1. jvaracikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ஶ்ரீகணேஶாய நமஃ| ஶ்ரீஸரஸ்வத்யை நமஃ| ஶ்ரீகுருப்யோ நமஃ| அதேதாநீஂ சிகித்ஸிதஸ்தாநஸ்யாரம்பஃ| தஸ்ய சாயஂ ஸம்பந்தஃ| ரோகபரீக்ஷா நிதாநஸ்தாநே கதிதா| ஸாம்ப்ரதஂ சிகித்ஸா வக்துஂ யுக்தா| ததா ச முநிஃ (ச. ஸூ. அ.௨௦/௨௦)- "ரோகமாதௌ பரீக்ஷேத ததோऽநந்தரமோஷதம்|" இதி| தஸ்மாச்சிகித்ஸிதஸ்தாநாரம்போ ந்யாய்யஃ| தத்ர யதோத்தேஶோ வ்யாதீநாஂ நிதாநஸ்தாநே, தேநைவ க்ரமேணாஸ்ய ஸ்தாநஸ்ய விரசநா யுக்தேதி ஜ்வரசிகித்ஸிதமேவ விவக்ஷுராஹ-

Adhikarana jvaracikitsitAdhyAyaH (2) · Śloka 2

அதாதோ ஜ்வரசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே)|௨|

ஸ௦-இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷய இத்யநேநாகமஶரணத்வமாத்மநஃ ப்ரதிபாதயதி|

Adhikarana jvarasaMprAptiHla~gghanakAraNam la~gghanAvasthA (1-2) · Śloka 2

ஆமாஶயஸ்தோ ஹத்வாऽக்நிஂ ஸாமோ மார்காந் பிதாய யத்| விததாதி ஜ்வரஂ தோஷஸ்தஸ்மாத்குர்வீத லங்கநம்||௧|| ப்ராகூபேஷு ஜ்வராதௌ வா, பலஂ யத்நேந பாலயந்| பலாதிஷ்டாநமாரோக்யமாரோக்யார்தஃ க்ரியாக்ரமஃ||௨||

ஸ௦-ஆமாஶயஸ்தோ தோஷோ வஹ்நிஂ ஹத்வா| ஸஹாமேந வர்தத இதி ஸாமஃ| தத, மார்காந் பிதாய-ஸ்த்ரோதாஂஸி ஸ்தகயித்வா, யத்யஸ்மாத்தேதோஃ, ஜ்வரஂ விததாதி, தஸ்மாத்காரணால்லஙநஂ குர்வீத| லங்கநமத்ரோபவாஸஃ| ததா சோக்தம்| "லங்கநஸ்யாவிஶேஷோக்தாவுபவாஸஂ ப்ரகல்பயேத்|" இதி| அத ஏவாயமபி வக்ஷ்யதி (ஶ்லோ. ௧௦)- "தஸ்மாதாதோஷபசநாஜ்ஜ்வரிதாநுபவாஸயேத்|" இதி| கதா லங்கநஂ குர்வீத ? இத்யாஹ-ப்ராகூபேஷு-பூர்வலக்ஷணேஷூத்பந்நமாத்ரேஷ்வேவ, ஜ்வராதௌ வா-உத்பந்நமாத்ரே ஜ்வரே ஸதி| கிஂ குர்வந் லங்கநஂ குர்வீத ? இத்யாஹ-பலஂ யத்நேந பாலயந்,- ப்ராணாஂஸ்தாத்பர்யேண ரக்ஷந், ததவிரோதேநேத்யர்தஃ| நநு, குத ஏவஂ விதீயதே ? இத்யாஹ-பலாதிஷ்டாநமித்யாதி| யஸ்மாதாரோக்யஂ-ஸ்வாஸ்த்யஂ, பலாதிஷ்டாநம்| பலமதிஷ்டாநஂ-ஆஶ்ரயோ, யஸ்ய ததேவம்| ததா, க்ரியாக்ரம ஆரோக்யார்தஃ-ஸ்வாஸ்த்யப்ரயோஜநஃ|க்

Adhikarana la~gghanaPalam (3) · Śloka 3

லங்கநைஃ க்ஷபிதே தோஷே தீப்தேऽக்நௌ லாகவே ஸதி| ஸ்வாஸ்த்யஂ க்ஷுத்தட் ருசிஃ பக்திர்பலமோஜஶ்ச ஜாயதே||௩||

ஸ௦-லங்கநைஃ-உபவாஸைஃ, தோஷே-பூர்வோக்தே, க்ஷபிதே-க்ஷயஂ நீதே, ததாऽக்நௌ தீப்தே-ஸமித்தே ஸதி, ததா லாகவேऽங்காநாஂ ஸதி, ஸ்வாஸ்த்யாதி ஜாயதே| ஸ்வாஸ்த்யஂ-யதாப்ரகதித்வம்| ருசிஃ-அந்நாபிலாஷஃ| பக்திஃ-பாக ஆமஸ்ய| பலஂ-உத்ஸாஹஃ| ஓஜஃ-பரஂ தாதுதேஜஃ| க்ஷபிதாதுரநுக்தோ~பி தாதுகணே ஶிஷ்டப்ரயோகதவஶாதங்கீகதஃ| லங்கநைரிதி ஜாதௌ பஹுவசநம்(?)| தேந கதாசிதேகேநைவ லங்கநேந கதாசிதநேகைர்தோஷக்ஷயோ ஜாயத இதி ஜ்ஞேயம்|

Adhikarana jvaravisheShe vamanam (4-5) · Śloka 5

தத்ரோத்கஷ்டே ஸமுத்க்லிஷ்டே கபப்ராயே சலே மலே| ஸஹல்லாஸப்ரஸேகாந்நத்வேஷகாஸவிஷூசிகே||௪|| ஸத்யோபுக்தஸ்ய ஸஞ்ஜாதே ஜ்வரே ஸாமே விஶேஷதஃ| வமநஂ வமநார்ஹஸ்ய ஶஸ்தஂ|௫|

ஸ௦-தத்ர-தஸ்மிந்மலே, உத்கஷ்டே-ஸ்வஜந்மகுணகர்மலக்ஷணதோऽதிகே| ததா, கபப்ராயே-கபபஹுலே வாதாக்யே பித்தாக்யே வேதி ஸாமர்த்யாத்கம்யதே| ஸமுத்க்லிஷ்டே-ஸ்வஸ்தாநாச்சலிதே பஹிரேநிர்யாதே| ததா, சலே-ஶிதிலே, உத்க்லிஷ்டேऽபி ஹி கதாசித் ஸ்தாநாவஷ்டம்பாதசலஃ ஸ்யாத்| ஏததேவ கபோத்க்லிஷ்டாதிகஂ தர்ஶயதி-ஸஹல்லாஸேஸ்யாதி| ஹல்லாஸாதீநாஂ த்வந்த்வஃ| ஸஹ தைர்வர்ததே யஸ்தஸ்மிந்| ஹல்லாஸஃ-உத்வமநமிவாநுபவஃ| உத்வமநஂ-ஹதயஸ்ய| ப்ரஸேகஃ-பாநீயஸ்யேவ நிஷ்டீவநம்| ஸத்யோபுக்தஸ்யேத்யாதி| ஈதஶோ மலே ஸதி ஸத்யஃ கதாஹாரஸ்ய ஜ்வரே ஸஞ்ஜாதே விஶேஷேண ஸாமே ஜ்வரே வமநார்ஹஸ்ய வமநஂ ஶஸ்தம்| வமநார்ஹாஃ-வமநவிரேசநவிதௌ ப்ரோக்தாஃ|

Adhikarana anyathAvamane doShaH (5-6) · Śloka 6

| குர்யாத்ததந்யதா||௫|| ஶ்வாஸாதீஸாரஸம்மோஹஹத்கோகவிஷமஜ்வராந்| |௬|

ஸ௦-அந்யதா-உக்தவிதிவிபர்யயேண, தத்-வமநஂ கதஂ, ஶ்வாஸாதீந் குர்யாத்| ததா,-அநுத்க்லிஷ்டஃ கபப்ரதாநஃ ஸ்திரோ ஹல்லாஸாதிரஹிதோ-விபரீதஃ|

Adhikarana vamanayogAH (6-8) · Śloka 8

| பிப்ப்பலீபிர்யுதாந் காலாந் கலிங்கைர்மதுகேந வா||௬|| உஷ்ணாம்பஸா ஸமதுநா பிபேத்ஸலவணேந வா| படோலநிம்பகர்கோடவேத்ரபத்ரோதகேந வா||௭|| தர்பணேந ரஸேநேக்ஷோர்மத்யைஃ கல்போதிதாநி வ| வமநாநி ப்ரயுஞ்ஜீத பலகாலவிபாகவித்||௮||

ஸ௦-காலோ-மதநபலம், அஸ்ய நிரபாயத்வாச்ச்ரேஷ்டத்வாச்சபிப்ப்பல்யாதித்ரவ்யேப்யோऽநேந ஸஹோபயோகிப்யோ பஹூபயோகிதயா ப்ரதாவவிபக்த்யா ப்ராகுபந்யாஸஃ| அந்யதா "கல்பயேத்ஸதஶாந் பாகாந் ப்ரமாணஂ யத்ர நோதிதம்|" (ஹ. க. அ. ௬/௨௪) இதி மதநபலேந பிப்பல்யாதீநாஂ ச துல்யஂ ப்ரமாணஂ ப்ராப்நுயாத்| பிப்பலீபிர்யுதாந் காலாநதவா ஶக்ரயவைர்யுதாநதவா மதுயஷ்டிகயா வா யுதாநதவோஷ்ணாம்புநா மாக்ஷிகயுதேந வா ஸஹ பிபேத்| அதவா படோலாதீநாஂ பத்ரோதகேந வா ஸஹ பிபேத்| அதவா தர்பணாதிபிஃ பிபேத்| அதவா கல்போதிதாநி-வமநகல்போக்தாநி வமநாநியோக்யாநி ப்ரயுஞ்ஜீத| பலகாலவிபாகவிதிதி அஸ்யாஂ தேஹபலாவஸ்தாயாஂ ததா வ்யாதிபலாவஸ்தாயாஂ சேதஂ வமநஂ தாதுஂ யோக்யமிதி யோ விபாகஂ வேத்தி ஸ பலகாலவிபாகவித்|

Adhikarana annavarjanam (9) · Śloka 9

கதேऽகதே வா வமநே ஜ்வரீ குர்யாத்விஶோஷணம்| தோஷாணாஂ ஸமுதீர்ணாநாஂ பாசநாய ஶமாய ச||௯||

ஸ௦-வமநே யோக்யோ யோ ஜ்வரீ ஸ கதே வமநே, அபரஸ்து வமநேऽயோக்யஃ ஸோऽகதே வமநே, விஶோஷணஂ-உபவாஸலக்ஷணஂ, குர்யாத்| ஏவஂ கதவமநோऽகதவமநோ வா ஜ்வரீ ஸர்வதா லங்கநஂ குர்யாத்| கிமர்தம் ? இத்யாஹ-தோஷாணாஂ-வாதாதீநாஂ, ஸமுதீர்ணாநாஂ-ஸமந்தாத்ஸமுத்தாநாஂ, பாசநாய-பக்த்யர்தஂ, ஶமாய-ஶாந்த்யர்தஂ ச| நிரமாணாஂ புநஃ ஸமுதீர்ணாநஂ ஶாந்த்யர்தமேவ|

Adhikarana annavarjane yuktiH (10) · Śloka 10

தோஷேண பஸ்மநேவாக்நௌ சந்நேऽந்நஂ ந விபச்யதே| தஸ்மாதாதோஷபசநாஜ்ஜ்வரிதாநுபவாஸயேத்||௧௦||

ஸ௦-தோஷேண-ஆமாக்யேந வாதாதிநா வா ஸஹைகலோலீபூதேந, அக்நௌ சந்நே-ச்சாதிதே, அந்நமாமாஶயஸ்தஂ ந விபச்யதே பஸ்மநேவ| யதா பாஹ்யோऽக்நௌ ஸ்தகிதே தோயதண்டுலாதிகஂ ஸ்தாலீஸ்தஂ ந விபச்யதே, ததைவாமாஶயஸ்தமந்நமாமேந சந்நேऽகௌ ந விபச்யதே| யதஶ்சைவஂ தஸ்மாத்தேதோராமதோஷஸ்ய-பூர்வோக்தஸ்ய, பசநஂ-பாகமவதிஂ கத்வா, ஜ்வரிதாந்நராநுபவாஸயேத்|

Adhikarana udakavarjanam uShNAmbudoShAH shItAmbudoShAH (11-13) · Śloka 13

தஷ்ணகல்பால்பமுஷ்ணம்பு பிபேத்வாதகபஜ்வரே| தத்கபஂ விலயஂ நீத்வா தஷ்ணாமாஶு நிவர்தயேத்||௧௧|| உதீர்ய சாக்நிஂ ஸ்த்ரோதாஂஸி மதூகத்ய விஶோதயேத்| லீநபித்தாநிலஸ்வேதஶகந்மூத்ராநுலோமநம்||௧௨|| நித்ராஜாட்யாருசிஹரஂ ப்ராணாநாமவலம்பநம்| விபரீதமதஃ ஶீதஂ தோஷஸங்காதவர்த்தநம்||௧௩||

ஸ௦-[ தஷ்ணக்- ] தஷ்ணாவாந்நரஃ, அல்பால்பஂ-ஸ்தோகஂ ஸ்தோகஂ, வாதகபஜ்வரே உஷ்ணாம்பு பிபேத்| தஷ்ணகிதி " ஸ்வபிதஷோர்நஜிங்" இதி நஜிங்| அல்பால்பமிதி "ப்ரகாரே குணவசநஸ்ய" இதி த்வித்வம்| தத்-உஷ்ணாம்பு பீதஂ, கபஂ-வாதஸ்த்யாநஂ, விலயஂ நீத்வா-விலீநவிக்ரஹதாமாபாத்ய, தஷ்ணாமாஶு நிவர்தயேத், தர்பண ஸ்வபாவத்வாத்| ததா, அக்நிமுதீர்ய-ஸமித்தஂ கத்வா, ஸ்ரோதாஂஸி விஶோதயேத்| கிஂ கத்வா ? மதூகத்ய,-தேஷாஂ ஸ்ரோதஸாஂ மார்தவமுத்பாத்ய| ததா, லீநாநி-அப்ரவத்தஸ்வரூபாணி ச, தாநி பித்தாநிலஸ்வேதஶகந்மூத்ராணி ச, தேஷாமநுலோமநஂ-ப்ரவர்தநம்| ததா, ப்ராணாநாஂ-ஜீவிதாக்யாநாஂ, அவலம்பநம்| ததுஷ்ணஂ ஜலமாஶ்ரித்ய ததா ப்ராணாஃ ப்ரவர்தந்த இத்யர்தஃ| அநேந சோஷ்ணாம்புகர்மகதநவ்யாஜேந வாதகபஜ்வரஸ்வரூபமபி கிஞ்சித் ப்ரகாஶயதி| யதா,-வாதஶோஷிதேந கபேந ஸ்த்யாநீபூதேநாத்ர தஷ்ணா ஜாயதே, ததாऽதிகமக்நிமாந்த்யம், ஸ்ரோதஸாமஶுத்தத்வம், ததா லீநாநி பித்தாதீந்யத்ர ஸ்யுஃ, இதி|

Adhikarana javaravisheShe uShNAmbuniShedhaH (14-15) · Śloka 15

உஷ்ணமேவஂகுணத்வேऽபி யுஞ்ஜ்யாந்நைகாந்தபித்தலே| உத்ரிக்தபித்தே தவதுதாஹமோஹாதிஸாரிணி||௧௪|| விஷமத்யோத்திதே க்ரீஷ்மே க்ஷதக்ஷீணேऽஸ்ரபித்திநி| |௧௫|

ஸ௦-ஏவஂகுணமப்யுஷ்ணாம்பு ஏகாந்தபித்தலே-கேவலபித்தலே ஜ்வரிணி, வா, ந யுஞ்ஜ்யாதிதி| ததா, உத்ரிக்தஂ-அதிகஂ, பித்தஂ யஸ்மிஂஸ்தஸ்மிஂஶ்ச ந யுஞ்ஜ்யாத்| தத, ததுஷ்ணாம்பு தவத்வாதிமதி நரே ந யுஞ்ஜ்யாத்| சக்ஷுராதிப்யோ யஸ்தீவ்ர ஊஷ்மா ப்ரவர்ததே ஸ தவதுஃ| ஸர்வாங்கீணஸ்தீவ்ர ஊஷ்மா-தாஹஃ| மோஹோ-ப்ரமஃ| ததா, விஷமத்யாப்யாமுத்திதே-ஜாதே ஜ்வரே| ததா, க்ரீஷ்மகாலே| ததா, க்ஷதஶ்ச க்ஷீணஶ்ச க்ஷதக்ஷீணஃ, க்ஷதஃ-உரஃக்ஷதஃ, க்ஷீணோ-தாத்வபசயவாந், தஸ்மிஂஸ்ததாபூதே நரே ந யுஞ்ஜ்யாத்| ததா,அஸ்ரபித்தநி-ரக்தபித்தவதி [ நரே, ந யுஞ்ஜயாத் ]|

Adhikarana niShiddhoShNodakAnAM ShaDa~ggAdishrutaM shItodakam (15-16) · Śloka 16

| கநசந்தநஶுண்ட்யம்புபர்படோஶீரஸாதிதம்||௧௫|| ஶீதஂ தேப்யோ ஹிதஂ தோயஂ பாசநஂ தட்ஜ்வராபஹம்| |௧௬|

ஸ௦-தேப்யஃ-உத்ரிக்தபித்தாதிப்யஃ பிபாஸிதேப்யோ,கநாதிஸாதிதஂ ஶீதஂ தோயஂ ஹிதம்| பாநீயஸாதநே ச தந்த்ராந்தரே விதிருக்தோ யதா-"கர்ஷஂ கஹீத்வா த்ரவ்யஸ்ய தோயஸ்ய ப்ரஸ்தமாவபேத்| அர்தாவஶேஷஂ தத்பாஹ்யஂ தோயபாநே த்வயஂ விதிஃ||" இதி|

Adhikarana jvare pittavirUddhaniShedhaH (16-17) · Śloka 17

| ஊஷ்மா பித்தாததே நாஸ்தி ஜ்வரோ நாஸ்த்யூஷ்மணா விநா||௧௬|| தஸ்மாத்பித்தவிருத்தாநி த்யஜேத் பித்தாதிகேऽதிகம்| |௧௭|

ஸ௦-பித்தஂ விநா ஊஷ்மா ந வித்யதே, ஜ்வரஶ்சோஷ்மணா விநா நாஸ்தி, ஸந்தாபலக்ஷணத்வாத் ஜ்வரஸ்ய| யதஶ்சைவஂ தஸ்மாத்யாநி பித்தஸ்ய விருத்தாந்யாஹாரவிஹாராதீநி தாநி ஸர்வஸ்மிந் ஜ்வரே த்யஜேத்| பித்தாதிகே புநரதிகஂ கத்வா-அதிஶயேந, த்யஜேத்| பித்தாதிக இத்யத்ராதிகக்ரஹணேநேதஂ ப்ரதிபாதயதி,-ஸர்வோ ஜ்வரஸ்த்ரிதோஷஜோ பூயஸா து வ்யபதேஶ இதி|

Adhikarana jvare snAnAdiniShedhaH (17) · Śloka 17

| ஸ்நாநாப்யங்கப்ரதேஹாஂஶ்ச பரிஶேஷஂ ச லங்கநம்||௧௭||

ஸ௦-ந கேவலஂ ஜ்வரே பித்தவிருத்தாநி த்யஜேத்| யாவத் ஸ்நாநாதீஂஶ்ச த்யஜேத்| ஸ்நாநாதீநாஂ பித்தஹரத்வாஶங்கயா ஸேவ்யத்வே ப்ராப்தேऽசிந்த்யப்ரபாவத்வாத் ஜ்வரே விருத்தாநீதி தத்ஸேவநஂ நிஷேததி| ப்ரதேஹஃ சந்தநாத்யநுலேபஃ| பரிஶேஷஂ ச லங்கநஂ த்யஜேத், யல்லங்கநமுபயுக்தமுபவாஸலக்ஷணஂ ததோ யதந்யத்தத் பரிஶேஷம்,-ஶுத்த்யாத்யேகாதஶப்ரகாரஂ ச, தத்த்யஜேத்| உபவாஸலக்ஷணஂ து லங்கநஂ நவஜ்வரே கர்தவ்யமேவ|

Adhikarana niShedhe yuktiH (18-19) · Śloka 19

அஜீர்ண இவ ஶூலக்நஂ ஸாமே தீவ்ரருஜி ஜ்வரே| ந பிபேதௌஷதஂ தத்தி பூய ஏவாமமாவஹேத்||௧௮|| ஆமாபிபூதகோஷ்டஸ்ய க்ஷீரஂ விஷமஹேரிவ| |௧௯|

ஸ௦-யதாऽஜீர்ணே ஸாமே தீவ்ரருஜ்யபி ஶூலக்நமௌஷதஂ ந பிபேத், ப்ரத்யவாயபயாத்| ததைவ ஸாமே ஜ்வரே தாருணபீடாவதி ததாநீமாமபக்த்யர்த முஸ்தாபர்படகாத்யௌஷதஂ க்வாதாதிகல்பநாகல்பிதஂ ந பிபேத்| ஹி-யஸ்மாத், தத்-ஔஷதஂ பீதஂ, அஸ்யாமவஸ்தாயாமாமாபிபூத கோஷ்டஸ்ய ப்ரயுக்தஂ பூய ஏவாமமாவஹேத்| அத்ர ச ஸாம இத்யுக்தே பஹ்வாம இதி கம்யதே| அல்பே ஹ்யஜீர்ணே பேஷஜமநுஜ்ஞாதமேவ| ததா சோவாச தந்த்ரகாரஃ (ஹ.ஸூ.அ.௮/௧௯)-"ஜீர்ணாஶநே து பைஷஜ்யஂ யுஞ்ஜ்யாத்ஸ்தப்தகுருதரே| தோஷஶேஷஸ்ய பாகார்தமக்நேஃ ஸந்துக்ஷணாய ச||" இதி| தஸ்மாத்ஸாமோ பஹ்வாம இதி போத்யம்| அதாத்ர தஷ்டாந்தமாஹக்ஷீரஂ விஷமஹேரிவ| யதா க்ஷீரஂ விஷக்நமப்யபிஹிதமஹீநாஂ ததேவ விஷஂ குர்யாத்|

Adhikarana jvaravisheShe svedaH svedaguNAH (19-20) · Śloka 20

| ஸோதர்தபீநஸஶ்வாஸே ஜங்காபர்வாஸ்திஶூலிநி||௧௯|| வாதஶ்லேஷ்மாத்மகே ஸ்வேதஃ ப்ரஶஸ்தஃ, ஸ ப்ரவர்தயேத்| ஸ்வேதமூத்ரஶகத்வாதாந் குர்யாதக்நேஶ்ச பாடவம்||௨௦||

ஸ௦-உதர்தாதயஃ ப்ராகுக்தாஃ| உதர்தஶ்ச பீநஸஶ்ச ஶ்வாஸஶ்ச தைஃ ஸஹ வர்ததே யோ ஜ்வரஸ்தஸ்மிந்| ததா, ஜங்கே, ச பர்வாணி சாஸ்தீநி ச, தத்ர ஶூலஂ, தத்வித்யதே யஸ்ய தஸ்மிஂஶ்ச| ததா, வாதஶ்லேஷ்மாத்மகே வாதகபோத்பவே ஸ்வேதஃ ப்ரஶஸ்தோ-ஹிதஃ| ஸ ஆசரிதஃ ஸ்வேதாதீந் ப்ரவர்தயேத்| அக்நேஶ்ச பாடவஂ-தீப்ததரத்வஂ, விதத்யாத்|

Adhikarana snehoktAcAravidhipAlanam (21) · Śloka 21

ஸ்நேஹோக்தமாசாரவிதிஂ ஸர்வஶஶ்சாநுபலயேத்| |௨௧|

ஸ௦-ததா, ஸ்நேஹோக்தஂ-ஸ்நேஹவித்யத்யாயே கதிதஂ,சாசாரவிதிஂ ச ஸர்வஶோऽநுபாலயேத், குர்யாதித்யர்தஃ|

Adhikarana la~gghanAdInAM prayogakAlaH (21-22) · Śloka 22

| லங்கநஂ ஸ்வேதநஂ காலோ யவாக்வஸ்திக்தகோ ரஸஃ||௨௧|| மலாநாஂ பாசநாநி ஸ்யுர்யதாவஸ்தஂ க்ரமேண வா| |௨௨|

