7. madātyayādicikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಛರ್ದ್ಯಾದಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಾದನನ್ತರಂ ಮದಾತ್ಯಯಚಿಕಿತ್ಸಿತಾರಮ್ಭಃ| ಚಿಕಿತ್ಸಾಸಾಮಾನ್ಯಹೇತುರ್ಯತಸ್ತೃಷ್ಣಾಯಾ ಯಥಾ ವಾತಪಿತ್ತೇ ಕಾರಣಂ ತಥಾ ಮದಾತ್ಯಯಸ್ಯಾಪಿ|

Adhikarana madAtyayAdicikitsitAdhyAyaH madAtyaye cikitsAprakAraH (2-1) · Śloka 1

ಆಥಾತೋ ಮದಾತ್ಯಯಾದಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨| ) ಯಂ ದೋಷಮಧಿಕಂ ಪಶ್ಯೇತ್ತಸ್ಯಾದೌ ಪ್ರತಿಕಾರಯೇತ್| ಕಫಸ್ಥಾನಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ಚ ತುಲ್ಯದೋಷೇ ಮದಾತ್ಯಯೇ||೧||

ಸಂ-ಯಂ ದೋಷಂ-ತತ್ರ ಮದಾತ್ಯಯೇ ವಾತಾದಿಕಂ, ಉಲ್ಬಣಂ ಪಶ್ಯೇತ್-ಲಕ್ಷಯೇಜ್ಜಾನೀಯಾತ್| ತಸ್ಯ-ದೋಷಸ್ಯ, ಆದೌ-ಪ್ರಥಮತ ಏವ, ಪ್ರತಿಕಾರಯೇತ್-ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಏವಂ ವಿಷಮದೋಷೋ ಮದಾತ್ಯಯಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಃ| ತುಲ್ಯದೋಷೇ ಪುನರ್ಮದಾತ್ಯಯೇ ಕಫಸ್ಥಾನಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ದೋಷಾನ್ ಪ್ರತಿಕಾರಯೇತ್| ಕಿಮೇತ್ಯೇವಂ ಕ್ರಿಯತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ-

Adhikarana tatra hetuH (2) · Śloka 2

ಪಿತ್ತಮಾರುತಪರ್ಯನ್ತಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ಹಿ ಮದಾತ್ಯಯಃ| |೨|

ಸಂ-ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಪಿತ್ತಮಾರುತಾವಸಾನೋ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ಮದಾತ್ಯಯಃ ಸ್ಯಾತ್| ಪ್ರಥಮಂ ಕಫಸ್ಯಾಧಿಕ್ಯಮ್| ತತಃ ಪಿತ್ತಮಾರುತಾ ವಧಿಕೌ ಭವತಃ| ಕಫಸ್ಥಾನಾನುಪೂರ್ವೀವ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ ಜ್ವರಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ (ಶ್ಲೋ.೧೪೮) ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮ್|

Adhikarana madyotpannavyAdhermadyamevauShadham (2-3) · Śloka 3

| ಹೀನಮಿಥ್ಯಾತಿಪೀತೇನ ಯೋ ವ್ಯಾಧಿರುಪಜಾಯತೇ||೨|| ಸಮಪೀತೇನ ತೇನೈವ ಸ ಮದ್ಯೇನೋಪಶಾಮ್ಯತಿ| |೩|

ಸ೦-ಹೀನಮಿಥ್ಯಾತಿಪೀತೇನ ಮದ್ಯೇನ ಯೋ ವ್ಯಾಧಿರುತ್ಪದ್ಯತೇ, ಸಃ-ವ್ಯಾಧಿಃ, ತೇನೈವ ಮದ್ಯೇನ ಸಮಪೀತೇನ-ಸಮ್ಯಙ್ಮಾತ್ರಯಾ ಪೀತೇನ, ಶಾಮ್ಯತಿ| "ಯಾವದ್ ದೃಷ್ಟೇರ್ನ ಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಿರ್ಯಾವನ್ನ ಕ್ಷೋಭತೇ ಮನಃ| ತಾವದೇವ ವಿರನ್ತವ್ಯಂ ಮದ್ಯಾದಾತ್ಮವತಾ ಸದಾ||" (ಶ್ಲೋ.೧೪) ಇತ್ಯೇವಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಪಾನಂ ಸಮಮೇವ ಪೀತಮ್| ಯೇನೈವ ಮಾರ್ದ್ವೀಕೇನಾಥವಾ ಮಾಧವೇನ ಗಾಡಾದಿನಾ ವಾ ಯೋ ಜಾತೋ ವ್ಯಾಧಿಃ ಸ ತೇನೈವ ಮಾರ್ದ್ವೀಕಾದಿನಾ ಶಾಮ್ಯತಿ| ಕುತ ಏವಂ ಸ್ಯಾತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-

Adhikarana madyasya viShasAdRuSyam (3) · Śloka 3

| ಮದ್ಯಸ್ಯ ವಿಷಸಾದೃಶ್ಯಾತ್|೩|

ಸ೦-ಯಥಾ ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಭಿರ್ದಶಭಿರ್ಗುಣೈರ್ವಿಷಂ ಯುಕ್ತಂ ತಥೈವ ತತ್ಸಙ್ಖ್ಯಾ ತೈರೇವ ಗುಣೈರ್ಮದ್ಯಮಪಿ ಯುಕ್ತಮ್| ತತಶ್ಚ ಮದ್ಯೇನೈವ ಶಾನ್ತಿರ್ಯುಕ್ತಾ| ನನು, ಯದಿ ವಿಷಸಾದೃಶ್ಯಂ ಮದ್ಯಸ್ಯ, ತತೋ ಯಥಾ ವಿಷಸ್ಯ ವಿಷಾನ್ತರೇಣ ಶಾನ್ತಿಸ್ತಥಾ ಮದ್ಯಸ್ಯಾಪಿ ಮದ್ಯಾನ್ತರೇಣ ಶಾನ್ತಿಃ ಪ್ರಾಪ್ತೇತ್ಯಾಶಙ್ಖ್ಯಾಹ-

Adhikarana ataH viShajavyAdherapi viShAntaramauShadham (3-4) · Śloka 4

| ವಿಷಂ ತೂತ್ಕರ್ಷವೃತ್ತಿಭಿಃ||೩|| ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಭಿರ್ಗುಣೈರ್ಯೋಗಾದ್ವಿಷಾನ್ತರಮಪೇಕ್ಷತೇ| |೪|

ಸ೦-ಸತ್ಯಮೇತತ್| ಏವಂ ಪ್ರಾಪ್ತಮ್| ಕಿನ್ತು ಗುಣೈರ್ದಶಭಿರುತ್ಕರ್ಷವೃತ್ತಿಭಿಃ-ಅಧಿಕಶಕ್ತಿಸ್ವರೂಪೈಃ, ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಭಿರ್ಯೋಗಾತ್-ಸಮ್ಬನ್ಧಾತ್, ವಿಷಂ ವಿಷಾನ್ತರಮಪೇಕ್ಷತೇ| ನ ತು ತದ್ಧೀನಾತ್ತದೇವ ಸ್ವೋತ್ಥೇ ರೋಗೇ ಪ್ರಶಮಾಯಾಲಮ್| ಮದ್ಯಂ ತು ಹೀನವೃತ್ತಿಭಿರ್ದಶಭಿರ್ಗುಣೈರ್ಯೋಗಾನ್ನ ಮದ್ಯಾನ್ತರಮಪೇಕ್ಷತೇ| ಏವಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಾದೀನಾಂ ಗುಣಾನಾಂ ಹೀನೋತ್ಕರ್ಷಭೇದಾದ್ವಿಷಾನ್ಮದ್ಯಸ್ಯ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಮ್|

Adhikarana madyotpannavyAdhermadyauShadhatve upapattiH (4-7) · Śloka 7

| ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣೇನಾತಿಮಾತ್ರೇಣ ಪೀತೇನಾಮ್ಲವಿದಾಹಿನಾ||೪|| ಮದ್ಯೇನಾನ್ನರಸಕ್ಲೇದೋ ವಿದಗ್ಧಃ ಕ್ಷಾರತಾಂ ಗತಃ| ಯಾನ್ ಕುರ್ಯಾನ್ಮದತೃಣ್ಮೋಹಜ್ವರಾನ್ತರ್ದಾಹವಿಭ್ರಮಾನ್||೫|| ಮದ್ಯೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೇನ ದೋಷೇಣ ರುದ್ಧಃ ಸ್ರೋತಃಸು ಮಾರುತಃ| ಸುತೀವ್ರಾ ವೇದನಾ ಯಾಶ್ಚ ಶಿರಸ್ಯಸ್ಥಿಷು ಸನ್ಧಿಷು||೬|| ಜೀರ್ಣಾಮಮದ್ಯದೋಷಸ್ಯ ಪ್ರಕಾಙ್ಕ್ಷಾಲಾಘವೇ ಸತಿ| ಯೌಗಿಕಂ ವಿಧಿವದ್ಯುಕ್ತಂ ಮದ್ಯಮೇವ ನಿಹನ್ತಿ ತಾನ್||೭||

