ಮಧುರಪಾಕಿತ್ವಾನ್ನ ಚ ಪಿತ್ತಪ್ರದೂಷಣಮ್||೪|| ಕಷಾಯೋಷ್ಣವಿಕಾಶಿತ್ವಾದ್ರೂಕ್ಷತ್ವಾಚ್ಚ ಕಫೇ ಹಿತಮ್| ವಾತೇ ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲಸಾನ್ದ್ರತ್ವಾತ್ಸದ್ಯಸ್ಕಮವಿದಾಹಿ ತತ್||೫||

ಸ೦-ಗ್ರಹಣಿದೋಷಿಣಾಂ ತಕ್ರಂ ಪಥ್ಯಮ್| ಕಸ್ಮಾತ್ ? ದೀಪನಗ್ರಾಹಿಲಾಘವಾತ್| ದೀಪನಗ್ರಾಹಿಶಬ್ದಯೋರತ್ರ ಭಾವಪ್ರಧಾನಯೋರ್ನಿರ್ದೇಶಃ, ಯಥಾ "ಹ್ಯೇಕಯೋರ್ದ್ವಿವಚನೈಕವಚನೇ" ಇತ್ಯತ್ರ| ಅತ ಏವೈತೌ ಭಾವಪ್ರತ್ಯಾನ್ತೇನ ಲಾಘವಶಬ್ದೇನ ಸಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೌ| ಭಾಷ್ಯಕಾರಸ್ತ್ವಾಹ-"ದ್ವನ್ದ್ವಾತ್ಪರೋ ಯಃ ಶ್ರೂಯತೇ ಸ ಸರ್ವೈಃ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ|" ಇತಿ| ತೇನ ದೀಪನಗ್ರಾಹಿಶಬ್ದಯೋರಪಿ ಭವಪ್ರತ್ಯಯಾರ್ಥಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಭವತೀತಿ| ಮಧುರಪಾಕಿತ್ವಾತ್ ಪಿತ್ತಪ್ರದೂಷಣಂ ಚ ನ ಭವತಿ| ನಚಪದೇನ ಪ್ರಕರ್ಷದೂಷಣಂ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ತಕ್ರಂ ನಿಷಿಧ್ಯತೇ| ತೇನಾರ್ಥಾತ್ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪಿತ್ತಕರಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ಭವತಿ| ಕಷಾಯೋಷ್ಣವಿಕಾಶಿತ್ವಾದ್ರೂಕ್ಷತ್ವಾಚ್ಚ ಕಫೇ ಹಿತಮ್| ತಕ್ರಂ ರೂಕ್ಷತ್ವಾಚ್ಚೇತಿ ಪೃಥಙ್ಕ್ಷಿರ್ದೇಶಾದ್ರೂಕ್ಷತ್ವಸ್ಯ ತಕ್ರಗತಸ್ಯ ಯಥಾ ಕಫೇ ಹಿತತ್ವಂ ದ್ರವ್ಯಸ್ವಭಾವಾನ್ನ ತಥಾ ಕಷಾಯಾದೀನಾಮೇತದ್ ದ್ಯೋತಯತಿ| ವಾತೇ ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲಸಾನ್ದ್ರತ್ವಾತ್ತಕ್ರಂ ಪಥ್ಯಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಸದ್ಯಸ್ಕಂ-ಸದ್ಯೋವಿಲೋಡಿತಮ್, ಅತ ಏವ ನ ವಿದಾಹಿ| ನನು, ಗ್ರಹಣೀದೋಷಿಣಾಂ ತಕ್ರಂ ಪಥ್ಯಮಿತ್ಯೇತಾವದಸ್ತು| ಕಿಂ ಹೇತುನಿರ್ದೇಶೇನ ? ಅತ್ರೋಚ್ಯತೇ| ಲಘ್ವಾದಿಗುಣೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಙ್ಕ್ಷಿರೂಪಿತ್ತೇಭ್ಯೋಽಧಿಕಾನ್ ವಿಕಾಶಿತ್ವಮಧುರಪಾಕಾದೀನಭಿಧಾತುಂ ದೀಪನಾದಯೋಽಪಿ ತತ್ಪ್ರಸಙ್ಗಾನ್ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಃ| ಅಪಿ ಚ, ಗ್ರಹಣೀದೋಷಿಣಾಂ ತಕ್ರಂ ಪಥ್ಯಮ್ ಯಥಾ ದೀಪನಾದಿಗುಣಯೋಗಾತ್ತಥಾನ್ಯದಪಿ ಯದ್ದ್ರವ್ಯಮೇವಂಗುಣಂ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ನೋಕ್ತಂ ತದಪಿ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಿಣಾಂ ಪಥ್ಯಮಿತಿ ಹೇತುನಿರ್ದೇಶೇನ ದ್ಯೋತ್ಯತೇ| ದ್ರವ್ಯಸ್ವಭಾವಾತ್ತು ವಿಶೇಷೇಣ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಿಣಾಂ ತಕ್ರಂ ಪಥ್ಯಮಿತಿ| ಏಷ ಚ ನ್ಯಾಯೋಽನತ್ರಾಪಿ ಸಹೇತುಕದ್ರವ್ಯಕಥನೇ ಯೋಜ್ಯಃ| ಕಿಞ್ಚ ಯತ್ತದೋರ್ನಿತ್ಯಾಭಿಸಮ್ಬನ್ಧಾದೇವಂನಿರ್ದೇಶಾಚ್ಚಾಯಮರ್ಥೋಽವತಿಷ್ಠತೇ,- ಯದೇವಂವಿಧಂ ತಕ್ರಂ ತದ್ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಿಣಾಂ ಪಥ್ಯಮ್, ನಾನ್ಯಾದ್ರುಶಂ ಯದನುದ್ಧೃತಸ್ನೇಹಮಥವಾಽರ್ಧೋದ್ಧೃತಸ್ನೇಹಂ ತಥಾಽತಿಜಾತತ್ವಾದಮ್ಲಂ ತಥಾಽಸದ್ಯಸ್ಕಂ ವಿದಾಹಿ ಚ, ತತ್ಸರ್ವಂ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಿಣಾಮಪಥ್ಯಮೇವ| ತಕ್ರೇ ಚ ರೂಕ್ಷಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲಾದಯೋ ಗುಣಾಃ ಪರಸ್ಪರವಿರುದ್ಧಾ ಆಪಿ ದ್ರವ್ಯಪ್ರಭಾವಾತ್ ಕಫವಿಜಯಿತ್ವಂ ವಾತವಿಜಯಿತ್ವಂ ಚ ಯಥಾಯೋಗಂ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯೇವ ಸ್ವಂ ಸ್ವಂ ಕರ್ಮ, ಯಥಾ ಸತ್ವರಜಸ್ತಮಃಸಂಜ್ಞಾ ಗುಣಾಃ|

Adhikarana vAtaje sAme amlAdicUrNam (6-7) · Śloka 7

ಚತುರ್ಣಾಂ ಪ್ರಸ್ಥಮಮ್ಲಾನಾಂ ತ್ರ್ಯೂಷಣಾಚ್ಚ ಪಲತ್ರಯಮ್| ಲವಣಾನಾಂ ಚ ಚತ್ವಾರಿ ಶರ್ಕರಾಯಾಃ ಪಲಾಷ್ಟಕಮ್||೬|| ತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಶಾಕಸೂಪಾನ್ನರಾಗಾದಿಷ್ವವಚಾರಯೇತ್| ಕಾಸಾಜೀರ್ಣಾರುಚಿಶ್ವಾಸಹೃತ್ಪಾಣ್ಡುಪ್ಲೀಹಗುಲ್ಮನುತ್||೭||

ಸ೦-ಅಮ್ಲಾನಾಂ ಚತುರ್ಣಾಂ-ಕೋಲದಾಡಿಮವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಚುಕ್ರಿಕಾಣಾಂ, ಪ್ರಸ್ಥಮ್| ಕೇಚಿತ್ತು ವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಾಮ್ಲವೇತಸದಾಡಿಮಬದರಾಣಾಮಿತ್ಯಾಹುಃ| ತ್ರಿಕಟುಕಾತ್ ಪಲತ್ರಯಮ್| ಲವಣಾನಾಂ ಚ ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನಿ| ಶರಕರಾಯಾಃ ಪಲಾನ್ಯಷ್ಟೌ| ತದೇತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಶಾಕಾದಿಷ್ವವಚಾರಯೇತ್-ಮಿಶ್ರಯೇತ್| ತಚ್ಚ ಕಾಸಾದಿಜಿತ್|

Adhikarana vAtaje sAme nAgarAdikvAthakalkau, nAgaraharItakIcUrNe, vacAdicUrNam (8-9) · Śloka 9

ನಾಗರಾತಿವಿಷಾಮುಸ್ತಂ ಪಾಕ್ಯಮಾಮಹರಂ ಪಿಬೇತ್| ಉಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ವಾ ತತ್ಕಲ್ಕಂ ನಾಗರಂ ವಾಽಥವಾಽಭಯಾಮ್||೮|| ಸಸೈನ್ಧವಮ್ ವಚಾದಿಂ ವಾ ತದ್ವನ್ಮದಿರಯಾಽಥವಾ| |೯|

ಸ೦-ನಾಗರಾದಿ ಪಾಕ್ಯಂ ಕ್ವಾಥಯಿತ್ವಾಽಽಮಘ್ನಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ, ತೇಷಾಂ-ನಾಗರಾದೀನಾಂ, ಕಲ್ಕಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ, ಶುಣ್ಠೀಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಪಿಬೇತ್ ಹರೀತಕೀಂ ವ| ವಚಾದಿಗಣಂ ವಾ ಸೈನ್ಧವಾನ್ವಿತಂ ತದ್ವತ್-ಉಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ, ಪಿಬೇತ್| ವಚಾದಿಮೇವ ಮದಿರಯಾ ವಾ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana vAtaje sAme sapravAhe biDalavaNAdi cUrNam (9-10) · Śloka 10

| ವರ್ಚಸ್ಯಾಮೇ ಸಪ್ರವಾಹೇ ಪಿಬೇದ್ವಾ ದಾಡಿಮಾಮ್ಬುನಾ||೯|| ಬಿಡೇನ ಲವಣಂ ಪಿಷ್ಟಂ ಬಿಲ್ವಚಿತ್ರಕನಾಗರಮ್| ಸಾಮೇ ಕಫಾನಿಲೇ ಕೋಷ್ಠರುಕ್ಕರೇ ಕೋಷ್ಣವಾರಿಣಾ||೧೦||

ಸ೦-ಪುರೀಷ ಆಮೇ ತಥಾ ಸಪ್ರವಾಹೇ ಬಿಡೇನೋಪಲಕ್ಷಿತಂ ಲವಣಂ ಬಿಡಲವಣಂ ಪಿಷ್ಟಂ ದಾಡಿಮಾಮ್ಬುನಾ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ಸಾಮೇ ವಾತಕಫೇ ಕೋಷ್ಠರುಜಾಕರೇ ಬಿಲ್ವಾದೀನಿ ಕೋಷ್ಣವಾರಿಣಾ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana vAtaje sAme kali~ggAdicUrNam pathyAdicUrNam (11-12) · Śloka 12

ಕಲಿಙ್ಗಹಿಙ್ಗ್ವತಿವಿಷಾವಚಾಸೌವರ್ಚಲಾಭಯಮ್| ಛರ್ದಿಹೃದ್ರೋಗಶೂಲೇಷು ಪೇಯಮುಷ್ಣೇನ ವಾರಿಣಾ||೧೧|| ಪಥ್ಯಾಸೌವರ್ಚಲಾಜಾಜೀಚೂರ್ಣಂ ಮರಿಚಸಂಯುತಮ್| |೧೨|

ಸ೦-ಛರ್ದ್ಯಾದಿಷು ಕಲಿಙ್ಗಾದಿಕಂ ಕೋಷ್ಣೇನ ವಾರಿಣಾ ಪೇಯಮ್| ಪಥ್ಯಾದಿಕಂ ಚೂರ್ಣಂ ಸಮರಿಚಮುಷ್ಣಜಲೇನ ಪಿಬೇತ್| ಪೂರ್ವಗುಣಮ್|

Adhikarana vAtaje sAme pippalyAdicUrNam (12-14) · Śloka 14

| ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ನಾಗರಂ ಪಾಠಾಂ ಸಾರಿವಾಂ ಬೃಹತೀದ್ವಯಮ್||೧೨|| ಚಿತ್ರಕಂ ಕೌಟಜಂ ಕ್ಷಾರಂ ತಥಾ ಲವಣಪಞ್ಚಕಮ್| ಚೂರ್ಣೀಕೃತಂ ದಧಿಸುರಾತನ್ಮಣ್ಡೋಷ್ಣಾಮ್ಬುಕಾಞ್ಜಿಕೈಃ||೧೩|| ಪಿಬೇದಗ್ನಿವಿವೃದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ಕೋಷ್ಠವಾತಹರಂ ಪರಮ್| |೧೪|