ஸ-மலாநாஂ-ஸாமாநாஂ வாதாதீநாஂ பதக்ஸ்திதாநாஂ ஸஂஸர்கஸ்திதாநாஂ ஸந்நிபாதஸ்திதாநாஂ ச, ஸமர்த்யால்லங்கநாதயஸ்திக்தரஸாவஸாநாஃ பாசநாநி ஸ்யுஃ| யதாவஸ்தஂ-அவஸ்தாநதிக்ரமேண| கஸ்யாஞ்சிஜ்ஜ்வராவஸ்தாயாஂ லங்கநஂ-உபவாஸலக்ஷணஂ, மலாநாஂ பாசநஂ ஸ்யாத்| கஸ்யாஞ்சித் ஸ்வேதநஂ ஸ்யாத்| [கஸ்யாஞ்சித் ] காலஃ ஷடஹாக்யஃ| கஸ்யாஞ்சித்யவாக்வஃ-பேயாஃ| கஸ்யாஞ்சித்திக்தகோ ரஸஃ-திக்தரஸாக்ஜ்ராதத்ரவ்யோபயோகஃ| ஏவமவஸ்தாவஶாத் லங்கநாதயஸ்திக்தரஸாந்தா மலாநாமேகைகஶஃ பாசநாநி ஸ்யுஃ| அதவா க்ரமேணைவ பாசநாநி ஸ்யுஃ, யதா-லங்கநஂ ஸ்வேதநஂ ச கத்வா ஷடஹாதூர்த்வஂ யவாக்வஸ்திக்தகோ ரஸஃ பாசநாந்யவிபக்வாநாஂ மலாநாஂ தருணே ஜ்வரே ஸ்யுஃ| தத்ர "ஆமாஶயஸ்தஃ" (ஶ்லோ.௧) இத்யாதிநா க்ரந்தேந நிர்திஷ்டா லங்கநயோக்யாவஸ்தா, "ஸோதர்தபீநஸ" (ஶ்லோ. ௧௯) இத்யாதிநா ச ஸ்வேதநயோக்யாவஸ்தா, "இத்யயஂ ஷடஹோ நேயஃ" (ஶ்லோ. ௩௮) இத்யாதிநா ச நிர்திஷ்டா காலயோக்யாவஸ்தா, "யுக்தஂ லங்கிதலிங்கைஸ்துதஂ" (ஶ்லோ. ௨௪) இத்யாதிநா பேயாயோக்யாவஸ்தா, "உத்ரிக்தபித்தே" (ஶ்லோ. ௧௪) இத்யாதிநா ச திக்தரஸோபயோகயோக்யாவஸ்தா, இதி யதாவஸ்தஂ த்ரஷ்டவ்யம்| க்ரமஸ்து யதா,-வாதஶ்லேஷ்மகே ஸாமே ஜ்வரே ப்ரதமஂ லங்கநஂ குர்வந்நேவ ஸ்வேதநஂ த்வித்ராதிதிநலக்ஷணஂ ச காலஂ லங்கிதலக்ஷணயுக்தஸ்ய யவாக்வாதிபேயாத்யந்நபுக்தஸ்யாநந்தரஂ முஸ்தாபர்படகாதிதிக்தரஸோபயோகஃ, இதி க்ரமார்தஃ| அஸ்யவிஶிஷ்டவிஷயேऽபவாதமாஹ-

Adhikarana jvaraviSheSe la~gghananiShedhaH (22-23) · Śloka 23

| ஶுத்தவாதக்ஷயாகந்துஜீர்ணஜ்வரிஷு லங்கநம்||௨௨|| நேஷ்யதே| |௨௩|

ஸ௦-ஶுத்தேந வாதேந-ஆமதோஷாத்யதுஷ்டேந, யோ ஜ்வரஃ ஸ ஶுத்தவாதஜ்வரஃ| க்ஷயேண-தாத்வபசயாதிலக்ஷணேந, யோ ஜ்வரஃ ஸ க்ஷயஜ்வரஃ| யஶ்ச பூதவிஷவாய்வக்நிஸம்ப்ரஹாராதிஸமுத்பவஃ ஸ ஆகந்துஜ்வரஃ| ததா, அதருணோ ஜ்வரஃ ஸ ஜீர்ணஜ்வரஃ| தே வித்யந்தே யேஷாஂ த ஏவஂபூதாஃ| தேஷு லங்கநஂ நேஷ்யதே| தேஷு தர்ஹி கிஂ கார்யம் ? இத்யாஹ-

Adhikarana tatra bRuMhaNarUpaM shamanam (23) · Śloka 23

தேஷு ஹி ஹிதஂ ஶமநஂ யந்ந கர்ஶநம்| |௨௩|

ஸ௦-ஹி-யஸ்மாத், தேஷு-ஶுத்தவாதாதிஜ்வரேஷு, ஶமநஂ ஹிதம்| ஶமநஸ்ய ஸந்தர்பணாபதர்பணரூபேண த்வைவித்யாத் கிஂ தச்சமநஂ தேப்யோ ஹிதம் ? இத்யாஹ-யந்ந கர்ஶநம், பஂஹணமித்யர்தஃ| யத்யேவஂ தத்ஸ்பஷ்டமேவ பஂஹணமித்யேததேவ கஸ்மாந்ந கதம் ? கிஂ ஶமநஂ யந்ந கர்ஶநமிதி பதத்வயோபாதாநேந ? ப்ரூமஃ| அர்தாந்தரத்யோதநார்தமேததுக்தம்| ததா சாயமர்தோ விஶிஷ்ட உபயயோருபாதாநேந ப்ரகாஶ்யதே| யதா-ந ஸர்வஸர்விகயா யத்பஂஹணஂ ஶமநஂ தத்தேப்யோ ஹிதம்| கிந்தர்ஹி ? கிஞ்சித்பஹணஂ ஶமநஂ தத்தேப்யோ ஹிதமிதி|

Adhikarana ala~gghitalakShaNam (23-24) · Śloka 24

| தத்ர ஸாமஜ்வராகத்யா ஜாநீயாதவிஶோஷிதம்||௨௩|| த்விவிதோபக்ரமஜ்ஞாநமவேக்ஷேத ச லங்கநே| |௨௪|

ஸ௦-[ தத்ர- ] தேஷு ஜ்வரேஷு, மத்யே, ஸாமஜ்வரஸ்யாகத்யா லக்ஷணேந "ஜ்வரோபத்ரவதீக்ஷ்ணத்வஂ" (ஹ. நி. அ. ௨/௫௪) இத்யாதிநா, அவிஶோஷிதஂ-அலங்கிதஂ, வித்யாத்| லங்கநே-லங்கநலக்ஷணாபேக்ஷயா, த்விவிதோபக்ரமஜ்ஞாநஂ-த்விவிதோபக்ரமணீயாத்யாயோக்தலக்ஷணஂ, சவேக்ஷேத| தல்லக்ஷணஂ-ச-"விமலந்த்ரியதா ஸர்கோ மலாநாஂ" (ஹ.ஸூ.அ.௧௪/௧௭) இத்யாதி| "அதிகார்ஶ்ய" (ஹ,ஸூ.அ. ௧௪/௨௯) இத்யாதிபிரதி லங்கிதஂ ச|

Adhikarana peyopacAraH peyopacAraPalam (24-26) · Śloka 26

| யுக்தஂ லங்கிதலிங்கைஸ்து தஂ பேயாபிருபாசரேத்||௨௪|| யதாஸ்வௌஷதஸித்தாபிர்மண்டபூர்வாபிராதிதஃ| ஷடஹஂ வா மதுத்வஂ வா ஜ்வரோ யாவதவாப்நுயாத்||௨௫|| தஸ்யாக்நிர்தீப்யதே தாபிஃ ஸமித்பிரிவ பாவகஃ| |௨௬|

ஸ௦-லங்கிதலிங்கைஃ-விஶோஷிதலக்ஷணைஃ, யுக்தஂ ஜ்வரிதஂ நரஂ ஜ்ஞாத்வா தஂ பேயாபிருபாசரேத்| கிம்பூதாபிஃ ? யதாஸ்வௌஷதஸித்தாபிஃ| யத்யத்ஸ்வஂ யதாஸ்வமிதி வீப்ஸாயாமவ்யயீபாவஃ| யதாஸ்வஂ ச ததௌஷதஂ ச யதாஸ்வௌஷதம்| வாதாதேஃ பதக்ரூபஸ்ய ஸஂஸஷ்டஸ்ய ஸந்நிபதிதஸ்ய யத்யஸ்ய யோக்யமௌஷதஂ தேந ஸித்தாபிஃ-வக்ஷ்யமாணைஃ பேயாதித்ரவ்யைர்யதாயதஂ யோக்யைஃ கதாபிரித்யர்தஃ| கிம்பூதாபிஃ ? மண்டஃ பூர்வஃ-ப்ரதாநஃ, அச்சதயா யாப்யஸ்தாபிரிதி ஸமாஸஃ| ஏவஂ மண்டாத் கிஞ்சித்தநாஃ பேயாஃ கார்யா இத்யர்தோऽவதிஷ்டதே| ந து மண்டஃ பூர்வஃ-ப்ரதமோऽப்யவஹாரோ, யாஸாஂ தா மண்டபூர்வா இதி வ்யாக்யேயம்| ஏவஂ ஹி வ்யாக்யாயமாநே ஸர்வாஸாஂ பேயாநாஂ மண்டபூர்வாணாஂ ஜ்வரேऽப்யவஹாரஃ ப்ராப்நோதி| ததஶ்ச (ஶ்லோ.௨௭)-"ஸஷ்டவிட்பஹுபித்தோ வா ஸஶுண்டீமாக்ஷிகாஂ ஹிமாஂ பேயாஂ பிபேத்|" தாமபி மண்டபூர்வா பிபேத், ந கேவலாமிதி| ஏதஶ்ச க்ரியமாணஂ விருத்தஂ ஸ்யாத்| ததா க்வதிதாமலகேऽத்யர்தஂ பித்தஶமநே க்வ மண்டஃ ? ததா க்வ பஹுபித்தோ ஜ்வரீ வா மண்டஃ "ஶதஃ பிப்பலீஶுண்டீப்யாஂ யுக்தோ லாஜாம்புதாடிமைஃ|" (ச.ஸூ.அ. ௨௭/௨௫௬) இத்யேவஂஸ்வரூபஃ ? பேயாயாஶ்ச ஜ்வரக்நத்வமுக்தம்| ததா க்ஷுதிதே ஸம்யக்லங்கிதஂ ஜ்ஞாத்வா மண்டாத் கிஞ்சித்தநாபிஃ பேயாபிரஸாவுபாசரணீயஃ| தஸ்ய-ஜ்வரிணஃ, தாபிஃ-பேயாபிஃ, அக்நிர்தீப்யதே-ஸமித்யதே, ஸமித்பிஃ-"ஏதைஃ, யதா பாஹ்யஃ பாவகஃ| முநிநா சோக்தம் (ச.சி.அ.௩/௧௪௯)-"தாஶ்ச பேஷஜஸஂயோகால்லகுத்வாச்சாக்நிதீபநாஃ| சோக்தம் (ச.சி.அ.௩/௧௪௯)-"தாஶ்ச பேஷஜஸஂயோகால்லகுத்வாச்சாக்நிதீபநாஃ| வாதமூத்ரபுரீஷாணாஂ தோஷாணாஂ சாநுலோமநாஃ| ஸ்வேதநாய த்ரவோஷ்ணத்வாத்த்ரவத்வாத்தட்ப்ரஶாந்தயே| ஆஹாரபாவாத் ப்ராணாய ஸரத்வால்லாகவாய ச|| ஜ்வரத்யோ ஜ்வரஸாத்ம்யத்வாத்தஸ்மாத்பேயாபிராதிதஃ| ஜ்வராநுபாசரேத்தீமாந்" இதி| கரநாதேநாப்யுக்தம்-"பிபேத்ச்சாஂ ஸஸிக்தாஂ வா ஸ்வாஂ ஸ்வாஂ பேயா நவஜ்வரே|" இதி| கியந்தஂ காலஂ ஜ்வரிணஂ பேயாபிருபரேத் ? இத்யாஹ-ஷடஹமித்யாதி| பேயாபிர்ஜ்வரிணஂ ஷடஹஂ யாவதுபாசரேத்| ஷண்ணாமஹ்நாஂ ஸமாஹாரஃ, "தத்திதார்தோத்தரபத" இத்யாதிநா ஸமாஸஃ, "ராஜாஹஃஸகிப்யஷ்டச்" இதி டச், ந ஸங்க்யாதேஃ ஸமாஹாரே" இத்யஹ்நாதேஶோ யதி ஶாந்தோ ஜ்வரஸ்ததா தோஷதூஷ்யாத்யபேக்ஷயா பக்தயூஷாதிபிருபாசரேதிதி வாஶாப்தேந கமயதி| மதுத்வஂ வேதி| அதவா ஷடஹேऽதீ தேऽபி யாவஜ்ஜ்வரோ மார்தவஂ கச்சதி தாவத்பேயாபிருபாசரேத்| நநு, தர்ஹி கிஂ ஷடஹஂ வேத்யநேந ? அத்ர கேசிதேவமாஹுஃ| ஷடஹாதர்வாக்ப்ராயேண மதுதாயாமபி ஜாதாயாஂ ஷடஹஂ யாவத் ஜ்வரிணஂ பேயாபிருபாசரேதிதி த்யோதநார்தஂ ஷடஹஂ வேதி கதம்| அபரே து கால ஏவ பாஹுல்யேந ஜ்வரமார்தவஸ்யேதி ஜ்ஞாபநார்தமிதஂ கதமிதி மந்யந்தே| ஜ்வரமார்தவே து ஜாதே பாசநாதியோகஃ கார்யஃ| ததா ச வக்ஷ்யதி (ஶ்லோ.௩௯)- "ததஃ பக்வேஷு தோஷேஷு லங்கநாத்யைஃ ப்ரஶஸ்யதே| கஷாயஃ" இதி| அத தா ஏவ பேயா வக்துமுபக்ரமதே

Adhikarana lAjapeyA prathamaM yojyA amlArthinaH peyA (26-27) · Śloka 27

| ப்ராக்லாஜபேயாஂ ஸுஜராஂ ஸஶுண்டீதாந்யபிப்பலீம்||௨௬|| ஸஸைந்தவாஂ, ததாऽம்லார்தீ தாஂ பிபேத்ஸஹதாடிமாம்| |௨௭|

ஸ௦-ப்ராக்-பூர்வஂ ஸர்வாப்யஃ பேயாப்யோ, லாஜபேயாஂ பிபேத், ந து யவாதிப்ரகதிஜாஂ பேயாம்| கீதஶீம் ? ஸுஜராம், அல்பஜத்வாத்யாச்சீக்ரஂ ஜராஂ யாதி தாம்| ததா, ஸஶுண்டீதாந்யபிப்பலீஂஶுண்ட்யாதிபிஃ ஶதாமிதி போத்யம்| அத ஏவ ஸஸைந்தவாமிதி பதக் நிர்திஷ்டம்| அந்யதா ஸஶுண்டீதாந்யபிப்பலீஸைந்தவாமிதி நிர்தேஶஂ குர்யாத்| முநிரப்யாஹ (ச. சி. அ. ௩/௧௭௭)- "லாஜபேயாஂ ச ஸுஜராஂ பிப்பலீநாகரைஃ ஶதாம்" இத்யாதி| ஸஸைந்தவாமித்யத்ர ஸஶப்தஸ்யேஷத்பர்யாயத்வாத் அல்பஸைந்தவாமிதிபோத்யம்| ததா, அம்லார்தீ-யோ ஜ்வர்யம்ல ப்ரார்தயதே ஸஃ, தாஂ-பூர்வோக்தாஂ பேயாஂ, ஸஹதாடிமாஂ பிபேத்| பூர்வஸ்யாஃ பேயாயாஃ ஸதாடிமத்வமேவாஸ்யா விஶேஷஃ| "வோபஸர்ஜநஸ்ய" இதி ஸஹஶப்தஸ்ய ஸபாவஃ|

Adhikarana shithilamalapittottarayo peyA (27) · Śloka 27

| ஸஷ்டவிட் பஹுபித்தோ வா ஸஶுண்டீமாக்ஷிகாஂ ஹிமாம்||௨௭||

ஸ௦-பிபேதித்யநுவர்ததே| ஸஷ்டவிட்-பிந்நவர்சா ஜ்வரீ, பஹுபித்தோ வா ஸஶுண்டீமாக்ஷிகாஂ ஹிமாஂ பேயாஂ பிபேத், நோஷ்ணாஂ நாந்யதா யோ ஜ்வரீ| தாந்யபிப்பல்யாவத்ராபாஸ்யே, ஶுண்டீக்ரஹணாத்| அத்ர ச ஶுண்ட்யா த்ரவ்யேப்யோऽஸஂயோகாந்மதுரபாகத்வாதக்நிமாந்த்யோத்ஸாரணோபக்ஷீணஶக்தித்வாத் யுக்தஃ பித்தே ப்ரயோகஃ| ஏவமந்யத்ராபி ஶுண்ட்யாஃ ப்ரயோகே சிந்த்யம்| ஸைந்தவஂ து தாவந்மாத்ரஂ ஸர்வத்ராவிருத்தமேவ|

Adhikarana bastyAdishUlinaH (28) · Śloka 28

பஸ்திபார்ஶ்வஶிரஃஶூலீ வ்யாக்ரீகோக்ஷுரஸாதிதாம்| |௨௮|

ஸ௦-பஸ்த்யாதிஶூலீ வ்யாக்ரீகோக்ஷுரஸாதிதாஂ பேயாஂ பிபேத்|

Adhikarana jvarAtisAriNaH peyA (28-29) · Śloka 29

| பஶ்நிபர்ணீபலாபில்வநாகரோத்பலதாந்யகைஃ||௨௮|| ஸித்தாஂ ஜ்வராதிஸார்யம்லாஂ பேயாஂ தீபநபாசநீம்| |௨௯|

ஸஂ-பஶ்நிபர்ண்யாதிஸாதிதாஂ பேயாஂ தீபநபாசநீஂ ஜ்வராதி ஸாரவாந் அம்லாஂ பிபேத்| தீபநீ சாஸௌ பாசநீ சேதி புஂவத்கர்மதாரயேதி புஂவத்பாவஃ| அத்ராம்லக்ரஹணஂ ந கர்தவ்யம்| யதஃ ஸர்வத்ரபேயாப்ரஸங்கேऽம்லார்தீ யோ ஜ்வரீ ஸ ஸதாடிமாஂ பேயாஂ பிபேதித்யுக்தம்| தஸ்மாத்கிமநேந ? ப்ரூமஃ| அம்லாபிலாஷீ பவது வா மா பவது| ததாऽப்யம்லாமேவ ஜ்வராதிஸாரீ பிபேதித்யஸ்யார்தஸ்ய த்யோதநார்தமம்லாமித்யுக்தம்|

Adhikarana hidhmAdiyuktasya peyA (29) · Śloka 29

| ஹ்ரஸ்வேந பஞ்சமூலேந ஹிக்காருக்ஶ்வாஸகாஸவாந்||௨௯||

ஸ௦-பிபேத்ஸித்தாமித்யத்ராநுவர்ததே| ஹ்ரஸ்வேந-பஹத்யாதிநா, பஞ்சமூலேந ஸித்தாஂ பேயாஂ ஹித்மாதிவாந் பிபேத்|

Adhikarana kaPArtasya peyA (30-31) · Śloka 31

பஞ்சமூலேந மஹதா கபார்தோ யவஸாதிதம்| விபத்தவர்சாஃ ஸயவாஂ பிப்பல்யாமலகைஃ கதாம்||௩௦|| யவாகூஂ ஸர்பிஷா பஷ்டாஂ மலதோஷாநுலோமநீம்| |௩௧|

ஸ-கபார்தோ நரோ பில்வாதிநா-மஹதா, பஞ்சமூலேந ஸஹ யவஸாதிதாஂ பிபேத்| தண்டுலா ஏவாத்ர ப்ரகதித்வேந யோஜ்யாஃ| யவாஸ்துக்வாத ஏவ| விபத்தஂ-விஷ்டப்தஂ, வர்சஃ-புரீஷஂ, யஸ்ய-நரஸ்ய, ஸ நரஃ ஸயவாஂ-யவப்ரதாநாஂ பிபேத்| கிம்பூதாம் ? பிப்பல்யாமலகைஃ கதாம்| ததா, ஸர்பிஷா பஷ்டாஂ-ஸம்யகாஜ்யேந ஸஂஸ்கதாம்| ததா, மலஃ-புரீஷாதிஃ, தோஷோ-வாதாதிஃ, தேஷாமநுலோமநீஂ-ஸ்வமார்கப்ரவர்திநீம்|

Adhikarana vibaddhashUlayuktasya peyA (31-32) · Śloka 32

| சவிகாபிப்பலீமூலத்ராக்ஷாமலகநாகரைஃ||௩௧|| கோஷ்டே விபத்தே ஸருஜி| |௩௨|

ஸ௦-கோஷ்டே விபத்தே-விபத்ததோஷாதிஷ்டாநே, ததா ஸருஜி சவிகாதிபிஃ ஸாதிதாஂ பேயாஂ பிபேத்|

Adhikarana parikartinaH peyA (32) · Śloka 32

பிபேத்து பரிகர்திநி| கோலவக்ஷாம்லகலஶீதாவநீஶ்ரீபலைஃ கதாம்||௩௨||

ஸ௦-துஃ புநரர்தே| பரிகர்தநஂ-பரிகர்திகா சேதநமிவாநுபவஃ, ஸ யஸ்யாஸ்தி ஸ பரிகர்தீ கோஷ்டஃ, தஸ்மிந்பரிகர்திநி து கோஷ்டே, கோலாதிபிஃ ஸாதிதாஂ பேயாஂ பிபேத்| ஶ்ரீபலஂ-பில்வபலம்|

Adhikarana asvedanidrAtRuShNArtasya peyA (33-34) · Śloka 34

அஸ்வேதநித்ரஸ்தஷ்ணார்தஃ ஸிதாமலகநாகரைஃ| ஸிதாபதரமத்வீகாஸாரிவாமுஸ்தசந்தநைஃ||௩௩|| தஷ்ணாச்சர்திபரீதாஹஜ்வரக்நீஂ க்ஷௌத்ரஸஂயுதாம்| |௩௪|

ஸ௦-அஸ்வேதநித்ரோ நரஸ்தஷ்ணார்தஶ்ச ஸிதாதிபிஃ ஸாதிதாஂ பேயாஂ பிபேத்|

Adhikarana peyauShadhairevarasayUShAdikAnapi kuryAt (34) · Śloka 34

| குர்யாத்பேயௌஷதைரேவ ரஸயூஷாதிகாநபி||௩௪||

ஸஂ-பேயோத்திஷ்டைரேவௌஷதைர்மாஂஸரஸாதயோऽபி யதோபயோகஂ கர்தவ்யாஃ| [ ததா ச ஸங்க்ரஹேऽத்யகீஷ்ட-(சி. அ. ௧)-"குர்யாத் பேயௌஷதரேவ ரஸயூஷாதிகாநபி|" ] ரஸோऽத்ர மாஂஸரஸஃ| யூஷாஃ-முத்காதிஸம்பந்திநஃ க்வாதாஃ| ஆதிக்ரஹணாத் பாநியமஸ்துதக்ரவ்யஞ்ஜநாதயோ கஹ்யந்தே| பேயாதிஷு ச த்ரவ்யபரிமாணாதிகஂ பூர்வோக்தஂ ஸூபஶாஸ்த்ராதிப்யோ வாऽவகந்தவ்யம்| ததா ச தந்த்ராந்தரே-"பேயாயூஷரஸாத்யேஷு ரஸாலாபாநகாதிஷு| த்ரவ்யமாத்ராஂ ப்ரயுஞ்ஜீத லோகஸித்தாஂ யதார்ஹதஃ||" இதி|| யஸ்ய புஂஸோ யத்பரிமாணைர்த்ரவ்யைர்மாத்ரா யோக்யா தஸ்ய தத்பரிமாணைர்த்ரவ்யைரேவ பேயாதயஃ கார்யா இத்யர்தஃ| அந்யே த்வேவஂ மந்யந்தே,-பேயாயூஷரஸாத்யேஷு த்ரவ்யபரிமாணமல்பமேவ கல்பயிதவ்யம்| பாநார்தே ச யத்த்ரவ்யைஃ ஸதிதஂ தோயமுக்தஂ ததல்பபரிமாணத்ரவ்யைரேவ ஸதநீயம்| அல்பபரிமாணேநைவ த்ரவ்யேண தத்தோயஂ ஸம்யக் பாச்யதே| ததா ச காரணாதிரபாடீத்-"பஹுத்ரவ்யோ கநஃ க்வாதஃ ஸ்வச்சமல்பௌஷதஂ ஜலம்|" இதி| ஶ்ரபணக்ரியாஸாமாந்யேऽப்யஸ்யோபயஸ்ய பதக்ஸஂஜ்ஞாவிநிர்தேஶோ த்ரவ்யபரிமாணபேதாதயஂ க்வாத இதஂ ஜலமிதி| ஜ்வரிணாஂ ச ப்ரதமஂ யதாऽச பேயா தேயாஸ்ததா யூஷரஸா அப்யச்சா ஏவ தேயாஃ, அக்நிமாந்த்யபயாத்| க்வாதோऽப்யத ஏவ பஹுபரிமாணத்ரவ்யஸாத்யத்வாத்தநதயா திக்தரஸத்ரவ்யகதோऽபி ப்ரதமஂ ஜ்வரே நிஷித்தஃ| கிஂ ஸர்வத்ர ஜ்வரே ஸர்வாஃ ஸர்வதா ஸர்வஸ்மிந்தேஶே பேயா தேயா ந ? இத்யாஶங்க்யாஹ-

Adhikarana jvaravisheShe peyAniShedhaH (35-36) · Śloka 36

மத்யோத்பவே மத்யநித்யே பித்தஸ்தாநகதே கபே| க்ரீஷ்மே தயோர்வாऽதிகயோஸ்தட்சர்திர்தாஹபீடிதே||௩௫|| ஊர்த்வஂ ப்ரவத்தே ரக்தே ச பேயாஂ நேச்சந்தி| |௩௬|

ஸ௦-மத்யோத்பவ இத்யாதிஷ்வர்தேஷு பேயாஂ நேச்சந்தி, முநய இதி ஶேஷஃ| மத்யேநோத்பவோ யஸ்ய தஸ்மிந் மத்யோத்பவே ஜ்வரே, ததா மத்யநித்யே புருஷே, ததா கபே பித்தஸ்தாநகதே ஸதி, ததா க்ரீஷ்மகாலே, ததா தயோர்வாऽதிகயோஃ, தயோரிதி பித்தகபௌ பராமஶ்யேதே, பித்தகபயோஶ்சாதிகயோஃ, பித்தஸ்தாநகதே கப இத்யஸ்தயோரேவ ப்ரகதத்வாத், ததா தட்சர்திர்தாஹைஃ ஸமுதிதைஃ பீடிதே புருஷே யோ ஜ்வரஸ்தஸ்மிஂஶ்ச, ப்ரத்யேகஂ து தடார்தேऽநுஜ்ஞாதைவ, ஆஸ்வேதநித்ரஸ்தஷ்ணாத்ர்த இத்யுக்தேஃ, தாஹார்தேऽபி ஸஷ்டவிட்பஹுபித்தோ வேத்யாஹ, ததா யஸ்யோர்த்வஂ ப்ரவத்தே ரக்தே ஜ்வரஸ்தஸ்மிஂஶ்ச பேயாஂ நேச்சந்தி| தேஷு தர்ஹி கிஂ கார்யம் ? இத்யாஹ-