ಸಂ-ಸ್ವಭಾವತ ಏವ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣೇನ ತಥಾಽತಿಮಾತ್ರೇಣ ತಥಾಽಮ್ಲವಿದಾಹಿನಾ ಮದ್ಯೇನ ಪೀತೇನಾನ್ನರಸಕ್ಲೇದೋ ವಿದಗ್ಧಃ ಕ್ಷಾರತಾಂ ಚ ಗತೋ ಯನ್ ಮದಾದೀನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಥಾ ಮಾರುತೋ ಮದ್ಯೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೇನ ದೋಷೇಣ ಸ್ರೋತಃಸುರುದ್ಧೋ ಯಾ ದಾರುಣಾ ಮೂರ್ಧಾದಿಷು ವೇದನಾಃ ಕುರ್ಯಾತ್ ತಾನ್-ಮದಾದೀನ್, ತಾಶ್ಚ ವೇದನಾಃ ಮದ್ಯಮೇವ ಯೌಗಿಕಂ ವಿಧಿನಾ ಯುಕ್ತಂ ನಿಹನ್ತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ? ಜೀರ್ಣಾಮಮದ್ಯದೋಷಸ್ಯ, ತಥಾ ಪ್ರಕಾಙ್ಕ್ಷಾಯಾಂ ಲಾಘವೇಸತಿ, ತೇ ಚ ತಾಶ್ಚ ತಾನ್, "ಪುಮಾನ್ ಸ್ತ್ರಿಯಾ" ಇತ್ಯೇಕಶೇಷಃ| ನನು, ಯದಿ ಮದ್ಯಮೇವ ತಾನ್ನಿಹನ್ತಿ ತತಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾನ್ತರಾರಮ್ಭೋ ನ ಯುಕ್ತಃ| ಮೈವಮ್| ಬಹ್ವಯೋ ಹಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾಃ ಪ್ರತಿರೋಗಂ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ| ತಸ್ಮಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾನ್ತರೋಪನ್ಯಾಸೋ ಯುಕ್ತ ಏವ| ನನು, ಕಥಂ ತಾನ್ ಮದ್ಯಮೇವ ನಿಹನ್ತಿ ? ಇತ್ಯಾಹ-

Adhikarana atra hetuH (8) · Śloka 8

ಕ್ಷಾರೋ ಹಿ ಯಾತಿ ಮಾಧುರ್ಯಂ ಶೀಘ್ರಮಮ್ಲೋಪಸಂಹಿತಃ| ಮದ್ಯಮಮ್ಲೇಷು ಚ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ದೋಷವಿಷ್ಯನ್ದನಾದಲಮ್||೮||

ಸ೦-ಯಸ್ಮಾತ್ ಕ್ಷಾರೋಽಮ್ಲೋಪಸಂಹಿತೋ ದ್ರಾಗೇವ ಮಾಧುರ್ಯಂ ಯಾತಿ| ಅಮ್ಲೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಮದ್ಯಂ ದೋಷವಿಷ್ಯನ್ದನಾತ್ [ಅಲಂ-] ಪರ್ಯಾಪ್ತಮ್|

Adhikarana guNayuktaM madyaM dhAtusAmyakaram (9) · Śloka 9

ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಾದ್ಯೈಃ ಪುರಾ ಪ್ರೋಕ್ತೈರ್ದೀಪನಾದ್ಯೈಸ್ತಥಾ ಗುಣೈಃ| ಸಾತ್ಮ್ಯತ್ವಾಚ್ಚ ತದೇವಾಸ್ಯ ಧಾತುಸಾಮ್ಯಕರಂ ಪರಮ್||೯||

ಸ೦-ಪುರಾ-ಮದಾತ್ಯಯನಿದಾನೋಕ್ತೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಾದ್ಯೈರ್ಗುಣೈಃ (ನಿ. ಅ. ೬/೧) ತಥಾ ಮದ್ಯವರ್ಗೋಕ್ತೈರ್ದೀಪನಾದ್ಯೈರ್ಗುಣೈಃ (ಸೂ. ಅ. ೫/೬೨) ಕರಣಭೂತೈಃ, ತದೇವ-ಮದ್ಯಂ, ಸುಷ್ಠು ಧಾತುಸಾಮ್ಯಕರಮ್| ಧಾತುಸಾಮ್ಯಕರಮಿತಿ ಹೇತೌ ಟಃ|

Adhikarana pAnAtyayauShadhakAlaH (10) · Śloka 10

ಸಪ್ತಾಹಮಷ್ಟರಾತ್ರಂ ವಾ ಕುರ್ಯಾತ್ಪಾನಾತ್ಯಯೌಷಧಮ್| ಜೀರ್ಯತ್ಯೇತಾವತಾ ಪಾನಂ ಕಾಲೇನ ವಿಪಥಾಶ್ರಿತಮ್||೧೦||

ಸ೦-ಸಪ್ತಾಹಮಥವಾಽಷ್ಟರಾತ್ರಂ ಪಾನಾತ್ಯಯೌಷಧಂ ಕುರ್ಯಾತ್-ನಾಧಿಕಂ ಕಾಲಮ್| ಯತ ಏತಾವತಾ ಕಾಲೇನ ವಿಮರ್ಗಸ್ಥಂ ತತ್ ಪಾನಂ-ಮದ್ಯಪಾನಂ, ಪರಿಣಮತಿ|

Adhikarana tataH paraM yathAyathaM rogauShadham (11) · Śloka 11

ಪರಂ ತತೋಽನುಬಧ್ನಾತಿ ಯೋ ರೋಗಸ್ತಸ್ಯ ಭೇಷಜಮ್| ಯಥಾಯಥಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಕೃತಪಾನಾತ್ಯಯೌಷಧಃ||೧೧||

ಸ೦-ತತಃ-ತಸ್ಮಾತ್ಕಾಲಾತ್, ಪರಂ-ಊರ್ಧ್ವಂ, ಯೋ ರೋಗೋಽನುಬಧ್ನಾತಿ, ತಸ್ಯ-ರೋಗಸ್ಯ, ಕೃತಪಾನಾತ್ಯಯೌಷಧಶ್ಚ ಯಥಾಸ್ವಂ ಭೇಷಜಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಕ್ತ್ವಾ ವಿಶೇಷೇಣಾಹ-

Adhikarana vAtAdike madAtaye piShTakRutaM madyam vAtAdike madAtaye mAMsarasAH vAtAdike madAtaye rAgaShADavAH vAtAdike madAtaye godhUmamAShAnnam vAtAdike madAtaye acCavArUNI vAtAdike madAtaye svarasakkAthAH vAtAdike madAtaye mastvAdi vAtAdike madAtaye aBya~ggAdi vAtAdike madAtaye prAvaraNam vAtAdike madAtaye dhUmo~anulepanaM ca vAtAdike madAtaye stryaH (12-19) · Śloka 19

ತತ್ರ ವಾತೋಲ್ಬಣೇ ಮದ್ಯಂ ದಧಾತಿಪಿಷ್ಟಕೃತಂ ಯುತಮ್| ಬೀಜಪೂರಕವ್ರುಕ್ಷಾಮ್ಲಕೋಲದಾಡಿಮದೀಪ್ಯಕೈಃ||೧೨|| ಯವಾನೀಹಪುಷಾಜಾಜೀವ್ಯೋಷತ್ರಿಲವಣಾರ್ದ್ರಕೈಃ| ಶುಲ್ಯಿರ್ಮಾಂಸೈರ್ಹರಿತಕೈಃ ಸ್ನೇಹವದ್ಭಿಶ್ಚ ಸಕುಭಿಃ||೧೩|| ಉಷ್ಣಸ್ನಿಗ್ಧಾಮ್ಲಲವಣಾ ಮೇದ್ಯಮಾಂಸರಸಾ ಹಿತಾಃ| ಆಮ್ರಾಮ್ರಾತಕಪೇಶೀಭಿಃ ಸಂಸ್ಕೃತಾ ರಾಗಷಾಡವಾಃ||೧೪|| ಗೋಧೂಮಮಾಷವಿಕೃತಿರ್ಮೃದುಶ್ಚಿತ್ರಾ ಮುಖಪ್ರಿಯಾ| ಆರ್ದ್ರಿಕಾರ್ದ್ರಕಕುಲ್ಮಾಷಸುಕ್ತಮಾಂಸಾದಿಗರ್ಭಿಣೀ||೧೫|| ಸುರಭಿರ್ಲವಣಾ ಶೀತಾ ನಿರ್ಗದಾ ವಾಽಚ್ಛವಾರುಣೀ| ಸರಸೋ ದಾಡಿಮಾತ್ ಕ್ವಾಥಃ ಪಞ್ಚಮೂಲಾತ್ಕನೀಯಸಃ||೧೬|| ಶುಣ್ಠೀಧಾನ್ಯಾತ್ತಥಾ ಮುಸ್ತುಸುಕ್ತಾಮ್ಭೋಚ್ಛಾಮ್ಲಕಾಞ್ಜಿಕಮ್ ಅಭ್ಯಙ್ಗೋದ್ವರ್ತನಸ್ನಾನಮುಷ್ಣಂ ಪ್ರಾವರಣಂ ಘನಮ್||೧೭|| ಘನಶ್ಚಾಗುರುಜೋ ಧೂಪಃ ಪಙ್ಕಶ್ಚಾಗುರುಕುಙ್ಕುಮಃ| ಕುಚೋರುಶ್ರೋಣಿಶಾಲಿನ್ಯೋ ಯೌವನೋಷ್ಣಾಙ್ಗಯಷ್ಟಯಃ||೧೮|| ಹರ್ಷೇಣಾಲಿಙ್ಗನೇ ಯುಕ್ತಾಃ ಪ್ರಿಯಾಃ ಸಂವಾಹನೇಷು ಚ| |೧೯|