ಸ೦-ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಕಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮರಜೀಕೃತಂ ದಧ್ಯಾದಿಭಿರಗ್ನಿದೀಪ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಪಿಬೇತ್| ತಸ್ಯಾಃ ಸುರಾಯಾ ಮಣ್ಡಸ್ತನ್ಮಣ್ಡಃ| ಕೋಷ್ಠವಾತಹರಂ ಚೈತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana vAtaje sAme lavaNapa~jcakAdi guTikA (14-15) · Śloka 15

| ಪಟುನಿ ಪಞ್ಚ ದ್ವೌ ಕ್ಷಾರೌ ಮರಿಚಂ ಪಞ್ಚಕೋಲಕಮ್||೧೪|| ದೀಪ್ಯಕಂ ಹಿಙ್ಗುಗುಲಿಕಾ ಬೀಜಪೂರರಸೇ ಕೃತಾ| ಕೋಲದಾಡಿಮತೋಯೇ ವಾ ಪರಂ ಪಾಚನದೀಪನೀ||೧೫||

ಸ೦-ಲವಣಪಞ್ಚಕಾದಿಭಿರ್ಗುಟಿಕಾ ಬೀಜಪೂರರಸೇ ಕೃತಾ ಕೋಲದಾಡಿಮಜಲೇ ವಾ ಕೃತಾಽತಿಶಯೇನ ಪಾಚನೀ ದೀಪನೀ ಚ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana vAtaje sAme tAlIsAdiguTikA (16-21) · Śloka 21

ತಾಲೀಸಪತ್ರಚವಿಕಾಮರಿಚಾನಾಂ ಪಲಂ ಪಲಮ್| ಕೃಷ್ಣಾತನ್ಮೂಲಯೋರ್ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಪಲೇ ಶುಣ್ಠೀ ಪಲತ್ರಯಮ್||೧೬|| ಚತುರ್ಜಾತಮುಶೀರಂ ಚ ಕರ್ಷಾಂಶಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಚೂರ್ಣಿತಮ್| ಗುಡೇನ ವಟಕಾನ್ ಕೃತ್ವಾ ತ್ರಿಗುಣೇನ ಸದಾ ಭಜೇತ್||೧೭|| ಮದ್ಯಯೂಷರಸಾರಿಷ್ಟಮಸ್ತುಪೇಯಾಪಯೋನುಪಃ| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾತ್ಮನಾಂ ಛರ್ದಿಗ್ರಹಣೀಪಾರ್ಶ್ವಹೃದ್ರುಜಾಮ್||೧೮|| ಜ್ವರಶ್ವಯಥುಪಾಣ್ಡುತ್ವಗುಲ್ಮಪಾನಾತ್ಯಯಾರ್ಶಸಾಮ್| ಪ್ರಸೇಕಪೀನಸಶ್ವಾಸಕಾಸಾನಾಂ ಚ ನಿವೃತ್ತಯೇ||೧೯|| ಅಭಯಾಂ ನಾಗರಸ್ಥಾನೇ ದದ್ಯಾತ್ತತ್ರೈವ ವಿಡ್ಗ್ರಹೇ| ಛರ್ದ್ಯಾದಿಷು ಚ ಪೈತ್ತೇಷು ಚತುರ್ಗುಣಸಿತಾನ್ವಿತಾಃ||೨೦|| ಪಕ್ವೇನ ವಟಕಾಃ ಕಾರ್ಯಾ ಗುಡೇನ ಸಿತಯಾಽಪಿ ವಾ| ಪರಂ ಹಿ ವಹ್ನಿಸಮ್ಪರ್ಕಾಲ್ಲಘಿಮಾನಂ ಭಜನ್ತಿ ತೇ||೨೧||

ಸ೦-ತಾಲೀಸಪತ್ರಾದೀನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಲಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀ ಪಲೇ ದ್ವೇ| ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಸ್ಯ ದ್ವೇ| ಶುಣ್ಠೀ ಪಲತ್ರಯಮ್| ಚತುರ್ಜಾತಮುಶೀರಂ ಚ ಪೃಥಕ್ ಕರ್ಷಭಾಗಮ್| ಗುಡೇನ ತ್ರಿಗುಣೇನ ವಟಕಾನ್ ಕೃತ್ವಾ ಮದ್ಯಾದೀನ್ ಪಿಬನ್ ಸದಾ ಭಜೇತ್| ಕಿಮರ್ಥಮಿತ್ಯಾಹ-ವಾತಕಫಾತ್ಮಕಚ್ಛರ್ದ್ಯಾದೀನಾಂ ಶಾನ್ತ್ಯರ್ಥಮ್| ತತ್ರ ಚ (ತ್ರೈವ)-ಏತೇಷ್ವೇವ ಚ ವಟಕೇಷು, ವಿಡ್ಗ್ರಹೇ-ವಿಡ್ವಿಬನ್ಧೇ ಸತಿ, ಅಭಯಾಂ ನಾಗರಸ್ಥಾನೇ ದದ್ಯಾತ್| ಛರ್ದ್ಯಾದಿಷು ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇಷು ಪಿತ್ತೋದ್ಭವೇಷು ಸತ್ಸು ಗುಡವರ್ಜಂ ಚತುರ್ಗುಣಸಿತಯಾ ಯುಕ್ತಾ ವಟಕಾಃ ಕಾರ್ಯಾಃ| ವಟಕಾನಾಂ ವಿಧಾನಮಾಹ-ಪಕ್ವೇನ ಗುಡೇನ ವಟಕಾಃ ಕಾರ್ಯಾಃ, ಸಿತಯಾ ವಾ ಪಕ್ವಯಾ ಕಾರ್ಯಾಃ| ಕಿಮಿತಿ ಪಕ್ವೇನ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಯಸ್ಮಾತ್ಕಾರಣಾದಗ್ನಿಸಮ್ಪರ್ಕಾತ್ ತೇ-ವಟಕಾಃ, ಪರಂ ಲಘುತ್ವಂ ಭಜನ್ತಿ| ಲಘೋರ್ಭಾವೋ ಲಘಿಮಾ, "ಪೃಥ್ವಾದಿಭ್ಯ ಇಮನಿಚ್|" "ಟೇಃ" ಇತಿ ಟಿಲೋಪಃ|

Adhikarana vAtaje nirAme ghRutam, nirUhabastiH, virecanam (22-24) · Śloka 24

ಸಾಮಚಿಕಿತ್ಸಾಮುಕ್ತ್ವಾ ನಿರಾಮಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ವಿಶೇಷೇಣಾಹ ಅಥೈನಂ ಪರಿಕ್ವಾಮಂ ಮಾರುತಗ್ರಹಣೀಗದಮ್| ದೀಪನೀಯಯುತಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಾಯಯೇದಲ್ಪಶೋ ಭಿಷಕ್||೨೨|| ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸನ್ಧುಕ್ಷಿತೇ ತ್ವಗ್ನೌ ಸಕ್ತವಿಣ್ಮೂತ್ರಮಾರುತಮ್| ದ್ವ್ಯಹಂ ತ್ರ್ಯಹಂ ವಾ ಸಂಸ್ನೇಹ್ಯ ಸ್ವಿನ್ನಾಭ್ಯಕ್ತಂ ನುರೂಹಯೇತ್||೨೩|| ತತ ಏರಣ್ಡತೈಲೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ ತೈಲ್ವಕೇನ ವಾ| ಸಕ್ಷಾರೇಣಾನಿಲೇ ಶಾನ್ತೇ ಸ್ರಸ್ತದೋಷಂ ವಿರೇಚಯೇತ್||೨೪||

ಸ೦-ಮಾರುತಗ್ರಹಣೀಗದಾ ವಿದ್ಯನ್ತೇ ಯಸ್ಯೇತಿ "ಅರ್ಶಆದಿತ್ವಾತ್(ಭ್ಯೋಽ)ಅಚ್"| ಏನಂ-ಮಾರುತಗ್ರಹಣೀಗದವನ್ತಂ, ದೀಪನೀಯೌಷಧಯುತಂ-ಪಞ್ಚಕೋಲಪ್ರಾಯದ್ರವ್ಯಾನ್ವಿತಂ, ವಹ್ನಿಸನ್ಧುಕ್ಷಣಾರ್ಥಮಲ್ಪಮಾತ್ರಯಾ ಘೃತಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸನ್ಧುಕ್ಷಿತೇ-ಮನಾಕ್ ಸನ್ದೀಪಿತೇ, ತ್ವಗ್ನೌ ಸತಿ ಸಕ್ತವಿಣ್ಮೂತ್ರಪವನಂ ನರಂ ದ್ವೇ ದಿನೇ ತ್ರೀಣಿ ವಾ ಸಸ್ನೇಹ್ಯ-ಸ್ನೇಹಯಿತ್ವಾ, ಅನನ್ತರಂ ಸ್ವಿನ್ನಾಭ್ಯಕ್ತಂ ಕೃತ್ವಾ ನಿರುಹಯೇತ್| ತತೋ-ನಿರುಹಾದನನ್ತರಂ, ಮಾರುತೇ ಶಾನ್ತೇ ಸತ್ಯೇರಣ್ಡತೈಲೇನಾಥವಾ ತೈಲ್ವಕೇನ (ಹೃ.ಚಿ.ಅ.೨೯೧೩೨) ಘೃತೇನ ಸಕ್ಷಾರೇಣ ಸ್ರಸ್ತದೋಷಂ-ಪ್ರಚ್ಯುತದೋಷಂ, ವಿರೇಚಯೇತ್|

Adhikarana vAtaje nirAme anuvAsanam, anantaraM laghvannam (25-26) · Śloka 26

ಶುದ್ಧರೂಕ್ಷಾಶಯಂ ಬದ್ಧವರ್ಚಸ್ಕಂ ಚಾನುವಾಸಯೇತ್| ದೀಪನೀಯಾಮ್ಲವಾತಘ್ನಸಿದ್ಧತೈಲೇನ ತಂ ತತಃ||೨೫|| ನಿರೂಢಂ ಚ ವಿರಿಕ್ತಂ ಚ ಸಮ್ಯಕ್ಚಾಪ್ಯನುವಾಸಿತಮ್| ಲಘ್ವನ್ನಪ್ರತಿಸಂಯುಕ್ತಂ ಸರ್ಪಿರಭ್ಯಾಸಯೇತ್ಪುನಃ||೨೬||

ಸ೦-ಶುದ್ಧೋ ರೂಕ್ಷ ಆಶಯೋ ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಮ್, ತಥಾ ಬದ್ಧಂ ವರ್ಚಃ-ಪುರೀಷಂ ಯಸ್ಯ ತಮ್, ಶುದ್ಧರೂಕ್ಷಾಶಯಮಿತಿಹೇತೌ ಪ್ರಥಮಾ, ಶುದ್ಧರೂಕ್ಷಾಶಯತ್ವೇನ ವದ್ಧವರ್ಚಸ್ಕಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾವಿಧಂ ನರಮನುವಾಸಯೇತ್| ಕೇನ ? ದೀಪನೀಯಾನಿ-ನಾಗರಾದೀನಿ, ಅಮ್ಲನಿ-ವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಮಾತುಲುಙ್ಗದಾಡಿಮಾದೀನಿ, ವಾತಘ್ನಾನಿ-ಕುಷ್ಠರಾಸ್ರೈರಣ್ಡಾದೀನಿ, ತೈರ್ದೀಪನೀಯಾಮ್ಲವಾತಘ್ನೈಃ ಸಿದ್ಧತೈಲೇನ| ನಿರೂಢಂ ವಿರಿಕ್ತಂ ಚ ವಿಧಿನಾ ಚಾನುವಾಸಿತಂ ಮಾತ್ರಯೇತ್ಯರ್ಥಃ, ಸಮ್ಯಕ್ ಚಾಪ್ಯನುವಾಸಿತಂ ಲಘ್ವನ್ನಪ್ರತಿಸಂಯುಕ್ತಂ ಪುನಃ ಸರ್ಪಿಃ ಶೀಲಯೇತ್|