Adhikarana niShiddhapeyasya tarpaNam (36-37) · Śloka 37

தேஷு து| ஜ்வராபஹைஃ பலரஸைரத்பிர்வா லாஜதர்பணாந்||௩௬|| பிபேத்ஸஶர்கராக்ஷௌத்ராந்| |௩௭|

ஸ௦-தேஷு புநர்விஷயபூதேஷு லாஜதர்பணாந்-லாஜஸக்தூந், பிபேத்,-பேயாவஸரே ந து யவஸக்தூந் பிபேத்| ஜ்வராபஹைஃ பலரஸைஃத்ராக்ஷாதீநாஂ ஜ்வரக்நாநாஂ பலாநாஂ ரஸைஃ-ஸ்வரஸைஃ, அதவா தத்ரஸைஃக்வாதைஃ| அதவா, அத்பிஃ-ஜலைஃ, க்வதிதஶீதலைரித்யர்தாத்கம்யதே| கிம்பூதாந் லாஜதர்பணாந் ? ஸஶர்கராக்ஷௌத்ராந்|

Adhikarana tato yUShaudananarasaudanau (37-38) · Śloka 38

ததோ ஜீர்ணே து தர்பணே| யவாக்வாஂ வௌதநஂ க்ஷுத்வாநஶ்நீயாத்பஷ்டதண்டுலம்||௩௭|| தகலாவணிகைர்யூஷை ரஸைர்வா முத்கலாவஜைஃ| |௩௮|

ஸ௦-ததஃ-தர்பணபாநாதநந்தரஂ, ஜீர்ணே தர்பணே, யவாக்வாஂ வேதி யவாகூபாநார்ஹே நரே யவாக்வாஂ ஜீர்ணாயாஂ, க்ஷுத்வாந் புருஷோ-ஜாதபுபுக்ஷஃ ஸந், த்விதீயேऽந்நகால ஓதநமஶ்நீயாத்-புஞ்ஜீத| கிம்பூதம் ? பஷ்டாஸ்தண்டுலா யஸ்மிந்| கிஂ கேவலமோதநஂ புஞ்ஜீத ? நேத்யாஹ-தகேத்யாதி| தகலாவணிகைஃ-குலத்தாதீநாஂ ஸம்பந்திபிர்யூஷஃ-க்வாதைஃ, ஓதநமத்யாத்| அதவா, அவஸ்தாவஶாத் முத்கலாவஜைரோதநமத்யாத்| முத்கலாவஜரஸைரிதி வக்தவ்யே ரஸைரிதி பதங்நிர்தேஶோ லாவஜரஸாநாஂ ப்ராதாந்யஜ்ஞாபநார்தம்| ததா லாவஜரஸாஃ ஸஂஸ்கார்யாஃ ஸஂஸ்காரகாஶ்ச முத்காஃ, அத ஏவ பஹுமாத்ராணாஂ லாவாநாமல்பாநாஂ ச முத்காநாமத்ரோபயோகஃ கார்ய இத்யவதிஷ்டதே| "நாதிமாஂ ஸாஸ்தநுரஸா தகலாவணிகாஃ ஸ்மதாஃ|" இதி கேசிதாஹுஃ| அந்யேத்வாசக்ஷதே,-"அல்பமாஂஸபடுஸ்நேஹா தகலாவணிகாஃ ஸ்மதாஃ|" இதி|

Adhikarana maNDAdyupacArasyopasaMhAraH (38) · Śloka 38

| இத்யயஂ ஷடஹோ நேயோ பலஂ தோஷஂ ச ரக்ஷதா||௩௮||

ஸ௦-இதி-பூர்வோக்தேந ப்ரகாரேண, ப்ரதமோ ஜ்வரஸ்ய ஷடஹோ நேயஃ அதிவாஹ்யஃ, நாந்யோ ஜ்வரஸ்ய ஸம்பந்தீ, இத்யயமிதி நிர்தேஶால்லப்யதே- கிஂ குர்வதா பிஷஜா ஷடஹோ நேயஃ ? பலஂ ரக்ஷதா, ததா தோஷஂ தத்காலே ஸாமஂ வாதாத்யந்யதமஂ பதக் ஸஂஸஷ்டஂ ஸந்நிபதிதஂ வா தஜ்ஜ்வரகாரணஂ ரக்ஷதா,-தத்ர தத்ரக்ஷாஂ குர்வதா, யதாऽஸௌ தோஷஃ கச்ச்ரஸாத்யதாமஸாத்யதாஂ வா ந யாதி| அத்ர ச யதி கில பலரக்ஷார்தஂ ஸந்தர்பணஂ க்ரியதே ததா ஸந்தர்பணஸ்யாமவத்திஹேதுத்வாத் ஸாமோ தோஷோ வர்தேத, அதாமதோஷக்ஷபணார்தமபதர்பணஂ குர்வீத ததா பலஹாநிஃ ஸ்யாத், தஸ்மாந்மத்யமயா வத்த்யாऽவஹிதேந வைத்யேநோபயஂ ரக்ஷதோபக்ரமஃ கார்யஃ, நாத்ராவஹேலா கார்யேத்யர்தஃ|

Adhikarana tataH kaShAyaH (39) · Śloka 39

ததஃ பக்வேஷு தோஷேஷு லங்கநாத்யைஃ ப்ரஶஸ்யதே| கஷாயோ தோஷஶேஷஸ்ய பாசநஃ ஶமநோऽதவா||௩௯||

ஸ௦-லங்கநாத்யைஃ-திக்தஸாவஸாநைஸ்தத்காலோசிதைர்ஜ்வரகாரிஸாமமலபக்தஹேதுபிஃ, பக்வேஷு தோஷேஷு ததஃ-ஷடஹாதூர்த்வஂ, கஷாயஃ ப்ரஶஸ்யதே| முஸ்தாபர்படகாதிஃ பாசநஃ, ப்ராதாந்யேந பாசநஸஂஜ்ஞயா விஹிதத்வாத்| ததா வக்ஷ்யமாணஃ கலிங்ககாதிரர்கஶ்லோகஸமாபநஃ (ஶ்லோ. ௪௮) பஞ்சப்ரகாரஃ ஶமநஃ ப்ரஶஸ்யதே, ப்ராதாந்யேந ஶமநஸஂஜ்ஞயா விஹிதத்வாத்| ததா சாத்யேஷ்யதே தந்த்ரகத் (ஶ்லோ. ௫௧) "பஞ்சைதே ஸந்ததாதீநாஂ பஞ்சாநாஂ ஶமநா மதாஃ|" இதி| ததேததுபயஂ-பாசநஶப்தஶ்ருத்யாக்ஷிப்தோ முஸ்தாபபர்டகாதிஃ ஶமநஶ்ருத்யாக்ஷிப்தஃ கலிங்ககாதிஃ, கஷாயஃ-க்வாதஃ, ப்ரஶஸ்யதே| கஸ்ய பாசநஃ ? இத்யாஹ-தோஷஶேஷஸ்ய| அத ஏவ பக்வேஷு தோஷேஷு லங்கநாத்யைரித்யல்பபக்வேஷு பக்வப்ராயேஷ்வீஷதாமேஷு தோஷேஷ்விதி போத்யம்| அந்யதா பக்வஸ்ய பாசநமயுக்தமிவ ஸ்யாத், பிஷ்டபேஷணந்யாயேநாநர்தகத்வாத்| ததா சாபக்வஂ யத்வஸ்துஜாதஂ ததக்நிஃ பசதி, பஹந்தமக்நிஃ பாசநஃ பாசயாத| ஏவஂ ச பாக்யாபாவாத் கிமக்நிஃ பசது ? கிஂ வா கஷாயஃ பாசயது ? இத்யநுபபந்நமிவைதத்ஸ்யாத்| யதா புநர்முஸ்தாபர்படகாதிஃ கலிங்காதிரந்யோ வா கஶ்சித் கஷாயஸ்திக்தாத்யந்யதமோ வாதாதிதோஷஜ்வரஶாந்த்யர்தஂ ப்ரயுஜ்யதே ததா பாசநோ பவந்நபி ஶமநஸஂஜ்ஞஃ, ந பாசநஸஂஜ்ஞஃ| நநு, ப்ரதம ஏவ திநே திக்தரஸகஷாயமநுஜஜ்ஞே தந்த்ரகத்| ததா சோவாச (ஶ்லோ. ௧௫)- "கநசந்தநஶுண்ட்யம்புபர்படோஶீரஸாதிதம்| ஶீதஂ தேப்யோ ஹிதஂ தோயஂ பாசநஂ தட்ஜ்வராபஹம்||" இதி| தத்கதமேதத் ? அத்ரோச்யதே| ஜ்வரிணஃ ப்ரஸக்ததஷோऽவஶ்யஂ பாநஂ கிஞ்சித்விதரணீயம்| ந ச (பாநே) மத்யேக்ஷுரஸததிமஸ்த்வாரநாலக்ஷீராதீநாமத்ர யோக்யத்வேऽபி ஜ்வரஸ்யைவஂ விதாநி நிஷத்தாநி தந்த்ரகத்பிஃ, ஶிஶிரஜலமப்யாமதோஷஸ்ரோதஃஸஂரோதாக்நிஸாதாதீநாவஹேத் ஜ்வரஂ காடதரஂ குர்யாத்| தஸ்மாத் பாநார்தே திக்தஸாதிதமுக்தமம்ப்வநுமேநே| த்ரவ்யாணி சாத்ர ஸ்வல்பமாத்ரயைவ யோஜ்யா நீத்யநந்தரமேவ ப்ரத்யபாதி| கிஞ்ச ஜ்வரிதஸ்தஷதோ ஜலஂ பஹௌஷதஂ பாதுமபி ந க்ஷமேத| கிஞ்ச கதிபயாந்யேவ கநாதீநி ஜலஸஂஸ்காரேண பாதுமநுமதாநி, ந ஸகலாந்யபி திக்தாந்யநுமதாநி| கிஂதர்ஹி ? விஶிஷ்டப்ரபாவஂ தர்ஶயந்தி கநாதீந்யேவ| விஶிஷ்டப்ரபாவத்வஂ சாந்யத்ராபி த்ரவ்யாணாஂ தஷ்டம்| யதா-ஶமீபலஂ மதுரமபி கேஶக்நம், ததாऽம்லமப்யாமலகஂ பித்தகபக்நம், ஸைந்தவஂ லவணமபி சக்ஷுஷ்யம், இத்யாத்யந்யதப்யூஹ்யம்| தஸ்மாத் கநாதீநாஂ பாநீயஸஂஸ்காரோபயோகோ நவஜ்வரேऽபி ஹிதஃ|

Adhikarana doShavisheShe kaShAyavisheShaH (40) · Śloka 40

திக்தஃ பித்தே விஶேஷேண ப்ரயோஜ்யஃ, கடுகஃ கபே| |௪௦|

ஸ௦-கஷாய இதி வர்ததே| ஜ்வரஸ்ய ப்ரகதத்வாத் பித்தே-பித்தஜ்வரே, திக்தகஷாயகல்பநாப்ரகாரஃ ப்ரயோஜ்யஃ| திக்தஃ பித்தே விஶேஷேணேத்யதோ விஶேஷநிர்தேஶாதந்யதோஷோத்தேऽபி ஜ்வரே திக்தரஸாதிஷ்டிதோ த்ரவ்யகஷாயோ யதாவஸ்தஂ ப்ரயோஜ்யஃ, ந கேவலஂ பித்தஜ்வராக்யே, வ்யாதிதோஷக்நத்வாத்| ததா திக்தோ ரஸோ நிஸர்கத ஏவ ஜ்வரக்நஃ ஶாஸ்த்ரேऽஸ்மிந்படிதஃ| யதா (ஹ. ஸூ. அ. ௧௦/௧௪)- "திக்தஃ ஸ்வயமரோசிஷ்ணுரருசிஂ கமிதட்விஷம்| கூஷ்டமூர்ச்சாஜ்வரோத்க்லேததாஹபித்தகபாந் ஜயேத்||" இதி| முநிரப்யவோசத் (ச. ஸூ. அ. ௨௬௪௩)- "திக்தோ ரஸஃ ஸ்வயமரோசிஷ்ணுரரோசகக்நோ விஷக்நஃ க்ரிமிக்நோ மூர்ச்சாதாஹப்ரஶமநஸ்தஷ்ணாப்ரஶமநஸ்த்வங்மாஂஸயோஃ ஸ்திரீகரணோ ஜ்வரக்நஃ" இத்யாதி| தஸ்மாத்ரஸேஷு யதா திக்தரஸஸ்ய ஜ்வரக்நத்வஂ ததா நாந்யேஷாஂ ரஸாநாமித்யவேஹி| குடூச்யாதேஶ்ச த்ரவ்யஸ்ய திக்தரஸத்வாதேவ ஜ்வரக்நத்வஸ்ய ப்ரதிபாதிதத்வாத் புநர்யஜ்ஜ்வரக்நத்வமுக்தஂ தச்சக்த்யுத்கர்ஷாயேதி போத்யம்| குடூச்யாஶ்ச முநி(?)குணாநாஹ| யதா (ஸங்க்ரஹே அ. ௧௨)- "திக்தாऽமதா த்ரிதோஷக்நீ க்ராஹிண்யுஷ்ணா ரஸாயநீ| தீபநீ ஜ்வர தட்தாஹகாமலாவாதரக்க்தநுத்||" இதி| ஏவமந்யேஷாமபி த்ரவ்யாணாமாதேயஸாமர்த்யாத்யுத்கர்ஷஸித்தமபி யத் புநருச்யதே, தத்தேஷாஂ தஸ்ய கர்மணஃ ஶக்த்யுத்கர்ஷார்தஂ போத்யம்| கடுக இத்யாதி| கடுகரஸாதிஷ்டிதோ ஜ்வரக்நத்ரவ்யவிஶேஷஜஃ க்வாதஃ கபே-கபஜ்வரே ப்ரயோஜ்யஃ, ந து யஃ கஶ்சித்கடுகத்ரவ்யகஷாயஃ, ஸர்வஸ்ய ஜ்வரக்நத்வாநுபபத்தேஃ| யஸ்மாத்த்ரவ்யப்ரபாவாத்விஶிஷ்டமேவ கடுரஸாதிஷ்டிதஂ கிமபி யத் த்ரவ்யஂ தஜ்ஜவரக்நமிதி மந்தவ்யம்| ஏததேவ தஸ்மாச்சாயஂ க்ரந்தகத் "கபே கடுகோ யோஜ்யஃ" இதி ஜகாத|

Adhikarana kaShAyakaShAyasya niShedhaH niShedhAtikrame doShaH (40-41) · Śloka 41

| பித்தஶ்லேஷ்மஹரத்வேऽபி கஷாயஃ ஸ ந ஶஸ்யதே||௪௦|| நவஜ்வரே, மலஸ்தம்பாத்கஷாயோ விஷமஜ்வரம்| குருதேऽருசிஹல்லாஸஹித்மாத்மாநாதிகாநபி||௪௧||

ஸ௦-கஷாயஃ-கஷாயரஸாதிஷ்டிதத்ரவ்யஜஃ கஷாயஃ, ஸ பித்தஶ்லேஷ்மஹரத்வேऽபி நவஜ்வரே,-தருணஜ்வரே, ந ஶஸ்யதே| குதஃ ? இத்யாஹ-மலேத்யாதி| கஷாயோ ஹ்யத்ர யோஜிதோ மலஸ்தம்பாத்காரணாத் விஷமஜ்வரஂ-ஸததாதிகஂ, குருதே| கஷாயஸ்தம்பிதா ஹி மலாஃ கோஷ்டமப்ரதிபந்நத்வாத் ஸம்யக்பாகமயாந்தஃ ஸந்திஸ்தோதோலீநாஃ கஷாயபாநவிஹிதவேகா அஶக்தத்வாத்விஷமமேவ ஜ்வரஂ குர்வந்தி| யதி ஹி தேஷாஂ கஷாயதாநேந ஶக்திஹாநிர்ந கதா ஸ்யாத் ததா ஸந்ததமேவ ஜ்வரஂ குர்யுஃ| தஸ்மாத் ஸ்வல்பத்வாத் ஸததாதிகஂ விஷமஜ்வரஂ கர்துமேஷாஂ யுக்தம்| நநு, பித்தஶ்லேஷ்மஹரத்வேபீத்யநர்தம்| யதஃ "கஷாயஃ பித்தகபஹா" (ஹ.ஸூ.அ.௧௦௧௨௦) இதி பூர்வமுக்தம்| அஸ்த்யேவைதத்| அர்தவிஶேஷஜ்ஞாபநார்தஂ து புநருக்தம்| நவஜ்வரே-ஏகதோஷஜே ஸந்நிபாதஜே வாதகபஜே வாதபித்தஜே, கேவலஂ கஷாயோ ந ஶஸ்தோऽபி து பித்தஶ்லேஷ்மஜ்வரேऽபி ந ஶஸ்தஃ, தஸ்மாத் பித்தகபஜேऽபி ஜ்வரே நாயஂ யோஜ்ய இத்யர்தஃ| ததா, கஷாயோऽயஂ யோஜிதோ ந கேவலஂ விஷமஜ்வரஂ கரோதி, யாவதருச்யாதீஶ்ச கரோதி| அத்ராபி மலஸ்தம்பாதிதி ஸம்பத்யதே| தேந யத்யப்யாதிஶப்தேநாநியதருபாணாமநேகாநாவ்யாதீநாஂ க்ரஹணஂ ப்ராப்தம், ததாऽபி மலஸ்தம்பாத்யே வ்யாதய உத்பத்யந்தேऽருச்யாதிரூபாஸ்தேஷாமேவேஹ க்ரஹணார்தமேவஂ ஸம்பந்தஃ கதஃ| ததா, விஷமஜ்வராருசிஹல்லாஸஹித்மாத்மாநாதிகாநபீத்யேகவிபக்த்யைவ நிர்தேஶஃ கர்துஂ வ்யவச்சத்ய பதங்க்நிர்தேஶோ யஃ கதஸ்தேநேதஂ த்யோத்யதே,-கஷாயஃ ப்ரயோஜிதோऽவஶ்யமேவ விஷமஜ்வரஂ குருதே, அருச்யாதீந் புநர்நாவஶ்யஂ குருதே, இதி| ததேவஂ கஷாயோ ரஸவிஶேஷோ மலஸ்தம்பாதேவ நவஜ்வரே நிஷித்யதே, ந து கல்பநாவஶாத்| ததா ச முநிஃ (ச. சி. அ. ௩௧௧௬௦)- "யஃ கஷாயஃ கஷாயஸ்து ஸ வர்ஜ்யஸ்தருணே ஜ்வரே| ந து கல்பநமுத்திஶ்ய கஷாயஃ ப்ரதிஷித்யதே||" இதி|

Adhikarana uktauShadhakAlasya matAntareNa nirAkaraNam (42) · Śloka 42

ஸப்தாஹாதௌஷதஂ கேசிதாஹுரந்யே தஶாஹதஃ| கேசில்லக்வந்நபுக்தஸ்ய யோஜ்யமாமோல்பணே ந து||௪௨||

ஸ௦-ஸப்தாஹாதநந்தரமஷ்டமேऽஹ்நயௌஷதஂ-ஜ்வரக்நஂ யதாயோக்யஂ ஶதாதிகல்பநயா கல்பிதஂ, யோஜ்யமிதி கிசிதேவாசார்யா ஆஹுஃ| அந்யே து தஶாஹாதூர்த்வமௌஷதஂ-முஸ்தாபர்படகாதிகஂ, யோஜ்யமாஹுஃ| கேசிதாசார்யா லக்வந்நபுக்தஸ்ய நரஸ்யௌஷதஂ யோஜ்யமித்யாஹுஃ| லக்வந்நஶப்தேந பேயாதிகஂ பண்யதே, ஓதநதஸ்தஸ்ய லகுத்வோக்தேஃ| லக்வந்நஂ புக்தஂ யேநாஸௌ லக்வந்நபுக்தஃ| ஆஹிதாக்ந்யாதித்வாந்நிஷ்டாந்தஸ்ய பரநிபாதஃ| "பரமதமப்ரதிஷித்தமநுமதமேவ" இதி ஸர்வமேதத் ப்ரமாணம், அவஸ்தாவஶேந ப்ரயோகார்ஹத்வாத்| ஆமோல்பணே து ந-ஆமாதிகஜ்வரிணி புருஷே புநரௌஷதஂ ஜ்வரக்நஂ முஸ்தாபர்படகாதிகஂ ஷடஹாதூர்த்வஂ ஸப்தாஹாத் தஶாஹாத்வா ந யோஜ்யம்| கிமிதி சேத் ? ஆஹ-

Adhikarana svasiddhAnte yuktiH (43-44) · Śloka 44

தீவ்ரஜ்வரபரீதஸ்ய தோஷவேகோதயே யதஃ| தோஷேऽதவாऽதிநிசிதே தந்த்ராஸ்தைமித்யகாரிணி||௪௩|| அபச்யமாநஂ பைஷஜ்யஂ பூயோ ஜ்வலயதி ஜ்வரம்| |௪௪|

ஸ௦-தீவ்ரஜ்வரேண பரீதஸ்ய ஜ்வரிணஃ புஂஸோ தோஷவேகோதயே தோஷஸ்ய-ஆமாத்யாக்யஸ்யோல்பணஸ்ய, வேகோ-முஸ்தாபர்படகாதிநோத்க்லேஶாத், தோஷவேகஃ, தஸ்யோதயஃ-ப்ராதுர்பாவோ, தோஷவேகோதயஃ| அதவா, உல்பணாமஸ்ய வாதாதேர்தோஷஸ்ய வேகோதயஃ, தஸ்மிந் தோஷவேகோதயே ஸதி| அதவா ததைவ தோஷே-ஆமாக்யே, அதிநிசிதே-அதிஶயேந ஸஞ்சயஂ ப்ராப்தே, வாதாதௌ வ தோஷ உல்பணே| அத ஏவ தந்த்ராஸ்தைமித்யேऽவஶ்யஂ கரோதி தஸ்மிந் தந்த்ராஸ்தைமித்யகாரிணி| யதோ-யஸ்மாத், ததாநீமாமச்சந்நபாவகேநாபச்யமாநஂ பைஷஜ்யஂ-ஔஷதஂ முஸ்தாபர்படகாதிஶதாதிகல்பநாகல்பிதஂ, ததௌஷதஂ ப்ரயுக்தஂ பூயஃ-புநரபி, ஜ்வரஂ ஜ்வலயதி-உத்தேஜயதி ந ஶமயதி| தஸ்மாதாமோல்பணே ஜ்வரே ந ஷடஹாதூர்த்வஂ நாபி ஸப்தாஹாந்ந ச தஶாஹாதூர்த்வஂ பைஷஜ்யஂ யோஜ்யம்| கதா தர்ஹி யோஜ்யம் ? இத்யாஹ-

Adhikarana auShadhayogyA jvarAvasthA (44-45) · Śloka 45

| மதுர்ஜ்வரோ லகுர்தேஹஶ்சலிதாஶ்ச மலா யதா||௪௪|| அசிரஜ்வரிதஸ்யாபி பேஷஜஂ யோஜயேத்ததா| |௪௫|

ஸ௦-மதுர்ஜ்வரஃ-உபத்ரவமதுதயா| லகுஃ-படுஃ தேஹஃ| சலிதா மலாஃ-மூத்ரபுரீஷாதயஃ| மதுர்ஜ்வர இத்யாதிலக்ஷணாவஸ்தா யதா பவதி ததாऽஸ்யாமவஸ்தாயாமசிரஜ்வரிதஸ்யாபி-அநிதிக்ராந்தஷடஹஸ்யாபி, பைஷஜ்யஂ யோஜ்யம்| அபிஶப்தாத் கிஂ புநஃ ஷடஹேऽப்யதீதே ஜ்வரிதஸ்யைவஂலக்ஷணாயாமவஸ்தாயமுத்பந்நாயாஂ ததௌஷதஂ ச ந யோஜ்யம் ? இத்யேவஂ வ்யாத்யவஸ்தா காலதோ கரீயஸீத்யுக்தஂ பவதி| அத ததௌஷதமாஹ-க்

Adhikarana auShadham (45-46) · Śloka 46

| முஸ்தயா பர்படஂ யுக்தஂ ஶுண்ட்யா துஃஸ்பர்ஶயாऽபி வா||௪௫|| பாக்யஂ ஶீதகஷாயஂ வா பாடோஶீரஂ ஸவாலகம்| பிபேத்தத்வ்ச்சபூநிம்பகுடூசீமுஸ்தநாகரம்||௪௬||

ஸஂ-முஸ்தயா ஸஹ பர்படஂ யுக்தமதவா ஶுண்ட்யா தந்வயாஸேந யுக்தஂ பாக்யஂ-ஶதஂ, ஶீதகஷாயஂ-ஶீதகல்பநாகல்பிதஂ, வா கத்வா பிபேதிதி வக்ஷ்யமாணேந ஸம்பந்தஃ| பாடா சோஶீரஂ ச பாடோஶீரஂ வாலகேந ஸஹ ஶதஂ ஶீதஂ வா பிபேத்| ஸ்வரஸகல்கபாண்டாக்யகல்பநாப்யஃ ஶதஶீதாக்யகல்பநாத்வயகல்பிதஸ்யாஸ்ய ததா ஸாமர்த்யஸ்ய தஷ்டத்வாதேதத்கல்பநாயுகலமுபந்யஸ்தவாந்| வா ஸமுச்சயே பிந்நக்ரமே| தத்வதித்யாதி| ந கேவலஂ முஸ்தாபர்படகஂ பிபேத், ததா பாடோஶீரஂ ஸவாலகஂ பிபேத், யாவத்பூநிம்பகுடூசீமுஸ்தநாகரமபி பிபேதிதி|