ಸ೦-[ತತ್ರ-] ತೇಷು ಮದಾತ್ಯಯೇಷು ಮಧ್ಯೇ, ವಾತಾಧಿಕೇ ಮದಾತ್ಯಯೇ ಪಿಷ್ಟಕೃತಂ ಮದ್ಯಂ ದದ್ಯಾತ್| ಬೀಜಪೂರಕಾದಿಭಿರ್ದೇಶಸಾತ್ಮ್ಯಾದಿವಶಾದ್ಯಸ್ತೈಃ ಸಮಸ್ತೈರ್ಯಥಾಯೋಗಯುಕ್ತಮ್| ತಥಾ, ಮೇದ್ಯಸ್ಯ-ಮೇದುರಸ್ಯ, ಮಾಂಸಸ್ಯರಸಾ ಹಿತಾಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಾಃ ? ಉಷ್ಣಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಮಲಲವಣಾಶ್ಚ| ತಥಾ, ರಾಗಾಃ ಷಾಡವಾಶ್ಚಾಮ್ರಾಮ್ರಾತಕಪೇಶೀಭಿಃ ಸಂಸ್ಕೃತಾ ಹಿತಾಃ| ಲಕ್ಷಣಮೇಷಾಮೃತುಚರ್ಯಾಮುಕ್ತಮ್ (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೩/೩೦)| ತಥಾ, ಗೋಧೂಮಮಾಷಯೋರ್ವಿಕೃತಿರ್ಹಿತಾ| ಕಿಮ್ಭೂತಾ ? ಮೃದುಃ-ಅತೀಕ್ಷ್ಣಾ, ಚಿತ್ರಾ-ನಾನಾಪ್ರಕಾರಾ, ಮುಖಪ್ರಿಯಾ-ವದನರುಚಿಕೃತ್| ತಥಾ, ಆರ್ದ್ರಿಕಾದಿಗರ್ಭಿಣೀ| [ತಥಾ,] ಅಚ್ಛವಾರುಣೀ ಚ ಹಿತಾ| ಕಿಮ್ಭೂತಾ ? ಸುರಭಿರ್ಲವಣಾ ಶೀತಾ ಚ| ತಥಾ ನಿರ್ಗದಾ-ಪುರಾಣಾ| ತಥಾ, ದಾಡಿಮಾತ್ಸ್ವರಸೋ ಹಿತಃ| ಪಞ್ಚಮೂಲಾತ್ ಕನೀಯಸೋ-ಹೃಸ್ವಾತ್, ಕ್ವಾಥಃ| ಶುಣ್ಠೀಧಾನ್ಯಾಚ್ಚ ಕ್ವಾಥೋ ಹಿತಃ| ತಥಾ, ಮಸ್ತ್ವಾದಿ ಹಿತಮ್| ತಥಾ, ಅಭ್ಯಞ್ಜನಾದಿ ಉಷ್ಣಂ ಹಿತಮ್| ಪ್ರಾವರಣಂ-ಆಚ್ಛದನಂ, ಘನಂ ಹಿತಮ್, ಅಗರುಜಶ್ಚ ಧೂಪೋ ಘನೋ-ಬಹುಲೋ, ಹಿತಃ| ಅಗರುಕುಙ್ಕುಮಪಙ್ಕಾನುಲೇಪನಂ ಹಿತಮ್| ತಥಾ, ಪ್ರಿಯಾ ಹರ್ಷೇಣ-ಪ್ರೀತ್ಯಾ, ಆಲಿಙ್ಗನಂ-ಪರಿಷ್ವಙ್ಗಃ, ತತ್ರ ಯುಕ್ತಾಃ, ಸಂವಾಹನೇಷು-ಶರೀರಮರ್ದನೇಷು ಚ, ಯುಕ್ತಾ ಹಿತಾಃ| ಕುಚಾಶ್ಚೋರವಶ್ಚ ಶ್ರೋಣಯಶ್ಚ ತೇನ ಶಾಲನ್ತೇ ಯಾಸ್ತಾ ಏವಮ್| ತಥಾ, ಯೌವನೇ ನೋಷ್ಣಾಽಙ್ಗಯಷ್ಟಿಃ-ಶರೀರಲತಾ, ಯಾಸಾಂ ತಾ ಏವಮ್|

Adhikarana pittAdhike shArkarAdimadyam pittAdhike pAnakam (19-21) · Śloka 21

| ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣೇ ಬಹುಜಲಂ ಶಾರ್ಕರಂ ಮಧು ವಾ ಯುತಮ್||೧೯|| ರಸೈರ್ದಾಡಿಮಖರ್ಜೂರಭವ್ಯದ್ರಾಕ್ಷಾಪರೂಷಜೈಃ| ಸುಶೀತಂ ಸಸಿತಾಸಕ್ತು ಯೋಜ್ಯಂ ತಾದೃಕ್ ಚ ಪಾನಕಮ್||೨೦|| ಸ್ವಾದುವರ್ಗಕಷಾಯೈರ್ವಾ ಯುಕ್ತಂ ಮದ್ಯಂ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಮ್| |೨೧|

ಸಂ-ಪಿತ್ತಾಧಿಕೇ ಮದಾತ್ಯಯೇ ಬಹುಜಲಂ ಶಾರ್ಕರಂ-ಮದ್ಯವಿಶೇಷಂ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಮಧು-ಮಕ್ಷಿಕಂ ವಾ, ರಸೈರ್ದಾಡಿಮಾದಿಜೈರ್ಯುಕ್ತಮ್| ತಚ್ಚ ಸುಷ್ಠು ಶೀತಂ ಕೃತ್ವಾ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಪರುಷಕಾಣ್ಯತ್ರ ಮಧುರಾಣಿ ಯೋಜ್ಯಾನಿ ನಾಮ್ಲಾನಿ, ತೇಷಾಂ ಕಫಪಿತ್ತಕರತ್ವಾತ್| ತಥಾ ಚ ಮುನಿಃ (ಚ. ಸೂ. ಅ. ೨೭/೧೩೨) "ಅಮ್ಲಂ ಪರುಷಕಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಬದರಾಣ್ಯಾರುಕಾಣಿ ಚ| ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಕೋಪೀಣಿ" ಇತಿ| ತಾದೃಕ್ ಚ-ಸುಶೀತಂ, ಪನಕಂ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಸಹ ಸಿತಾಸಕ್ತುಭಿರ್ವತತೇ ಯತ್ತದೇವಮ್| ಸಕ್ತವಶ್ಚ ಲಾಜಾನಾಂ ಯೋಜ್ಯಾಃ, ಯೋಗ್ಯತರತ್ವಾತ್, ನ ತು ಯವಾನಾಮ್| ತಥಾ, ಸ್ವಾದುವರ್ಗಸ್ಯ ಕ್ವಾಥೇನ ಸಂಯುಕ್ತಂ ಮದ್ಯಂ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಯೋಜ್ಯಮ್|

Adhikarana pittAdhike shAlyAdyannam (21-22) · Śloka 22

| ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಮಶ್ನೀಯಾಚ್ಛಶಾಜೈಣಕಪಿಞ್ಜಲೈಃ||೨೧|| ಸತೀನಮುದ್ಗಾಮಲಕಪಟೋಲೀದಾಡಿಮೈ ರಸೈಃ| |೨೨|

ಸ೦-ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕ ಭುಞ್ಜೀತ| ಕೈಃ ಸಹ ? ಶಶಾದಿಜೈ ರಸೈರ್ದೇ ಶಾದಿಸಾತ್ಮ್ಯವಶಾತ್ ಸತೀನಾದಿಜೈಶ್ಚ ರಸೈಃ|

Adhikarana pittAdhike samutlkiShTakaPapitte vamanam,pittAdhike tataH saMsargIkramaH (22-24) · Śloka 24

| ಕಫಪಿತ್ತಂ ಸಮುಕ್ತ್ಲಿಷ್ಟಮುಲ್ಲಿಖೇತ್ತೃಡ್ವಿದಾಹವಾನ್||೨೨|| ಪೀತ್ವಾಽಮ್ಬು ಶೀತಂ ಮದ್ಯಂ ವಾ ಭೂರೀಕ್ಷುರಸಸಂಯುತಮ್| ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಂ ವಾ ಸಂಸರ್ಗೀ ತರ್ಪಣಾದಿಃ ಪರಂ ಹಿತಃ||೨೩|| ತಥಾಽಗ್ನಿರ್ದೀಪ್ಯತೇ ತಸ್ಯ ದೋಷಶೇಷಾನ್ನಪಾಚನಃ| |೨೪|