Adhikarana vAtaje nirAme pa~jcamUlAdighRutam (27-30) · Śloka 30

ಪಞ್ಚಮೂಲಾಭಯಾವ್ಯೋಷಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಸೈನ್ಧವೈಃ| ರಾಸ್ನಾಕ್ಷಾರದ್ವಯಾಜಾಜೀವಿಡಾಙ್ಗಶಠಿಭಿರ್ಘೃತಮ್||೨೭|| ಶುಕ್ತೇನ ಮಾತುಲುಙ್ಗಸ್ಯ ಸ್ವರಸೇನಾರ್ದ್ರಕಸ್ಯ ಚ| ಶುಷ್ಕಮೂಲಕಕೋಲಾಮ್ಲಚುಕ್ರಿಕಾದಾಡಿಮಸ್ಯ ಚ||೨೮|| ತಕ್ರಮಸ್ತುಸುರಾಮಣ್ಡಸೌವೀರಕತುಷೋದಕೈಃ| ಕಾಞ್ಜಿಕೇನ ಚ ತತ್ಪಕ್ವಮಗ್ನಿದೀಪ್ತಿಕರಂ ಪರಮ್||೨೯|| ಶೂಲಗುಲ್ಮೋದರಶ್ವಾಸಕಾಸಾನಿಲಕಫಾಪಹಮ್| |೩೦|

ಸ೦-ಪಞ್ಚಮೂಲಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಶುಕ್ತಾದಿಭಿರ್ದ್ರವದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷಯಾ ಘೃತಂ ಪಚೇತ್| ಪಞ್ಚಮೂಲಮಿಹ ಮಹದ್ಗ್ರಾಹ್ಯಮ್, ಸುತರಾಂ ವಾತಘ್ನತ್ವಾತ್| ಏತಚ್ಚ ಘೃತಂ ಪರಮಗ್ನಿದೀಪ್ತಿಕರಂ ಶೂಲಾದಿಘ್ನಮ್|

Adhikarana vAtaje nirAme bIjapUrakaghRutam (30) · Śloka 30

| ಸಬೀಜಪೂರಕರಸಂ ಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಪಾಯಯೇದ್ಧೃತಮ್||೩೦||

ಸ೦-ಬೀಜಪೂರಕರಸೇನ ಸಹ ಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಘೃತಂ ಪಾಯಯೇತ್|

Adhikarana vAtaje nirAme aBya~jjanArthaM tailam (31) · Śloka 31

ತೈಲಮಭ್ಯಞ್ಜನಾರ್ಥಂ ಚ ಸಿದ್ಧಮೇಭಿಶ್ಚಲಾಪಹಮ್| |೩೧|

ಸ೦-ಏಭಿಃ ಪಞ್ಚಮೂಲಾದಿಭಿರ್ಘೃತೌಷಧೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ವಾಽಭ್ಯಞ್ಜನಾರ್ಥಂ ಹಿತಮ್|

Adhikarana vAtaje shleShmAvRutavAtAdau cUrNam (31-32) · Śloka 32

| ಏತೇಷಾಮೌಷಧಾನಾಂ ವಾ ಪಿಬೇಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಸುಖಾಮ್ಬುನಾ||೩೧|| ವಾತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾವೃತೇ ಸಾಮೇ ಕಫೇ ವಾ ವಾಯುನೋದ್ಧತೇ| |೩೨|

ಸ೦-ಏತೇಷಾಮೌಷಧಾನಾಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಾದೀನಾಂ ಚೂರ್ಣಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ಕಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಮಿತ್ಯಾಹ-ವಾತೇ| ಕಿಮ್ಭೂತೇ? ಶ್ಲೇಷ್ಮಾವೃತೇ, ತಥಾ ಸಾಮೇ ಕಫೇ ವಾ, ವಾತೇನೋದ್ಧತೇ ಸಾಮೇ ವಾ|

Adhikarana pittaje grahaNIdoShe vamanavirekau tiktAdyannaM cUrNasnehASca (32-33) · Śloka 33

ಅಧುನಾ ಪಿತ್ತಗ್ರಹಣೀರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ | ಅಗ್ನೇರ್ನಿರ್ವಾಪಕಂ ಪಿತ್ತಂ ರೇಕೇಣ ವಮನೇನ ವಾ||೩೨|| ಹತ್ವಾ ತಿಕ್ತಲಘುಗ್ರಾಹಿದೀಪನೈರವಿದಾಹಿಭಿಃ| ಅನ್ನೈಃ ಸನ್ಧುಕ್ಷಯೇದಗ್ನಿಂ ಚೂರ್ಣೈಃ ಸ್ನೇಹೈಶ್ಚ ತಿಕ್ತಕೈಃ||೩೩||

ಸ೦-ಅಗ್ನಿಪಿತ್ತಯೋರ್ಗ್ರಹಣ್ಯಾಶ್ರಯತ್ವಾದ್ ದ್ರವತ್ವಾಚ್ಚ ಯದಗ್ನೇಃ ಪ್ಲಾವಕಂ ಪಿತ್ತಮೂರ್ಧ್ವಾಧಃ ಪ್ರಪನ್ನಂ ತದ್ಯಥಾಸನ್ನದೇಶಂ ವಮನೇನ ವಿರೇಕೇಣ ವಾ ಹತ್ವಾ, ಆನನ್ತರಂ ತಮಗ್ನಿಮನ್ನೈಸ್ತಿಕ್ತಲಘುಗ್ರಾಹಿದೀಪನೈಃ ಸನ್ಧುಕ್ಷಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ? ಅವಿದಾಹಿಭಿಃ,-ನ ತು ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ದೀಪನೈಃ| ನ ಕೇವಲಮೇವಂವಿಧೈರನ್ನೈರಗ್ನಿಂ ಸನ್ಧುಕ್ಷಯೇತ್, ತಥಾ ಚ ಚೂರ್ಣೈಃ ಸ್ನೇಹೈಶ್ಚ ತಂ ಸನ್ಧುಕ್ಷಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ? ತಿಕ್ತಕೈಃ-ತಿಕ್ತದ್ರವ್ಯಭೂಯಿಷ್ಠೈಶ್ಚೂರ್ಣೈಸ್ತಿಕ್ತದ್ರವ್ಯಸಾಧಿತೈಃ ಸ್ನೇಹೈಶ್ಚ|

Adhikarana pittaje grahaNIdoShe paTolAdi cUrNam (34-37) · Śloka 37

ಪಟೋಲನಿಮ್ಬತ್ರಾಯನ್ತೀತಿಕ್ತಾತಿಕ್ತಕಪರ್ಪಟಮ್| ಕುಟಜತ್ವಕ್ಫಲಂ ಮೂರ್ವಾ ಮಧುಶಿಗ್ರುಫಲಂ ವಚಾ||೩೪|| ದಾರ್ವೀತ್ವಕ್ಪದ್ಮಕೋಶೀರಯವಾನೀಮುಸ್ತಚನ್ದನಮ್| ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ್ಯತಿವಿಷಾವ್ಯೋಷತ್ವಗೇಲಾಪತ್ರದಾರು ಚ||೩೫|| ಚೂರ್ಣಿತಂ ಮಧುನಾ ಲೇಹ್ಯಂ ಪೇಯಂ ಮದ್ಯೈರ್ಜಲೇನ ವಾ| ಹೃತ್ಪಾಣ್ಡುಗ್ರಹಣೀರೋಗಗುಲ್ಮಶೂಲಾರುಚಿಜ್ವರಾನ್||೩೬|| ಕಾಮಲಾಂ ಸನ್ನಿಪಾತಂ ಚ ಮುಖರೋಗಾಂಶ್ಚ ನಾಶಯೇತ್| |೩೭|

ಸ೦-ಮಧುಶಿಗ್ರುಃ-ಸೋಭಾಞ್ಜನಕವಿಶೇಷಃ, ತಸ್ಯ ಫಲಂ ಶ್ವೇತಮರಿಚಾಖ್ಯಮ್| ಏತತ್ಪಟೋಲಾದಿಕಂ ಚೂರ್ಣಿತಂ ಮಧುನಾ ಲೇಹ್ಯಮಥವಾ ಜಲೇನ ಪೇಯಂ ಮದ್ಯೈರ್ವಾ| ತಚ್ಚ ಹೃದ್ರೋಗಾದೀನ್ ನಾಶಯೇತ್|

Adhikarana pittaje grahaNIdoShe BUnimbAdi cUrNam (37-39) · Śloka 39

| ಭೂನಿಮ್ಬಕಟುಕಾಮುಸ್ತಾತ್ರ್ಯೂಷಣೇನ್ದ್ರಯವಾನ್ ಸಮಾನ್||೩೭|| ದ್ವೌ ಚಿತ್ರಕಾದ್ವತ್ಸಕತ್ವಗ್ಭಾಗಾನ್ ಷೋಡಶ ಚೂರ್ಣಯೇತ್| ಗುಡಶೀತಾಮ್ಬುನಾ ಪೀತಂ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಗುಲ್ಮನುತ್||೩೮|| ಕಾಮಲಾಜ್ವರಪಾಣ್ಡುತ್ವಮೇಹಾರುಚ್ಯತಿಸಾರಜಿತ್| |೩೯|

ಸ೦-ಭೂನಿಮ್ಬಾದ್ಯಾನ್ ಸಮಭಾಗಾನ್ ಚಿತ್ರಕಾತ್ ದ್ವೌ ಕುಟಜತ್ವಚಾಂ ಷೋಡಶ ಭಾಗಾಂಶ್ಚೂರ್ಣಯೇತ್| ತದೇತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಗುಡಯುತೇನ ಶೀತಾಮ್ಬುನಾ ಪೀತಂ ಗ್ರಹಣೀರೋಗಾದಿಹರಮ್|

Adhikarana pittaje grahaNIdoShe nAgarAdicUrNam (39-41) · Śloka 41

| ನಾಗರಾತಿವಿಷಾಮುಸ್ತಾಪಾಠಾಬಿಲ್ವಂ ರಸಾಞ್ಜನಮ್||೩೯|| ಕುಟಜತ್ವಕ್ಫಲಂ ತಿಕ್ತಾ ಧಾತಕೀ ಚ ಕೃತಂ ರಜಃ| ಕ್ಷೌದ್ರತಣ್ಡುಲವಾರಿಭ್ಯಾಂ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಗ್ರಹಣೀಗದೇ||೪೦|| ಪ್ರವಾಹಿಕಾರ್ಶೋಗುದರುಗ್ರಕ್ತೋತ್ಥಾನೇಷು ಚೇಷ್ಯತೇ| |೪೧|

ಸ೦-ನಾಗರಾದಿದ್ರವ್ಯಂ ಚೂರ್ಣಿತಂ ಕ್ಷೌದ್ರತಣ್ಡುಲಜಲಾಭ್ಯಾಂ ಸಹ ಪೈತ್ತಿಕಗ್ರಹಣೀರೋಗ ಇಷ್ಯತೇ, ಪ್ರವಾಹಿಕಾದಿಷು ಚ|

Adhikarana pittaje grahaNIdoShe candanAdighRutam, kuShThoktaMtiktakaghRutam (41-44) · Śloka 44

| ಚನ್ದನಂ ಪದ್ಮಕೋಶೀರಂ ಪಾಠಾಂ ಮೂರ್ವಾಂ ಕುಟನ್ನಟಮ್||೪೧|| ಷಡ್ಗ್ರನ್ಥಾಸಾರಿವಾಸ್ಫೋತಾಸಪ್ತಪರ್ಣಾಟಾರೂಷಕಾನ್| ಪಟೋಲೋದುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥವಟಪ್ಲಕ್ಷಕಪೀತನಾನ್||೪೨|| ಕಟುಕಾಂ ರೋಹಿಣೀಂ ಮುಸ್ತಾಂ ನಿಮ್ಬಂ ಚ ದ್ವಿಪಲಾಂಶಕಾನ್| ದ್ರೋಣೇಽಪಾಂ ಸಾಧಯೇತ್ತೇನ ಪಚೇತ್ಸರ್ಪಿಃ ಪಿಚೂನ್ಮಿತೈಃ||೪೩|| ಕಿರಾತತಿಕ್ತೇನ್ದ್ರಯವವೀರಾಮಾಗಧಿಕೋತ್ಪಲೈಃ| ಪಿತ್ತಗ್ರಹಣ್ಯಾಂ ತತ್ಪೇಯಂ ಕುಷ್ಠೋಕ್ತಂ ತಿಕ್ತಕಂ ಚ ಯತ್||೪೪||