Adhikarana uktauShadhAnAM viShayaM viBAgaM PalaM ca (47) · Śloka 47

யதாயோகமிமே யோஜ்யாஃ கஷாயா தோஷபாசநாஃ| ஜ்வராரோசகதஷ்ணாஸ்யவைரஸ்யாபக்திநாஶநாஃ||௪௭||

ஸஂ-இமே-பூர்வோக்தா முஸ்தாபர்படகாதயஃ கஷாயாஃ, யதாயோகஂயோகாநதிக்ரமேண, யோ யஃ கஷாயோ யஸ்மிந் ஜ்வரே தாதுஂ யுக்தஃ ஸ தத்ர யோஜ்ய இதி யதாயோகஂ யோஜ்யாஃ| கிஂக்ரியா ஏதே ஸ்யுஃ ? இத்யாஹ-தோஷபாசநாஃ, தோஷஸ்ய-ஆமாக்யஸ்ய பக்வப்ராயஸ்ய, பாசநாஃ| தந்த்ராந்தரே சோக்தம்-"ப்ரயுக்தஂ பாசயேதாமஂ யதத்பாசந முச்யதே| பித்தாதிஜிந்நிராமஸ்ய யத்ஸ்யாத்தசமநஂ மதம்||" இதி| அத்ர முஸ்தாபர்படஸ்ய பூர்வமுபந்யாஸோ ஜ்வரநாஶநேப்யோऽந்யேப்யோऽஸ்ய முஸ்தாபர்படஸ்ய ப்ராதாந்யப்ரதர்ஶநார்தஃ| ததா சாசார்யோऽக்ந்யாணாஂ மத்யே "முஸ்தாபர்படக ஜ்வரே" (ஹ. உ. அ. ௪௦/௪௮) இதி நிர்தேக்ஷ்யதே| தஸ்மாந்முஸ்தாபர்படஸ்யைவ ஜ்வரநாஶநே ஜ்யாயஸ்த்வமித்யவேஹி, வ்யாதிப்ரதிபக்ஷத்வாத்|

Adhikarana santatAdInAM viShamajvarAnAM shamanAH pa~jca kaShAyAH (48-51) · Śloka 51

| கலிங்ககாஃ படோலஸ்ய பத்ரஂ கடுகரோஹிணீ||௪௮|| படோலஂ ஸாரிவா முஸ்தா பாடா கடுகரோஹிணீ| படோலநிம்பத்ரிபலாமத்வீகாமுஸ்தவத்ஸகாஃ||௪௯|| கிராததிக்தமமதா சந்தநஂ விஶ்வபேஷஜம்| தாத்ரீமுஸ்தாமதாக்ஷௌத்ரமர்தஶ்லோகஸமாபநாண்||௫௦|| பஞ்சதே ஸந்ததாதீநாஂ பஞ்சாநாஂ ஶமநா மதாஃ| |௫௧|

ஸ௦-கலிங்ககாதயோऽர்தஶோகைஃ ஸமாபநஂ யேஷாஂ தேऽர்தஶ்லோகஸமாபநாஃ பஞ்சைதே பஞ்சாநாஂ ஸந்ததாதீநாஂ யதாஸங்க்யஂ ஶமநா மதாஃ முநீநாமிதி ஶேஷஃ|

Adhikarana vAtajvarasya auShadham (51-52) · Śloka 52

| துராலபாமதாமுஸ்தாநாகரஂ வாதஜே ஜ்வரே||௫௧|| அதவா பிப்பலீமூலகுடூசீவிஶ்வபேஷஜம்| கநீயஃ பஞ்சமூலஂ ச|௫௨|

ஸ௦-துராலபாதி பாசநஂ வாதஜே ஜ்வரே, அதவா பிப்பல்யாதிகஂ வாதஜே ஜ்வரே, கநீயோ-பஹத்யாதிகஂ, பஞ்சமூலஂ ச வாதஜே ஜ்வரே, இதி யோஜ்யம்|

Adhikarana pittajvarasya auShadham (52-53) · Śloka 53

| பித்தே ஶக்ரயவாகநம்||௫௨|| கடுகா சேதி ஸக்ஷௌத்ரஂ முஸ்தாபர்படகஂ ததா| ஸதந்வயாஸபூநிம்பஂ|௫௩|

ஸ௦-பித்தே-பித்தஜேஜ்வரே, ஶக்ரயவாதயஃ ஸமாக்ஷிகா மதாஃ| பித்தஜேऽபி முஸ்தாபர்படகஂ தந்வயாஸகிராததிக்தாப்யாஂ ஸஹித ஹிதம்|

Adhikarana kaPajvarasya auShadham (53-54) · Śloka 54

| வத்ஸகாத்யோ கணஃ கபே||௫௩|| அதவா வஷகாங்கேயீஶங்கபேரதுராலபாஃ| |௫௪|

ஸ௦-"வத்ஸகமூர்வீபார்ங்கீ" (ஹ. ஸூ. அ. ௧௫/௩௩) இத்யாதிஃ கபே மதஃ| அதவா வஷாதிஃ| காங்கேயீ-முஸ்தா|

Adhikarana sashUlavibindhasya kaPavAta jvarasya auShadham vAtapittajvarasya auShadham pittajvarasya auShadham kaPajvarasya auShadham sashUlavibandhasya kaPavAta jvarasya auShadham (54-55) · Śloka 55

| ருக்விபந்தாநிலஶ்லேஷ்மயுக்தே தீபநபாசநம்||௫௪|| அபயாபிப்பலீமூலஶம்யாககடுகாகநம்| |௫௫|

ஸ௦-ருக்விபந்தாதியுக்தே ஜ்வரேऽபயாதிகநாவஸாநஂ தீபநபாசநம்|

Adhikarana vAtapittajvarasya auShadham (55-58) · Śloka 58

| த்ராக்ஷாமதூகமதுகதோத்ராகாஶ்மர்யஸாரிவாஃ||௫௫|| முஸ்தாமலகஹ்ரீபேரபத்மகேஸரபத்மகம்| மணாலசந்தநோஶீரநீலோத்பலபரூஷகம்||௫௬|| பாண்டோ ஹிமோ வா த்ராக்ஷாதிர்ஜாதீகுஸுமவாஸிதஃ| யுக்தோ மதுஸிதாலாஜைர்ஜயத்யநிலபித்தஜம்||௫௭|| ஜ்வரஂ மதாத்யயஂ சர்திஂ மூர்ச்சாஂ தாஹஂ ஶ்ரமஂ ப்ரமம்| ஊர்த்வகஂ ரக்தபித்தஂ ச பிபாஸாஂ காமலாமபி||௫௮||

ஸ௦-த்ராக்ஷாதிரயஂ கணஃ பாண்டஃ-"ஸத்யோऽபிஷுதபூதஃ" (ஹ. க. அ. ௬/௧௧) இத்யேவஂலக்ஷணஃ, ததா ஹிமஃ-ஶீதோ வா, "ராத்ரிஂத்ரவே ஸ்திதஃ" (ஹ. க. அ. ௬/௧௦) இத்யேவஂலக்ஷணஃ| ததா ஜாதீகுஸுமைஃ ஸுகந்தீகதோ மதுஸிதாலாஜைர்யுக்தோ வாதபித்தஜஂ ஜ்வரஂ ஜயதி, மதாத்யயாதிஂஶ்ச|

Adhikarana vAtapittajvarasya anyat auShadham (59) · Śloka 59

பாசயேத்கடுகாஂ பிஷ்ட்வா கர்பரேऽபிநவே ஶுசௌ| நிஷ்பீடிதோ கதயுதஸ்தத்கஸோ ஜ்வரதாஹஜித்||௫௯||

ஸ௦-கடுகாஂ பாநீயேந பிஷ்ட்வா கர்பரே-மத்பஷ்டகண்டே, அபிநவே ததா ஶுசௌ பாசயேத்| தஸ்யா ரஸோ நிஷ்பீடிதஃ ஸர்பிர்யுக்தோ ஜ்வரதாஹௌ ஜயதி|

Adhikarana kaPavAtajvarasya auShadham (60) · Śloka 60

கபவாதே வசாதிக்தாபாடாரக்வதவத்ஸகாஃ| பிப்பலீசூர்ணயுக்தோ வா க்வாதஶ்ச்சிந்நோத்பவோத்பவஃ||௬௦||

ஸஂ-வாதஶ்லேஷ்மணி கஷாயகல்பநயா கல்பிதா வசாதயோ மதாஃ| அதவா, குடூசீஸம்பவஃ க்வாதஃ பிப்பலீசூர்ணயுதோ மதஃ|

Adhikarana kaPavAta anyat auShadham (61-63) · Śloka 63

வ்யாக்ரீஶுண்ட்யமதாக்வாதஃ பிப்பலீசூர்ணஸஂயுதஃ| வாதஶ்லேஷ்மஜ்வரஶ்வாஸகாஸபீநஸஶூலஜித்||௬௧|| பத்யாகுஸ்தும்பரீமுஸ்தாஶுண்டீகட்தணபர்படம்| ஸகட்பலவசாபார்ங்கீதேவாஹ்வஂ மதுஹிங்குமத்||௬௨|| கபவாதஜ்வரஷ்டீவகுக்ஷிஹத்பார்ஶ்வவேதநாஃ| கண்டாமயாஸ்யஶ்வயதுகாஸஶ்வாஸாந்நியச்சதி||௬௩||

ஸ௦-வ்யாக்ர்யாதிக்வாதஃ கணாசூர்ணஸஂயுக்தோ வாதஶ்லேஷ்மஜ்வராதிஜித்| ஸ௦-பத்யாதி பாசநஂ ஸித்தசூர்ணஂ மதுஹிங்குப்யாஂ ஸஂயுதஂ கபவாதஜ்வராதீந் பராகரோதி|

Adhikarana pittakaPajvarasya auShadham pittakaPa anyat auShadham (64-65) · Śloka 65

ஆரக்வதாதிஃ ஸக்ஷௌத்கஃ கபபித்தஜ்வரஂ ஜயேத்| ததா திக்தாவஷோஶீரத்ராயந்தீத்ரிபலாமதாஃ||௬௪|| படோலாதிவிஷாநிம்பமூர்வாதந்வயவாஸகாஃ| |௬௫|

ஸ௦-"ஆரக்வதேந்த்ரயவாதிபிஃ" (ஹ. ஸூ. அ. ௧௫/௧௭) மாக்ஷிகஸஹிதஃ கபபித்தஜ்வரஂ ஜயதி| ததா திக்தாதயஃ கபபித்தஜ்வரஂ க்நந்தி|

Adhikarana sannipAtajvarasya auShadham (65-66) · Śloka 66

| ஸந்நிபாதஜ்வரே வ்யாக்ரீதேவதாருநிஶாகநம்||௬௫|| படோலபத்ரநிம்பத்வக்த்ரிபலாகடுகாயுதம்| |௬௬|

ஸ௦-ஸந்நிபாதஜ்வரே வ்யாக்ர்யாதிகடுகாந்தஂ பாசநம்|

Adhikarana vAtashleShmottarasya auShadham (66-67) · Śloka 67

| நாகரஂ பௌஷ்கரஂ மூலஂ குடூசீ கண்டகாரிகா||௬௬|| ஸகாஸஶ்வாஸபார்ஶ்வார்தௌ வாதஶ்லேஷ்மோத்தரே ஜ்வரே| |௬௭|

ஸ௦-நாகராதிபாசநஂ வாதஶ்லேஷ்மாதிகே ஜ்வரே காஸாதீந்நிஹந்தி|

Adhikarana sarvajvarasya auShadham (67-69) · Śloka 69

| மதூகபுஷ்பமத்வீகாத்ராயமாணாபரூஷகம்||௬௭|| ஸோஶீரதிக்தாத்ரிபலாகாஶ்மர்யஂ கல்பயேத்திமம்| கஷாயஂ தஂ பிபந் காலே ஜ்வராந் ஸர்வாநபோஹதி||௬௮|| ஜாத்யாமலகமுஸ்தாநி தத்வத்தந்வயவாஸகம்| |௬௯|

ஸ௦-மதூகபுஷ்பாதிகஂ காலே-ஶாஸ்த்ரோக்தே, ஶீதகஷாயஂ பிபந் ஜ்வராந் ஸர்வாந்-ஏகதோஷத்விதோஷஜாந், அபோஹதி| "உபஸர்காதஸ்யத்யூஹ்யோர்வேதி வாச்யம்" இதி பரஸ்மைபதம்| ஜாதிபல்லவா ஆமலகாநி முஸ்தஂ தந்வயாஸகஂ தத்வத்-பூர்வவச்சிதகஷாயஂ கல்பயித்வா பிபந் ஸர்வாந் ஜ்வராந் ஹந்தி| தந்வயவாஸகஂ சேதி சஶப்தோऽத்ர லுப்தோ த்ரஷ்டவ்யஃ| ததேதைஶ்சதுர்பிர்த்ரவ்யைரேதத் பாசநம்| கேசித்து தந்வயவாஸகஂ பதகேவேச்சந்தி| தஸ்மாதேதத்கதோऽபி கஷாயஃ பூர்வவத்வோத்யஃ|

Adhikarana baddhaviTkasya auShadham (69) · Śloka 69

| பத்தவிட் கடுகாத்ராக்ஷாத்ராயந்தீத்ரிபலாகுடம்||௬௯||

ஸ௦-ததா ச பத்தவிட் புருஷஃ கடுகாதிகஂ கஷாயஂ பிபேதிதி வர்ததே, ந து ஹிமமிதி| ஶீதஸ்ய மலஸ்தம்பஹேதுத்வாதஸ்ய சௌஷதஸ்ய ஶோதநரூபத்வாத்| குடா-ஸுதா, குட இத்யந்யே|

Adhikarana peyAdyamannam auShadham (70) · Śloka 70

ஜீர்ணௌஷதோऽந்நஂ பேயாத்யமாசரேத்| |௭௦|

ஸ௦-ஜீர்ணஂ-பரிணதஂ, ஔஷதஂ யஸ்ய ஸ ஜீர்ணௌஷதஃ ஸந், பேயாத்யமேவ பூர்வோக்தமந்நஂ புஞ்ஜீத| அத்யத இத்யந்நம், இதி கத்வா பேயாதேரப்யந்நத்வம்| ஆதிஶப்தேந யூஷாதிபரிக்ரஹஃ|

Adhikarana shleShmajvare peyAniShedhaHpeyAniShedhe yuktiH (70) · Śloka 70

ஶ்லேஷ்மவாந்ந து| பேயா கபஂ வர்தயதி பங்கஂ பாஂஸுஷு வஷ்டிவத்||௭௦||

ஸ௦-ஶ்லேஷ்மவாந்ந து-ஜீர்ணௌஷதோऽபி ஶ்லேஷ்மவாந்நரஃ பேயாதிகஂ நா ஶ்நீயாத்| கிம் ? இத்யாஹ-பேயேத்யாதி| யதஃ பேயா கபஂ வர்தயதி--விலீநருபஸ்ய கபஸ்ய ஸ்த்யாநபாவதாமுத்பாதயந்தீ ஸஂஸ்தாநவிஶேஷமுபர்யுபரிபாவதயோபசயமுத்பாதயதி, ந து ஸா கபஂ ஸாக்ஷாத்வர்தயதி, இதி வர்தயதேரர்தஃ, அநேகார்தத்வாத்தாதூநாமிதி, ஏஷசார்தோऽநுரூபதந்த்ரகாரதஷ்டாந்ததர்ஶநாதவகம்யதே| ததா சாஹபங்கஂ பாஂஸுஷு வஷ்டிவதிதி| யதா,-பாஂஸுஷு வஷ்டிஃ பதிதா ந து பங்கஂ வர்தயதி-ஶிதிலரூபதாஂ பாஂஸூநாமபாஸ்ய நிபிடரூபதாமிவ தேஷாமுத்பாதயதி| ந பாஂஸூந் வஷ்டிர்வர்தயதி-ஆதிக்யஂ நயதி, ந வர்தயதேऽத்ரா(த்யேத்ய)ர்தஃ| தந்த்ரகாரஸ்யார்த ஏவஂ விவக்ஷிதோ பவிஷ்யத் ததாநீமத்ரைவஂ ஸ்பஷ்டமேவ தஷ்டந்தமதர்ஶயிஷ்யத்| யதா-"பேயா கபஂ வர்தயதி யதா வஷ்டிர்நதீஜலம்|" இதி| தச்ச தந்த்ரகாரோऽமுநைவாநுஸாரேணாஹ-

Adhikarana peyasthAne yUShaH (71-72) · Śloka 72

ஶ்லேஷ்மாபிஷ்யண்ணதேஹாநாமதஃ ப்ராகபி யோஜயேத்| யூஷாந் குலத்தசணககலாயாதிகதாந் லகூந்||௭௧|| ரூக்ஷாஂஸ்திக்தரஸோபேதாந் ஹத்யாந் ருசிகராந் படூந்| |௭௨|

ஸ௦-ஆபிஷ்யண்ண இதி, அபிபூர்வாத்ஸ்யந்தேஃ ஸ்ரவணார்தோ வ்யுத்பாதிதஃ| ஶ்லேஷ்மணா-ஸ்ருதிரூபேணைவ, அபிஷ்யண்ணஃ-க்லிந்ந இவ, தேஹோ யேஷாஂ தே ஶ்லேஷ்மாபிஷ்யண்ணதேஹாஃ, தேஷாம், அதோ ஜ்வரிணாஂ ப்ராகபி ப்ரதமபத்யாவஸரேऽபி, யூஷாந் யோஜயேத்| கிமுத ஶ்லேஷ்மவதஃ புஂஸோ ஜீர்ணௌஷதஸ்ய யூஷாந்ந யோஜயேத் ? இத்யபிஶப்தஸ்யர்தஃ| கிம்பூதாந் ? குலத்தாதிகதாந்| ததா, லகூந்| நநு, குலத்தாதீநாஂ லகுத்வாத்தத்கதா யூஷா லகவ ஏவ பவிஷ்யந்தி| தத்கிஂ லகூநித்யநேந ? அத்ரோச்யதே| ஶம்பீதாந்யாநாஂ மத்யே குரவோऽபி ராஜமாஷமாஷாதயஃ ஸந்தி, தந்நிவத்த்யர்தமேதத்| அபி ச, லகூநித்யநேந யூஷப்ரகதித்ரவ்யைரல்பபரிமாணைஃ கதாநிதி த்யோதயதி| யதோऽல்பபரிமாணைஃ குலத்தாதிபிஃ கதா லகுதராஃ ஸ்யுஃ, தஸ்மால்லகூநிதி யுக்தம்| ததா, ரூக்ஷாந்-கதபர்ஜநகாதிரஹிதாந்| ததா, திக்தரஸயுக்தாந்| ததா, ஹத்யாந்-இஷ்டரஸகந்தவர்ணஸ்பர்ஶயுக்தத்வாச்சேதஸ ஆஹ்லாதகராந்| ததா, ருசிகராந்-ஜ்வரிணோऽந்யஸ்ய வா ரோசிஷ்ணூந்| ததா, படூந்-ஸலவணாந்|

Adhikarana pathyayogyaM dhAnyam (72-73) · Śloka 73

| ரக்தாத்யாஃ ஶாலயோ ஜீர்ணாஃ ஷஷ்டிகாஶ்ச ஜ்வரே ஹிதாஃ||௭௨|| ஶ்லேஷ்மோத்தரே வீததுஷாஸ்ததா வாடீகதா யவாஃ| |௭௩|

ஸ௦-ரக்தாத்யாஃ-"ரக்தோ மஹாந் ஸகலமஃ" (ஹ.ஸூ.அ.௬/௯) இத்யாதயஃ| ததா, ஷஷ்டிகா வ்ரீஹ்யாதயோऽபி, ஜீர்ணாஃ-புராணாஃ, ஹிதாஃ-பத்யாஃ| ஶ்லேஷ்மோத்தரே-ப்ரபூதஶ்லேஷமணி ஜ்வரே, வீததுஷாஃ-அபநீதத்வசோ, யவாஶ்ச பத்யாஃ| கீதஶாஃ ? வாடீகதாஃ-பஷ்டவிதலீகதா இத்யர்தஃ|

Adhikarana odanavidhiH (73-74) · Śloka 74

| ஓதநஸ்தைஃ ஸ்ருதோ த்விஸ்த்ரிஃ ப்ரயோக்தவ்யோ யதாயதம்||௭௩|| தோஷதூஷ்யாதிபலதோ ஜ்வரக்நக்வாதஸாதிதஃ| |௭௪|

ஸ௦-ஓதநஸ்தைஃ-ரக்தாஶால்யாதிபிஃ பூர்வோக்தைஶ்ச, கதோ ஜ்வரிணோ யதாயதஂ யோ யஸ்ய தாநே யோக்யஃ ஸ தஸ்ய ப்ரயோக்தவ்யஃ| கிம்பூதஃ ? த்விஸ்த்ரிஃ ஸ்ருதோ-த்வௌ வாரௌ த்ரீந் வாராந் வா ஜலஂ தத்த்வா தாதஃ| கதஂ ப்ரயோஜ்யஃ ? தோஷதூஷ்யாதிபலேந| ஜ்வரக்நைஃ-ஜ்வராபஹைர்த்ரவ்யைஃ, க்வாதஂ கத்வா, தேந க்வாதேந ஸாதிதஃ| தோஷஸ்ய-வாதாதேர்பலஂ ததா தூஷ்யஸ்ய ரஸாதேர்பலமபேக்ஷ்ய, ஆதிக்ரஹணாத்தேஶகாலவயஃ ஸத்த்வஸாத்ம்யஶரீராஹாரபலஂ கஹ்யதே| ஏகாஹாதிகாநாஂ ஜ்வரிணாமகதபேயாநாமேவ குலத்தமுத்கசணகாதியூஷா உக்தாஃ| ஸம்ப்ரதி ஸாமாந்யேந ஜ்வரிணாஂ கதபேயாநாஂ யூஷாதீநாஹ-

Adhikarana yUShadravyANi (74) · Śloka 74

| முத்காத்யைர்லகுபிர்யூஷாஃ குலத்தைஶ்ச ஜ்வராபஹாஃ||௭௪||

ஸ௦-முத்காத்யைஃ-ஶிம்பீதாந்யைஃ, லகுபிஃ கதா யூஷாஸ்ததா குலத்தைஃ கதா யூஷா ஜ்வரக்நாஃ| முத்காத்யைரித்யாதிஃ ப்ரகாரே| தேந ஸுஜரா முத்கசணககுலத்தமகுஷ்டமஸூராதயோ கஹ்யந்தே| முத்கஶப்தஸ்யாதௌ நிர்தேஶ இதஂ போதயதி,-யூஷஸாத்யே வ்யாதௌ பாஹுல்யேந முத்கயூஷஃ கார்யஃ, முத்காநாஂ பத்யதமத்வாத்| ததா சோவாச முநிஃ (ச.ஸூ.அ.௨௫/௩௮)- "முத்கஃ ஶிம்பீதாந்யாநாஂ பத்யத்வே ஶ்ரேஷ்டதமஃ|" இதி| நநு, முத்காத்யைரித்யாதிஶப்தேநைவ குலத்தா கஹிதா ஏவ, கிஂ பதங்நிர்தேஶேந ? ப்ரூமஹே| குலத்தயூஷஸ்ய ஜ்வரவிஷயே விரலஃ ப்ரயோகஃ கார்ய இதி ஸூசயிதுஂ பதக்கதோ நிர்தேஶ இதி| ததா ச குலத்தா ஏவஂகுணாஃ (ஹ.ஸூ.அ.௬/௧௯)- "உஷ்ணாஃ குலத்தாஃ பாகேऽம்லாஃ ஶுக்ராஶ்மஶ்வாஸபீநஸாந்| காஸார்ஶஃ கபவாதாஂஶ்ச க்நாந்தி பித்தாஸ்ரதாஃ பரம்|| இதி| ஏவமுஷ்ணத்வாதம்லவிபாகித்வாததிபித்தாஸ்ரகாரித்வாத் குலத்தாநாஂ யூஷோ பஹுத்ரவ்யபரிமாணோ பஹுமாத்ரோபயுக்தோ ஜ்வரஸ்ய ந ஶாந்தயே ஸம்பத்யதே, ப்ரத்யுத வத்தயே ஸ்யாதிதி ஸம்பாவ்யதே, பித்தவிருத்தத்வாத்| தஸ்மாதல்பபரிமாணத்ரவ்யஸாதிதோऽல்பமாத்ரயா குலத்தயூஷஃ ஶ்லேஷ்மாத்யுபஶமகத்யாவந்மாத்ரஃ ஸ்யாத்தாவாநேவ ப்ரயோஜ்யத இதி ஸ்திதம்|

Adhikarana khaladravyANi rasadravyANi yUShAdInamupakaraNadravyANi (75-77) · Śloka 77

காரவேல்லககர்கோடபாலமூலகபர்படைஃ| வார்தாகநிம்பகுஸுமபடோலபலபல்லவைஃ||௭௫|| அத்யந்தலகுபிர்மாஂஸைர்ஜாங்கலைஶ்ச ஹிதா ரஸாஃ| வ்யாக்ரீபரூஷதர்காரீத்காக்ஷாமலகதாடிமைஃ||௭௬|| ஸஂஸ்கதாஃ பிப்பலீஶுண்டீதாந்யஜீரகஸைந்தவைஃ| ஸிதாமதுப்யாஂ ப்ராயேண ஸஂயுதா வா கதாகதாஃ||௭௭||