ಸ೦-ತೃಡ್ವಿದಾಹವಾನ್ ಮದಾತ್ಯಯೀ ಕಫಪಿತ್ತಂ ಸಮುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಂ-ಸಮುತ್ಥಿತಂ ಸ್ವಸ್ಥಾನಾಚ್ಚ್ಯುತಾಭಾಸಂ, ಸಮ್ಯಗ್ವಮೇತ್| ಕಿಂ ಕೃತ್ವಾ ? ಅಮ್ಬು ಶೀತಂ ಪೀತ್ವಾ, ಮದ್ಯಂ ವಾ ಭೂರಿಣೇಕ್ಷುರಸೇನ ಸಂಯುತಂ ಪೀತ್ವಾ, ಅಥವಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಂ ಪೀತ್ವಾ| ಪರಂ-ಅನನ್ತರಂ, ಸಂಸರ್ಗೀ ತರ್ಪಣಾದಿಃ ಸುಷ್ಠು ಹಿತಃ| ಕೃತವಮನಾದಿಕಸ್ಯಾನನ್ತರಂ ಪೇಯಾದಿಕ್ರಮಃ ಸಂಸರ್ಗೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಏವಂ ಕೃತೇ ಸತಿ ತಸ್ಯ-ಮದಾತ್ಯಯಿನಃ, ಅಗ್ನಿರ್ದೀಪ್ಯತೇ| ಕಿಮ್ಭೂತಃ ? ದೋಷಶೇಷಸ್ಯಾನ್ನಸ್ಯ-ಆಹಾರಸ್ಯ ಚ, ಪಾಚನಃ|

Adhikarana pittAdhike saraktaniShThIvakAsAdau auShadham (24-26) · Śloka 26

| ಕಾಸೇ ಸರಕ್ತನಿಷ್ಠೀವೇ ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ತನರುಜಾಸು ಚ||೨೪|| ತೃಷ್ಣಾಯಾಂ ಸವಿದಾಹಾಯಾಂ ಸೋತ್ಕ್ಲೇಶೇ ಹೃದಯೋರಸಿ| ಗುಡೂಚೀಭದ್ರಮುಸ್ತಾನಾಂ ಪಟೋಲಸ್ಯಾಥವ ರಸಮ್||೨೫|| ಸಶೃಙ್ಗಬೇರಂ ಯುಞ್ಜೀತ ತಿತ್ತಿರಿಪ್ರತಿಭೋಜನಮ್| |೨೬|

ಸಂ-ಪಿತ್ತಮದಾತ್ಯಯೇ ಕಾಸೇ ರಕ್ತನಿಷ್ಠೀವಸಹಿತೇ ಪಾರ್ಶ್ವಾದಿರುಜಾಸು ಚ ತೃಷ್ಣಾಯಾಂ ವಿದಾಹಸಿತಾಯಾಂ ಹೃದಯ ಉರಸಿ ಚ ಸೋತ್ಕ್ಲೇಶೇ ಸತಿ ಗುಡೂಚ್ಯಾದೀನಾಂ ರಸಮಥವಾ ಪಟೋಲಸ್ಯ ರಸಂ ಸನಾಗರಂ ಯುಞ್ಜೀತ| ಅಲ್ಪಸ್ತಿತ್ತಿರಿಸ್ತಿತ್ತಿರಿಪ್ರತಿ| "ಸುಪ್ಪ್ರತಿನಾ ಮಾತ್ರಾರ್ಥೇ" ಇತ್ಯವ್ಯಯೀಭಾವಃ|

Adhikarana pittAdhike atitRuShNAdau pAnamannaM ca (26-27) · Śloka 27

| ತೃಷ್ಯತೇ ಚಾತಿ ಬಲವದ್ವಾತಪಿತ್ತೇ ಸಮುದ್ಧತೇ||೨೬|| ದದ್ಯಾದ್ ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಂ ಪಾನಂ ಶೀತಂ ದೋಷಾನುಲೋಮನಮ್| ಜೀರ್ಣೇಽದ್ಯಾನ್ಮಧುರಾಮ್ಲೇನ ಛಾಗಮಾಂಸರಸೇನ ಚ||೨೭||

ಸ೦-ಅತಿತೃಷ್ಯತೇ ಚ ಪುರುಷಾಯ ವಾತಪಿತ್ತೇಽಧಿಕೇ ಸತಿ ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಪಾನಂ ದದ್ಯಾತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಶೀತಲಂ ತಥಾ ದೋಷಾನುಲೋಮನಮ್| ಜೀರ್ಣೇ ಚ ತಸ್ಮಿನ್ ಛಾಗಮಾಂಸರಸೇನ ಮಧುರಾಮ್ಲೇನಾಶ್ನೀಯಾತ್|

Adhikarana pittAdhike tRuShNAyAM pAnam (28-29) · Śloka 29

ತೃಷ್ಯಲ್ಪಶಃ ಪಿಬೇನ್ಮದ್ಯಂ ಮದಂ ರಕ್ಷನ್ ಬಹೂದಕಮ್| ಮುಸ್ತದಾಡಿಮಲಾಜಾಮ್ಬು ಜಲಂ ವಾ ಪರ್ಣಿನೀಶೃತಮ್||೨೮|| ಪಾಟಲ್ಯುತ್ಪಲಕನ್ದೈರ್ವಾ ಸ್ವಭಾವಾದೇವ ವಾ ಹಿಮಮ್| |೨೯|

ಸ೦-ತೃಷಿ ಸತ್ಯಾಮಲ್ಪಂ-ಮನ್ದಂ, ಮದಂ ರಕ್ಷನ್ ಬಹೂದಕಂ ಮದ್ಯಂ ಪಿಬೇತ್| ಮುಸ್ತಾದಿಜಲಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ಪರ್ಣಿನೀಭಿಃ ಕ್ವಥಿತಂ ವಾ ಪಟೋ (ಪಾಟ)ಲ್ಯಾದಿಶೃತಾಂ ವಾ ಸರ್ವಮೇತಚ್ಛೀತಂ ಪಾತ್ವ್ಯಮ್| ಯತ್ತೋಯಂ ಸ್ವಭಾವಾದೇವ ವಾ ಹಿಮಮಿತಿ|

Adhikarana pittAdhike abdhAtukShINAdau pAnam (29-30) · Śloka 30

| ಮದ್ಯಾತಿಪಾನಾದಬ್ಧಾತೌ ಕ್ಷೀಣೇ ತೇಜಸಿ ಚೋದ್ಧತೇ||೨೯|| ಯಃ ಶುಷ್ಕಗಲತಾಲೋವ್ಷ್ಠೋ ಜಿಹ್ವಾಂ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಯ ಚೇಷ್ಟತೇ| ಪಾಯಯೇತ್ಕಾಮತೋಽಮ್ಭಸ್ತಂ ನಿಶೀಥಪವನಾಹತಮ್||೩೦||

ಸ೦-ಮದ್ಯಾತಿಪಾನಾದ್ಧೇತೋರಬ್ಧಾತೌ ಕ್ಷೀಣೇ-ಅಲ್ಪೀಭೂತೇ, ತೇಜಸಿ ಚೋದ್ಧತೇ-ಕ್ಷೋಭಿತೇ ಸತಿ, ಯಃ ಪುರುಷಃ ಶುಷ್ಕಗಲತಾಲ್ವೋಷ್ಠಃ ಸನ್ ಜಿಹ್ವಾಂ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಯ-ನಿಃಸಾರ್ಯ, ಚೇಷ್ಟತೇ-ಇತಶ್ಚೇತಶ್ಚ ಲುಠ್ತಿ, ತಂ-ನರಂ, ಕಾಮತಃ-ಇಚ್ಛಯಾ, ಅಮ್ಭೋ ನಿಶೀಥೇ ಯಃ ಪವನಸ್ತೇನಾಹತಂ ಪಾಯಯೇತ್|

Adhikarana pittAdhike tRu~aNAnAshako mukhAlepaH (31) · Śloka 31

ಕೋಲದಾಡಿಮವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಚುಕ್ರೀಕಾಚುಕ್ರಿಕಾರಸಃ| ಪಞ್ಚಾಮ್ಲಕೋ ಮುಖಾಲೇಪಃ ಸದ್ಯಸ್ತೃಷ್ಣಂ ನಿಯಚ್ಛತಿ||೩೧||

ಸಂ-ಕೋಲಾದಿಭಿಃ ಪಞ್ಚಾಮ್ಲಕೋ ಮುಖಾಲೇಪೋ ದ್ರಾಕ್ ತೃಷ್ಣಾಂ ಶಮಯತಿ|

Adhikarana pittAdhike dAhe~atishishiro vidhiH pittAdhike dAhe~arohiNIshirAvedhaH (32-33) · Śloka 33

ತ್ವಚಂ ಪ್ರಾಪ್ತಶ್ಚ ಪಾನೋಷ್ಮಾ ಪಿತ್ತರಕ್ತಾಭಿಮೂರ್ಚ್ಛಿತಃ| ದಾಹಂ ಪ್ರಕುರುತೇ ಘೋರಂ ತತ್ರಾತಿಶಿಶಿರೋ ವಿಧಿಃ||೩೨|| ಅಶಾಮ್ಯತಿ ರಸೈಸ್ತೃಪ್ತೇ ರೋಹಿಣೀಂ ವ್ಯಧಯೇಚ್ಛಿರಾಮ್| |೩೩|

ಸ೦-ಪಾನಸ್ಯ ಮದ್ಯಸ್ಯೋಷ್ಮಾ ತ್ವಚಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಪಿತ್ತರಕ್ತಾಭ್ಯಾಮಭಿಮೂರ್ಚ್ಛಿತೋ-ಮಿಶ್ರಿತೋ, ದಾಹಂ ದಾರುಣಂ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ಕುರುತೇ| ತತ್ರ-ದಾಹೇ, [ಅತಿ] ಶೀತೋ ವಿಧಿಃ ಕಾರ್ಯಃ| ಶೀತೋಪಚಾರೇಣಾಪ್ಯಶಾಮ್ಯತಿ ಸತಿ ದಾಹೇ ಮಾಂಸರಸೈಸ್ತೃಪ್ತೇ ನರೇ ರೋಹಿಣೀಸಂಜ್ಞಾಂ ಶಿರಾಂ ವ್ಯಧಯೇತ್, ವೈದ್ಯ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ವ್ಯಧಯೇದಿತಿ 'ಘಟಾದಿತ್ವಾನ್ಮತ್ವೇ' ಹ್ಱಸ್ವಃ|