ಸ೦-ಚನ್ದನಾದಿದ್ರವ್ಯಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ದ್ವಿಪಲಾಂಶಕಮಪಾಂ ದ್ರೋಣೇ ಪಚೇತ್| ತೇನ ಕ್ವಾಥೇನ ಪಿಚುಪ್ರಮಾಣೈಶ್ಚ ಕಿರಾತತಿಕ್ತಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೈಃ ಸರ್ಪಿಃ ಪಚೇತ್| ಕುಟನ್ನಟಃ-ಶ್ಯೋನಾಕಃ| ಆಸ್ಫೋತಾ-ಉತ್ಪಲಸಾರಿವಾ| ಕಪೀತನೋ-ವಾನೀರಃ| ಅತ್ರ ಚ ಸರ್ಪಿಃಪ್ರಮಾಣಂ ಕ್ವಾಥಾಪೇಕ್ಷಯಾ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ ಕಲ್ಪ್ಯಾನಿ, ನ ತು ಕಲ್ಕಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಪಞ್ಚ ಪಲಾನಿ| ಕ್ವಾಥಾದಿದ್ರವದ್ರವ್ಯಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಪಾಕೇ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾತ್| ಯತಃ ಕ್ವಾಥಾದಿದ್ರವಮನ್ತರೇಣ ಸ್ನೇಹಪಾಕೋಽಪಿ ನೋಪಪದ್ಯತೇ, ನ ತು ತಥಾ ಕಲ್ಕಂ ವಿನಾ| ತಸ್ಮಾತ್ ಕ್ವಾಥಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾತ್ ಕ್ವಾಥಾಪೇಕ್ಷಯೈವ ಸರ್ಪಿರ್ಗ್ರಾಹ್ಯಮ್| ತತ್-ಏತದ್ಘೃತಂ, ಪಿತ್ತಗ್ರಹಣ್ಯಾಂ ಪೇಯಮ್| ಯಚ್ಚ ಕುಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ (ಚಿ. ಅ. ೧೯/೨) ಗದಿತಂ ತಿಕ್ತಕಂ ಘೃತಂ ತಚ್ಚ ಪೇಯಮ್| ಚಶಬ್ದೋ ಮಹಾತಿಕ್ತಕಸ್ಯಾಪಿ ಗ್ರಹಣಾರ್ಥಃ|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe vamanam, kaTvamlAdiBiragnivardhanam (45) · Śloka 45

ಗ್ರಹಣ್ಯಾಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮದುಷ್ಟಾಯಾಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನೇ ಕೃತೇ| ಕಟ್ವಮ್ಲಲವಣಕ್ಷಾರೈಃ ಕ್ರಮಾದಗ್ನಿಂ ವಿವರ್ಧಯೇತ್||೪೫||

ಸ೦-ಶ್ಲೇಷ್ಮದುಷ್ಟಾಯಾಂ ಗ್ರಹಣ್ಯಾಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನೇ-ವಮನೇ, ಕೃತೇ ಸತಿ ಪ್ರಥಮಂ ಕಟ್ವಮ್ಲಲವಣಕ್ಷಾರೈರಗ್ನಿಂ ವಿವರ್ಧಯೇತ್|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe pa~jcakolAdisiddhaM peyAdyannam (46) · Śloka 46

ಪಞ್ಚಕೋಲಾಭಯಾಧಾನ್ಯಪಾಠಾಗನ್ಧಪಲಾಶಕೈಃ| ಬೀಜಪೂರಪ್ರಗಾಢೈಶ್ಚ ಸಿದ್ಧೈಃ ಪೇಯಾದಿ ಕಲ್ಪಯೇತ್||೪೬||

ಸ೦-ಪಞ್ಚಕೋಲಾದಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧೈಃ-ಕ್ವಥಿತೈಃ, ಪೇಯಾದಿಕಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಗನ್ಧಪಲಾಶಂ-ಗನ್ಧಪತ್ರಮ್|

Adhikarana shleShmaje madhUkapuShpAdyAsavaH (47-50) · Śloka 50

ದ್ರೋಣಂ ಮಧೂಕಪುಷ್ಪಾಣಾಂ ವಿಡಙ್ಗಂ ಚ ತತೋಽರ್ಧತಃ| ಚಿತ್ರಕಸ್ಯ ತತೋಽರ್ಧಂ ಚ ತಥಾ ಭಲ್ಲಾತಕಾಢಕಮ್||೪೭|| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಽಷ್ಟಪಲಂ ಚೈತಜ್ಜಲದ್ರೋಣತ್ರಯೇ ಪಚೇತ್| ದ್ರೋಣಶೇಷಂ ಶೃತಂ ಶೀತಂ ಮಧ್ವರ್ಧಾಢಕಸಂಯುತಮ್||೪೮|| ಏಲಾಮೃಣಾಲಾಗುರುಭಿಶ್ಚನ್ದನೇನ ಚ ರೂಷಿತೇ| ಕುಮ್ಭೇ ಮಾಸಂ ಸ್ಥಿತಂ ಜಾತಮಾಸವಂ ತಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೪೯|| ಗ್ರಹಣೀಂ ದೀಪಯತ್ಯೇಷ ಬೃಂಹಣಃ ಪಿತ್ತರಕ್ತನುತ್| ಶೋಷಕುಷ್ಠಕಿಲಾಸಾನಾಂ ಪ್ರಮೇಹಾಣಾಂ ಚ ನಾಶನಃ||೫೦||

ಸ೦-ಮಧೂಕಕುಸುಮಾನಾಂ ದ್ರೋಣಮ್| ತತೋ-ಮಧೂಕಪುಷ್ಪೇಭ್ಯಃ, ಅರ್ಧೇನ ವಿಡಙ್ಗಮ್| ತತೋ-ವಿಡಙ್ಗಾತ್, ಚಿತ್ರಕಸ್ಯಾರ್ಧಮ್| ಭಲ್ಲಾತಕಸ್ಯ ಚಾಢಕಮ್| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಯಾಃ ಪಲಾನ್ಯಷ್ಟೌ| ಏತತ್ಸರ್ವಂ ಪಾನೀಯದ್ರೋಣತ್ರಯೇ ಪಚೇತ್| ಏತಚ್ಚ ದ್ರೋಣಶೇಷಂ ಶೃತಂ ಶೀತಂ ಮಧುನೋಽರ್ಧಾಢಕೇನ ಸಂಯುಕ್ತಮೇಲಾದಿಭಿಃ ಕುಮ್ಮೇ ರೂಷಿತೇ-ಲಿಪ್ತೇ, ಮಾಸಂ ಸ್ಥಿತಂ ತಂ-ಏವಂವಿಧಂ ಜಾತಂ, ಆಸವಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಏಷಃ-ಆಸವೋ, ಗ್ರಹಣೀಂ ದೀಪಯತಿ ಬೃಂಹಣೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾದಿನಾಶನಃ|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe madhUkapuShpasvarasAsavaH (51-52) · Śloka 52

ಮಧೂಕಪುಷ್ಪಸ್ವರಸಂ ಶೃತಮರ್ಧಕ್ಷಯೀಕೃತಮ್| ಕ್ಷೌದ್ರಪಾದಯುತಂ ಶೀತಂ ಪೂರ್ವವತ್ಸನ್ನಿಧಾಪಯೇತ್||೫೧|| ತತ್ಪಿಬನ್ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಾನ್ ಜಯೇತ್ಸರ್ವಾನ್ ಹಿತಾಶನಃ| |೫೨|

ಸ೦-ಮಧೂಕಪುಷ್ಪಾಣಾಂ ಕುಡವಸ್ವರಸಂ ಚ ಕ್ವಥಿತಮರ್ಧಕ್ಷಯೀಕೃತಂ-ಅರ್ಧಾವಶೇಷಂ, ಶೀತಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಚತುರ್ಥಭಗಯುತಂ ಪೂರ್ವವತ್-ಪೂರ್ವೇಣ ತುಲ್ಯಮೇಲಾದಿರೂಷಿತೇ ಭಾಣ್ಡೇ ಮಾಸಂ ಯಾವತ್, ಸನ್ನಿಧಾಪಯೇತ್-ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್| "ಮಧೂಕಪುಷ್ಪಕುಡವಂ" ಇತ್ಯಾದಿ ಯೋಽಯಂ ಪರಿಮಾಣನಿರ್ದೇಶಃ ಸ ಇಹ ಮಾತ್ರಾದಿಕ್ಪ್ರದರ್ಶನಪರಃ| ಅನಯಾ ದಿಶಾಽಯಂ ಸನ್ಧಾತವ್ಯೋ ಬಹುಃ, ನ ತ್ವೇತಾವಾನ್| ಅನ್ಯಥಾ ಹ್ಯಲ್ಪಸಮ್ಭೃತತ್ವಾದಯಮಾಸವೋ ನ ಶೋಭನಃ ಸ್ಯಾತ್| ಅನ್ಯತ್ರ ತ್ವಾಸವಾರಿಷ್ಟಲೇಹಾದೌ ಪರಿಪೂರ್ಣತ್ವಾತ್ ಯಥಾನಿರ್ದಿಷ್ಟೈವ ಮಾತ್ರಾ ಯಥೋಕ್ತಗುಣಕಲಾಪಂ ಕರೋತಿ, ನ ನ್ಯೂನಾಧಿಕೇತಿ ವೇದ್ಯಮ್| ತತ್ ಏತತ್, ಪಿಬನ್ನಾತುರೋ ಹಿತಭೋಜೀ ಸನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಾನ್ ಜಯತಿ|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe drAkShAdisvarasAsavAH (52) · Śloka 52

| ತದ್ವದ್ದ್ರಾಕ್ಷೇಕ್ಷುಖರ್ಜೂರಸ್ವರಸಾನಾಸುತಾನ್ ಪಿಬೇತ್||೫೨||

ಸ೦-[ತದ್ವತ್-] ಯಥೈಷ ಮಧೂಕಪುಷ್ಪಕ್ವಾಥ ಆಸುತಸ್ತಥೈವ, ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಸ್ವರಸಾನಾಸುತಾನ್ ಪಿಬೇತ್| ಯಥಾ ಚ ಮಧೂಕಪುಷ್ಪಾಣಾಂ ಕ್ವಾಥ ಆದಿಷ್ಟೋ ಗ್ರನ್ಥಕೃತಾ ತಥೈವ ದ್ರಾಕ್ಷಾದೀನಾಂ ಸ್ವರಸಾಭವೇ ಕ್ವಾಥೋ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ, ತಸ್ಯ ದಿಕ್ಪ್ರದರ್ಶನಪರತ್ವಾತ್|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe hi~ggvAdikShAraH (53-56) · Śloka 56

ಹಿಙ್ಗುತಿಕ್ತಾವಚಾಮಾದ್ರೀಪಾಠೇನ್ದ್ರಯವಗೋಕ್ಷುರಮ್| ಪಞ್ಚಕೋಲಂ ಚ ಕರ್ಷಾಂಶಂ ಪಲಾಂಶಂ ಪಟುಪಞ್ಚಕಮ್||೫೩|| ಘೃತತೈಲದ್ವಿಕುಡವೇ ದಧ್ನಃ ಪ್ರಸ್ಥದ್ವಯೇ ಚ ತತ್| ಆಪೋಥ್ಯ ಕ್ವಾಥಯೇದಗ್ನೌ ಮೃದಾವನುಗತೇ ರಸೇ||೫೪|| ಅನ್ತರ್ಧೂಮಂ ತತೋ ದಗ್ಧ್ವಾ ಚೂರ್ಣೀಕೃತ್ಯ ಘೃತಾಪ್ಲುತಮ್| ಪಿಬೇತ್ಪಾಣಿತಲಂ ತಸ್ಮಿನ್ ಜೀರ್ಣೇ ಸ್ಯಾನ್ಮಧುರಾಶನಃ||೫೫|| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಮಯಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಹನ್ಯಾದ್ವಿಷಗರಾಂಶ್ಚ ಸಃ| |೫೬|

ಸ೦-ಹಿಙ್ಗ್ವಾದಿ ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಂ ಲವಣಾನಿ ಪಞ್ಚ ಪಲಪ್ರಮಾಣಾನಿ| ತದೇತದ್ಘೃತತೈಲಯೋಃ ಕುಡವದ್ವಯೇ ದಧಿಪ್ರಸ್ಥದ್ವಯೇ ಚಾಪೋಥ್ಯ-ಸಙ್ಕ್ಷುದ್ಯ, ಮೃದಾವಗ್ನೌ ಕ್ವಾಥಯೇತ್| ರಸೇ ಚಾನುಗತೇ-ಪ್ರವಿಷ್ಟೇ ಸತಿ, ಅನನ್ತರಮನ್ತರ್ಧೂಮಂ ಕಲಶೇ ದಗ್ಧ್ವಾ ತತಶ್ಚೂರ್ಣೀಕೃತ್ಯ ಕರ್ಷಮಾತ್ರಂ ಘೃತಾಲೋಡಿತಂ ಪಿಬೇತ್| ತಸ್ಮಿನ್ ಜೀರ್ಣೇ ಮಧುರಭೋಜೀ ಸ್ಯಾತ್| ಸ ಚ-ಕ್ಷಾರೋ, ವಾತಕಫರೋಗಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe BUnimbAdikShAraH (56-57) · Śloka 57

| ಭೂನಿಮ್ಬಂ ರೋಹಿಣೀಂ ತಿಕ್ತಾಂ ಪಟೋಲಂ ನಿಮ್ಬಪರ್ಪಟಮ್||೫೬|| ದಗ್ಧ್ವಾ ಮಾಹಿಷಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಬೇದಗ್ನಿವಿವರ್ಧನಮ್| |೫೭|