ஸ௦-காரவேல்லகாதிபீ ரஸா ஜ்வரே ஹிதாஃ| முநிஸ்து காரவேல்லகாதீநாஂ ஶாகத்வமேவேச்சதி (ச.சி.அ.௩௧௧௮௭)| கரணாதேऽப்யுக்தம்-"படோலஂ ஸபலஂ நிம்பஂ கர்கோடககடில்லகம்| ஶாகஂ பர்படகஂ ச ஸ்யாத்" இதி| ததா ஜாங்கலைஃ-ஜாங்கலதேஶப்ராணிஜைஸ்ததபாவாத்தத்துல்யைரந்யதேஶப்ராணிஜைரபி, மஂஸைர்ஹிதா ரஸா வ்யாக்ர்யாதிபிஃ ஸஂஸ்கதாஸ்ததா பிப்பல்யாதிபிஃ ஸஂயுதா இதி வக்ஷ்யமாணேந ஸம்பந்தஃ| ஸஂஸ்காரமாத்ரயோகபாஜஃ பிப்பல்யாதயோऽத்ர யோஜ்ய இத்யர்தஃ| ப்ராயேண கேசிதேவ ஸிதாமதுப்யாஂ யுக்தா அவஸ்தாவஶாத், ந து ஸர்வ ஏவ| கிம்பூதா ரஸா யூஷாஶ்சைவஂவிதாஃ கார்யாஃ ? கதாகதாஃ| பாநகதாடிமாஜாஜீஶுண்ட்யாத்யைரபி ஸஂஸ்கதா யூஷா ரஸாஶ்ச-கதாஃ| விபரீதாஸ்த்வதஃ-அகதாஃ|

Adhikarana vya~jjanavidhiH (78) · Śloka 78

அநம்லதக்ரஸித்தாநி ருச்யாநி வ்யஞ்ஜநாநி ச| அச்சாந்யநலஸம்பந்நாநி|௭௮|

ஸ௦-அநம்லேந தக்ரேண ஸித்தாநி| ததா, ருச்யாநி-அப்யவஹர்துமபிலஷிதாநி| ததா, அச்சாநி-தநூநி ந கநாநி| ததா, அநலஸம்பந்நாநி-வஹ்நிபக்வாநி| கேசித்தி தக்ரமபக்வமேவாச்சீகத்ய ஸஂஸ்கத்ய ச ஶுண்டீஜீரகாதிநாऽப்யவஹரந்தி தந்நிஷேதாயைததுக்தம்| ஏவஂவிதாநி வ்யஞ்ஜநாநி-தேமநாநி ரஸகஷாயாணீ, ஓதநேந ஸஹாப்யவஹர்தவ்யாநி|

Adhikarana anupAnAni (78-79) · Śloka 79

| அநுபாநேऽபி யோஜயேத்||௭௮|| தாநி க்வதிதஶீதஂ ச வாதி மத்யஂ ச ஸாத்ம்யதஃ| |௭௯|

ஸ௦-அநுபாநேऽபி-ஆதுரஸ்ய பஶ்சாத்பாநேऽபி, தாநி யோஜயேத்| ததா க்வதிதஶீதஂ ச வாரி மத்யஂ ச, ஸாத்ம்யதஃ-ஸாத்ம்யவஶாத், அநுபாநேऽபி யோஜயேத்|

Adhikarana annagrahaNakAlaH (79-80) · Śloka 80

| ஸஜ்வரஂ ஜ்வரமுக்தஂ வா திநாந்தே போஜயேல்லகு||௭௯|| ஶ்லேஷ்மக்ஷயவிவத்தோஷ்மா பலவாநநலஸ்ததா| |௮௦|

ஸ௦-ஸஜ்வரஂ நரஂ திநாந்தே போஜயேத்,-அதவா ஜ்வரமுக்தஂ-அசிரகாலஜ்வரத்யக்தம்| கிம்புதஂ போஜநஂ போஜயேத் ? லகு,-மாத்ரயா ஸ்வபாவாத் (ச) உபயதா யல்லகு| கிமித்யேதஸ்மிந் காலே லகு போஜயேத் ? இத்யாஹ-ஶ்லேஷ்மேத்யாதி| ததா-தஸ்மிந்திநாந்தாக்யே காலே, ஶ்லேஷ்மக்ஷயோ யஸ்தேந விவத்த ஊஷ்மா-ஸ்வஸ்வபவோ, யஸ்யாநலஸ்ய ஜாடராக்ரேரஸௌ ஶ்லேஷ்மக்ஷயவிவத்தோஷ்மாऽநலஃ| அத ஏவ பலவாந் ததா பக்துஂ ஶக்தஃ|

Adhikarana dinAntarasyApavAdaH (80) · Śloka 80

| யதோசிதேऽதவா காலே தேஶஸாத்ம்யாநுரோததஃ||௮௦||

ஸ௦-அதவா யதோசிதே காலே ஸஜ்வரஂ ஜ்வரமுக்தஂ வாऽऽதுரஂ போஜயேத்| யஸ்ய யஸ்ய ய உசிதஃ-ஸாத்ம்யஃ, ஆஹாரகாலஸ்தஸ்மிந் போஜயேத்| யதோசிதே ஹி காலே ப்ராயஃ க்ஷுதுபகமோ ஜாயதே| கதஂ போஜயேத் ? இத்யாஹ-தேஶேத்யாதி| தேஶஸாத்ம்யவஶாத் தஂ போஜயேத், நைவமேவ| நநு, ஏவஂ யஸ்ய பூர்வாஹ்ணே காலே போஜநமுசிதஂ ததா தஸ்ய போஜநே தீயமாநே கோ குணஃ ஸ்யாத் ? இத்யாஹ-

Adhikarana apavAdApavAdaH (81) · Śloka 81

ப்ராகல்பவஹ்நிர்புஞ்ஜாநோ ந ஹ்யஜீர்ணேந பீட்யதே| |௮௧|

ஸ௦-யஸ்மாதல்பவஹ்நிஃ-மந்தாக்நிஃ, பூர்வாஹ்ணே புஞ்ஜாநோऽஜீர்ணேந ந பிட்யதே-ந பாத்யதே| அதுநா ஸர்பிஃபாநகாலஂ நிரூபயதி-

Adhikarana ghRutadAnakAlaH akAle tat viShopamam (81-83) · Śloka 83

| கஷாயபாநபத்யாந்நைர்தஶாஹ இதி லங்கிதே||௮௧|| ஸர்பிர்தத்யாத்கபே மந்தே வாதபித்தோத்தரே ஜ்வரே| பக்வேஷு தோஷேஷ்வமதஂ தத்விஷோபமமந்யதா||௮௨|| தஶாஹே ஸ்யாததீதேऽபி ஜ்வரோபத்ரவவத்திகத்| லங்கநாதிக்ரமஂ தத்ர குர்யாதாகபஸங்க்ஷ்யாத்||௮௩||

ஸ௦-கஷாயஸ்ய-முஸ்தாபர்படகாதேஃ, பாநஂ கஷாயபாநம், தேந| ததா, பத்யாந்நைஃ-பேயாயூஷாதிபிஃ, தஶாஹ இதி-அநேந ப்ரகாரேண, லங்கிதே-அதிக்ராந்தே| ததேதி ப்ராயேண க்ஷீணஃ கபஃ ஸம்பாவ்யதேऽதோ தஶாஹே லங்கித இத்யுக்தம்| ஆமஜ்வரஸஂஜ்ஞாநிவத்திஸ்து ஷடஹாதூர்த்வஂ ஸப்தமேऽஹ்ந்யஷ்டமே வாऽஹநி ஜ்வரஸ்ய ஜாயதே| ததா ச முநிஃ (ச. சி. அ. ௩/௨௭௨)- "ஸப்தாஹேந ஹி பச்\யந்தே ஸப்ததாதுகதா மலாஃ| நிராமஶ்சாப்யதஃ ப்ரோக்தோ ஜ்வரஃ ப்ராயோऽஷ்டமேऽஹநி||" இதி| தஸ்மாத் கஷாயபாநபத்யாந்நைரித்யாதிதோ தஶாஹே லங்கிதே கபே மந்தே-க்ஷீணப்ராயே, ஸர்பிதத்யாத்| கிம்பூதே ஜ்வரே ? வாதபித்தோத்தரே,- வாதபித்தாதிகே| அஸ்யாமவஸ்தாயாஂ பக்வேஷு-நிராமேஷு வாதாதிதோஷேஷு, ஸர்பிர்தத்யாத்| பக்வேஷு ஸர்பிர்தத்தமமதஂ-மஹாகுணமித்யர்தஃ| அந்யதா புநஃ அபக்வேஷு தோஷேஷு கபோத்தரே, தத்ஸர்பிர்தத்தஂ விஷோபமஂ-விஷதுல்யஂ, தஶாஹேऽதிக்ராந்தேऽபி ஸ்யாத்| அதோऽஸ்யாமவஸ்தாயாஂ ஸர்பிர்தத்தஂ ஜ்வரஸ்ய ததுபத்ரவாணாஂ ச வத்திஂ கரோதி, தஸ்மாதஸ்யாமவஸ்தாயாஂ ஸர்பிஃபாநமயுக்தம்| தத்ர-கபோத்தரே ஜ்வரே ஸதி, லங்கநாதிக்ரமஂ குர்யாத்| கியந்தஂ காலம் ? ஆகபஸங்க்ஷ்யாத்,- யாவத்கபஸ்ய-ஜ்வரகாரிணோऽதிகஸ்ய, ஸங்க்ஷ்யஃ-ஸம்யக் க்ஷயஃ, ந தாதுக்ஷயோऽபி யாவத்| யதஃ கபஜ்வரேऽபி விடங்காதிஸர்பிர்வக்ஷ்யதி (ஶ்லோ. ௯௩)| அத ஜீர்ணஜ்வரசிகித்ஸாமாஹ-

Adhikarana jIrNajvarAnuvRuttau hetuH (84) · Śloka 84

தேஹதாத்வபலத்வாச்ச ஜ்வரோ ஜீர்ணோऽநுவர்ததே| |௮௪|

ஸ௦-ஜீர்ணஃ-புராணோ ஜ்வரஃ, அநுவர்ததே-அநுபத்நாதி| குதஃ ? தேஹதாத்வபலத்வாத்| தேஹதாதவஃ-ததாரம்பகா ரஸருதிராதயஃ, தேஹக்ரஹணாத்வாதபித்தஶ்லேஷ்மாணோऽபி தாரணாத்தாதவ உச்யந்தே| தேஹதாதூநாமபலத்வஂ-ஸ்வல்பத்வம்| தஸ்மாச்ச ஜீர்ணோ ஜ்வரோऽநுபத்நாதி, ந ஸ்வபாவமாத்ராதேவ, இதி சஶப்தஸ்யார்தஃ| ஜீர்ணஜ்வரஸ்ய ஶாந்த்யர்தஂ தேஹபலாதாநார்தஂ ச ஸர்பிஃபாநஂ ஹிதமிதி ப்ரதிபாதயந்நாஹ-

Adhikarana sarpiH kvAthaiH prayoge yuktiH (84-86) · Śloka 86

| ரூக்ஷஂ ஹி தேஜோ ஜ்வரகத்தேஜஸா ரூக்ஷிதஸ்ய ச||௮௪|| வமநஸ்வேதகாலாம்புகஷாயலகுபோஜநைஃ| யஃ ஸ்யாததிபலோ தாதுஃ ஸஹசாரீ ஸதாகதிஃ||௮௫|| தஸ்ய ஸஂஶமநஂ ஸர்பிர்தீப்தஸ்யேவாம்பு வேஶ்மநஃ| |௮௬|

ஸ௦-ரூக்ஷஂ யத்தேஜஸ்தஜ்ஜ்வரகத்| ரூக்ஷமிதி வசநாத்தேஹோஷ்மா ஜாடரோऽநலோ கஹ்யதே, தஸ்யைவ ஜ்வரகத்த்வாத்| ததோக்தம் (ஹஂஇ.அ.௨/௩)- "மலாஸ்தத்ர ஸ்வைஃஸ்வைர்துஷ்டாஃ" இத்யாதி யாவத்| "ஜ்வரஂ நிர்வர்தயந்தி தே|" இத்யாதி ஜாடராநலஸ்யைவ ஜ்வரகதத்வம்| தேந ஜ்வரகதா ரூக்ஷேண தேஜஸா ரூக்ஷிதஸ்ய ச புஂஸஃ ஸர்பிஃ ஸஂஶமநம்| சஶப்தாச்சாந்யஸ்யாபி| அத ஏவாஹ-வமநேத்யாதி| வமநாதிபீ ரௌக்ஷ்யகத்பிஃ கதைஸ்ததாநீஂ யஃ ஸ்யாத்-பவேத், அதிபலஃ-ப்ரவத்தத்வாததிஸமர்தோ தாதுஃ| கோ தாதுஃ ? ஸஹசாரீ,-யஃ ஸஹ சரதி தச்சீலோ வாதாக்யோ தாதுரக்நிநா ஸஹ சரதி| நநு, ஏவஂ பரஸ்பரஸஹசரபாவத்வேऽக்நிரபி வாயுநா ஸஹ சரதி, ததோऽக்நிஸ்வபாவத்வாத் பித்தாக்யோऽபி தாதுரிஹ ஸஹசாரீ ப்ராப்தஃ, தந்நிவத்த்யர்தஂ ஸதாகதிரித்யாஹ| ஸதாகதித்வஂ வாயோரேவாந்வர்தத்வேநோபபத்யத இதி பித்தஸ்யாக்ரஹணம்| கிஂ கஸ்ய யதா ஸஂஶமநம் ? அம்பு வேஶ்மநோ-கஹஸ்ய, தீப்தஸ்ய-ஜ்வலிதஸ்ய, ஜலஂ யதா|

Adhikarana sarpirdAnam (86-87) · Śloka 87

| வாதபித்தஜிதாஂக்ர்யஂ ஸஂஸ்காரஂ சாநுருத்யதே||௮௬|| ஸுதராஂ தத்த்யதோ தத்யாத்யதாஸ்வௌஷதஸாதிதம்| |௮௭|

ஸ௦-யஸ்மாத்ததஂ ஸர்வேஷாஂ வாதபித்தஜிதாமக்ர்யஂ யதா ந ததாऽந்யாந்யௌஷதாநி வாதபித்தஜிந்தீதி| அத ஏவ ப்ராகப்யதாத் (ஶ்லோ. ௮௨)- "ஸர்பிர்தத்யாத்கபே மந்தே வாதபித்தோத்தரே ஜ்வரே|" இத்யாதி| யஸ்மாச்ச கதஂ ஸஂஸ்காரமநுருத்யதே-அநுவர்ததே| குணாந்தராதாநஂ-ஸஂஸ்காரஃ| தஂ ச யஸ்மாத்ததஂ ஸுஷ்ட்வதிஶயவைலக்ஷண்யாதநுருத்யதே-ஆத்மஸாத்கரோதி| தைலாதிரபி ஸ்நேஹஃ ஸஂஸ்காரமநுவர்ததே| ந து யதா கதஂ ஸ்வஶைத்யமஜஹதேவ ஸஂஸ்காரமநுவர்தத இதி| ஏதச்ச ஸ்நேஹவிதௌ ப்ரதிபாதிதமேவ| அமுமேவ ச ந்யாயமங்கீகத்ய முநிரப்யவோசத் (சஂஇ.அ.௧/௪௦)-"நாந்யஃ ஸ்நேஹஸ்ததா கஶ்சித் ஸஂஸ்காரமநுவர்ததே| யதா ஸர்பிரதஃ ஸர்பிஃ ஸர்வஸ்நேஹோத்தமஂ மதம்||" இதி| ஹி-யஸ்மாத், ஸுதராஂ ஸஂஸ்காரமநுருத்யதே கதம், தஸ்மாத்ததஂ ஜீர்ணே வாதபித்தோத்தரே நிர்விகல்பஂ தத்யாத்| கீதஶம் ? யதாஸ்வௌஷதஸாதிதம்,-யதாயதஂ வ்யாதிப்ரதிபக்ஷைரௌஷதைஃ பக்வம்|

Adhikarana sarpiSho hetuvyAdhiviparItatvam (87-88) · Śloka 88

| விபரீதஂ ஜ்வரோஷ்மாணஂ ஜயேத்பித்தஂ ச ஶைத்யதஃ||௮௭|| ஸ்நேஹாத்வாதஂ கதஂ துல்யஂ யோகஸஂஸ்காரதஃ கபம்| |௮௮|

ஸ௦-கதஂ விபரீதஂ ஜ்வரோஷ்மாணஂ ஜயேத்| ஜ்வரநிர்வர்தக ஊஷ்மாஜாடரோऽநலோ, ரூக்ஷதீக்ஷ்ணாதிகுணஃ ஸ பக்திஸ்தாநாந்நிரஸ்தோ ஜ்வரநிர்வர்தகோ கதஸ்ய ஸ்நிக்தஶீதத்வாதிகுணயோகாத்விபரீதஃ, ஏவஂ விபரீதஂ ஜ்வரோஷ்மாணஂ கதஂ ஜயேத்| பித்தஂ ச ஶைத்யதஃ-ஶைத்யாத்ததஂ ஜயேத், ந ஸ்நேஹாத், "பித்தஂ ஸஸ்நேஹ" (ஹ.ஸூ.அ.௧/௧௧) இதி வசநாத்| ஸ்நேஹாத்-ஸ்நிக்தத்வாத், தஂ வாதஂ ஜயேத் ந து ஶைத்யாத், "ஶீதோऽநிலஃ" (ஹ.ஸூ.அ.௧/௧௧) இதி வசநாத்| கபஂ ஸ்நிக்தஶீதத்வாதிநா துல்யஂ யோகஸஂஸ்காராப்யாஂ ஜயேத்| யோகோ-யுக்திஃ கபஜ்வரஹரைர்த்ரவ்யைஃ ஸஹ யோஜநா, ஸஂஸ்காரோ-குணாதாநம், யோகஶ்ச ஸஂஸ்காரஶ்ச யோகஸஂஸ்காரௌ, தாப்யாஂ கதஂ கபஂ ஜயேத்| நநு, விபரீதஂ ஜ்வரோஷ்மாணஂ கதஂ ஜயேதிதி ந கடதே, கதஸ்யாக்நிவத்திஹேதுத்வாத்| ததா ச வக்ஷ்யதி (ஹ.சி.அ.௧௦/௬௮)-"ஸ்நேஹமேவ பரஂ வித்யாத்துர்பலாநலதீபநம்| நாலஂ ஸ்நேஹஸமித்திஸ்ய ஶமாயாந்நஂ ஸுகுர்வபி||" இதி| அத்ராசக்ஷ்மஹே| கதஂ ஸ்நேஹநத்வதீபநத்வாப்யாஂ வாதஶமநஂ குர்வஞ்ஜ்வரோஷ்மாக்ஷேபத்வஂ வாதஸ்ய விநிர்வாய ஜ்வரோஷ்மணோऽபி ரௌக்ஷ்யதைக்ஷ்ண்யாதியுதஸ்ய கதஂ விபரீதகுணத்வாச்சமஂ கரோதி, ந வத்திம்| நநு, யதா ஸ்நேஹாத்வாதஂ ஶமயதி ததா தத ஏவ ஸ்நேஹாத்கிமிதி கதஂ ஸமாநகுணத்வாத் பித்தஂ ஶமயதி ? பமஃ| ஜீர்ணஜ்வரே லங்கநாதிபிரதிரூக்ஷேண ஜ்வரோஷ்மணா பித்தஂ ரூக்ஷ்மேவ ஸம்பந்நஂ ஸ்நேஹபாகபரிக்ஷயாந்ந ஸஸ்நேஹம், அதஃ கதஂ கத்வா ஜ்வரயது ?| தச்ச கதஂ பித்தமேவ ஶமயதி, ந வாதஂ கோபயதி, த்ரவ்யப்ரபாவத்வாத்ஸஸ்நேஹநத்வாச்ச|

Adhikarana uktiH kvAthaiH sarpiH pAnam (88) · Śloka 88

| பூர்வே கஷாயாஃ ஸகதாஃ ஸர்வே யோஜ்யா யதாமலம்||௮௮||

ஸ௦-பூர்வே கஷாயாஃ-ப்ராகுக்தாநி பாசநாநி, ஸஹ கதேந ப்ரயுஞ்ஜ்யாத்| கதம் ? யதாமலஂ-தோஷாநதிக்ரமேண|

Adhikarana kAsopadravake jvare sarpiH prayogaH (89) · Śloka 89

த்ரிபலாபிசுமந்தத்வங்மாதுகஂ பஹதீத்வயம்| ஸமஸூரதலஂ க்வாதஃ ஸகதோ ஜ்வரகாஸஹா||௮௯||

ஸ௦-த்ரிபலாதீநி மஸூரதலாநி சைஷ க்வாதோ கதேந ஸஹோபயோஜிதோ ஜ்வரகாஸஹா ஸ்யாத்|

Adhikarana pippalyAdisiddhaM ghRutam (90-91) · Śloka 91

பிப்பலீந்த்ரயவதாவநிதிக்தா- ஸாரிவாமலகதாமலகீபிஃ| பில்வமுஸ்தஹிமபாலநிஸேவ்யை- ர்த்ராக்ஷயாऽதிவிஷயா ஸ்திரயா ச||௯௦|| கதமாஶு நிஹந்தி ஸாதிதஂ ஜ்வரமக்நிஂ விஷமஂ ஹலீமகம்| அருசிஂ பஶதாபமஂஸயோ- ர்வமதுஂ பார்ஶ்வஶிரோருஜஂ க்ஷயம்||௯௧||

ஸ௦-பிப்பலீத்யாதிபிர்த்ரவ்யைஃ கல்கீகதைர்கதசதுர்தாஂஶைஸ்தோயேந சதுர்குணேந கதாபேக்ஷயா ஸாதிதஂ கதமாஶு ஜ்வரஂ ஹந்தி, விஷமா க்ந்யாதீஂஶ்ச|

Adhikarana tailvakAdighRutAni (92) · Śloka 92

தைல்வகஂ பவநஜந்மநி ஜ்வரே யோஜயேத்ரிவதயா வியோஜிதம்| திக்தகஂ வஷகதஂ ச பைத்திகே யச்ச பாலநிகயா ஶதஂ ஹவிஃ||௯௨||

ஸ௦-தைல்வகஂ கதஂ-வாதவ்யாதிசிகித்ஸிதோக்தஂ (அ.௨௧/௩௨), த்ரிவதயா ரஹித [ வாதிகே ஜ்வரே ] பிபேத்| பைத்திகே ஜ்வரே திக்தகஂ குஷ்டசிகித்ஸிதோக்தஂ (அ.௧௯/௨), ததா வஷகதஂ-ரக்தபித்தசிகித்ஸிதோக்தஂ (அ.௨/௪௦), அத்ரைவ வா வக்ஷ்யமாணஂ (ஶ்லோ.௯௪), யோஜயேத்| பாலநிகயா-த்ராயந்த்யா, யத்ததஂ பக்வஂ தச்ச பித்தஜ்வரே யோஜயேத்|

Adhikarana jIrNakaPajvaraghnaM ghRutam (93) · Śloka 93

விடங்கஸௌவர்சலசவ்யபாடா- வ்யோஷாக்நிஸிந்தூத்பவயாவஶூகைஃ| பலாஂஶகைஃ க்ஷீரஸமஂ கதஸ்ய ப்ரஸ்தஂ பசேஜ்ஜீர்ணகபஜ்வரக்நம்||௯௩||

ஸ௦-விடங்காதிபிஃ பலப்ரமாணௌர்கதப்ரஸ்தஂ க்ஷீரதுல்யஂ சதுர்குணஜலஂ பசேத்| தச்சோபயுக்தஂ ஜீர்ணோ யஃ கபஜ்வரஸ்தஂ ஹந்தி|

Adhikarana guDUcIghRutAdipa~jcakam (94) · Śloka 94

குடூச்யா ரஸகல்காப்யாஂ த்ரிபலாயா வஷஸ்ய ச| மத்வீகாயா பலாயாஶ்ச ஸ்நேஹாஃ ஸித்தா ஜ்வரச்சிதஃ||௯௪||

ஸ௦-குடூச்யாதீநாஂ பஞ்சாநாஂ பத்க்பதக்ரஸகல்காப்யாஂ ஸித்தாஃ பஞ்ச ஸ்நேஹாஃ ஜ்வரச்சிதோ-ஜீர்ணஜ்வரக்நாஃ ஸ்யுரித்யர்தஃ|

Adhikarana jIrNai ghRute mAMsarasAshanam (95) · Śloka 95

ஜீர்ணே கதே ச புஞ்ஜீத மதுமாஂஸரஸௌதநம்| பலஂ ஹ்யலஂ தோஷஹரஂ பரஂ தச்ச பலப்ரதம்||௯௫||

ஸ௦-கதே ச பரிணதே ஸதி மது-அதீக்ஷ்ணஂ மாஂஸரஸாஶநஂ புஞ்ஜீத| ஹி-யஸ்மாத், அலஂ பலஂ ஜாதஂ தோஷஹரஂ பவதி| தச்சரஸாஶநஂ அதிஶயேந பலகரஂ ஸ்யாத்|

Adhikarana vAtottare jIrNajvare yUShaKalayorniShedhaH (96-97) · Śloka 97

கபபித்தஹரா முத்ககாரவேல்லாதிஜா ரஸாஃ| ப்ராயேண தஸ்மாந்ந ஹிதா ஜீர்ணே வாதோத்தரே ஜ்வரே||௯௬|| ஶூலோதாவர்தவிஷ்டம்பஜநநா ஜ்வரவர்தநாஃ| |௯௭|

ஸ௦-அத ஏவ தஸ்மாத்காரணாத் முத்ககாரவேல்லாதிஜா ரஸாஃ கபபித்தஹரா ஜீர்ணஜ்வரே வாதோத்தரே ப்ராயேண ந ஹிதாஃ| தே ஹ்யுபயுக்தாஃ ஶூலாதிகதோ ஜ்வரவர்தநாஶ்ச ஸ்யுஃ|

Adhikarana jIrNajvare shodhanakAlaH (97-98) · Śloka 98

| ந ஶாம்யத்யேவமபி சேஜ்ஜ்வரஃ குர்வீத ஶோதநம்||௯௭|| ஶோதநார்ஹஸ்ய, வமநஂ ப்ராகுக்தஂ தஸ்ய யோஜயேத்| ஆமாஶயகதே தோஷே பலிநஃ பாலயந்பலம்||௯௮||