Adhikarana kaPAdhike vamanopavAsau,kaPAdike shuNThyAdishItakashAyaH (33-34) · Śloka 34

| ಉಲ್ಲೇಖನೋಪವಾಸಾಭ್ಯಾಂ ಜಯೇಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮೋಲ್ಬಣಂ ಪಿಬೇತ್||೩೩|| ಶೀತಂ ಶುಣ್ಠೀಸ್ಥಿರೋದೀಚ್ಯದುಃಸ್ಪರ್ಶಾನ್ಯತಮೋದಕಮ್| |೩೪|

ಸ೦-ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಧಿಕಂ ಮದಾತ್ಯಯಂ ವಮನೋಪವಾಸಾಭ್ಯಾಂ ಜಯೇತ್| ಶುಣ್ಠ್ಯಾದ್ಯನ್ಯತಮೋದಕಂ ಶೀತಕಷಾಯಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana kaPAdhike nirAmakShudhite shArkarAdimadyam (34-35) · Śloka 35

| ನಿರಾಮಂ ಕ್ಷುಧಿತಂ ಕಾಲೇ ಪಾಯಯೇದ್ವಹುಮಾಕ್ಷಿಕಮ್||೩೪|| ಶಾರ್ಕರಂ ಮಧು ವಾ ಜೀರ್ಣಮರಿಷ್ಟಂ ಸೀಧುಮೇವ ವಾ| ರೂಕ್ಷತರ್ಪಣಸಂಯುಕ್ತಂ ಯವಾನೀನಾಗರಾನ್ವಿತಮ್||೩೫||

ಸ೦-ತತೋ ನಿರಾಮಂ ಜಾತಕ್ಷುಧಂ ಸನ್ತಂ, ಕಾಲೇ-ಯತೋಚಿತೇ, ಶಾರ್ಕರಂ ಬಹುಮಾಕ್ಷಿಕಂ-ಬಹುಕ್ಷೌದ್ರಂ, ಪಾಯಯೇತ್| ಮಧು-ಮಾರ್ದ್ವೀಕಂ, ವಾ ಬಹುಕ್ಷೌದ್ರಮ್| ದ್ವಯಮಪ್ಯೇತತ್ ಪುರಾಣಮ್| ತಥಾ, ಅರಿಷ್ಟಂ-ಅಭಯಾದಿಕೃತಂ, ಪಾಯಯೇತ್| ಸೀಧುಂ ವಾ ಪಾಯಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ರೂಕ್ಷಾಯೇ ತರ್ಪಣಾಸ್ತೈಃ ಸಂಯುಕ್ತಂ [ತಥಾ] ಯವಾನೀಶುಣ್ಠೀಭ್ಯಾಂ ಸಂಯುಕ್ತಮ್|

Adhikarana kaPAdike yavagodhUmAdyannaM mAMsarasaSca (36-37) · Śloka 37

ಯೂಷೇಣ ಯವಗೋಧೂಮಂ ತನುನಾಽಲ್ಪೇನ ಭೋಜಯೇತ್| ಉಷ್ಣಾಮ್ಲಕಟುತಿಕ್ತೇನ ಕೌಲತ್ಥೇನಾಲ್ಪಸರ್ಪಿಷಾ||೩೬|| ಶುಷ್ಕಮೂಲಕಜೈಶ್ಚ್ಛಾಗೈ ರಸೈರ್ವಾ ಧನ್ವಚಾರಿಣಾಮ್| ಸಾಮ್ಲವೇತಸವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಪಟೋಲೀವ್ಯೋಷದಾಡಿಮೈಃ||೩೭||

ಸ೦-ತಥಾ ಕೌಲತ್ಥೇನ ಯೂಷೇಣ ಯವಗೋಧೂಮಂ ಭೋಜಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತೇನ ? ತನುನಾ-ಸ್ವಚ್ಛೇನ| ತಥಾ, ಅಲ್ಪೇನೋಷ್ಣಾಮ್ಲಕಟುತಿಕ್ತೇನಾಲ್ಪಘೃತೇನ| ಅಥವಾ, ಶುಷ್ಕಮೂಲಕಜೈ ರಸೈಶ್ಛಾರೈವಾ ರಸೈರ್ಧನ್ವಚಾರಿಣಾಂ ವಾ ರಸೈರ್ಭೋಜಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ? ಸಹಾಮ್ಲವೇತಸತಿತ್ತಿಡೀಕಪಟೋಲಪತ್ರತ್ರಿಕಟುಕದಾಡಿಮೈಃ|

Adhikarana kaPAdike mAMsaM mAdhavapAnaM ca (38-40) · Śloka 40

ಪ್ರಭೂತಶುಣ್ಠೀಮರಿಚಹರಿತಾರ್ದ್ರಕಪೇಶಿಕಮ್| ಬೀಜಪೂರರಸಾದ್ಯಮ್ಲಭೃಷ್ಟನೀರಸರ್ವತಿತಮ್||೩೮|| ಕರೀರಕರಮರ್ದಾದಿ ರೋಚಿಷ್ಣು ಬಹುಶಾಲನಮ್| ಪ್ರವ್ಯಕ್ತಾಷ್ಟಾಙ್ಗಲವಣಂ ವಿಕಲ್ಪಿತನಿಮರ್ದಕಮ್||೩೯|| ಯಥಾಗ್ನಿ ಭಕ್ಷಯನ್ ಮಾಂಸಂ ಮಾಧವಂ ನಿಗದಂ ಪಿಬೇತ್| |೪೦|

ಸ೦-ಮಾಂಸಂ ಯಥಾಗ್ನಿ-ಅಗ್ನ್ಯನತಿಕ್ರಮೇಣ, ಭಕ್ಷ್ಯನ್ ಮಾಧವಂ ನಿಗದಂಪುರಾಣಂ, ಪಿಬೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ಮಾಂಸಮ್ ? ವಿವಿಧೈಃ ಪ್ರಕಾರೈಃ ಕಲ್ಪಿತೋನಿಷ್ಪಾದಿತೋ, ನಿಮರ್ದಕೋ ಯೇನ ಮಾಂಸೇನ ತದ್ವಿಕಲ್ಪಿತನಿಮರ್ದಕಮ್| ತದೇವ ವಿವಿಧಪ್ರಕಾರತ್ವಂ ನಿಮರ್ದಕಸ್ಯಾಹ-ಪ್ರಭೂತಾಃ-ಉತ್ಕಟಾಃ, ಶುಣ್ಠೀ ಮರೀಚಹರಿತಾರ್ದ್ರಕಪೇಶಯೋ ಯಸ್ಮಿಂಸ್ತದೇವಮ್| ಹರಿತಾರ್ದ್ರಕಸ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಕೃತಾ ದೀರ್ಘಾಕಾರಾ ಅವಯವಾಃ ಪೇಶಯ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ಬೀಜಪೂರರಸಾದಿಭಿರಮ್ಲಸ್ತಥಾ ಭೃಷ್ಟೋ-ಯಥಾಯಥಂ ಸ್ನೇಹಾದಿನಾ, ನೀರಸಃ-ಶುಷ್ಕಪ್ರಾಯೋ, ವರ್ತಿತೋವ್ಯಞ್ಜನಪ್ರಕಾರೋ, ಯತ್ರ ತದೇವಮ್| ಕರೀರಾದಿ ರೋಚಿಷ್ಣು-ರೋಚನಶೀಲಂ, ಬಹು-ಪ್ರಭೂತಂ, ಶಾಲನಂ-ಹರಿತಕಂ, ಯಸ್ಮಿನ್| ತಥಾ, ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ವ್ಯಕ್ತಂ ಸ್ಪಷ್ಟಂ, ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮಷ್ಟಾಙ್ಗಲವಣಂ ಯತ್ರ| ತದೇವಂ ವಿವಿಧಂ ಕಲ್ಪನಂ ಕೃತಮ್| ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಣಾನ್ಯೇತಾನಿ|

Adhikarana kaPAdike aShTA~ggalavaNam (40-41) · Śloka 41

| ಸಿತಾಸೌವರ್ಚಲಾಜಾಜೀತಿತ್ತಿಡೀಕಾಮ್ಲವೇತಸಮ್||೪೦|| ತ್ವಗೇಲಾಮರಿಚಾರ್ಧಾಂಶಮಷ್ಟಾಙ್ಗಲವಣಂ ಹಿತಮ್| ಸ್ರೋತೋವಿಶುದ್ಧ್ಯಗ್ನಿಕರಂ ಕಫಪ್ರಾಯೇ ಮದಾತ್ಯಯೇ||೪೧||

ಸ೦-ಸಿತಾದ್ಯೈರಷ್ಟಾಙ್ಗಲವಣಮನ್ವರ್ಥಸಂಜ್ಞಂ ಮದಾತ್ಯಯೇ ಹಿತಮ್| ಸ್ರೋತಃಶುದ್ಧಿಕೃದಗ್ನಿದೀಪನಂ ಚ|

Adhikarana kaPAdike rUkShoShNodvartanAdi kaPAdike sakAmastrIBiryuttayAjAgaraNam (42-43) · Śloka 43

ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣೋದ್ವರ್ತನೋದ್ಧರ್ಷಸ್ನಾನಭೋಜನಲಙ್ಘನೈಃ| ಸಕಾಮಾಭಿಃ ಸಹ ಸ್ತ್ರೀಭಿರ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಜಾಗರಣೇನ ಚ||೪೨|| ಮದಾತ್ಯಯಃ ಕಫಪ್ರಾಯಃ ಶೀಘ್ರಂ ಸಮುಪಶಾಮ್ಯತಿ| |೪೩|

ಸ೦-ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣೈರುದ್ವರ್ತನಾದಿಭಿರ್ಲಙ್ಘನೇನ ತಥಾ ಯುಕ್ತ್ಯಾ-ದೇಶಕಾಲಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಿಣ್ಯಾ, ಸಕಾಮಾಭಿರ್ದಯಿತಾಭಿಃ ಸಹ ಯಜ್ಜಾಗರಣಂ ತೇನ ಚ ಕಫಾಧಿಕೋ ಮದಾತ್ಯಯೋ ದ್ರಾಗೇವ ಶಮಂ ಯಾತಿ|

Adhikarana sannipAte dashavidhe cikitsA (43-44) · Śloka 44

| ಯದಿದಂ ಕರ್ಮ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಪೃಥಗ್ದೋಷಬಲಂ ಪ್ರತಿ||೪೩|| ಸನ್ನಿಪಾತೇ ದಶವಿಧೇ ತಚ್ಛ್ಹೇಷೇಽಪಿ ವಿಕಲ್ಪಯೇತ್| |೪೪|

ಸ೦-"ತತ್ರ ವಾತೋಲ್ಬಣೇ ಮದ್ಯಂ" (ಶ್ಲೋ. ೧೨) ಇತ್ಯಾದಿ| "ಪಿತ್ತೋಲಬಣೇ ಬಹುಜಲಂ" (ಶ್ಲೋ ೧೯) ಇತ್ಯಾದಿ, ತಥಾ "ಉಲ್ಲೇಖನೋಪವಾಸಾಭ್ಯಾಂ ಜಯೇಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮೋಲ್ಬಣಂ" (ಶ್ಲೋ ೩೩) ಇತ್ಯಾದಿ ಚ ತ್ರಿವಿಧಂ ಸನ್ನಿಪಾತಂ ಪೃಥಗ್ದೋಷಬಲಂ ಪ್ರತಿ ಲಕ್ಷೀಕೃತ್ಯ ಕರ್ಮ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಕರ್ಮದಮುಕ್ತಮ್| ನ ಕೇವಲಮತ್ರ ತ್ರಿವಿಧೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇ, ಶೇಷೇಽಪಿ ದಶವಿಧೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ವಿಕಲ್ಪಯೇತ್-ವಿವಿಧಂ ಕೃತ್ವಾ ಕಲ್ಪಯೇತ್,- ಕುರ್ಯಾಟ್, ವೈದ್ಯ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಏತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ,-ವಾತೋಲ್ಬಣೇ ಮದಾತ್ಯಯಜೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಯತ್ಕರ್ಮ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ತಥಾ ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣೇ ಮದಾತ್ಯಯಜೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಯತ್ಕರ್ಮ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ತದೇವ ವಾತಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣೇ ಕುರ್ಯಾತ್| ಏವಂ ದೋಷಬಲಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ಮದಾತ್ಯಯೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕುರ್ಯಾಟ್| ಸ ದಶವಿಧಃ ಸನ್ನಿಪಾತಃ ಶಿಷ್ಯಹಿತಾಯ ಪದ್ಯೇನ ಪ್ರದರ್ಶ್ಯತೇ,-"ಉತ್ಕರ್ಷೇಣ ತ್ವೇಕೋ ಮದ್ಯೇನ ದ್ವೌ ತದಾಽಽದಿಮಃ| ಉತ್ಕರ್ಷೇಣ ಯದಾ ದ್ವೌ ತು ಮಧ್ಯೇನೈಕೋ ದ್ವಿತೀಯಕಃ|| ಏಕೋ ಮಧ್ಯೇನ ದೋಷಃ ಸ್ಯಾದ್ ದ್ವಾವಲ್ಪೇನ ತೃತೀಯಕಃ| ಉತ್ಕರ್ಷೇಣೈಕ ಏವ ಸ್ಯಾದಲ್ಪೇನ ದ್ವೌ ಚತುರ್ಥಕಃ|| ಉತ್ಕರ್ಷೇಣ ಯದಾ ದ್ವೌ ತು ಅಲ್ಪೇನೈಕಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮಃ| ಏಕೋಽಲ್ಪೇನ ತು ಮಧ್ಯೇನ ದ್ವೌ ದೋಷಾವಿತಿ ಷಷ್ಠಕಃ|| ಉತ್ಕರ್ಷೇಣ ಸಮಸ್ತಾಃ ಸ್ಯುರೇವಂ ಭವತಿ ಸಪ್ತಮಃ| ಮಧ್ಯೇನ ಸರ್ವೇಽಪಿ ಯದಾ ತದಾ ಭವತಿ ಚಾಷ್ಟಮಃ|| ಅಲ್ಪೇನ ಸರ್ವೇಽಪಿ ಯದಾ ತದಾ ತು ನವಮಃ ಸ್ಮೃತಃ| ಅಲ್ಪೇನೇಕೋ ಮಧ್ಯೇನೈಕಸ್ತದಾ ತ್ವನ್ತ್ಯ ಇತಿ ಸ್ಫುಟಾಃ|| ಸನ್ನಿಪಾತಸ್ಯ ಮುನಿನಾ ದಶ ಭೇದಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತತಾಃ|" ಇತಿ|

Adhikarana sannipAte tvAgAdi pAnakam (44-46) · Śloka 46

| ತ್ವಙ್ನಾಗಪುಷ್ಪಮಗಧಾಮರಿಚಾಜಾಜಿಧಾನ್ಯಕೈಃ||೪೪|| ಪರುಷಕಮಧೂಕೈಲಾಸುರಾಹ್ವೈಶ್ಚ ಸಿತಾನ್ವಿತೈಃ| ಸಕಪಿತ್ಥರಸಂ ಹೃದ್ಯಂ ಪಾನಕಂ ಶಶಿಬೋವಿತಮ್||೪೫|| ಮದಾತ್ಯಯೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಪೇಯಂ ರುಚ್ಯಗ್ನಿದೀಪನಮ್| |೪೬|

ಸ೦-ತ್ವಗಾದಿಭಿಃ ಶರ್ಕರಾನ್ವಿತೈಃ ಕಪಿತ್ಥರಸಯುಕ್ತಂ ಕರ್ಪೂರಕೃತಾಧಿವಾಸಂ ಪಾನಕಂ ಸರ್ವೇಷು ಮದಾತ್ಯಯೇಷು ಪಾತವ್ಯಂ ರುಚ್ಯಗ್ನಿವೃದ್ಧಿಕರಮ್|

Adhikarana sannipAte harShaNI kriyA (46-47) · Śloka 47

| ನಾವಿಕ್ಷೋಭ್ಯ ಮನೋ ಮದ್ಯಂ ಶರೀರಮವಿಹನ್ಯ ವಾ||೪೬|| ಕುರ್ಯಾನ್ಮದಾತ್ಯಯಂ ತಸ್ಮಾದಿಷ್ಯತ ಹರ್ಷಣೀ ಕ್ರಿಯಾ| |೪೭|

ಸ೦-ಮದ್ಯಂ ಯಸ್ಮಾನ್ಮಾನಸಂ ನಾವಿಕ್ಷೋಭ್ಯ-ಅಪಿ ತು ಮನಸಃ ಪ್ರಕ್ಷೋಭಣಂ ಕೃತ್ವಾ, ನ ಚ ಶರೀರಸ್ಯ ವಿಹನನಮಕೃತ್ವಾ, ಏವಮೇವ ಯಥಾ ಕಥಞ್ಚಿನ್ಮದಾತ್ಯಯಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಯತಶ್ಚೈವಂ ತಸ್ಮಾದ್ಧೇತೋರ್ಹರ್ಷೋತ್ಪಾದಿಕಾ ಕ್ರಿಯಾ ಏಷ್ಟವ್ಯಾ| ನಾಕ್ಷೋಭ್ಯೇತ್ಯಯಂ ಪಾಠೋ ನ ಶ್ರೇಯಾನ್, ಲ್ಯಬಾದೇಶಸ್ಯಾತ್ರ ದುರ್ಲಭತ್ವಾತ್|

Adhikarana sannipAte eBirashAnte payaH pAnam (47-49) · Śloka 49

| ಸಂಶುದ್ಧಿಶಮನಾದ್ಯೇಷು ಮದದೋಷಃ ಕೃತೇಷ್ವಪಿ||೪೭|| ನ ಚೇಚ್ಛಾಮ್ಯೇತ್ಕಫೇ ಕ್ಷೀಣೇ ಜಾತೇ ದೌರ್ವಲ್ಯಲಾಘವೇ| ತಸ್ಯ ಮದ್ಯವಿದಗ್ಧಸ್ಯ ವಾತಪಿತ್ತಾಧಿಕಸ್ಯ ಚ||೪೮|| ಗ್ರೀಷ್ಮೋಪತಪ್ತಸ್ಯ ತರೋರ್ಯಥಾ ವರ್ಷಂ ತಥಾ ಪಯಃ| |೪೯|