ಸ೦-ಭುನಿಮ್ಬಾದೀನಿ ದಗ್ಧ್ವಾ ಮಾಹಿಷಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಬೇತ್| ತಚ್ಚ ಪೀತಂ ವಹ್ನಿಂ ವರ್ಧಯತಿ|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe haridrAdikShAraH (57-58) · Śloka 58

| ದ್ವೇ ಹರಿದ್ರೇ ವಚಾ ಕುಷ್ಠಂ ಚಿತ್ರಕಃ ಕಟುರೋಹಿಣೀ||೫೭|| ಮುಸ್ತಾ ಚ ಛಾಗಮೂತ್ರೇಣ ಸಿದ್ಧಃ ಕ್ಷಾರೋಽಗ್ನಿವರ್ಧನಃ| |೫೮|

ಸ೦-ಕಟುರೋಹಿಣೀ-ಕಟುಕಾ| ಹರಿದ್ರಾದ್ವಯಾದೇಶ್ಛಾಗಮೂತ್ರೇಣ ಸಿದ್ಧಃ ಪೂರ್ವವದಗ್ನಿವೃದ್ಧಿಕೃತ್ ಕ್ಷಾರಃ|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe sudhAkANDAdikShAraguTikA (58-60) · Śloka 60

| ಚತುಷ್ಪಲಂ ಸುಧಾಕಾಣ್ಡಾತ್ರಿಪಲಂ ಲವಣತ್ರಯಾತ್||೫೮|| ವಾರ್ತಾಕಕುಡವಂ ಚಾರ್ಕಾದಷ್ಟೌ ದ್ವೇ ಚಿತ್ರಕಾತ್ಪಲೇ| ದಗ್ಧ್ವಾ ರಸೇನ ವಾರ್ತಾಕಾದ್ಗುಟಿಕಾ ಭೋಜನೋತ್ತರಾಃ||೫೯|| ಭುಕ್ತಮನ್ನಂ ಪಚನ್ತ್ಯಾಶು ಕಾಸಶ್ವಾಸಾರ್ಶಸಾಂ ಹಿತಾಃ| ವಿಸೂಚಿಕಾಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಹೃದ್ರೋಗಶಮನಾಶ್ಚ ತಾಃ||೬೦||

ಸ೦-ಸುಧಾಸ್ತಮ್ಭಾಚ್ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನಿ, ಲವಣತ್ರಯಾತ್ರೀಣಿ ಪಲಾನಿ, ಪಕ್ವಶುಷ್ಕವಾರ್ತಾಕಕುಡವಮ್, ಅರ್ಕಾದಷ್ಟೌ ಪಲಾನಿ, ಚಿತ್ರಕಪಲೇ ದ್ವೇ, ಏತತ್ಸರ್ವಂ ದಗ್ಧ್ವಾ, ತತೋ ವಾರ್ತಾಕಾನಾಂ ರಸೇನ ಕೃತಾ ಗುಲಿಕಾ ಭುಕ್ತಂ ಉಪಯುಕ್ತಂ, ಭೋಜನಂ ಪಚನ್ತ್ಯಾಶು| ಕಾಸಾದಿಭ್ಯೋ ಹಿತಾಃ| ವಿಸೂಚಿಕಾದಿಘ್ನ್ಯಶ್ಚ ಸ್ಮೃತಾಃ|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe mAtulu~ggAdicUrNam (61-62) · Śloka 62

ಮಾತುಲುಙ್ಗಶಠೀರಾಸ್ನಾಕಟುತ್ರಯಹರೀತಕಿ| ಸ್ವರ್ಜಿಕಾಯಾವಶೂಕಾಖ್ಯೌ ಕ್ಷಾರೌ ಪಞ್ಚಪಟೂನಿ ಚ||೬೧|| ಸುಖಾಮ್ಬುಪೀತಂ ತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಬಲವರ್ಣಾಗ್ನಿವರ್ಧನಮ್| |೬೨|

ಸ೦-ಮಾತುಲುಙ್ಗಾದಿಕಂ ಚೂರ್ಣಮುಷ್ಣೋದಕೇನ ಪೀತಂ ಬಲಾದಿವರ್ಧನಮ್|

Adhikarana shleShmaje savAte mAtulu~ggAdighRutam, dhAnvantarAdighRutAni (62-63) · Śloka 63

| ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ಗ್ರಹಣೀದೋಷೇ ಸವಾತೇ ತೈರ್ಘೃತಂ ಪಚೇತ್||೬೨|| ಧಾನ್ವನ್ತರಂ ಷಟ್ಪಲಂ ಚ ಭಲ್ಲಾತಕಘೃತಾಭಯಮ್| |೬೩|

ಸ೦-ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ಗ್ರಹಣೀದೋಷೇ ವಾತಾನ್ವಿತೇ ತೈಃ-ಮಾತುಲುಙ್ಗಾದಿಭಿಃ, ಘ್ರುತಂ ಪಚೇತ್| ಅಥವಾ, ಧಾನ್ವನ್ತರಂ ಘೃತಂ-ಪ್ರಮೇಹಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ "ದಶಮೂಲಶಠೀ" (ಚಿ. ಅ. ೧೨/೧೯) ಇತ್ಯಾದಿಕಮ್| ಷಟ್ಪಲಂ-ರಾಜಯಕ್ಷ್ಯಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ "ಪಞ್ಚಕೋಲಯವಕ್ಷಾರ" (ಚಿ. ಅ. ೫/೨೨) ಇತ್ಯಾದಿಕಮ್| ಭಲ್ಲಾತಕಘೃತಂ-ಗುಲ್ಮೋಕ್ತಂ "ಭಲ್ಲಾತಕಾನಾಂ ದ್ವಿಪಲಂ" (ಚಿ. ಅ. ೧೪/೮೦) ಇತ್ಯಾದಿಕಮ್| ಅಭಯ್ಘೃತಂ-ಉದರಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ "ಹರೀತಕೀಸೂಕ್ಷ್ಮರಜಃ" (ಚಿ. ಅ. ೧೫/೨೮) ಇತ್ಯಾದಿಕಮ್|

Adhikarana shleShmaje savAte biDAdikShAraghRutam (63-65) · Śloka 65

| ಬಿಡಕಾಚೋಷಲವಣಸ್ವರ್ಜಿಕಾಯಾವಶೂಕಜಾನ್||೬೩|| ಸಪ್ತಲಾಂ ಕಣ್ಟಕಾರೀಂ ಚ ಚಿತ್ರಕಂ ಚೈಕತೋ ದಹೇತ್| ಸಪ್ತಕೃತ್ವಃ ಸ್ರುತಸ್ಯಾಸ್ಯ ಕ್ಷಾರಸ್ಯಾರ್ಧಾಢಕೇ ಪಚೇತ್||೬೪|| ಆಢಕಂ ಸರ್ಪಿಷಃ ಪೇಯಂ ತದಗ್ನಿಬಲವೃದ್ಧಯೇ| |೬೫|

ಸ೦-ಬಿಡಲವಣಂ ಕಾಚಲವಣಂ-ಕೃಷ್ಣಲವಣಂ, ಕ್ಷಾರಲವಣಂ ಸ್ವರ್ಜಿಕಾದೀಂಶ್ಚೈಕಸ್ಮಿನ್ ಕೃತ್ವಾ ದಹೇತ್| ಸಪ್ತವಾರಾನಸ್ಯ ಕ್ಷಾರಸ್ಯ ಸ್ರುತಸ್ಯ ಚಾರ್ಧಾಢಕೇ ಸರ್ಪಿಷ ಆಢಕಂ ಪಚೇತ್| ತದ್ಘೃತಮಗ್ನಿಬಲಾದಿವೃದ್ಧಯೇ ಪೇಯಮ್|

Adhikarana sanipAtaje grahaNIdoShe pa~jcakarmANi (65) · Śloka 65

| ನಿಚಯೇ ಪಞ್ಚಕರ್ಮಾಣಿ ಯುಞ್ಜ್ಯಾಚ್ಚೈತದ್ಯಥಾಬಲಮ್||೬೫||

ಸ೦-ನಿಚಯೇ-ಸನ್ನಿಪಾತಜೇ ಗ್ರಹಣೀದೋಷೇ, ಪಞ್ಚಕರ್ಮಾಣಿ-ವಮನವಿರೇಚನಾಸ್ಥಾಪನಾನುವಾಸನನಸ್ಯಾನಿ, ಯಥಾಬಲಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ಯದ್ಯಪಿ ಶಿರೋವಿರೇಚನಾಖ್ಯಸ್ಯ ಕರ್ಮಣೋ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ಗ್ರಹಣೀದೋಷೇ ಪ್ರಯೋಜನಂ ನ ತಥಾ ದೃಶ್ಯತೇ ಯಥಾ ವಮನಾದೀನಾಮ್, ತಥಾಽಪಿ ಭೂಯಸ್ತ್ವಮುರರೀಕೃತ್ಯ ಪಞ್ಚಕರ್ಮಾಣೀತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಚಶಬ್ದಾದ್ಯದೇತದ್ಧಹಣೀತ್ರಯೇ ಪ್ರತಿದೋಷಮಾಶ್ರಿತ್ಯೋಕ್ತಂ ಕರ್ಮ ತದಪಿ ನಿಚಯೋತ್ಥೇ ಗ್ರಹಣೀದೋಷೇ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್|

Adhikarana mandAgnau pratidoShaM pratyavasthaM ca cikitsitam (66-68) · Śloka 68

ಇತಿ ಗ್ರಹಣಿದೋಷಸ್ಯ ಚತುರ್ವಿಧಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಭಿಧಾಯೇದಾನೀಂ ಪ್ರತಿಪುರುಷಂ ಪ್ರತಿದೋಷಂ ಮನ್ದಾಗ್ನಿತ್ವಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಯಥಾವಸ್ಥಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ ಪ್ರಸೇಕೇ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇಽಲ್ಪಾಗ್ನೇರ್ದೀಪನಂ ರೂಕ್ಷತಿಕ್ತಕಮ್| ಯೋಜ್ಯಂ ಕೃಶಸ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಾತ್ಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷಂ ಕಫೋದಯೇ||೬೬|| ಕ್ಷೀಣಕ್ಷಾಮಶರೀರಸ್ಯ ದೀಪನಂ ಸ್ನೇಹಸಂಯುತಮ್| ದೀಪನಂ ಬಹುಪಿತ್ತಸ್ಯ ತಿಕ್ತಂ ಮಧುರಕೈರ್ಯುತಮ್||೬೭|| ಸ್ನೇಹೋಽಮ್ಲಲವಣೈರ್ಯುಕ್ತೋ ಬಹುವಾತಸ್ಯ ಶಸ್ಯತೇ| |೬೮|