ஸ௦-ஏவமபி கதே ஸதி யதி ஜ்வரோ ந ஶாம்யதி ததா ஶோதநார்ஹஸ்ய நரஸ்ய ப்ராகுக்தஂ-"பிப்பலீபிர்யுதாந் காலாந்" (ஶ்லோ.௬) இத்யாதிகஂ, வமநஂ யோஜயேத்| கதா ? தோஷே ஆமாஶயகதே ஸதி, பலவதஃ புஂஸோ வமநஂ யோஜயேத், பலஂ பாலயந்-ரக்ஷயந்|

Adhikarana virecanamauShadhAni (99-101) · Śloka 101

பக்வே து ஶிதிலே தோஷே ஜ்வரே வா விஷமத்யஜே| மோதகஂ த்ரிபலாஶ்யாமாத்ரிவத்பிப்பலிகேஸரைஃ||௯௯|| ஸஸிதாமதுபிர்தத்யாஹ்யோஷாத்யஂ வா விரேசநம்| (லிஹ்யாத்வா த்ரைவதஂ ஸஂயுக்தஂ மதுஸர்பிஷா| ) த்ராக்ஷாதாத்ரீரஸஂ தத்வத்ஸத்ராக்ஷாஂ வா ஹரீதகீம்||௧௦௦|| ஆரக்வதஂ வா பயஸா மத்வீகாநாஂ ரஸேந வா| த்ரிபலாஂ த்ராயமாணாஂ வா பயஸா ஜ்வரிதஃபிபேத்||௧௦௧||

ஸ௦-பக்வே புநர்தோஷே ததா ஶிதிலே-அவிஷ்டப்தே, அதவா விஷஜேமத்யோத்தே வா ஜ்வரே, மோதகஂ த்ரிபலாதிபிர்விரேசநஂ தத்யாத்| வ்யோஷாத்யஂ வா-"வ்யோஷத்ரிஜாதகாம்போதகமிக்நாமலகைஸ்த்ரிவத்| ஸர்வைஃ ஸமா ஸமஸிதா க்ஷௌத்ரேண குடிகாஃ கதாஃ||" (ஹ.க.அ. ௨/௨௧) இதி வா, தத்யாத்| அதவா பயஸா-க்ஷீரேண, மத்வீகாநாஂ ரஸேந வா, ஆரக்வதஂ விரேசநஂ தத்யாத்| த்ரிபலாஂ த்ராயந்தீ வா பயஸா ஜ்வரீ பிபேத்|

Adhikarana virecAnAnantaraM saMsargIkramaH (102) · Śloka 102

விரிக்தாநாஂ ச ஸஂஸர்கீ மண்டபூர்வா யதாக்ரமம்| |௧௦௨|

ஸ௦-விரிக்தாநாஂ ஜ்வரிணாஂ சஶப்தாத்வமிதாநாஂ ச யதாக்ரமஂக்ரமாநதிக்ரமேண, ஸஂஸர்கீ கர்தவ்யேத்யத்யாஹார்யம்| மண்டஃ பூர்வஃ-ப்ரதமோ, யஸ்யாஂ ஸைவம்| மண்டஂ ப்ரதமஂ தத்த்வாऽநந்தரஂ பேயாவிலேப்யாதயோ யதாக்ரமஂ தேயாஃ| கதவமநவிரேசநாநந்தரஂ யஃ பேயாத்யவசாரணாக்ரமஃ ஸ ஸஂஸர்கீத்யுச்யதே|

Adhikarana svayaMpravRutteH stamBananiShedhaH (102-103) · Śloka 103

| ச்யவமாநஂ ஜ்வரோத்க்லிஷ்டமுபேக்ஷேத மலஂ ஸதா||௧௦௨|| பக்வோऽபி ஹி விகுர்வீத தோஷஃ கோஷ்டே கதாஸ்பதஃ| |௧௦௩|

ஸ௦-ஜ்வரேணோத்க்லிஷ்டஂ-உத்க்லேஶிதஂ ஜ்வரோத்க்லிஷ்டஂ, மலஂ-புரீஷாக்யஂ, ச்யவமாநஂ-பதந்தஂ, ஸதா உபேக்ஷேத-ந தத்விதாரணே ப்ரயத்நஂ குர்யாத்| நநு, ஔஷதாநி (தேந) கிமித்யஸௌ ந வித்நீயதே ? இத்யாஹ-பக்வோऽபீத்யாதி| தோஷஃ-புரீஷாக்யோ, யதஃ பக்வஃ| அபிஶப்தாத்கிமுதாபக்வஃ ? கோஷ்டே-ஆமபக்வாஶயாஶ்ரயாக்யே, கதஂ-கஹீதஂ, ஆஸ்பதஂ-அவஸ்திதிஃ, யேந ஸ ஏவஂபூதோ விகுர்வீத-விகாரஂ குர்யாத்|

Adhikarana atipravRuttau pAcanapUrvakaM stambhanaM kAryam (103-104) · Śloka 104

| அதிப்ரவர்தமாநஂ வா பாசயந் ஸங்க்ரஹஂ நயேத்||௧௦௩|| ஆமஸங்க்ரஹணே தோஷா தோஷோபக்ரம ஈரிதாஃ| |௧௦௪|

ஸ௦-அதிப்ரவர்தமாநஂ வா தஂ மலஂ அபக்வஂ பாசயந் ஸங்க்ரஹஂ நயேத்- ந த்வாம ஏவ ஸங்கஹீதவ்ய இத்யாஹ-ஆமஸங்க்ரஹண இத்யாதி| ஆமஶப்தஃ புரீஷாக்யஸ்ய தோஷஸ்ய பச்யமாநாவஸ்தோபலக்ஷணார்தஃ| ஆமஸ்ய-அபக்வஸ்ய தோஷஸ்ய, ஸங்க்ரஹணமாமஸங்க்ரஹணஂ தஸ்மிந்நாம ஸங்க்ரஹணே யே தோஷா பவந்தி தே தோஷோக்ரமே-தோஷோபக்ரமணீயேऽத்யாயே, ஈரிதாஃ-உக்தாஃ| ததா ச தத்ரோக்தம் (ஹ.ஸூ.அ.௧௩/௩௧)- "உத்க்லிஷ்டநத ஊர்த்வஂ வா ந சாமாந் வஹதஃ ஸ்வயம்| தாரயேதௌஷதைர்தோஷாந் விததாஸ்தே ஹி ரோகதாஃ||" இதி| தஸ்மாதாமஸங்க்ரஹணார்தமௌஷதஂ ந தேயம்| ததா, ஆமஜ்வரேऽப்யாமநிர்ஹரணார்தமௌஷதஂ ந தேயம், இதிப்ரதிபாதயந்நாஹ-

Adhikarana Amajvare shodhananiShedhaH (104-105) · Śloka 105

| பாயயேத்தோஷஹரணஂ மோஹாதாமஜ்வரே து யஃ||௧௦௪|| ப்ரஸுப்தஂ கஷ்ணஸர்பஂ ஸ கராக்ரேண பராமஶேத்| |௧௦௫|

ஸ௦-துர்வ்யதிரேகே பிந்நக்ரமஃ| யஸ்து மோஹாத்-அஜ்ஞாநாத், பிஷக்பாபோ தோஷஹரணமாமஜ்வரே பாயயேத் ஸ ஸ்வயமநர்தகாரீ ஸுப்தஂ கஷ்ணஸர்பஂ கரஸ்யாக்ரேண பராமஶேத்-ஸ்பஶேத்| அதிப்ரத்யவாயஂ பஶ்யதைவமுக்தஂ தந்த்ரேகதா| தத்ர ச வாக்யே ரூபகாக்யோऽலங்காரஃ| தஸ்ய ஹ்யேதல்லக்ஷணம்-"ததபரமௌபம்யே ஸதி யஸ்மிந் ஸ்யாத்வாக்யயோர்யோகஃ|" அஸ்யோதாஹரணம்-"யஃ ஸேவதே குநபதிஂ குருதே பதிரஸ்ய கர்ணஜாபஂ ஸஃ இதி|

Adhikarana jvarakShINasya niShedhaH (105) · Śloka 105

| ஜ்வரக்ஷீணஸ்ய ந ஹிதஂ வமநஂ ந விரேசநம்||௧௦௫||

ஸ௦-ஜ்வரேண க்ஷீணஸ்ய புஂஸோ ந வமநஂ ஹிதஂ ந ச விரேசநஂ ஹிதம்| தர்ஹி கதஂ தோஷநிர்ஹரணஂ தஸ்ய ? இத்யாஹ-

Adhikarana tasya payasA nirUhairvA shodhanam (2) · Śloka 2

காமஂ து பயஸா தஸ்ய நிருஹைர்வா ஹரேந்மலாந்| ||௨||

ஸ௦-தஸ்ய காமஂ-யதேஷ்டஂ கத்வா, பயஸா நிரூஹைர்வா மலாந் ஹரேத்|

Adhikarana payaH pAne adhikArI (106-107) · Śloka 107

| க்ஷீரோசிதஸ்ய ப்ரக்ஷீணஶ்லேஷ்மணோ தாஹதங்வதஃ||௧௦௬|| க்ஷீரஂ பித்தாநிலார்தஸ்ய பத்யமப்யதிஸாரிணஃ| |௧௦௭|

ஸ௦-க்ஷீரமுசிதஂ-ஸாத்ம்யஂ, யஸ்ய தஸ்ய க்ஷீரோசிதஸ்ய, ததா ப்ரகர்ஷேண க்ஷீணஃ ஶ்லேஷ்மா யஸ்ய தஸ்ய ப்ரக்ஷீணஶ்லேஷ்மணஃ, ததா தாஹஶ்ச தட் ச தே வித்யேதே யஸ்ய தஸ்ய தாஹத்ற்ட்வதஃ, அத ஏவ பித்தாநிலாப்யாமார்தஸ்ய-பீடிதஸ்ய, க்ஷீரஂ பத்யம்| அதிஸாரிணோऽபிபத்யம், கிஂ புநஃ ப்ரக்ஷீணஃ ஶ்லேஷ்மா யஸ்ய தஸ்ய க்ஷீரோசிதஸ்ய பூர்வோக்தவிஶேஷணவிஶிஷ்டஸ்ய க்ஷீரஂ ந பத்யம் ? இத்யபி ஶப்தார்தஃ|

Adhikarana kShIraguNAH (107-108) · Śloka 108

| தத்வபுர்லங்கநோத்தப்தஂ ப்லுஷ்டஂ வநமிவாக்நிநா||௧௦௭|| திவ்யாம்பு ஜீவயேத்தஸ்ய ஜ்வரஂ சாஶு நியச்சதி| |௧௦௮|

ஸ௦-தச்ச-க்ஷீரஂ, லங்கநோத்தப்தஂ வபுர்ஜீவயேத்-காயஸ்ய ஸப்ராணதாமுத்பாதயேத்| கிஂ கிமிவ ? அக்நிநா-தாவேந, ப்லுஷ்டஂ வநஂ யதா திவ்யாம்பு ஜீவயேத்-ப்ரதோஹயேத், ததா வபுஃ க்ஷீரமிதி| லங்கநஶப்தேநாத்ர ஸாமாந்யஂ லங்கநவாச்யஂ வஸ்து பண்யதே| "ஶரீரலாகவகரஂ யத்த்ரவ்யஂ கர்ம வா புநஃ| தல்லங்கநமிதி ஜ்ஞேயம்" இத்யேவஂலக்ஷணம், ந து விஶிஷ்டமுபவாஸலக்ஷணம், யோக்யதாவஶாத்| தஸ்யஜ்வரிணஃ புஂஸஃ, தத்-க்ஷீரஂ, ஆஶு ஜ்வரஂ ச நியச்சதி| ந கேவலஂ வபுர்ஜீவயேதிதி சார்தஃ|

Adhikarana kShIravisheShe niyamaH (108-109) · Śloka 109

| ஸஂஸ்கதஂ ஶீதமுஷ்ணஂ வா தஸ்மாத்தாரோஷ்ணமேவ வா||௧௦௮|| விபஜ்ய காலே யுஞ்ஜீத ஜ்வரிணஂ ஹந்த்யதோऽந்யதா| |௧௦௯|

ஸ௦-யத ஏவஂ மஹாகுணஂ க்ஷீரஂ தஸ்மாத்தேதோஃ ஸஂஸ்கதஂ-த்ரவ்யாந்தரேண, ததா ஶீதமுஷ்ணஂ வேதி கத்வா, அதவா தாரோஷ்ணமேவ காலே விபஜ்ய, யுஞ்ஜீத-யதாவிஷயஂ காலே ப்ரயோஜயேத்| அதஃ-யதாநிரூபிதாத் க்ஷீரோபயோகவிஷயாத், அந்யதா-அந்யேந ப்ரகாரேண, ப்ரயுக்தஂ க்ஷீரஂ ஜ்வரிணஂ ஹந்தி|

Adhikarana tRuDAdinAshanaM kShIram (109-110) · Śloka 110

| பயஃ ஸஶுண்டீகர்ஜூரமத்வீகாஶர்கராகதம்||௧௦௯|| ஶதஶீதஂ மதுயுதஂ துட்தாஹஜ்வரநாஶநம்| |௧௧௦|

ஸ௦-க்ஷீரஂ ஶுண்ட்யாதியுதஂ ஶதமநந்தரஂ ஶீதஂ மதுயுதஂ தட்தாஹஜிதித்யர்தஃ|

Adhikarana tRuDAdinAshanaM anyatkShIratrayam (110-111) · Śloka 111

| தத்வத் த்ராக்ஷாபலாயஷ்டீஸாரிவாகணசந்தநைஃ||௧௧௦|| சதுர்குணேநாம்பஸா வா பிப்பல்யா வா ஶதஂ பிபேத்| |௧௧௧|

ஸ௦-தேநைவ பூர்வோக்தேந பயஸா துல்யஂ-தத்வத்| யதா பூர்வோக்தஂ ஶதஶீதஂ தட்தாஹஜ்வரஹத் ததா த்ராக்ஷாதிபிஃ ஶதமநந்தரஂ ஶீதஂ மதுயுதஂ தடாதிஜிதித்யர்தஃ| அதவா க்ஷீரஂ சதுர்குணேந ஜலேந ஶதஂ பிபேத்| அதவா பிப்பல்யா ஶதஂ பிபேத்|

Adhikarana kAsAdijit kShIram (111-112) · Śloka 112

| காஸாச்ச்வாஸாச்சிரஃஶூலாத்பார்ஶ்வஶூலாச்சிரஜ்வராத்| முச்யதே ஜ்வரிதஃ பீத்வா||௧௧௧|| பஞ்சமூலீஶதஂ பயஃ| |௧௧௨|

ஸ௦-பஞ்சமூலேந ஶதஂ க்ஷீரஂ பீத்வா காஸாதிப்யோ முச்யதே| முச்யத இதி கர்மகர்தரி தங்| சிரஜ்வரோ-தீர்ககாலாநுபந்தீ ஜ்வரஃ|

Adhikarana vibaddhavAtAdijit kShIram (112-113) · Śloka 113

| ஶதமேரண்டமூலேந பாலபில்வேந வா ஜ்வராத்||௧௧௨|| தாரோஷ்ணஂ வா பயஃ பீத்வா விபத்தாநிலவர்சஸஃ| ஸரக்தபிச்சாதிஸதேஃ ஸதட்ஶூலப்ரவாஹிகாத்||௧௧௩||

ஸ௦-ஏரண்டமூலேநாதவா பாலபில்வேந ஶதமதவா தாரோஷ்ணஂ க்ஷீரஂ பீத்வா புருஷோ ஜ்வராத்விமுச்யதே| கிம்பூதாஜ்ஜ்வராத் ? விபத்தா நிலவர்சஸஃ| விபத்தே-விஶேஷேண பத்தே, அஸம்யக்ப்ரவர்தநாதநிலவர்சஸீ யஸ்மிந் ஜ்வரே ஸ விபத்தாநிலவர்சாஃ, தஸ்மாஜ்ஜ்வராத்விமுச்யதே| ததா, ரக்தஂ ச பிச்சா ச ரக்தபிச்சே, தாப்யாமுபலக்ஷிதா அதி ஸதிஃ-அதீஸாரஃ, ஸஹ தயா வர்ததே யோ ஜ்வரஃ, தஸ்மாத்ததாவிதாஜ்ஜ்வராத் ததா ஸஹ தஷா ஸஹ ஶூலேந ததா ப்ரவாஹிகயா-நிஸ்சாரிகாபரஸஂஜ்ஞயா, வர்ததே யஸ்தமாத் ததாவிதாஜ்ஜவராத் ப்ரமுச்யதே|

Adhikarana shoPAdijit kShIram (114) · Śloka 114

ஸித்தஂ ஶுண்டீபலாவ்யாக்ரீகோகண்டககுடைஃ பயஃ| ஶோபமூத்ரஶகத்வாதவிபந்தஜ்வரகாஸஜித்||௧௧௪||

ஸ௦-ஶுண்ட்யாதிபிஃ ஸாதிதஂ பயஃ ஶோபாதிஜித்|

Adhikarana jvarashoPanut kShIram (115) · Śloka 115

வஶ்சீவபில்வவர்ஷாபூஸாதிதஂ ஜ்வரஶோபநுத்| |௧௧௫|

ஸ௦-வஶ்சீவாதிபிஃ ஸாதிதஂ பயோ ஜ்வரஶோபநுதிதி| வஶ்சீவஃ-ஸூக்ஷ்மபுநர்நர்வஃ| ஸ்தூலபுநர்நவஸ்து-வர்ஷாபூஃ| புநர்நவத்வயஂ பில்வஂ சாத்ர யோஜ்யம்|

Adhikarana ASujvarApaham kShIram (115) · Śloka 115

| ஶிஂஶிபாஸாரஸித்தஂ ச க்ஷீரமாஶு ஜ்வராபஹம்||௧௧௫||

ஸ௦-ஶிஂஶிபாஸாரேண ஸித்தஂ-ஶதஂ க்ஷீரமுபயுக்தஂ, ஆஶு-ந து ச, ஜ்வரஹத்| க்ஷீரஸ்ய ஶ்ரவணே விதிரதீஸாரசிகித்ஸிதோக்தஃ (ஹ. சி. அ. ௯/௩௯)-"பயஸ்யுத்க்வாத்ய முஸ்தாநாஂ விஂஶதி" இத்யநுஸாரேணாநுகல்ப்யஃ| தந்த்ராந்தரே த்வேவமுக்தம்-"த்ரவ்யாதஷ்டகுணஂ க்ஷீரஂ க்ஷீராத்தோயஂ சதுர்குணம்| க்ஷீராவஶேஷஃ கர்தவ்யஃ க்ஷீரக்வாதே த்வயஂ விதிஃ||" இதி| நநு, கிஂ வாதபித்தோத்தரே ஜ்வரே ஜ்வரே கதஂ ப்ரதாநமா ஶ்ரீயதாஂ பூர்வவசநப்ராமாண்யாத் ? அதவா க்ஷீரஂ ப்ரதாநமேதத்வசநப்ராமாண்யாத் ? இத்யத்ர ஸஂஶயஃ| அத்ரோச்யதே| உபயமபீதஂ கதஂ க்ஷ்ரீரஂ ச வாதபித்தோத்தரே ஜ்வரே ப்ரதாநம், அவஸ்தாவஶாத் ஸாத்ம்யவஶாச்ச க்வசித்கிஞ்சிதுபயுஜ்யதே|

Adhikarana nirUhaguNAH kShIram (116-117) · Śloka 117

நிருஹஸ்து பலஂ வஹ்நிஂ விஜ்வரத்வஂ முதஂ ருசிம்| தோஷே யுக்தஃ கரோத்யாஶு பக்வே பக்வாஶாயஂ கதே||௧௧௬|| பித்தஂ வா கபபித்தஂ வா பக்வாஶயகதஂ ஹரேத்| ஸ்ரஂஸநஂ த்ரீநபி மலாந் பஸ்திஃ பக்வாஶயாஶ்ரயாந்||௧௧௭||

ஸ௦-நிரூஹோ யுக்தோ தோஷே பக்வே ததா பக்வாஶயஂ கதே ஸதி பலாதீந் த்ராகேவ கரோதி| பித்தஂ கேவலஂ கபபித்தஂ வா பக்வாஶயாஶ்ரிதஂ ஸ்ரஂஸநஂ-விரேசநஂ, ஹரேத்| பஸ்திஃ ப்ரயோஜிதஸ்த்ரீநபி மலாந்வாதாத்யாந் ஹரேத்| கீதஶாந் ? பக்வாஶயமாஶ்ரிதாந்|

Adhikarana anuvAsane adhikarI (118) · Śloka 118

ப்ரக்ஷீணகபபித்தஸ்ய த்ரிகபஷ்டகடிக்ரஹே| தீப்தாக்நேர்பத்தஶகதஃ ப்ரயுஞ்ஜீதாநுவாஸநம்||௧௧௮||

ஸ௦-ப்ரக்ஷீணே கபபித்தே யஸ்ய புஂஸஸ்ததா தீப்தாக்நேர்பத்தவர்சஸ்ஸ்த்ரிக்பஷ்டகடிக்ரஹே ஸத்யநுவாஸநஂ ப்ரயுஞ்ஜீத|

Adhikarana jvaranAshako nirUhaH (119-121) · Śloka 121

படோலநிம்பச்சதநகடுகாசதுரங்குலைஃ| ஸ்திராபலாகோக்ஷுரகமதநோஶீரவாலகைஃ||௧௧௯|| பயஸ்யர்தோதகே க்வாதஂ க்ஷீரஶேஷஂ விமிஶ்ரிதம்| கல்கிதைர்முஸ்தமதநகஷ்ணாமதுகவத்ஸகைஃ||௧௨௦|| பஸ்தி மதுகதாப்யாஂ ச பீட்யேஜ்ஜ்வரநாஶநம்| ||௧௨௧||

ஸ௦-படோலாதிபிஃ க்வாதஂ க்ஷீரேऽர்தோதகே க்ஷீரஶேஷஂ ததாமிஶ்ரிதஂ கல்கீகதைர்த்ரவ்யைர்முஸ்தாதிபிர்மதுகதாப்யாஂ ச யோஜிதஂ பஸ்திஂ ஜ்வரநாஶநஂ தத்யாத்|

Adhikarana jvaranAshako anyo nirUhaH (121-122) · Śloka 122

| சதஸ்ரஃ பர்ணிநீர்யஷ்டீபலோஶீரநபத்ருமாந்||௧௨௧|| க்வாதயேத்கல்கயேத்யஶ்டீஷதாஹ்வாபலிநீபலம்| முஸ்தஂ ச பஸ்திஃ ஸகுடக்ஷௌத்ரஸர்பிர்ஜ்வராபஹஃ||௧௨௨||

ஸ௦-முத்கபர்ணீ மாஷபர்ணீ ஶாலிபர்ணீ பஶ்ர்நிபர்ணீத்யாதி(சேதி)-சஸ்ரஃ பர்ணீநீஃ யஷ்டீபலாதீஂஶ்ச க்வாதயேத்| பலஂ-மதநபலம்| ததா, யஷ்ட்யாதீந் கல்கயேத், இத்யேஷ ஸகுடாதிர்பஸ்திர்ஜ்வரஹத்|

Adhikarana jvaranAshakamanuvAsanam (123-124) · Śloka 124

ஜீவந்தீஂ மதநஂ மேதாஂ பிப்ப்ப்லீஂ மதுகஂ வசாம்| த்திஂ ராஸ்ராஂ பலாஂ பில்வஂ ஶதபுஷ்பாஂ ஶதாவரீம்||௧௨௩|| பிஷ்ட்வா க்ஷீரஂ ஜலஂ ஸர்பிஸ்தைலஂ சைகத்ர ஸாதிதம்| ஜ்வரேऽநுவாஸநஂ தத்யாத்யதாஸ்நேஹஂ யதாமலம்||௧௨௪||

ஸ௦-ஜீவந்த்யாதீநி த்ரவ்யாணி ஸ்நேஹஸ்ய சதுர்பாகமாத்ராணி ஜலேந பிஷ்ட்வா க்ஷீரஂ ஸ்நேஹஸமஂ தைலாத்ஸர்பிஷஶ்ச சதுர்குணஂ ஜலஂ ச தைலஸர்பிர்த்ரவ்யாச்சதுர்குணமித்யேகத்ர ஸாதிதஂ பக்வமேதத் ஜ்வரேऽநுவாஸநஂ தத்யாத்| யதாஸ்நேஹஂ யதாமலஂ-யோ யஸ்மிந் ஜ்வரே தோஷே-வாதாதௌ, யஃ ஸ்நேஹோ யோக்யஸ்தத்ர தஂ, தத்யாத்|

Adhikarana jvaranASakAanye bastayaH (125) · Śloka 125

யே ச ஸித்திஷு வக்ஷ்யந்தே பஸ்தயோ ஜ்வரநாஶநாஃ| |௧௨௫|

ஸ௦-யே ச பஸ்தயஃ ஸித்திஷு-பஸ்திகல்பாத்யாயே, வக்ஷ்யந்தே ஜ்வரநாஶநாஸ்தே ச, 'தேயாஃ' இதி ஶேஷஃ|

Adhikarana shiraH shUlAdiShu nasyam (125-126) · Śloka 126

| ஶிரோருக்கௌரவஶ்லேஷ்மஹரமிந்த்ரியபோதநம்||௧௨௫|| ஜீர்ணஜ்வரே ருசிகரஂ தத்யாந்நஸ்யஂ விரேசநம்| ஸ்நைஹிகஂ ஶூந்யஶிரஸோ தாஹார்தே பித்தநாஶநம்||௧௨௬||

ஸ௦-ஜீர்ணஜ்வரே விரேசநாக்யஂ நஸ்யஂ தத்யாத்| கீதஶஂ தந்நஸ்யஂ ஸ்யாத் ? ஶிரஸோ ருஜஂ கௌரவஂ ச ஶ்லேஷ்மாணஂ ச ஹரதி தச்சீலஂ தத்| ததா, இந்த்ரியாணாஂ-வக்ஷுராதீநாஂ, ச போதநம்| ததா, ருசிகத்| ஶூந்யஶிரஸஃ புஂஸஃ ஸ்நேஹிகஂ-ஸ்நேஹேந மிஶ்ரஂ ஸ்நிக்தஂ, நஸ்யஂ தத்யாத்| தாஹார்தே ஶிரஸி பித்தஹரஂ நஸ்யஂ தத்யாத்|