ಸ೦-ಸಂಶುದ್ಧಿಶಮನಾದ್ಯೇಷೂಪಕ್ರಮೇಷು ಕೃತೇಷ್ವಪಿ ಯದಿ ಮದದೋಷೋಮದ್ಯೋತ್ಥೋ ವ್ಯಾಧಿಃ, ನ ಶಾಮ್ಯೇತ್, ತಸ್ಯ ಮದ್ಯೇನ ವಿದಗ್ಧಸ್ಯಾತ ಏವ ಚ ಕಫೇ ಸೌ-ಯಧಾತೌ ಕ್ಷೀಣೇಽತ ಏವ ಜಾತೇ ದೌರ್ಬಲ್ಯಲಾಘವೇ-ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣತ್ವೇ ಕಾರ್ಶ್ಯೇ ಚ ಸತಿ, ತದಾನೀಂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾದ್ವಾತಪಿತ್ತಯೋರತಿರಿಕ್ತತಾ, ವಾತಪಿತ್ತಧಿಕಸ್ಯ ಚ ಕ್ಷೀಣೌಜಸ್ತ್ವಾತ್ತಥಾ ಪಯಃ ಪಥ್ಯಮ್| ಯಥಾ ಗ್ರೀಷ್ಮೋಪತಪ್ತಸ್ಯ ತರೋರ್ವರ್ಷಮ್| ವರ್ಷಮಿತಿ ಕೃದ್ವಿಧೌ "ಭಯಾದೀನಾಮುಪಸಙ್ಖ್ಯಾನಮ್" ಇತ್ಯಚ್|

Adhikarana payaH pAne upapattiH (49-50) · Śloka 50

ಮದ್ಯಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ಹಿ ಕ್ಷೀಣಂ ಕ್ಷೀರಮಾಶ್ವೇವ ಪುಷ್ಯತಿ||೪೯|| ಓಜಸ್ತುಲ್ಯಂ ಗುಣೈಃ ಸರ್ವೈರ್ವಿಪರೀತಂ ಚ ಮದ್ಯತಃ|೫೦|

ಸ೦-ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ತಸ್ಯ-ತುಲ್ಯಂ ಗುಣೈಃ ಸರ್ವೈಃ-ಗುರ್ವಾದಿಭಿರೋಜಸಃ ಕ್ಷೀರಂ, ಮದ್ಯಾಚ್ಚ ವಿಪರೀತಂ ಗುಣೈಃ| ತಥಾ ಚ ಮುನಿಃ (ಚ. ಸೂ. ಅ. ೨೭/೨೧೭)-"ಸ್ವಾದು ಶೀತಂ ಮೃದು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಬಹಲಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಚ್ಛಿಲಮ್| ಗುರು ಮನ್ದಂ ಪ್ರಸನ್ನಂ ಚ ಗವ್ಯಂ ದಶಗುಣಂ ಪಯಃ|| ತದೇವಂಗುಣಮೇವೌಜಃ ಸಾಮಾನ್ಯಾದಭಿವರ್ಧಯೇತ್|" ಇತಿ| ಯತಶ್ಚೈವಂ ತಸ್ಮಾನ್ಮದ್ಯಕ್ಷೀಣಸ್ವ ಕ್ಷೀಣಮೋಜಃ ಕ್ಷೀರಮಾಶ್ಚೇವ ಪುಷ್ಯತಿ-ವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಪಯತಿ, ನ ತ್ವಪರಂ, ದ್ರವ್ಯಂ, ಯಥೋಕ್ತಹೇತ್ವಭಾವಾತ್|

Adhikarana payasAvihate roge madyapAnam (50-51) · Śloka 51

| ಪಯಸಾ ವಿಹತೇ ರೋಗೇ ಬಲೇ ಜಾತೇ ನಿವರ್ತಯೇತ್||೫೦|| ಕ್ಷೀರಪ್ರಯೋಗಂ, ಮದ್ಯಂ ಚ ಕ್ರಮೇಣಾಲ್ಪಾಲ್ಪಮಾಚರೇತ್| ನ ವಿಕ್ಷಯಧ್ವಂಸಕೋತ್ಥೈಃ ಸ್ಪೃಶೇತೋಪದ್ರವೈರ್ಯಥಾ||೫೧||

ಸ೦-ಪಯಸಾ ರೋಗೇ-ಮದಾತ್ಯಯಾಖ್ಯೇ, ನಿವರ್ತಿತೇ ಬಲೇ ಜಾತೇ ಸತಿ ಮದ್ಯೋಚಿತಃ ಪುಮಾನ್ ಕ್ಷೀರಪ್ರಯೋಗಂ ನಿವರ್ತಯೇತ್| ಮದ್ಯಂ ಚಾಲ್ಪಾಲ್ಪಂ ಕ್ರಮೇಣೋಪಯುಞ್ಜೀತ| ಯಥಾ ವಿಕ್ಷಯಧ್ವಂಸಕೋದ್ಭವೈರುಪದ್ರವೈರಸೌ ನ ಸ್ಪೃಶೇತ| ವಿಕ್ಷಯೋದ್ಭವಾ ವಿಕಾರಾಃ-ಕಾಯಶಿರೋರೋಗಾದ್ಯಾಃ (ಹೃಂಇ.ಅ.೬/೨೨), ಧ್ವಂಸಕೋಪದ್ರವಾಃ-ಶ್ಲೇಷ್ಮನಿಷ್ಠೀವಾದಯಃ (ಹೃಂಇ.ಅ.೬/೨೨)|

Adhikarana vikShayadhvaMsakayoScikitsA (52-53) · Śloka 53

ತಯೋಸ್ತು ಸ್ಯಾದ್ಧೃ ಕ್ಷೀರಂ ಬಸ್ತಯೋ ಬೃಂಹಣಾಃ ಶಿವಾಃ| ಅಭ್ಯಙ್ಗೋದ್ವರ್ತನಸ್ನಾನಾನ್ಯನ್ನಪಾನಂ ಚ ವಾತಜಿತ್||೫೨|| ಯುಕ್ತಮದ್ಯಸ್ಯ ಮದ್ಯೋತ್ಥೋ ನ ವ್ಯಾಧಿರುಪಾಜಾಯತೇ| ಅತೋಽಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ಯೋಗೋ ಯಃ ಸುಖಾಯೈವ ಕೇವಲಮ್||೫೩||

ಸ೦-ತಯೋರ್ವಿಕ್ಷಯಧ್ವಂಸಕಯೋರ್ಘೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ಚ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ ಬಸ್ತಯೋ ಬೃಂಹಣಾಃ ಶಿವಾಃ-ನಿರಪಾಯಾಃ| ತಥಾ, ಆಬ್ಯಾಙ್ಗಾದೀನಿ ಯಚ್ಚ ವಾತಜಿದನ್ನಪಾನಂ ತಚ್ಚ ಸ್ಯಾತ್| ಸ೦-ಯುಕ್ತಮದ್ಯಸ್ಯ ಪುಂಸೋ ಮದ್ಯೋತ್ಥೋ ವ್ಯಾಧಿರ್ನೋಪಜಾಯತೇ, ಯುಕ್ತಮದ್ಯತ್ವಾತ್| ಅತಃ-ಅಸ್ಮಾದ್ಧೇತೋಃ, ಅಸ್ಯ-ಮದ್ಯಸ್ಯ, ಸಂಯೋಗೋ ವಕ್ಷ್ಯತೇ| ಯಃ ಕೇವಲಂ ಸುಖಾಯೈವ ಸ್ಯಾತ್| ಅಧುನಾ ಸುರಾಂ ಸಮ್ಪನ್ನಾಮಾಹ-