ಸ೦-ಪ್ರಸೇಕೋ ದ್ವಿವಿಧಃ-ವಾತಿಕಃ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಶ್ಚ| ತತ್ರ ಮನ್ದಾಗ್ನೇಃ ಶ್ಲೈಷ್ಮಪ್ರಕೋಪಜೇ ಪ್ರಸೇಕೇ ದೀಪನಂ ರೂಕ್ಷತಿಕ್ತಂ ಯದ್ ದ್ರವ್ಯಂ ತತ್ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್, ನ ಘೃತಂ ನಾಪಿ ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಾದಿಕಮ್| ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಪ್ರಸೇಕಸ್ಯ ಚ ಲಕ್ಷಣಮ್ (ಹೃ.ಚಿ.ಅ.೫/೬೩)- "ಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋಽತಿಪ್ರಸೇಕೇನ ವಾಯುಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಮಸ್ಯತಿ|" ಇತ್ಯಾದಿ| ಕೃಶಸ್ಯ ಪುನರ್ಮನ್ದಾಗ್ನೇಃ ಕಫೋದಯೇ ಸತಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಾತ್ ಪರ್ಯಾಯೇಣ ವ್ಯತಿಕರ್ಮವ್ಯವಹಾರಾರ್ಥಃ| ವ್ಯತ್ಯಾಸಾತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷಂ ಯೋಜ್ಯಮ್,-ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಯೋಜಯಿತ್ವಾ ರೂಕ್ಷಂ ಯೋಜ್ಯಂ ರೂಕ್ಷಂ ಯೋಜಯಿತ್ವಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಯೋಜ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಯದಿ ಹಿ ಕೃಶೇ ಬಹುಕಫೇ ರೂಕ್ಷೇ ಚ ನರೇ ರೂಕ್ಷಮೇವ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್, ತತೋ ರೂಕ್ಷೇ ಕೇವಲೇ ಯುಜ್ಯಮಾನೇ ಕಾರ್ಶ್ಯಸ್ಯ ವೃದ್ಧಿಃ ಸ್ಯಾತ್| ಅಥ ಸ್ನೇಹಮೇವ ಯುಞ್ಜಯಾತ್, ತತಃ ಸ್ನೇಹೇ ಕೇವಲೇ ಯುಜ್ಯಮಾನೇ ಕಫವೃದ್ಧಿಃ ಸ್ಯಾತ್| ಇತಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸೇನ ಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷಮುಪಯೋಜ್ಯಮ್| ಕ್ಷೀಣಕ್ಷಾಮಶರೀರಸ್ಯ ತು ಕಫೋದಯೇ ದೀಪನಂ ದ್ರವ್ಯಂ-ಪಞ್ಚಕೋಲಾದಿಕಂ, ಸ್ನೇಹೈಃ-ಘೃತಾದಿಭಿಃ, ಸಂಯುತಂ ಸ್ನೇಹಸಂಯುಕ್ತಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ಬಹುಪಿತ್ತಸ್ಯ ಮನ್ದಾಗ್ರೇಸ್ತಿಕ್ತಂ ಮಧುರಕೈರ್ದ್ರವ್ಯೈರ್ಯುಕ್ತಂ ದೀಪನಂ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಬಹುವಾತಸಯ್ ಮನ್ದಾಗ್ನೇರ್ನರಸ್ಯ ಸ್ನೇಹೋಽಮ್ಲಲವಣೈರ್ಯುಕ್ತಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ಶಸ್ಯತೇ|

Adhikarana mandAgnau sneha eva shreShThaM BeShajam (68-69) · Śloka 69

ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಮನ್ದಾಗ್ನಿವಿಷಯೇಭ್ಯೋಽನ್ಯದ್ರವ್ಯೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ ಸರ್ವಪುರುಷಂ ಪ್ರತಿ ದ್ಯೋತಯಿತುಮಿದಂ ಬ್ರೂತೇ | ಸ್ನೇಹಮೇವ ಪರಂ ವಿದ್ಯಾದ್ದುರ್ಬಲಾನಲದೀಪನಮ್||೬೮|| ನಾಲಂ ಸ್ನೇಹಸಮಿದ್ಧಸ್ಯ ಶಮಾಯಾನ್ನಂ ಸುಗುರ್ವಪಿ| |೬೯|

ಸ೦-ಏವೇತ್ಯವಧಾರಣೇ| ಪರಂ-ಪ್ರಧಾನಂ, ಸ್ನೇಹಮೇವ ಮನ್ದಾಗ್ರೇರ್ವಿದ್ಯಾತ್, ನ ತತೋಽನ್ಯದ್ ದ್ರವ್ಯಮ್| ತಸ್ಮಾನ್ಮನ್ದಾಗ್ನೇರ್ದೋಷಪ್ರತಿಪಕ್ಷಭುತೈರೌಷಧೈರ್ಯುಕ್ತಃ ಸ್ನೇಹೋ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ಪಥ್ಯಃ| ಅತ ಏವೇದಂ ಕಾರಣಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ-ನಾಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯಸ್ಮಾತ್ ಸ್ನೇಹೋದ್ದೀಪಿತಸ್ಯಾಗ್ರೇಃ ಸುಷ್ಠು ಗುರ್ವಪ್ಯನ್ನಂ ಶಮಾಯ ನಾಲಂ-ಪರ್ಯಾಪ್ತಮ್| ತಸ್ಮಾತ್ ಸ್ನೇಹ ಏವ ದುರ್ಬಲಾನಲದೀಪನಾಯ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ|

Adhikarana mandAgnau kaphe kShINe ghRutam (69-71) · Śloka 71

| ಯೋಽಽಲ್ಪಾಗ್ನಿತ್ವಾತ್ಕಫೇ ಕ್ಷೀಣೇ ವರ್ಚಃ ಪಕ್ವಮಪಿ ಶ್ಲಥಮ್||೬೯|| ಮುಞ್ಚೇತ್ಪಟ್ವೌಷಧಯುತಂ ಸ ಪಿಬೇದಲ್ಪಶೋ ಘೃತಮ್| ತೇನ ಸ್ವಮಾರ್ಗಮಾನೀತಃ ಸ್ವಕರ್ಮಣಿ ನಿಯೋಜಿತಃ||೭೦|| ಸಮಾನೋ ದೀಪಯತ್ಯಗ್ನಿಮಗ್ನೇಃ ಸನ್ಧುಕ್ಷಕೋ ಹಿ ಸಃ| |೭೧|

ಸ೦-ಯಃ-ನರಃ, ಅಲ್ಪಾಗ್ನಿತ್ವಾತ್ಕಫೇ ಕ್ಷೀಣೇ ಸತಿ ಪುರೀಷಂ ಪಕ್ವಮಪಿ ಶಿಥಿಲಂ ಮುಞ್ಚೇತ್, ಸಃ-ನರಃ, ಅಲ್ಪಮಲ್ಪಂ ಘೃತಂ ಪಿಬೇತ್| ಕಿಮ್ಭುತಮ್ ? ಪಟ್ವೌಷಧಯುತಂ-ಸೈನ್ಧವಶುಣ್ಠೀಯುಕ್ತಮ್| ತೇನ-ಸರ್ಪಿಷಾ, ಸಮಾನಃ ಸ್ವಮಾರ್ಗಮಾನೀಯ ಸ್ವಕರ್ಮಣಿ-ಅನ್ನಪಚನಾಖ್ಯೇ, ನಿಯೋಜಿತೋಽಗ್ನಿಂ ಸನ್ದೀಪಯತಿ| ಯತೋಽಸೌ-ಸಮಾನಃ, ಅಗ್ನೇ ಸನ್ಧುಕ್ಷಕಃ|

Adhikarana mandAgnau kaThinamale lavaNaghRutam (71-72) · Śloka 72

| ಪುರೀಷಂ ಯಶ್ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಕಠಿನತ್ವಾದ್ವಿಮುಞ್ಚತಿ||೭೧|| ಸ ಘೃತಂ ಲವಣೈರ್ಯುಕ್ತಂ ನರೋಽನ್ನಾವಗ್ರಹಂ ಪಿಬೇತ್| |೭೨|

ಸ೦-ಯಶ್ಚ-ಪುರುಷಃ, ಪುರೀಷಂ ಕಾಠಿನ್ಯಾತ್-ಸಂಹತತ್ವಾದ್ಧೇತೋಃ,ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಮುಞ್ಚತಿ| ಸಃ-ನರಃ, ಲವಣೈಃ ಪಞ್ಚಭಿರ್ಯುಕ್ತಂ ಘೃತಂ ಪಿಬೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಅನ್ನಾವಗ್ರಹಂ,-ಅನ್ನೇನಾವಗ್ರಹಃ ಸಹಸೋರ್ಧ್ವಕಾಯಗಮನಪ್ರತಿಬನ್ಧೋಽವಷ್ಟಮ್ಭೋ ಯಸ್ಯ ತದೇವಮ್| ಘೃತಂ ಪೀತ್ವಾಽನ್ನಂ ಭೋಕ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana mandAgnau rUkShatve dIpanaM ghRutaM tailaM vA (72) · Śloka 72

| ರೌಕ್ಷ್ಯಾನ್ಮನ್ದೇಽನಲೇ ಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲಂ ವಾ ದೀಪನೈಃ ಪಿಬೇತ್||೭೨||

ಸ೦-ರೌಕ್ಷ್ಯಾದ್ಧೇತೋರ್ಮನ್ದೇಽಗ್ನೌ ಸತಿ ಸರ್ಪಿರಥವಾ ತೈಲಂ ದೀಪನೀಯೈರ್ಯುತಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana mandAgnau snehAtiyoge kShArAdayaH (73) · Śloka 73

ಕ್ಷಾರಚೂರ್ಣಾಸವಾರಿಷ್ಟಾನ್ ಮನ್ದೇ ಸ್ನೇಹಾತಿಪಾನತಃ| |೭೩|

ಸ೦-ಸ್ನೇಹಾತಿಪಾನಾದ್ಧೇತೋರ್ಮನ್ದೇಽಗ್ನೌ ಸತಿ ಕ್ಷಾರಾದೀನ್ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana mandAgnau udAvartaje nirUhasneha bastayaH (73) · Śloka 73

| ಉದಾವರ್ತಾತ್ತು ಯೋಕ್ತವ್ಯಾ ನಿರೂಹಸ್ನೇಹಬಸ್ತಯಃ||೭೩||

ಸ೦-ಉದಾವರ್ತಾತ್ಪುನರ್ಮನ್ದೇಽಗ್ನೌ ಸತಿ ನಿರೂಹಸ್ನೇಹಬಸ್ತಯಃ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಾಃ|

Adhikarana mandAgnau doShAtivRuddhije SuddhiH peyAdikramaSca (74) · Śloka 74

ದೋಷಾತಿವೃಧ್ದ್ಯಾ ಮನ್ದೇಽಗ್ನೌ ಸಂಶುದ್ಧೋಽನ್ನವಿಧಿಂ ಚರೇತ್| |೭೪|

ಸಂ-ದೋಷಾಽತಿವೃದ್ಧಯಾ ಮನ್ದೇಽಗ್ನೌ ಸತಿ ವಮನವಿರೇಚನಾದಿಭಿರ್ಹೃ ತದೋಷಃ ಕೃತಸಂಶುದ್ಧಿರನ್ನವಿಧಿಂ-ಪೇಯಾದಿಕ್ರಮಂ, ಆಚರೇತ್|

Adhikarana mandAgnau vyAdhimuktasya GRutameva (74) · Śloka 74

| ವ್ಯಾಧಿಮುಕ್ತಸ್ಯ ಮನ್ದೇಽಗ್ನೌ ಸರ್ಪಿರೇವ ತು ದೀಪನಮ್||೭೪||

ಸ೦-ವ್ಯಾಧಿಮುಕ್ತಸ್ಯ ಮನ್ದೇಽಗ್ನೌ ಸರ್ಪಿರೇವ ದೀಪನಂ ಸ್ಯಾತ್, ನಾನ್ಯತ್ತಥದ್ರವ್ಯಮ್|

Adhikarana mandAgnau adhvAdije yavAgUghRutam (75) · Śloka 75

ಅಧ್ವೋಪವಾಸಕ್ಷಮತ್ವೈರ್ಯವಾಗ್ವಾ ಪಾಯಯೇದ್ಧೃತಮ್| ಅನ್ನಾವಪೀಡಿತಂ ಬಲ್ಯಂ ದೀಪನಂ ಬೃಹಣಂ ಚ ತತ್||೭೫||

ಸ೦-ಅಧ್ವೋಪವಾಸಕ್ಷಾಮತ್ವೈರ್ಮನ್ದೇಽಗ್ನೌ ಯವಾಗ್ವಾ ಸಹ ಘೃತಂ ಪಾಯಯೇತ್, ವೈದ್ಯ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಅನ್ನೇನಾವಪೀಡಿತಮನ್ನಾವಪೀಡಿತಮ್, ಮಧ್ಯಭಕ್ತಂ ಘೃತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಏವಂ ಪೀತಂ ಬಲ್ಯಂ ಬೃಹಣಂ ದೀಪನಂ ಚ ತದ್ಭವತಿ|

Adhikarana mandAgnau dIrghakAlaje sAmlA mAMsarasAH (76-77) · Śloka 77

ದೀರ್ಘಕಾಲಪ್ರಸಙ್ಗಾತ್ತು ಕ್ಷಾಮಕ್ಷೀಣಕೃಶಾನ್ನರಾನ್| ಪ್ರಸಹಾನಾಂ ರಸೈಃ ಸಾಮ್ಲೈರ್ಭೋಜಯೇತ್ಪಿಶಿತಾಶಿನಾಮ್||೭೬|| ಲಘೂಷ್ಣಕಟುಶೋಧಿತ್ವಾದ್ ದೀಪಯನ್ತ್ಯಾಶು ತೇಽನಲಮ್| ಮಾಂಸೋಪಚಿತಮಾಂಸತ್ವಾತ್ಪರಂ ಚ ಬಲವರ್ಧನಾಃ||೭೭||