Adhikarana pratishyAyAdau dhUmAdayaH (127) · Śloka 127

தூமகண்டூஷகவலாந் யதாதோஷஂ ச கல்பயேத்| ப்ரதிஶ்யாயாஸ்யவைரஸ்யஶிரஃ கண்டாமயாபஹாந்||௧௨௭||

ஸ௦-தூமாதீஂஶ்ச யதாதோஷஂ கல்பயேத்| கிம்பூதாந் ? ப்ரதிஶ்யாயாதிக்நாந்|

Adhikarana arUcau kalkadvayam (128) · Śloka 128

அருசௌ மாதுலுங்கஸ்ய கேஸரஂ ஸாஜ்யஸைந்தவம்| தாத்ரீத்ராக்ஷாஸிதாநாஂ வா கல்கமாஸ்யேந தாரயேத்||௧௨௮||

ஸ௦-அருசௌ ஸத்யாஂ பீஜபூரகஸ்ய கேஸரஂ ஸகதஸைந்தவமாஸ்யேந தாரயேதிதி ஸம்பந்தஃ| அதவா தாத்ர்யாதீநாஂ கல்கஂ தாரயேத்|

Adhikarana tvaggate jvare aBya~ggAdayaH (129-130) · Śloka 130

யதோபஶயஸஂஸ்பர்ஶாந் ஶீதோஷ்ணத்ரவ்யகல்பிதாந்| அப்யங்காலேபஸேகாதீந் ஜ்வரே ஜீர்ணே த்வகாஶ்ரிதே||௧௨௯|| குர்யாதஞ்ஜநதூமாஂஶ்ச ததைவாகந்துஜேऽபி தாந்| |௧௩௦|

ஸ௦-த்வகாஶ்ரிதே ஜீர்ணஜ்வரேऽப்யங்காதீந் குர்யாத்| யதோபஶயஂ-யதாஸுகாவஹஂ, ஸஂஸ்பர்ஶோ யேஷாஂ, தாந், ததா ஶீதவீர்யைருஷ்ண வீர்யைஶ்ச த்ரவ்யைஃ கல்பிதாந்-யோஜிதாந்| ததா, அஞ்ஜநஂதூமாஂஶ்ச குர்யாத்| அஞ்ஜநதூமாநாகந்துஜேऽபி ஜ்வரே ததைவ குர்யாத்| ஸத்யோகத்வாதாகந்துஜேऽப்யேதேऽநிஷித்தா ஏவ| தாநிதி புநஃ கதமதிஶயார்தம்| விஶேஷேணாகந்துஜேऽபி ஜ்வரே-பூதவிஷாத்யுத்பவே, தாந் குர்யாதித்யர்தஃ|

Adhikarana dAhe sahastradhautaghRutam (130) · Śloka 130

| தாஹே ஸஹஸ்ரதௌதேந ஸர்பிஷாऽப்யங்கமாசரேத்||௧௩௦||

ஸஂ-தாஹே ஸதி ஸர்பிஷா ஸஹஸ்ரதௌதேநாப்யங்கமாசரேத்|

Adhikarana aBya~ggArthaM tailam (131-133) · Śloka 133

ஸூத்ரோக்தைஶ்ச கணைஸ்தைஸ்தைர்மதுராம்லகஷாயகைஃ| தூர்வாதிபிர்வா பித்தக்நைஃ ஶோதநாதிகணோதிதைஃ||௧௩௧|| ஶீதவீர்யைர்ஹிமஸ்பர்ஶைஃ க்வாதகல்கீகதைஃ பசேத்| தைலஂ ஸக்ஷீரமப்யங்காத்ஸத்யோ தாஹஜ்வராபஹம்||௧௩௨|| ஶிரோ காத்ரஂ ச தைரேவ நாதிபிஷ்டைஃ ப்ரலேபயேத்| தத்க்வாதேந பரீஷேகமவகாஹஂ ச யோஜயேத்||௧௩௩|| ததாऽऽரநாலஸலிலக்ஷீரஶுக்தகதாதிபிஃ| ||௧௩௩||

ஸ௦-ஸூத்ரோக்தைஃ-ஸூத்ரஸ்தாநோதிதைஃ, மதுராம்லகஷாயகைர்கணைஃ| தத்ர மதுரோ கணோ-"கதஹேம" (ஹ.ஸூ.அ. ௧௦/௨௨) இத்யாதிஃ, அம்லோ கணோ-"தாத்ரீபலாம்லீகா" (ஹ. ஸூ. அ. ௧௦/௨௫) இத்யாதிஃ, கஷாயோ கணஃ-"பத்யாऽக்ஷஂ" (ஹ. ஸூ. அ. ௧௦/௩௧) இத்யாதிஃ, தத்ர சைதைர்மதுராம்லகஷாயைர்வர்கைஃ| தத்ர தூர்வாதிதிபிர்கணைஃ- "தூர்வாऽநந்தா" (ஹ.ஸூ.அ. ௧௫/௬) இதி நிர்திஷ்ட ஏகஃ, "ந்யக்ரோதாதிஃ" (ஹ. ஸூ. அ. ௧௫/௪௨) த்விதீயஃ, ததீயஸ்து "பத்மகபுண்ட்ரௌ" (ஹ. ஸூ. அ. ௧௫/௧௨) இத்யாதிஃ, சதுர்தஃ "ஸாரிவோஶீர" (ஹ. ஸூ. அ. ௧௫/௧௧) இத்யாதிஃ, ஏதை பூர்வோக்தைர்கணைஃ பித்தக்நைஃ ஶோதநாதிகணஸங்க்ரஹோக்தைஃ ஶீதவீர்யைர்ஹிமஸ்பர்ஶைர்பேஷஜைஸ்ததா ஸ்பர்ஶதோ வீர்யதஶ்ச ஶீதகுணைஃ, அக்வாதாஃ க்வாதாஃ கதாஃ, அகல்காஃ கல்காஃ கதாஃ, தைஃ க்வாதகல்கீகதைரேதைர்கணைஸ்தைலஂ க்ஷீரேண ஸஹ பசேத்| தச்ச பக்வமப்யங்காத்-ம்ரக்ஷணாத், ஸத்யோ-ந சிரேண காலேந, தாஹஜ்வரஂ ஜயேத்| ந கேவலமேதைர்கணைஸ்தைலஂ பசேத்தாஹஜ்வரஶாந்த்யை, யாவத்தைரேவ ஶிரோ-மூர்தாநஂ, காத்ரஂ ச நாதிபிஷ்டைஃ-கிஞ்சித்பிஷ்டைஃ, ப்ரலேபயேத்| ஸுபிஷ்டைர்ஹ்யைதைஃ ப்ரத்யுத தாஹ உத்பத்யதே| ததா சோக்தம் (ஸங்க்ரஹே ஸூ. அ. ௭)- "ஶ்லக்ஷ்ணஶுஷ்ககநோ லேபஶ்சந்தநஸ்யாபி தாஹகத்| த்வக்கதஸ்யோஷ்மணோ ரோதாச்சீகத்த்வந்யதாऽகுரோஃ|| இதி| அநேநைவாபிப்ராயேண ஶீதஜ்வரே வக்ஷ்யதி (ஶ்லோ. ௧௪௧)- "தைஃ ஸுபிஷ்டைஶ்ச லேபயேத்|" இதி| காத்ரக்ரஹணேநைவ ஶிரோக்ரஹணே லப்தே புநஃ ஶிரோக்ரஹணஂ விஶேஷார்தம்| விஶேஷேண ஶிரோ லேபயேத், தஸ்ய விஶேஷேண ஜ்வராஶ்ரயத்வாத்| ததா சோக்தம்-"விமுக்தஸ்யாபி ஹி ஶிரோ ஜ்வரோ யஸ்ய ந முஞ்சதி| அவிமுக்தஃ ஸ விஜ்ஞேயா ஜ்வரஃ புநருபைதி தம்||" இதி| தஸ்மாச்சிரஸோ விஶேஷேண லேபநார்தஂ பதகுபாதாநம்| தேஷாஂ கணாநாஂ க்வாதஸ்தத்க்வாதஃ, தேந பரிஷேகமவகாஹஂ ச க்வாதபூர்ணாயாஂ த்ரோண்யாஂ யோஜயேத்| ததா, ஆரநாலாதிபிஃ பரிஷேகாதி யோஜயேத்|

Adhikarana dAhAdighnaM lepatrayam (134-135) · Śloka 135

| கபித்தமாதுலுங்காம்லவிதாரீரோத்ரதாடிமைஃ||௧௩௪|| பதரீபல்லவோத்தேந பேநேநாரிஷ்டகஸ்ய வா| லிப்தேऽங்கே தாஹருங்மோஹாஶ்ரச்சர்திஸ்தஷ்ணா ச ஶாம்யதி||௧௩௫||

ஸ௦-கபித்தாதிபிர்பதரீபல்லவோத்பவேந வா பேநேந லிப்தேऽங்கே ஸதி தாஹாதயஃ ஶாம்யந்தி|

Adhikarana pittaharaH kramaH (136) · Śloka 136

யோ வர்ணிதஃ பித்தஹரோ தோஷோபக்ரமணே க்ரமஃ| தஂ ச ஶீலயதஃ ஶீக்ரஂ ஸதாஹோ நஶ்யதி ஜ்வரஃ||௧௩௬||

ஸ௦-யஶ்ச தோஷோபக்ரமணீயாத்யாயே பித்தஹரஃ க்ரமோ வர்ணிதஃ-உக்தஃ, தஂ ச-க்ரமஂ, ஶீலயதஃ-அப்யஸதஃ, ஜ்வரோ தாஹேந ஸஹ நஶ்யதி|

Adhikarana shItajvare tailalepasvedAdInyauShadhAni (137-147) · Śloka 147

வீர்யோஷ்ணைருஷ்ணஸஂஸ்பர்ஶைஸ்தகராகுருகுங்குமைஃ| குஷ்டஸ்தௌணேயஶைலேயஸரலாமரதாருபிஃ||௧௩௭|| நகராஸ்நாபுரவசாசண்டைலாத்வயசோரகைஃ| பத்வீகாஶிக்ருஸுரஸாஹிஂஸ்ராத்யாமகஸர்ஷபைஃ||௧௩௮|| தஶமூலாமதைரண்டத்வயபத்தூரரோஹிஷைஃ| தமாலபத்ரபூதீகஶல்லகீதாந்யதீப்யகைஃ||௧௩௯|| மிஶிமாஷகுலத்தாக்நிப்ரகீர்யாநாகுலீத்வயைஃ| அந்யைஶ்ச தத்விதைர்த்ரவ்யைஃ ஶீதே தைலஂ ஜ்வரே பசேத்||௧௪௦|| க்வதிதைஃ கல்கிதைர்யுக்தைஃ ஸுராஸௌவீரகாதிபிஃ| தேநாப்யஞ்ஜயாத்ஸுகோஷ்ணேந, தைஃ ஸுபிஷ்டைஶ்ச லேபயேத்||௧௪௧|| கவோஷ்ணைஸ்தைஃ பரீஷேகமவகாஹஂ ச கல்பயேத்| கேவலைரபி தத்வச்ச ஸுக்தகோமூத்ரமஸ்துபிஃ||௧௪௨|| ஆரக்வதாதிவர்கஂ ச பாநாப்யஞ்ஜநலேபநே| தூபாநகருஜாந் யாஂஶ்ச வக்ஷ்யந்தே விஷமஜ்வரே||௧௪௩|| அக்ந்யநக்நிகதாந் ஸ்வேதாந் ஸ்வேதி பேஷஜபோஜநம்| கர்பபூவேஶ்மஶயநஂ குதகம்பலரல்லகாந்||௧௪௪|| நிர்தூமதீப்தைரங்காரைர்ஹஸந்தீஶ்ச ஹஸந்திகாஃ| மத்யஂ ஸத்ர்யூஷணஂ தக்ரஂ குலத்தவ்ரீஹிகோத்கவாந்||௧௪௫|| ஸஂஶீலயேத்வேபதுமாந் யச்சாந்யதபி பித்தலம்| தயிதாஃ ஸ்தநஶாலிந்யஃ பீநா விப்ரமபூஷணாஃ||௧௪௬|| யௌவநாஸவமத்தாஶ்ச தமாலிங்கேயுரங்கநாஃ| வீதஶீதஂ ச விஜ்ஞாய தாஸ்ததோऽபநயேத்புநஃ||௧௪௭||

ஸ௦-வீர்யோஷ்ணைருஷ்ணஸஂஸ்பர்ஶைஃ-உபயதா வீர்யதஃ ஸ்பர்ஶதஶ்சோஷ்ணைஸ்தகராதிபிர்த்ரவ்யைஃ, [ அந்யைஶ்ச- ] அபரைரபி, தத்விதைஃ-உஷ்ணவீர்யைஃ உஷ்ணஸஂஸ்பர்ஶைஶ்ச, க்வாதீகதைஃ கல்கீகதைஶ்ச ஸுராதிபிஃ-அம்லபாகரஸைஃ, [ஶீதே-] ஶீதஜ்வரஏதத்விஷயே, தைலஂ பசேத்| தேந-தைலேந, ஸுகோஷ்ணேநாப்யஞ்ஜயாத்-ம்ரக்ஷயேத்| தைஶ்ச-பூர்வோக்தைர்த்ரவ்யைஃ, ஸுபிஷ்டைஃ-அதிஶ்லக்ஷ்ணைஃ, லேபயேத்| தைஶ்ச கிஞ்சிதுஷ்ணைஃ பரிஷேகமவகாஹஂ ச கல்பயேத்-யோஜயேத்| தத்வச்ச-ததைவ, ஸுக்தாதிபிஃ கேவலைஶ்ச பரிஷேகாதிகஂ கல்பயேத்| "ஆரக்வதேந்த்கவ" (ஹ. ஸூ. அ. ௧௫/௧௭) இத்யாதி ச பாநாப்யஞ்ஜநலேபநே கல்பயேத்| அகருஜாம் தூபாந் கல்பயேத்| யாஂஶ்ச தூபாந் விஷமஜ்வரே வக்ஷ்யந்தே தாஂஶ்ச கல்பயேத்| ததா ஸ்வேதாந் ஶீலயேத்| கிம்பூதாந் ? அக்நிகதாநநக்நிகதாஂஶ்சஸ்வேதவித்த்யுக்தாந் | ததா-ஸ்வேதயதி ஸாது ஸ்வேதி யத்பேஷஜஂ போஜநஂ ச தச்ச ஸஂஶீலயேத்| ததா கர்பே-கர்பகஹாப்யந்தரே, யத்பூவேஶ்ம-பூமிகஹஂ, தத்ர ஶயநஂ-ஶய்யாம், ததா குதாதீநாவரணவிஶேஷாந், ததா ஹஸந்திகாஃ-வஹ்நிஶகடிகாஃ, ஶீலயேத்| கிம்பூதாஃ ? நிர்தூமதீப்தைரங்காரைர்ஹஸந்தீரிவ| ததா, மத்யாதீஂஶ்ச ஶீலயேத்| வேபதுமந்தமங்கநா ஆலிங்கயேயுர்தயிதாதிகுணயுக்தஃ| கதஶீதஂ ச விதித்வா ததஸ்தாஃ-யோஷாஃ, புநரபநயேத்| ஏதச்ச ப்ருவஂஸ்தாபிஃ ஸம்போகாபிலாஷஂ நிவாரயதி| அதுநா ஸந்நிபாதசிகித்ஸிதஂ ப்ரூதே-

Adhikarana sannipAtacikitsAkramaH (148) · Śloka 148

வர்தநேநைகதோஷஸ்ய க்ஷபணேநோச்ச்ரிதஸ்ய வா| கபஸ்தாநாநுபூர்வ்யா வா துல்யகக்ஷாஞ்ஜயேந்மலாந்||௧௪௮||

ஸ௦-ஹீநாதிகபாவத்வேந விஷமதோஷஜே ஸந்நிபாதே வர்தநேநைகதோஷஸ்யார்தாத் க்ஷீணஸ்ய க்ஷீணயோர்வா, உச்ச்ரிதஸ்யோச்ச்ரிதயோர்வா க்ஷபணேந, தேஶகாலபலாந்மலாந் ஜயேத்| கதஂ விஷமதோஷஜே ஸந்நிபாதே வர்தநேநைகதோஷஸ்ய ஸந்நிபாதஜ்வரஸ்யோபஶாந்தி ? தஸ்மாத்வர்தநமயுக்தம்| அத்ராசக்ஷ்மஹே| ஸந்நிபாதஸ்தேந க்ஷீணேந தோஷேண ஸதாऽக்ஷீணௌ தோஷௌ ஜ்வரகாரிணௌ| ந தௌ ஸுகேந ஜேதுஂ ஶக்யேதே, விஷமாஶ்ரயத்வாத்| க்ஷீணஸ்ய து தோஷஸ்ய வர்தநேந தோஷஸாம்யமுத்பாத்யைகரூபயா க்ரியயா ஸந்நிபாதஃ ஸுகேந ஜேதுஂ ஶக்யதே| தஸ்மாத்வர்தநேநைகதோஷஸ்யேதி வக்துஂ யுக்தம்| ததா ச,-வாதாக்யே யதோ தோஷே ஶீதலகுரூக்ஷாதிருபைர்த்ரவ்யைர்வத்திர்பவதி| வர்தமாநேந ச தத்ரஸ்தௌ பித்தகபாவப்யேவஂ ப்ராயேண கிஞ்சித் க்ஷயஂ யாதஃ, தத்க்ஷ்யாச்சாஸௌ ஜ்வரோऽப்ய மதுதாஂ கதஃ ஸுகேந ஶக்யதே ஜேதுஂ இதி| ஏவஂ தோஷத்ரயஸ்யாபி ஜ்வரகாரணே ததா யுக்த்யா ப்ரதீகாரஃ கதோ பவதி| ஏவமுச்ச்ரிதஸ்யாபி க்ஷபணைரே(ணேநை)கரூபயா க்ரியயா ஸுகேந ஸந்நிபாதோ ஜீயதே| ததேவஂ வ்த்யுல்பணைகோல்பணைர்தோஷைர்ஜநிதே ஸந்நிபாதே சிகித்ஸாக்ரம உக்தஃ| ஸம்ப்ரதி ஸமதோஷஜே ஸந்நிபாதே சிகித்ஸாக்ரமஂ தர்ஶயிதுமாஹ-கபேத்யாதி| ஸ்திதிஃ-ஸ்தாநம், கபஶ்ச ஸ்தாநஂ ச கபஸ்தாநே, தயோராநுபூர்வீ-க்ரமஃ, தயா ச துல்யகக்ஷாந்-ஸமாந் ஸந்நிபாதாந், ஜ்வரே மலாந் ஜயேத்| தத்ர கபஃ ப்ராக்ஜேதவ்யஸ்ததஃ பித்தஂ ததோ வாயுரிதி கபாநுபூர்வீத்யுச்யதே| உக்தஂ ச (ஸங்க்ரஹே ஸூ.அ.௨௧)-"ஸ்தாநதஃ கேசிதிச்சந்தி ப்ராக் தாவச்ச்லேஷ்மணோ வதம்| ஶிரஸ்யுரஸி கண்டே ச ப்ரலிப்தேऽந்நருசிஃ குதஃ|| ததபாவே கதஂ போஜ்யபாநத்ரவ்யாவசாரணம்| அஸத்யப்யவஹாரே ச குதோ தோஷஸ்ய நிக்ரஹஃ|| தஸ்மாதாதௌ கபோ தாத்யஃ காயத்வாரார்கலோ ஹி ஸஃ| மத்யஸ்தாயி யதஃ பித்தமாஶுகாரி ச சிந்த்யதே|| அதோ வாதஸஸ்வஸ்யாஸ்ய குர்யாத்ததநு நிக்ரஹம்| அதஃஸ்தாயீ ச ததநு நிக்ராஹ்யஃ ஸ்யாத்ஸமீரணஃ||" இதி| ஸுஶ்ருதஸ்த்வாஹ(?) (ஸங்க்ரஹே ஸூ.அ. ௨௧)-"[ஸுஶ்ருதஶ்ச ந ஸர்வத்ர மதமேதத்ப்ரவீதி து|] ஜயேஜ்வரேऽதிஸாரே ச க்ரமாத்பித்தகபாநிலாந்|| ப்ராயேண தாபாத்மதயா ஜ்வரே தேஜோ விஶிஷ்யதே| விஶஶ்ச ஸரதா பித்தாத்ததா ச மதுகோஷ்டதா|| தஸ்ய சாநுபலஃ ஶ்லேஷ்மா கௌரவாபக்திஜாட்யகத்| வாயுஶ்ச வர்ததேऽவஶ்யஂ யஸ்த்வஹஃஸு தயோஃ க்ஷயே|| ஜ்வராதிஸாரயோஸ்தஸ்மாதேஷ தோஷஜயே க்ரமஃ| கபபித்தாநிலாநந்யே க்ரமாதாஹுஸ்தயோரபி|| யஸ்மாதாமாஶயோத்க்லேஶாத்பூயிஷ்டஂ தத்ஸமுத்பவஃ| க்ரமேணாத்யேந தத்ராபி ப்ரவத்தாந் ஸ்வாஶயே ஸ்திதாந்| ஸ்வாஶயேஷு ப்ரதுஷ்டாநாஂஸ்திதைவ ஹ்யாஶுகாரிதா| விஜ்ஞாய கர்மபிஃ ஸ்வைஃ ஸ்வேர்தோஷோத்ரேகஂ யதாமலம்| பேஷஜஂ யோஜயேத்தத்து ஸ்வீகுர்யாந்ந க்ரமஂ பிஷக்|" இதி| அந்யே த்வாஹுஃ (ஸஂ.ஸூ.அ. ௨௧)-"க்ரமாந்மருத்பித்தகபாஃ ஸர்வத்ர ஸதஶே பலே| வாதாதீநாஂ யதாபூர்வஂ யதஃ ஸ்வாபாவிகஂ பலம்|| ஊசே பராஶரோऽப்யர்தமமுமேவ ப்ரமாணயந்| யதோபந்யாஸதஃ ப்ராப்தமாதௌ தோஷபிஷக்ஜிதம்| நேத்றபங்கேந தஷ்டௌ ஹி ஸமஂ ஸைந்யபராஜயஃ||" இதி| ஸ்தாநாநுபூர்வ்யா வா தோஷாஂஸ்துல்யகக்ஷாந் ஜயேத்| ஸ்தாநஂ ச யத்யப்யவிஶேஷேணைவ ஸம்பவதி ததாऽபீஹ ஜ்வரகாரிதோஷப்ரஸ்தாவாதாமாஶயோ கஹ்யதே| தேநாமாஶயஸ்தோ தோஷஃ ப்ராக்ஜேதவ்யஸ்ததஃ பக்வாஶயஸ்தஃ, இதி ஸ்தாநாநுபூர்வீ-ஸ்தாநமாஹாத்ம்யஸ்ய சிகித்ஸாக்ரமஃ, கார்யஃ| ததா ச ப்ராகத்யகீஷ்ட (ஹ. ஸூ. அ. ௧௭/௧௩)-"ஆமாஶயகதேவாயௌ கபே பக்வாஶயாஶ்ரிதே| ரூக்ஷபூர்வஂ ததா ஸ்நேஹபூர்வஂ ஸ்தாநாநுரோததஃ||" இதி| ததேவஂ கபஸ்தாநாநுபூர்வ்யா வா துல்யகக்ஷாந் மலாந் ஜயேத்| அந்யே த்வேவஂ வ்யாக்யாநயந்தி,- கபஸ்ய ஸ்தாநஂகபஸ்தாநம், கபஸ்தாநலக்ஷணா சாஸாவாநுபூர்வீ ச, தயா கப ஸ்தாநாநுபூர்வ்யா வா துல்யகக்ஷாந் மலாந் ஜயேத்| யத்யபி கபஸ்தாநாநி கண்டாதீந்யபி ததாऽபீஹ ஜ்வரகாரிதோஷப்ரஸ்தாவாதாமாஶயோகஹ்யதே| ததா சோக்தம் (ஶ்லோ.௧)-"ஆமஶயஸ்தோ ஹத்வாऽக்நிஂ ஸோமோ மார்காந் பிதாய யத்| விததாதி ஜ்வரஂ தோஷஸ்தஸ்மாத்குர்வீத லங்கநம்||" இதி| ததேவஂ ரூக்ஷோஷ்ணபாசநாதிஃ க்ரமோऽத்ர கார்ய இத்யவதிஷ்டதே| நநு, கபஸ்தாநாநுபூர்வ்யா வேத்யேதந்ந வாச்யம், யதஸ்துல்யகாலஂ த்ரிதோஷஹரைர்த்ரவ்யைஃ ஸந்நிபாதஸ்ய க்ரியா கார்யா| த்ரவ்யாணி தோஷக்நாநி| அத்ரோச்யதே| ஜ்வரநாஶநாநி த்ரவ்யாணி த்ரிதோஷக்நாநி விரலாநி| ஏகதோஷக்நாநி புநர்ஜ்வரஹந்தணி த்ரிதோஷக்நேப்யஃ ஸமர்தராணி பஹுதராணீதி கபஸ்தாநாநுபூர்வ்யா வேத்யுக்தம்| அபி ச தோஷகாலாதிவஶாச்சிகித்ஸாப்ரகாராந்தரோऽயமுபயுஜ்யத இதி| ஸந்நிபாதசிகித்ஸாப்ரக்ரமாதிதமப்யாஹ-

Adhikarana sannipAtAtopadravakarNamUlam (149) · Śloka 149

ஸந்நிபாதஜ்வரஸ்யாந்தே கர்ணமூலே ஸுதாருணஃ| ஶோபஃ ஸஞ்ஜாயதே யேந கஶ்சிதேவ விமுச்யதே||௧௪௯||