ಸ೦-ದೀರ್ಘಕಾಲಪ್ರಸಙ್ಗಾತ್ತು ಮನ್ದೇಽಗ್ನೌ ಸತ್ಯಸಮ್ಯಗಾಹಾರರಸಪರಿಣತ್ಯಾ ಹೇತುಭೂತಯಾ ಕ್ಷಾಮಕ್ಷೀಣಕೃಶಾನ್ನರಾನ್ ಪಿಶಿತಾಶಿನಾಂ-ಪ್ರಸಹಾದೀನಾಂ, ರಸೈಃ ಸಾಮ್ಲೈರ್ಭೋಜಯೇತ್| ಕಸ್ಮಾತ್ತಾನೇತಾನ್ ಭೋಜಯೇತ್? ಇತ್ಯಾಹ-ಲಘೂಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ಲಘುತ್ವಾದುಷ್ಣತ್ವಾತ್ಕಟುತ್ವಾಚ್ಛೋಧನತ್ವಾಚ್ಚ ತೇ ರಸಾಃ ಶೀಘ್ರಮಗ್ನಿಂ ದೀಪಯನ್ತಿ| ಭಾವಪ್ರಧಾನನಿರ್ದೇಶಃ ಪೂರ್ವವಚ್ಚಾತ್ರ ಯೋಜ್ಯಃ| ನನು, ಪ್ರಾಗಭ್ಯಧಾಯಿ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೬/೬೧)- "ಗುರುಷ್ಣಸ್ನಿಗ್ಧಮಧುರಾ ವರ್ಗಾಶ್ಚಾತೋ ಯಥೋತ್ತರಮ್|" ಇತಿ| ಇಹ ಚ ಪ್ರಸಹಾನಾಂ ಲಘುತ್ವಮುಚ್ಯತೇ| ತದಿಮೇ ವಚಸೀ ಪರಸ್ಪರಂ ವ್ಯಾಘ್ನಾತೇ| ಅತ್ರ ಬ್ರೂಮಃ| ಲಾಘವಶಬ್ದೋಽತ್ರ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಾರ್ಥಃ| ಧಾವನಪ್ಲವನಲಙ್ಘನಾದಿಕಾ ಚೇಷ್ಟಾ, ತಸ್ಯಾಃ ಪಾಟವವಿಶೇಷೋ ಲಾಘವಮ್| ಯಥಾ ಚ ಪ್ರಾಗಧ್ಯಗೀಷ್ಟ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೨/೧೦)-"ಲಾಘವಂ ಕರ್ಮಸಾಮರ್ಥ್ಯ" ಇತಿ| ಏವಂ ಚಾತ್ರಾವಿರೋಧಃ| ಹೇತುನಿರ್ದೇಶಾದನ್ಯೇಽಪ್ಯೇವಂಪ್ರಾಯಾ ಯೇ ಮಾಂ ಸರಸಾಸ್ತಾನಪ್ಯೇತಾನ್ ಭೋಜಯೇದಿತಿ| ತೇ ಚ-ಪ್ರಸಹಾಃ, ಮಾಂಸೋಪಚಿತಮಾಂಸತ್ವಾದ್ಧೇತೋಃ ಸುಷ್ಠು ಬಲಂ ವರ್ಧಯನ್ತಿ|

Adhikarana mandAgnau yathAvasthaM snehAdayaH (78) · Śloka 78

ಸ್ನೇಹಾಸವಸುರಾರಿಷ್ಟಚೂರ್ಣಕ್ವಾಥಾಹಿತಾಶನೈಃ| ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಯುಕ್ತೈರ್ದೇಹಸ್ಯ ಬಲಮಗ್ನೇಶ್ಚ ವರ್ಧತೇ||೭೮||

ಸ೦-ಸ್ನೇಹಾದಿಭಿಃ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಯುಕ್ತೈಃ ಶರೀರಸ್ಯಾಗ್ನೇಶ್ಚ ಬಲಂ ವರ್ಧತೇ| ತಸ್ಮಾತ್ ಸ್ನೇಹಾದಯೋ ಯಥಾವಸ್ಥಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾ ಇತಿ ಭಾವಃ|

Adhikarana mandAgnau sasneha AhAraH (79) · Śloka 79

ಅಧುನಾ ಸ್ನೇಹಸ್ಯಾಗ್ನಿವೃದ್ಧಿಕರತ್ವಂ ದೃಷ್ಟಾನ್ತೇನ ದರ್ಶಯತಿ ದೀಪ್ತೋ ಯಥೈವ ಸ್ಥಾಣುಶ್ಚ ಬಾಹ್ಯೋಽಗ್ನಿಃ ಸಾರದಾರುಭಿಃ| ಸಸ್ನೇಹೈರ್ಜಾಯತೇ ತದ್ವದಾಹಾರೈಃ ಕೋಷ್ಠಗೋಽನಲಃ||೭೯||

ಸ೦-ಯಥಾ-ಯೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ಸಾರದಾರುಭಿಃ-ಶಮೀಖದಿರಾದಿಭಿಃ, ಸಸ್ನೇಹೈರ್ಬಾಹ್ಯೋಽಗ್ನಿದೀಪ್ತಃ ಸ್ಥಾಣುಃ-ಸ್ಥಿರಶ್ಚ, ಜಾಯತೇ| ತಥೈವ ಕೋಷ್ಠಗೋಽಗ್ನಿಃ ಸಸ್ನೇಹೈಃ ಪಥ್ಯರೂಪೈರಾಹಾರೈಃ ಪಟುತರಃ ಸ್ಥಿರಶ್ಚ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ|

Adhikarana mandAgnau aBojanAtiBojananiShedhaH (80) · Śloka 80

ನಾಭೋಜನೇನ ಕಾಯಾಗ್ನಿರ್ದೀಪ್ಯತೇ ನಾತಿಭೋಜನಾತ್| ಯಥಾ ನಿರಿನ್ಧನೋ ವಹ್ನಿರಲ್ಪೋ ವಾಽತೀನ್ಧನಾವೃತಃ||೮೦||

ಸ೦-ನಾಭೋಜನೇನ ಕಾಯಾಗ್ನಿರ್ದೀಪ್ಯತೇ| ನ ಚಾತಿಭೋಜನೇನ| ಅತ್ರೈವ ದೃಷ್ಟನ್ತಮಾಹ-ಯಥಾ ಬಾಹ್ಯೋಽಗ್ನಿರ್ನಿರಿನ್ಧನೋ ನ ದೀಪ್ಯತೇ ನಶ್ಯತಿ| ಅಲ್ಪೋಽಗ್ನಿರ್ಬಾಹ್ಯೋಽತೀನ್ಧನೇನ-ಬಹುಭಿರ್ದಾರುಭಿಃ, ಆವೃತೋ ನಶ್ಯತಿ,-ನ ದೀಪ್ಯತೇ| ಏವಂ ಕೋಷ್ಠಾಗ್ನಿರಪ್ಯಭೋಜನಾತಿಭೋಜನಾಭ್ಯಾಂ ನಶ್ಯತಿ,-ನ ದೀಪ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana atyagneH (Basmakasya) saMprAptiH, lakShaNam (81-82) · Śloka 82

ಯದಾ ಕ್ಷೀಣೇ ಕಫೇ ಪಿತ್ತಂ ಸ್ವಸ್ಥಾನೇ ಪವನಾನುಗಮ್| ಪ್ರವೃದ್ಧಂ ವರ್ಧಯತ್ಯಗ್ನಿಂ ತದಾಽಸೌ ಸಾನಿಲೋಽನಲಃ||೮೧|| ಪಕ್ತ್ವಾಽನ್ನಮಾಶು ಧಾತೂಂಶ್ಚ ಸರ್ವಾನೋಜಶ್ಚ ಸಙ್ಕ್ಷಿಪನ್| ಮಾರಯೇತ್ಸ್ಯಾತ್ಸ ನಾ ಸ್ವಸ್ಥೋ ಭುಕ್ತೇ ಜೀರ್ಣೇ ತು ತಾಮ್ಯತಿ||೮೨||

ಸ೦-ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಕಫೇ ಕ್ಷೀಣೇ-ಕ್ಷಯಂ ಯಾತೇ, ಅತ ಏವ ಸ್ವಸ್ಥಾನೇ-ಆಮಾಶಯಾಖ್ಯೇ, ಪಿತ್ತಂ ವೃದ್ಧಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಪವನಾನುಗಮ್| ಮಾರುತೇನ ಗಮನಸ್ವಭಾವೇನ ಪಶ್ಚಾದ್ಯುಕ್ತಮ್| ಅತ ಏವ ತತ್ಪಿತ್ತಮಗ್ನಿಂ ವರ್ಧಯತಿ| ತದಾ-ತಸ್ಮಿನ್ಕಾಲೇ, ಅಸಾವನಲೋ-ಜಾಠರಾಗ್ನಿಃ, ಸಾನಿಲಃ-ಪವನಸಹಿತೋ, ಅನ್ನಂ ಪಕ್ತ್ವಾಽನನ್ತರಂ ಪಕ್ತವ್ಯಾಭಾವಾತ್ ಸರ್ವಾನ್ ಧಾತೂನ್ ಪಕ್ತ್ವಾ, ಆಶು ಪುರುಷಂ ಮಾರಯೇತ್| ಕಿಂ ಕುರ್ವನ್ ? ಓಜಶ್ಚ ಸಙ್ಕ್ಷಿಪನ್-ಸಂಹರನ್, ವಿನಾಶಯನ್ನಿತ್ಯರ್ಥಃ| ನನು, ಪಿತ್ತಾನಿಲಯೋರ್ದ್ವಯೋಃ ಪ್ರಕೃತತ್ವಾತ್ ಸಪಿತ್ತಾನಿಲೋಽನಲ ಇತಿ ವಕ್ತುಂ ಯುಕ್ತಂ ಸ್ಯಾತ್| ಮೈವಮ್| "ಪಿತ್ತಂ ವಹ್ನಿರ್ವಹ್ನಿಜಂ ವಾ" (ಹೃ. ಶಾ. ಅ. ೩/೯೦) ಇತಿ ಕೃತ್ವಾ ತದಾನೀಂ ಜಠರಾಗ್ನಿನಾ ಸಹೈಕತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಪಿತ್ತಮಿತಿ ಸಾನಿಲೋಽನಲ ಇತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮ್| ಸಃ-ಅತ್ಯಗ್ನಿಪೀಡಿತೋ, ನಾ-ಪುರುಷೋ, ಭುಕ್ತೇ ಸ್ವಸ್ಥಃ ಸ್ಯಾತ್| ಜೀರ್ಣೇ ತು ತಾಮ್ಯತಿ-ಉಪತಪ್ಯತೇ| ಅನೇಕಾರ್ಥತ್ವಾದ್ಧಾತೂನಾಮುಪ ತಾಪಾರ್ಥಸ್ತಾಮ್ಯತಿಃ| ತಮಕಲಕ್ಷಣೇಽಪಿ ಪ್ರಾಗಧ್ಯಗೀಷ್ಟ|

Adhikarana atyagneH upadravAH (83) · Śloka 83

ತೃಟ್ಕಾಸದಾಹಮೂರ್ಚ್ಛಾದ್ಯಾ ವ್ಯಾಧಯೋಽತ್ಯಗ್ನಿಸಮ್ಭವಾಃ| |೮೩|

ಸ೦-ತೃಷ್ಣಾದಯೋ ರೋಗಾ ಅತ್ಯಗ್ನೇಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ|

Adhikarana atyagneH gurUsnigdhAdyannapAnAni (83-84) · Śloka 84

ತಮತ್ಯಿಗ್ನಿಂ ಗುರುಸ್ನಿಗ್ಧಮನ್ದಸಾನ್ದ್ರಹಿಮಸ್ಥಿರೈಃ||೮೩|| ಅನ್ನಪಾನೈರ್ನಯೇಚ್ಛಾನ್ತಿಂ ದೀಪ್ತಮಗ್ನಿಮಿವಾಮ್ಬುಭಿಃ| |೮೪|

ಸ೦-ತಮತ್ಯಗ್ನಿಂ-ಭಸ್ಮಕಾಖ್ಯಂ, ಗುರುಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಭಿರನ್ನಪಾನೈಃ ಶಾನ್ತಿ ನಯೇತ್| ಕಮಿವ ? ದೀಪ್ತಂ-ಇದ್ದಮಗ್ನಿಂ ಬಾಹ್ಯಂ, ಯಥಾ ಜಲೈಃ|