ஸஂ-ஸந்நிபாதஜ்வரஸ்யாவஸாநே கர்ணமூலப்ரதேஶே ஸுஷ்ட தாருணஃ ஶோபஃ ஸஞ்ஜாயதே| யேந-ஶோபேநோத்பந்நேந, கஶ்சிதேவ விமுச்யதே| கஶ்சிதேவேத்யமேநாஸ்ய ரோகஸ்ய நாவஶ்யமஸாத்யதேதி ப்ரூதே| அத ஏவ சிகித்ஸாமத்ராஹ-

Adhikarana karNamUlacikitsA (150) · Śloka 150

ரக்தாவஸேசநைஃ ஶீக்ரஂ ஸர்பிஃபாநைஶ்ச தஂ ஜயேத்| ப்ரதேஹைஃ கபபித்தக்நைர்நாவநைஃ கவலக்ரஹைஃ||௧௫௦||

ஸ௦-ரக்தாவஸேசநாதிபிஃ கவலக்ரஹாந்தைராஶு தஂ ஜயேத்| ப்ரதேஹஃ-ப்ரலேபஃ|

Adhikarana shAkhAnusArI jvaraH asya cikitsA bAhushirAmokShaH (151) · Śloka 151

ஶீதோஷ்ணஸ்நிக்தரூக்ஷாத்யைர்ஜ்வரோ யஸ்ய ந ஶாம்யதி| ஶாகாநுஸாரீ தஸ்யாஶு முஞ்சேத்வாஹ்வோஃ க்ரமாச்சிராம்||௧௫௧||

ஸ௦-ஆதிஶப்தேந ஸ்தம்பஸ்வேதநாதயோ கஹ்யந்தே| ஶீதோஷ்ணாதிபிருபக்ரமைர்யதாயதஂ பதக்வாதபித்தஶ்லேஷ்மஸஂஸர்கஸந்நிபாதஜ்வரப்ரஶமநைஃ ஸம்யக் ப்ரயோஜிதைர்ஜ்வரோ யஸ்ய நரஸ்ய ஶமஂ ந கச்சதி, தஸ்ய ஶாகாநுஸாரித்வாத்தேதோர்பாஹ்வோஃ க்ரமாத்-ஏகைகஸ்மிந் ந யுகபத் த்வயோர்புஜயோஃ, ஶிராஂ முஞ்சேத்| ஶாகாஶப்தேநாத்ர கேவலஂ ரக்தஂ விவக்ஷிதம், ந மாஂஸாதயஃ| அத ஏவ ரக்தஸ்யைவ சிகித்ஸாநுவாச முஞ்சேச்சிராமிதி| மாஂஸஜாநாஂ ஹி ஶஸ்த்ரக்ஷாராக்நிகர்மாதிசிகித்ஸா| தஸ்மாச்சாகாஶப்தேந ரக்தஸ்யைவ க்ரஹணஂ யுக்தம்|

Adhikarana viShamajvare~apyayameva vidhiH (152) · Śloka 152

அயமேவ விதிஃ கார்யோ விஷமேऽபி யதாயதம்| ஜ்வரே விபஜ்ய வாதாதீந் யஶ்சாநந்தரமுச்யதே||௧௫௨||

ஸ௦-அயமேவ-பூர்வோக்தோ, விதிர்விஷமேऽபி-விஷமஜ்வரே ஸததகாதௌ, யதாஸ்வஂ வாதாதீந் விபஜ்ய கார்யஃ| அநந்தரமதுநைவ ச யோ விதிருச்யதே படோலகடுகாதிபிஃ, ஸோऽபி விஷமஜ்வரே கார்யஃ|

Adhikarana viShamajvare kvAthAH (153) · Śloka 153

படோலகடுகாமுஸ்தாப்ராணதாமதுகைஃ கதாஃ| த்ரிசதுஃபஞ்சஶஃ க்வாதா விஷமஜ்வரநாஶநாஃ||௧௫௩||

ஸ௦-படோலாதிபிஸ்த்ரிபிஶ்சதுர்பிஃ பஞ்சபிர்வா கதாஃ க்வாதா விஷமஜ்வரக்நாஃ|

Adhikarana viShamajvare triPalAdirasAyanAni (154) · Śloka 154

யோஜயேத்ரிபலாஂ பத்யாஂ குடூசீஂ பிப்பலீஂ பதக்| தைஸ்தைர்விதாநைஃ ஸகுடஂ பல்லாதகமதாபி வா||௧௫௪||

ஸஂ-த்ரிபலாஂ வா பத்யாஂ வா குடூசீஂ பிப்பலீஂ வா பதக் பதக் யோஜயேத் ஸததகாதிகே விஷமஜ்வரே| அதவா தைஸ்தைஃ-ரஸாயநாத்யுக்தைர்விதிபிஃ, குடஸஹிதஂ பல்லாதகஂ வா யோஜயேத்|

Adhikarana jvrarotpattidine la~gghanaM bRuMhaNaM vA (155) · Śloka 155

லங்கநஂ பஂஹணஂ வாऽऽதௌ ஜ்வராகமநவாஸரே| |௧௫௫|

ஸ௦-யதி வா ஜ்வராகமநதிவஸே ஆதௌ-ப்ரதமஂ, லங்கநஂ பஂஹணஂ வா யோஜயேத்|

Adhikarana jvarotpattidine prAtaH kAle ojanAdoy vAlashuna purAnadhRutadadhikShIratakraNiShaTrapalAdIni ghRutAni ca (155-156) · Śloka 156

ப்ராதஃ ஸதைலஂ லஶுநஂ ப்ராக்பக்ரஂ வா ததா கதம்||௧௫௫|| ஜீர்ணஂ தத்வத்ததி பயஸ்தக்ரஂ ஸர்பிஶ்ச ஷட்பலம்| கல்யாணகஂ பஞ்சகவ்யஂ திக்தாக்யஂ வஷஸாதிதம்||௧௫௬||

ஸ௦-விஷமஜ்வரே ப்ரகே ஸஹதைலேந லஶுநஂ யோஜயேத்| ப்ராக்பக்தமித்யாதி| பக்தாத்ப்ரதமஂ ப்ராதர்வாகதஂ ச ஜீர்ணஂ-புராணஂ, யோஜயேத்| ததைவ ததி, ததா பயஃ, ததா தக்ரஂ, ஷட்பலஂ ச ஸர்பிஃக்ஷயசிகித்ஸிதோக்தஂ (ஹ. சி. அ. ௫/௨௮) , ப்ராதஃ ப்ராக்பக்தஂ வா யோஜயேதித்யர்தஃ| கல்யாணகஂ-உந்மாதப்ரதிஷேதோக்தஂ (ஹ. உ. அ. ௬/௨௬) , பஞ்சகவ்யஂ-அபஸ்மாரப்ரதிஷேதோக்தஂ (ஹ. உ. அ. ௭/௧௯), திக்தாக்யஂ-குஷ்டசிகித்ஸிதோக்தஂ (ஹ. சி. அ. ௧௯/௨), ததா வஷஸாதிதஂ-ரக்தபித்தசிகித்ஸிதோக்தஂ (ஹ. சி. அ. ௨/௪௦), ப்ராதஃ ப்ராக்பக்தஂ வா யோஜயேத்| ஷட்பலாதீந்யதிதிஶதி-ஸர்பிஶ்சேதி|

Adhikarana viShamajjarajit triPalAdi ghRutam (157) · Śloka 157

த்ரிபலாகோலதர்காரீக்வாதே தத்நா ஶதஂ கதம்| தில்வகத்வக்கதாவாப விஷமஜ்வரஜித்பரம்||௧௫௭||

ஸ௦-த்ரிபலாதிக்வாதே சதுர்குணே ஸர்பிர்ததிஸமஂ ஶாவரரோக்நத்வக்கதாவாபமதிஶயேந விஷமஜ்வரஜித்|

Adhikarana viShamajvare prayogAntaram (158-159) · Śloka 159

ஸுராஂ தீக்ஷ்ணஂ ச யந்மத்யஂ ஶிகிதித்திரிதக்ஷஜம்| மாஂஸஂ மேத்யோஷ்ணவீர்யஂ ச ஸஹாந்நேந ப்ரகாமதஃ||௧௫௮|| ஸேவித்வா ததஹஃ ஸ்வப்யாததவா புநருல்லிகேத்| |௧௫௯|

ஸஂ-ஸுராஂ ச தீக்ஷ்ணஂ ச யந்மத்யஂ ஶிகிதிரிதக்ஷஜஂ ச மாஂஸஂ மேத்யோ(த்யோ)ஷ்ணவீர்யமந்நேந ஸஹ பஹு ஸேவித்வா ததஹஃ ஸ்வப்யாத்| யஸ்மிந் திநே தத்புக்தஂ தஂ திவஸஂ ஶயீத| ததஹஃ ஸ்வப்யாதிதி "காலாத்வநோரத்யந்தஸஂயோகே" இதி த்விதீயா| அதவா பூர்வோக்தபீதபுக்தபக்தோ நரஃ புநருல்லிகேத்-உத்வமேத்|

Adhikarana viShamajvare sarpirvamantaram (159) · Śloka 159

| ஸர்பிஷோ மஹதீம் மாத்ராஂ பீத்வா வா ச்ஹர்தயேத்புநஃ||௧௫௯||

ஸஂ-ஸர்பிஷோ வா மஹதீம்-உத்தமாஂ, மாத்ராஂ பீத்வா புநஶ்ச்ஹர்தயேத் உத்வமேத்|

Adhikarana viShamajvare virecanam (160) · Śloka 160

நீலிநீபஜகந்தாஂ ச த்ரிவதாஂ கடுரோஹிணீம்| பிபேஜ்ஜ்வரஸ்யாகமநே ஸ்நேஹஸ்வேதோபபாதிதஃ||௧௬௦||

ஸஂ-நீலிந்யாதீந் பதக்ஜ்வராகமநவாஸரே கதஸ்நேஹஸ்வேதஃ பிபேத்|

Adhikarana viShamajvare a~jjanam (162) · Śloka 162

மநோஹ்வா ஸைந்தவஂ கஷ்ணா தைலேந நயநாஞ்ஜநம்| யோஜ்யஂ|௧௬௨|

ஸஂ-மநோஹ்வாதிகஂ தைலேந நயநாஞ்ஜநஂ யோஜ்யம்| அஞ்ஜநஶப்தோ ம்ரக்ஷணேऽபி தஶ்யத இதிநயநஶப்தேऽத்ர ப்ரயுக்தஃ|

Adhikarana viShamajvare nasyatrayam (161-162) · Śloka 162

| ஹிங்குஸமா வ்யாக்ரீவஸா நஸ்யஂ ஸஸைந்தவம்||௧௬௧|| புராணஸர்பிஃ ஸிஂஹஸ்ய வஸா தத்வத்ஸஸைந்தவா| |௧௬௨|

ஸ௦-ஹிங்குதுல்யா வ்யாக்ரீவஸா நஸ்யஂ ஸஸைந்தவஂ யோஜ்யம்| வ்யாக்ரீதி ஸ்த்ரீலிங்கநிர்தேஶஃ ஸ்த்ரியா க்ரஹணார்தோऽசிந்த்யத்வாத்ப்ரபாவஸ்ய, அந்யதா புஂலிங்கேநைவ நிர்தேஶஂ குர்யாத்| யதா வக்தி-"புராணஸர்பிஃ ஸிஂஹஸ்ய வஸா தத்வத்ஸஸைந்தவா|" இதி|

Adhikarana viShamajvare dhUpadvayam (162-163) · Śloka 163

| பலங்கஷா நிம்பபத்ரஂ வசா குஷ்டஂ ஹரீதகீ||௧௬௨|| ஸர்ஷபாஃ ஸயவாஃ ஸர்பிர்தூபோ விட்வா பிடாலஜா| |௧௬௩|

ஸஂ-பலங்கஷாதிதூமஃ ஸர்வேஷு ஜ்வரேஷு கார்யஃ| அதவா பிடாலாஜ்ஜாதா விடாலஜா விட்|

Adhikarana sarvajvare~aparAjito dhUpaH (163-164) · Śloka 164

| புரத்யாமவசாஸர்ஜநிம்பார்காகருதாருபிஃ||௧௬௩|| தூபோ ஜ்வரேஷு ஸர்வேஷு கார்யோऽயமபராஜிதஃ| |௧௬௪|

ஸஂ-புராதிபிஃ ஸஹாபராஜிதாக்யோऽயஂ தூபோ ஜ்வரேஷு கார்யஃ|

Adhikarana unmAdAdiShUkto dhUpAdiH (164) · Śloka 164

| தூபநஸ்யாஞ்ஜநோஸ்த்ராஸா யே சோக்தாஶ்சித்தவைகதே||௧௬௪||

ஸஂ-யே ச சித்தவைகதே-உந்மாதாபஸ்மாரே, தூமாதய உக்தாஸ்தே ச விஷமஜ்வரே யோஜ்யாஃ| விகதமேவ வைகதம்| ப்ரஜ்ஞாதித்வாத்ஸ்வார்தேऽண்|

Adhikarana daivavyapAshryayamauShadham (165) · Śloka 165

தைவாஶ்ரயஂ ச பைஷஜ்யஂ ஜ்வராந் ஸர்வாந் வ்யபோஹதி| விஷேஷாத்விஷமாந் ப்ராயஸ்தே ஹ்யாகந்த்வநுபந்தஜாஃ||௧௬௫||

ஸஂ-ந கேவலஂ தூபாதயோ ஜ்வரஂ நாஶ்யந்தி| தைவாஶ்ரயஂ சௌஷதஂ மணிமங்கலபல்யுபஹாரப்ராயஶ்சித்தஜபதாநஸ்வஸ்த்யயநஹோமாதிகஂ ஸர்வாந் ஜ்வராந்-ஆகந்தூந்நிஜாஂஶ்ச, வ்யபோஹதி| "உபஸர்காதஸ்யத்யூஹ்யோர்வா வசநம் (ர்வேதி வாச்யம்)" இதி தஙபாவஃ| விஶேஷேண விஷமாந் வ்யபோஹதி| யஸ்மாத்தே-விஷமஜ்வராஃ, ஆகந்துநாஂ-பூதாதீநாஂ, அநுபந்தஜ்ஜாதாஃ|

Adhikarana viShamajvare shirAvyadhaH (166) · Śloka 166

யதாஸ்வஂ ச ஸிராஂ வித்யேதஶாந்தௌ விஷமஜ்வரே| |௧௬௬|

ஸ௦-விஷமஜ்வராஶாந்தௌ ஸத்யாஂ யதாஸ்வஂ-தோஷாத்யபேக்ஷயா, ஸிராஂ வித்யேத்| ஸங்க்ரஹே ச ரஸாதிதாதுஸ்தே ஜ்வரே சிகித்ஸோக்தா| யதா (சி.அ.௨)-"ரஸஸஂஸ்தே து ஸர்வஸ்மிந் குர்யாத்வமநலங்கநே| ஸேகஸஂஶமநாலேபரக்தமோக்ஷமஸகூஸ்திதே|| தீக்ஷ்ணஂ விரேகஂ மாஂஸாஸ்தே, மேதோக்நஂ மேதஸி ஸ்திதே| அஸ்திஸ்தே வாதஶமநமப்யங்கஸ்வேதமர்தநம்|| ஜ்வரே வாதார்திஶமநஂ விஶேஷாத்பூஸ்திகர்ம ச|" இதி| மஜ்ஜஸ்தஶுக்ரஸ்தயோர்ஜ்வரயோரஸாத்யத்வாத்தத்ர சிகித்ஸா நோக்தா|

Adhikarana aBighAtaje Agantujvare auShadham (166-167) · Śloka 167

| கேவலாநிலவீஸர்பவிஸ்போடாபிஹதஜ்வரே||௧௬௬|| ஸர்பிஃபாநஹிமாலேபஸேகமாஂஸரஸாஶநம்| குர்யாத்யதாஸ்வமுக்தஂ ச ரக்தமோக்ஷாதி ஸாதநம்||௧௬௭||

ஸஂ-கேவலாநிலாதிபிர்ஜ்வரே ஸர்பிஃபாநாதிகஂ குர்யாத்| யச்ச ரக்தமோக்ஷாதி ஸாதநஂ யதாஸ்வமுக்தஂ தச்ச குர்யாத்|

Adhikarana grahAveshaje Agantujvare auShadham (168) · Śloka 168

க்ரஹோத்தேபூதவித்யோக்தஂ பலிமந்த்ராதி ஸாதநம்| |௧௬௮|

ஸஂ-க்ரஹோத்தே ஜ்வரே பூதவித்யோக்தஂ பலிமந்த்ராதி ஸாதநஂ சிகித்ஸிதம்|

Adhikarana auShadhigandhaje Agantujvare auShadham (168) · Śloka 168

| ஓஷதீகந்தஜே பித்தஶமநஂ|௧௬௮|

ஸஂ-ஓஷதீகந்தஜே பித்தஶமநஂ சிகித்ஸிதம்|

Adhikarana viShaje Agantujvare auShadham (168) · Śloka 168

| விஷஜித்விஷே||௧௬௮||

ஸஂ-விஷே-விஷஜே ஜ்வரே, விஷஜிச்சிகித்ஸிதம்|

Adhikarana krodhAdije Agantujvare auShadham (169-170) · Śloka 170

இஷ்டைரர்தைர்மநோஜ்ஞைஶ்ச யதாதோஷஶமேந ச| ஹிதாஹிதவிவேகைஶ்ச ஜ்வரஂ க்ரோதாதிஜஂ ஜயேத்||௧௬௯|| க்ரோதஜோ யாதி காமேந ஶாந்திஂ க்ரோதேந காமஜஃ| பயோஶோகோத்பவௌ தாப்யாஂ பீஶோகாப்யஂ ததேதரௌ||௧௭௦||

ஸஂ-க்ரோதாதிஜஂ ஜ்வரமிஷ்டைஃ-அபிமதைஃ, அர்தைஃ-விஷயைஃ, ததா மநோஜ்ஞைஃ-ரம்யைஃ, ததா யதாதோஷஂ யஃ ஶமஃ-ஶமநஂ தேந, ததா ஹிதாஹிதவிவேகைஶ்ச ஜயேத்| ஆதிஶப்தோऽத்ர பீஶோகாதி பரிக்ரஹார்தஃ|

Adhikarana shApaje~aBicAraje ca Agantujvare auShadham (171-172) · Śloka 172

ஶாபாதர்வணமந்த்ரோத்தே விதிர்தைவவ்யபாஶ்ரயஃ| தே ஜ்வராஃ கேவலாஃ பூர்வஂ வ்யாப்யந்தேऽநந்தரஂ மலைஃ||௧௭௧|| தஸ்மாத்தோஷாநுஸாரேண தேஷ்வாஹாராதி கல்பயேத்| ந ஹி ஜ்வரோऽநுபத்நாதி மாருதாத்யைர்விநா கதஃ||௧௭௨||

ஸ௦-ஶாபாத்யுத்தே ஜ்வரே தைவவ்யபாஶ்ரயோ விதிஃ கார்யஃ| ஶாபோமுநிபித்ராதிபிஃ ஸக்ரோர்தைர்தத்தஃ| [தே-] ஓஷத்யாத்யுத்தா ஜ்வராஃ பூர்வஂ கேவலா பவந்தி| அநந்தரஂ மலைஃ-வாதாதிபிஃ, வ்யாப்யந்தே| தஸ்மாத்தேதோஸ்தேஷு-ஜ்வரேஷு, தோஷாநுஸாரேணாஹாராதி கல்பயேத்| நநு, ஶாபாத்யுத்தேஷு வாதாதிகோபோ நாஶங்க்யத ஏவ| தத்கிமிதி தேஷ்வாஹாராதிகஂ தோஷாநுஸாரேண கல்ப்யதே ? இத்யாஹ-ந ஹீத்யாதி| யஸ்மாத்வாதாதீநந்தரேண விநா கதோ ஜ்வரோ நாநுபத்நாதி, தஸ்மாதவஶ்யஂ தேஷ்வபி வாதாதிகோபஃ ஸம்பாவ்யதே| அத ஏவ ச ததநுஸாரேணாஹாரதிகல்பநம்|

Adhikarana sarvajvare manoharaviShayasevanam (173) · Śloka 173

ஜ்வரகாலஸ்மதிஂ சாஸ்ய ஹாரிபிர்விஷயைர்ஹரேத்| |௧௭௩|

ஸஂ-ஜ்வரகாலஂ ச வேகஂ ச யஶ்சிந்தயந் ஜ்வர்யதே, அஸ்ய சஜ்வரிணோ, ஜ்வரகாலஸ்மரணஂ ஹாரிபிஃ-மநோஹரைஃ, விஷயைஃ-ஶப்தாதிபிஃ, ஹரேத்-விஸ்மாரயேத்|

Adhikarana sarvajvare manasaH shuddhatvaM karUNAdratvaM ca (173) · Śloka 173

| கருணார்த்ரஂ மநஃ ஶுத்தஂ ஸர்வஜ்வரவிநாஶநம்||௧௭௩||

ஸஂ-ஶுத்தஂ-ராகத்வேஷாத்யநுபஹதஂ, ததா கருணயாऽऽத்ரஂ-கபாபரஂ, சேதஃ ஸர்வஜ்வரவிநாஶநஂ ஸ்யாத்|

Adhikarana sarvajvare vyAyAmAdivarjanam (174) · Śloka 174

த்யஜேதாபலலாபாச்ச வ்யாயாமஸ்நாநமைதுநம்| குர்வஸாத்ம்யவிதாஹ்யந்நஂ யச்சாந்யஜ்ஜவரகாரணம்||௧௭௪||

ஸஂ-பலலாபாதா-பலலாபமவதீகத்ய, வ்யாயாமாதி த்யஜேத்-நாசரேத்| ஸ்நாநஂ ச யத்யபி தீபநாதிகுணயுக்தஂ ப்ராகதீதஂ, ததாऽபி ப்ரபாவஜ்ஜவரஂ கரோதீதி தத்வர்ஜநம்| ஏவஂ வ்யாயாமாதிஷ்வபிசிந்த்யம்| [அந்யத்]-அபரமநுக்தமபீஹ யஜ்ஜ்வரகாரணஂ, ததபி த்யஜேத்| காரணாதேऽப்ய்க்தம்-"பிஷ்டாந்நஂ ஹரிதஂ ஶாகஂ மாஂஸஂ ஶுஷ்கஂ திலாந் ததி| க்ராம்யாநூபௌதகாஜாவிகவ்யஸூகரபாஹிஷம்|| மாஂஸஂ ஶுஷ்காணி ஶாகாநி ஸர்வமேவ த்யஜேஜ்ஜவரீ|" ததோக்தம்-"ஜ்வரிதை ஸ்தித்திரிக்ரௌஞ்சஶிகிவர்தககுக்குடாஃ| குருஷ்ணத்வாத்விவர்ஜ்யாஃ ஸ்யுரத்ர ஸோபத்ரவே ஜ்வரே||" இதி|

Adhikarana sarvajvare sahasA~a~ahAravRuddiniShedhaHniShedhAtikrame doShaH (175) · Śloka 175

ந விஜ்வரோऽபி ஸஹஸா ஸர்வாந்நீநோ பவேத்ததா| நிவத்தோऽபி ஜ்வரஃ ஶீக்ரஂ வ்யாபாதயதி துர்பலம்||௧௭௫||

ஸஂ-ததா விஜ்ஜ்வரோऽபி-பூர்வாநுபூதஜ்வரஃ, ஸஹஸா-அக்ரமேணைவ, ஸர்வாந்நபக்ஷோ ந ஸ்யாத்| ஸர்வாந்நீந இத்யுபபதஸர்வாந்நேத்யாதிநா கஃ| யதோ நிவத்தோऽபி-அபகதோऽபி, ஜ்வரஃ ஶீக்ரமேவ துர்பலஂ வ்யாபாதயதி|

Adhikarana jvarAvasthAyAM sAvadhAnatA (176) · Śloka 176

ஸத்யஃ ப்ராணஹரோ யஸ்மாத்தஸ்மாத்தஸ்ய விஶேஷதஃ| தஸ்யாஂ தஸ்யாமவஸ்தாயாஂ தத்தத்குர்யாத்பீஷக்ஜிதம்||௧௭௬||

ஸஂ-யஸ்மாச்ச ஜ்வரஃ ஸத்ய ஏவ ப்ராணஹத்பவதி, தஸ்மாத்காரணாத்தஸ்ய-ஜ்வரிணோ, விஶேஷேணாந்யரோகேப்யஃ ஸகாஶாத்தஸ்யாஂ தஸ்யாஂஸாமபச்யமாநபக்வாஜீர்ணவிஷமசிரநிவத்தஜ்வராத்யவஸ்தாயாஂ ச, தத்தத்-லங்கநஸ்வேதநயவாகூபாசநக்ஷீரஸர்பிஃபாநாதிகஂ, பிஷக்ஜிதஂ-ஔஷதஂ, குர்யாத்|

Adhikarana jvare siddhauShadhAdidhAraNam (1) · Śloka 2

ஔஷதயோ மணயஶ்ச ஸுமந்த்ராஃ ஸாதுகுருத்விஜதைவதபூஜாஃ| ப்ரீதிகரா மநஸோ விஷயாஶ்ச க்நந்த்யபி விஷ்ணுகதஂ ஜ்வரமுக்ரம்||௧௭௭|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதா யாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ சதுர்தே சிதித்ஸிதஸ்தாநே ஜ்வரசிகித்ஸிதஂ நாம ப்ரதமோऽத்யாயஃ||௧|| க்||௨||

ஸஂ-ஓஷத்யாதயோ விஷ்ணுகதமப்யுக்ரஂ ஜ்வரஂ க்நாந்தி| கிஂ புநரபசாராதிகதஂ ஜ்வரஂ ந க்நாந்தி ? இத்யபிஶப்தார்தஃ| பௌ து பாகாவிதி தோதகமேதத்| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீ- காயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ சதுர்தே சிகித்ஸிதஸ்தாநே ஜ்வரசிகித்ஸிதஂ நாம ப்ரதமோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௧||