Adhikarana atyagneH ajIrNe~api Bojanam (84-85) · Śloka 85

| ಮುಹುರ್ಮುಹುರಜೀರ್ಣೇಽಪಿ ಭೋಜ್ಯಾನ್ಯಸ್ಯೋಪಹಾರಯೇತ್||೮೪|| ನಿರಿನ್ಧನೋಽನ್ತರಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಯಥೈನಂ ನ ವಿಪಾದಯೇತ್| |೮೫|

ಸ೦-ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ-ಕ್ಷಣೇಕ್ಷಣೇ, ಅಜೀರ್ಣೇಽಪಿ ಭೋಜ್ಯನಿ-ಕೃಶರಾದೀನಿ, ಉಪಹಾರಯೇತ್-ಆಹಾರಾರ್ಥ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್| ಅಜೀರ್ಣೇಽಪೀತ್ಯಪಿಶಬ್ದಾತ್ ಕಿಮುತ ಜೀರ್ಣೇ ಭೋಜ್ಯಾನುಪಹಾರಯೇದಿತಿ| ಕಿಮಿತ್ಯೇವಂ ಕ್ರಿಯತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ತಥಾ ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣಾಜೀರ್ಣೇಽಪಿ ಪುನಃ ಪುನರಾಹಾ ರೋಪಯೋಗೇನ ನಿರಿನ್ಧನೋಽಗ್ನಿರನ್ತರಂ-ಅವಕಾಶಂ, ಲಬ್ಧ್ವಾ ಯಥಾ ಏನಂ ನ ವಿಪಾದಯೇತ್|

Adhikarana atyagneH kRusharAdyannam audakAnUpamAMsAni visheShato matsyAH (85-86) · Śloka 86

| ಕೃಶರಾಂ ಪಾಯಸಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಪೈಷ್ಟಿಕಂ ಗುಡವೈಕೃತಮ್||೮೫|| ಅಶ್ನೀಯಾದೌದಕಾನೂಪಪಿಶಿತಾನಿ ಭೃತಾನಿ ಚ| ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ ವಿಶೇಷತಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾನ್ ಸ್ಥಿರತೋಯಚರಾಶ್ಚ ಯೇ||೮೬||

ಸ೦-ಕೃಶರಾಮಿತ್ಯಾದೀನಿ ಭುಞ್ಜೀತ| ಗುಡವೈಕೃತಮಿತಿ| ವಿಕೃತಮೇವ ವೈಕೃತಮ್, ಪ್ರಜ್ಞಾದಿತ್ವಾದಣ್| ತಥೈದಕಾನಾಂ-ಮತ್ಸ್ಯಕಚ್ಛಪಾದೀನಾಂ ಪಿಶಿತಾನಿ, ತಥಾಽಽನೂಪಾನಿ-ವರಾಹಾದೀನಾಮ್, ಭೃತಾನಿ-ಮೇದುರಾಣೀ, ಭಕ್ಷಯೇತ್| ವಿಶೇಷೇಣ ಮತ್ಸ್ಯಾನ್| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾನ್-ಅಪರುಷಾನ್| ಚಶಬ್ದಾದ್ಯೇ ಚ ಸ್ಥಿರತೋಯಚರಾಃ-ಅವಹಜ್ಜಲಾಶ್ರಿತಾಃ, ತಾನಪ್ಯಶ್ನೀಯಾತ್|

Adhikarana atyagneH AvikaM mAMsam (87) · Śloka 87

ಆವಿಕಂ ಸುಭೃತಂ ಮಾಂಸಮದ್ಯಾದತ್ಯಗ್ನಿವಾರಣಮ್| |೮೭|

ಸ೦-ಆವಿಕಂ ಮಾಂಸಂ ಸುಭ್ರುತಂ-ಅತೀವಮೇದುರಂ, ಅತ್ಯಗ್ನಿವಾರಣಮದ್ಯಾತ್|

Adhikarana atyagneH tRuShAyAM payoghRutAdipAnam, shyAmAdivirecanam, pAyasaBojanam (87-89) · Śloka 89

| ಪಯಃ ಸಹಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಂ ಘೃತಂ ವಾ ತೃಷಿತಃ ಪಿಬೇತ್||೮೭|| ಗೋಧೂಮಚೂರ್ಣಂ ಪಯಸಾ ಬಹುಸರ್ಪಿಃಪರಿಪ್ಲುತಮ್| ಆನೂಪರಸಯುಕ್ತಾನ್ ವಾ ಸ್ನೇಹಾಂಸ್ತೈಲವಿವರ್ಜಿತಾನ್||೮೮|| ಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃದ್ವಿಪಕ್ವಂ ವಾ ಪಯೋ ದದ್ಯಾದ್ವಿರೇಚನಮ್| ಅಸಕೃತ್ಪಿತ್ತಹರಣಂ ಪಾಯಸಪ್ರತಿಭೋಜನಮ್||೮೯||

ಸ೦-ತಥಾ, ತೃಷಿತಃ ಸನ್ ಪಯಃ ಪಿಬೇತ್| ಕಿಮ್ಭುತಮ್ ? ಸಹಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಂ-ಸಮದನಂ, ಸರ್ಪಿರ್ವಾ ಏವಂಭುತಂ ಪಿಬೇತ್| ಗೋಧೂಮಚೂರ್ಣಂ ಬಹುಘೃತಂ ಕ್ಷೀರೇಣಾಲೋಡಿತಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ, ಆನುಪಮಾಂಸರಸಾನ್ವಿತಾನ್ ಸ್ನೇಹಾನ್ ಪಿಬೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾನ್ ? ತೈಲವಿವರ್ಜಿತಾನ್| ತೈಲಸ್ಯ ಪಿತ್ತಕೃತ್ತ್ವಾನ್ನಿಷೇಧಃ| ಅಥವಾ, ಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃನ್ದ್ಯಾಂ ವಿಪಕ್ವಂ ಕ್ಷೀರಂ ವಿರೇಚನಂ ದದ್ಯಾತ್| ತಥಾ, ಪುನಃ ಪುನಃ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಹರಣಂ ಪಾಯಸಸ್ಯ ಪ್ರತಿಭೋಜನಂ ಹಿತಮ್|

Adhikarana atyagneH sAmAnyacikitsA (90) · Śloka 90

ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿದ್ಗುರು ಮೇದ್ಯಂ ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾರಿ ಚ ಭೋಜನಮ್| ಸರ್ವಂ ತದ್ಯಗ್ನಿಹಿತಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಚ ಸ್ವಪನಂ ದಿವಾ||೯೦||

ಸ೦-ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿದ್ಗುರು ಭೋಜನಂ ಯನ್ಮೇದಸ್ಕರಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕರಂ ಚ, ತದತ್ಯಗ್ನಯೇ ಹಿತಮ್| ಭುಕ್ತ್ವಾ ಚ ಯದ್ದಿವಾ ಸ್ವಪನಂ ತಚ್ಚ ಹಿತಮ್|

Adhikarana atyagneH AhAradoShAdiH pacanakramaH (91) · Śloka 91

ಆಹಾರಮಗ್ನಿಃ ಪಚತಿ ದೋಷಾನಾಹಾರವರ್ಜಿತಃ| ಧಾತೂನ್ ಕ್ಷೀಣೇಶು ದೋಷೇಷು ಜೀವಿತಂ ಢಾತುಸಙ್ಕ್ಷಯೇ||೯೧||

ಸ೦-ಅಗ್ನಿಃ ಪೂರ್ವಮಾಹಾರಂ ಪಚತಿ| ಆಹಾರರಹಿತಸ್ತ್ವಗ್ನಿರ್ದೋಷಾನ್ ಪಚತಿ| ತದಭಾವಾದ್ಧಾತೂನ್ ಪಚತಿ| ಧಾತುಸಙ್ಕ್ಷಯೇ ಸತಿ ಜೀವಿತಂ ಪಚತಿ-ನಾಶಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana agnibalasya shaktiH agneH pAlanam tasya phalam (10) · Śloka 10

ಏತತ್ಪ್ರಕೃತ್ಯೈವ ವಿರುದ್ಧಮನ್ನಂ ಸಂಯೋಗಸಂಸ್ಕಾರವಶೇನ ಚೇದಮ್| ಇತ್ಯಾದ್ಯವಿಜ್ಞಾಯ ಯಥೇಷ್ಟಚೇಷ್ಟಾಶ್ಚರನ್ತಿ ಯತ್ಸಾಽಗ್ನಿಬಲಸ್ಯ ಶಕ್ತಿಃ||೯೨|| ತಸ್ಮಾದಗ್ನಿಂ ಪಾಲಯೇತ್ಸರ್ವಯತ್ನೈ ಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನಷ್ಟೇ ಯಾತಿ ನಾ ನಾಶಮೇವ| ದೋಷೈರ್ಗ್ರಸ್ತೇ ಗ್ರಸ್ಯತೇ ರೋಗಸಙ್ಘೈರ್ಯುಕ್ತೇ ತು ಸ್ಯಾನ್ನೀರುಜೋ ದೀರ್ಘಜೀವೀ||೯೩|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತ ಸ್ಥಾನೇ ಗ್ರಹಣಿದೋಷಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೦||

ಸ೦-ಏತದನ್ನಂ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ[ಏವ]-ಸ್ವಭಾವೇನೈವ, ವಿರುದ್ಧಮಪಥ್ಯಮ್ ಯಥಾ-ಕರಮರ್ದಕದಧಿಸರ್ಷಪಶಾಕಫಾಣಿತಶುಷ್ಕಮಾಂಸವಿರೂಢಕಾಮಮೂಲ-ಕಲಕುಚಾದಿಕಮ್| ಸಂಯೋಗವಿರುದ್ಧಂ ಯಥಾ-ಕ್ಷೀರಮಮ್ಲೇನ ಸಹ, ಆನೂಪಮಾಮಿಷಂ ಮಾಷೈಃ ಸಹ, ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಂಸ್ಕಾರವಿರುದ್ಧಂ ಯಥಾ-ಹಾರೀತಮಾಂಸಂ ಹಾರಿದ್ರಶೂಲಪ್ರೋತಂ ಹಾರಿದ್ರವಹ್ನಿನಾ ಪಾಚಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏವಮಿದಂ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ದಿವಿರುದ್ಧಂ ಸಂಯೋಗಸ್ಯ ಸಂಸ್ಕಾರಸ್ಯ ಚ ವಶೇನ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯೇನ, ಚೇದಂ ವಿರುದ್ಧಮ್| ಆದಿಗ್ರಹಣಾನ್ಮಾತ್ರಾಕಾಲಾದಿಪರಿಗ್ರಹಃ| ತತ್ರ ಮಾತ್ರಾವಿರುದ್ಧಂ ಯಥಾ-ಮಧುಘೃತಂ ಸಮಾಂಶಮ್| ಕಾಲವಶೇನೇದಂ ಯಥಾ-ರಾತ್ರಿಪರ್ಯುಷಿತಾ ಕಾಕಮಾಚೀ| ಪಾತ್ರವಶೇನೇದಂ ಯಥಾ-ಕಾಂಸ್ಯೇ ದಶಾಹಮುಷಿತಮ್ ಸರ್ಪಿಃ| ಇತ್ಯಾದ್ಯವಿಜ್ಞಾಯ-ಅಬುದ್ಧ್ವಾಽಪರ್ಯಾಲೋಚ್ಯ, ಯಥೇಷ್ಟಚೇಷ್ಟಾಃ-ಯಥಾಭಿಲಾಷಮಾ ಹಾರಮಾಸೇವಮಾನಾಃ, ಯಚ್ಚರನ್ತಿ ಸಾಽಗ್ನಿಬಲಸ್ಯ ಶಕ್ತಿಃ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯಮ್| ಯತ ಏವಂ ತಸ್ಮಾದಗ್ನಿಂ ಪಾಲಯೇತ್, ಸರ್ವಯತ್ನೈಃ-ಅಖಿಲಕ್ರಿಯಾನುಷ್ಠಾನೈಃ, ತಸ್ಮಿನ್-ಅಗ್ನೌ, ನಷ್ಟೇ-ಕ್ಷೀಣೇ, ನಾ-ಪುರುಷೋ, ನಾಶಂ ಯಾತಿ| ದೋಷೈರ್ಗ್ರಸ್ತೇ ವಹ್ನೌ ನಾ-ಪುರುಷೋ, ರೋಗಸಙ್ಘೈರ್ಗ್ರಸ್ಯತೇ-ಪೀಡ್ಯತೇ| ಯುಕ್ತೇ-ಸ್ವಸ್ಥೇ, ಪುನರಗ್ನೌ ನೀರುಜೋ ದೀರ್ಘಜೀವೀ ಚ ಭವೇದಿತಿ| ಉಪಜಾತಿಶಾಲಿನ್ಯೌ ವೃತ್ತೇ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೧೦||