Adhikarana surApAnasya guNAH stutiSca (54-67) · Śloka 67

ಆಶ್ವಿನಂ ಯಾ ಮಹತ್ತೇಜೋ ಬಲಂ ಸಾರಸ್ವತಂ ಚ ಯಾ| ದಧಾತ್ಯೈನ್ದ್ರಂ ಚ ಯಾ ವೀರ್ಯಂ ಪ್ರಭಾವಂ ವೈಷ್ಣವಂ ಚ ಯಾ||೫೪|| ಅಸ್ತ್ರಂ ಮಕರಕೇತೋರ್ಯಾ ಪುರುಷಾರ್ಥೋ ಬಲಸ್ಯ ಯಾ| ಸೌತ್ರಾಮಣ್ಯಾಂ ದ್ವಿಜಮುಖೇ ಯಾ ಹುತಾಶೇ ಚ ಹೂಯತೇ||೫೫|| ಯಾ ಸರ್ವೌಷಧಿಸಮ್ಪೂರ್ಣಾನ್ಮಥ್ಯಮಾನಾತ್ಸುರಾಸುರೈಃ| ಮಹೋದಧೇಃ ಸಮುದ್ಭೂತಾ ಶ್ರೀಶಶಾಙ್ಕಾಮೃತೈಃ ಸಹ||೫೬|| ಮಧುಮಾಧವಮೈರೇಯಸೀಧುಗೌಡಾಸವಾದಿಭಿಃ| ಮದಶಕ್ತಿಮನುಜ್ಜನ್ತೀ ಯಾ ರೂಪೈರ್ಬಹುಭಿಃ ಸ್ಥಿತಾ||೫೭|| ಯಾಮಾಸ್ವಾದ್ಯ ವಿಲಾಸಿನ್ಯೋ ಯಥಾರ್ಥಂ ನಾಮ ಬಿಭ್ರತಿ| ಕುಲಾಙ್ಗನಾಽಪಿ ಯಾಂ ಪೀತ್ವಾ ನಯತ್ಯುದ್ಧತಮಾನಸಾ||೫೮|| ಅನಙ್ಗಾಲಿಙ್ಗಿತೈರಙ್ಗೈಃ ಕ್ವಾಪಿ ಚೇತೋ ಮುನೇರಪಿ| ತರಙ್ಗಭಙ್ಗಭ್ರುಕುಟೀತರ್ಜನೈರ್ಮಾನಿನೀಮನಃ||೫೯|| ಏಕಂ ಪ್ರಸಾದ್ಯ ಕುರುತೇ ಯಾ ದ್ವಯೋರಪಿ ನಿರ್ವೃತಿಮ್| ಯಥಾಕಾಮಂ ಭಟಾವಾಪ್ತಿಪರಿಹೃಷ್ಟಾಪ್ಸರೋಗಣೇ||೬೦|| ತೃಣವತ್ಪುರುಷಾ ಯುದ್ಧೇ ಯಾಮಾಸ್ವಾದ್ಯ ತ್ಯಜನ್ತ್ಯಸೂನ್| ಯಾಂ ಶೀಲಯಿತ್ವಾಽಪಿ ಚಿರಂ ಬಹುಧಾ ಬಹುವಿಗ್ರಹಾಮ್||೬೧|| ನಿತ್ಯಂ ಹರ್ಷಾತಿವೇಗೇನ ತತ್ಪೂರ್ವಮಿವ ಸೇವತೇ| ಶೋಕೋದ್ವೇಗಾರತಿಭಯೈರ್ಯಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನಾಭಿಭೂಯತೇ||೬೨|| ಗೋಷ್ಠೀಮಹೋತ್ಸವೋದ್ಯಾನಂ ನ ಯಸ್ಯಾಃ ಶೋಭತೇ ವಿನಾ| ಸ್ಮೃತ್ವಾ ಸ್ಮೃತ್ವಾ ಚ ಬಹುಶೋ ವಿಯುಕ್ತಃ ಶೋಚತೇ ಯಯಾ||೬೩|| ಅಪ್ರಸನ್ನಾಽಪಿ ಯಾ ಪ್ರೀತ್ಯೈ ಪ್ರಸನ್ನಾ ಸ್ವರ್ಗ ಏವ ಯಾ| ಅಪೀನ್ದ್ರಂ ಮನ್ಯತೇ ದುಃಸ್ಥಂ ಹೃದಯಸ್ಥಿತಯಾ ಯಯಾ||೬೪|| ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯಸುಖಾಸ್ವಾದಾ ಸ್ವಯಂವೇದ್ಯೈವ ಯಾ ಪರಮ್| ಇತಿ ಚಿತ್ರಾಸ್ವವಸ್ಥಾಸು ಪ್ರಿಯಾಮನುಕರೋತಿ ಯಾ||೬೫|| ಪ್ರಿಯಾಽತಿಪ್ರಿಯತಾಂ ಯಾತಿ ಯತ್ಪ್ರಿಯಸ್ಯ ವಿಶೇಷತಃ| ಯಾ ಪ್ರೀತಿರ್ಯಾ ರತಿರ್ವಾ ವಾಗ್ಯಾ ಪುಷ್ಟಿರಿತಿ ಚ ಸ್ತುತಾ||೬೬|| ದೇವದಾನವಗನ್ಧರ್ವಯಕ್ಷರಾಕ್ಷಸಮಾನುಷೈಃ| ಪಾನಪ್ರವೃತ್ತೌ ಸತ್ಯಾಂ ತು ತಾಂ ಸುರಾಂ ವಿಧಿನಾ ಪಿಬೇತ್||೬೭||

ಸ೦-ಯಾ-ಸುರಾ, ಅಶ್ವಿನಂ ಮಹತ್ತೇಜೋ-ದೀಪ್ತಂ, ದಧಾತಿ| ಆಶ್ವಿನಮಿತ್ಯಶ್ವಿನೋರಿದಮಿತ್ಯಣ್, "ನಸ್ತದ್ಧಿತೇ" ಇತಿ ಟಿಲೋಪೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ "ಇನಣ್ಯನಪತ್ಯೇ" ಇತಿ ಪ್ರಕೃತಿಭಾವಃ| ಯಾ ಚ ಸುರಾ ಸಾರಸ್ವತಂ ಬಲಂ ಉತ್ಸಾಹಂ, ಏನ್ದ್ರಂ ಚ ವೀರ್ಯಂ-ಶಕ್ತಿ, ವೈಷ್ಣವಂ ಚ ಪ್ರಭಾವಂ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ, ದಧಾತಿ| ಯಾ ಚ ಮದನಸ್ಯಾಸ್ತ್ರಂ-ಪ್ರಹರಣಂ, ಬಲಭದ್ರಸ್ಯ ಯಾ ಪುರುಷಾಱ್ಥಃ-ಪರಂ ಪ್ರಯೋಜನಮ್| ಯಾ ಚ ಸೌತ್ರಾಮಾಣ್ಯಾಂ ಯಜ್ಞೇ ದ್ವಿಜಾಸ್ಯೇ ಹುತಾಶೇ ಚ ಹೂಯತೇ| ಯಾ ಚ ಮಹೋದಧೇಃ ಸರ್ವೌಷಧಿಸಮ್ಪೂರ್ಣಾದ್ದೇವದಾನವೈರ್ವಿಲೋಡ್ಯಮಾನಾತ್ ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಹೋತ್ಪನ್ನಾ| ಯಾ ಚ ಸುರಾ ಮದಶಕ್ತಿಮತ್ಯಜನ್ತೀ ಬಹುಭಿರ್ಮಧ್ವಾದಿಭಿರಾಕಾರೈಃ ಸ್ಥಿತಾ| ಯಾಂ ಸುರಾಂ ಪೀತ್ವಾ ವಿಲಾಸಿನ್ಯೋ ಮೃಗಲೋಚನಾಃ, ಯಥಾರ್ಥಂ-ಅನ್ವರ್ಥಂ, ನಾಮ ಬಿಭ್ರತಿ ವಿಲಾಸೋ ವಿದ್ಯತೇ ಯಾಸಾಮಿತಿ| ಯಾ ಪೀತ್ವಾ ಕುಲವಾಮಲೋಚನಾಽಪ್ಯುದ್ಧತಮಾನಸಾ ಸತ್ಯನಙ್ಗಾಲಿಙ್ಗಿತೈರಙ್ಗೈರ್ಮುನೇರಪಿ ಚೇತಃ ಕ್ವಾಪಿ ನಯತಿ| ತರಙ್ಗಭಙ್ಗಾ-ಕುಟಿಲಾ, ಭ್ರುಕುಟಿಸ್ತಯಾ ತರ್ಜನಾನಿ-ಪ್ರಣಯಕಲಹವಿಶೇಷಾಃ, ತೈರ್ಮಾನಿತ್ಯಾ ಮಾನಸಮೇಕಂ ಪ್ರಸಾದ್ಯ ದ್ವಯೋರಪಿ-ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಯೋಃ, ನಿರ್ವೃತಿಂ-ಸೌಖ್ಯಂ, ಯಾ ಸುರಾ ಕರೋತಿ| ಯಾಂ ಸುರಾಮಾಸ್ವಾದ್ಯ ನರಾಃ ಸಮರೇ ತೃಣಮಿವ ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತ್ಯಜನ್ತಿ| ಕೀದೃಷಿ ಯುದ್ಧೇ ? ಯಥೇಚ್ಛಂ ಭಟಸ್ಯ-ಶೂರಪುರುಷಸ್ಯ, ಯಾಽವಾಪ್ತಿಸ್ತಯಾ ಪರಿಹೃಷ್ಟೋ-ಮುದಿತಃ, ಅಪ್ಸರಃಸಙ್ಘೋ ಯಸ್ಮಿನ್ನಾಹವೇ ತಸ್ಮಿನ್| ಯಾಂಸುರಾಂ, ಬಹುಭಿಃ ಪ್ರಕಾರೈಃ-ಆಹಾರಾದಿಮಧ್ಯಾವಸಾನಲಕ್ಷಣೈಃ, ತಥಾ ಯಾಂ ಬಹುವಿಗ್ರಹಾಂ-ಮಧುಮಾಧವಾದಿಭಿರನೇಕಶರೀರಾಂ, ಶೀಲಯಿತ್ವಾಽಪಿ ನಿತ್ಯಂ ಹರ್ಷಸ್ಯಾತಿವೇಗೇನ ತತ್ಪೂರ್ವಮಿವ-ತತ್ಪ್ರಥಮಮಿವ, ಸೇವತೇ| ಯಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಉಪಲಭ್ಯಾಸ್ವಾದಾದಿನಾ, ಶೋಕಾದಿಭಿರ್ನಾಭಿಭೂಯತೇ| ಯಸ್ಯಾಃ ಸುರಾಯಾ ಋತೇ ಗೋಷ್ಠ್ಯಾದಿರ್ನ ಶೋಭತೇ| ಯಯಾ ಚ ವಿಯುಕ್ತಃ ಶೋಚತೇ| ಶೋಚತ ಇತಿ ನಙಿಭ್ಯಸ್ತಙ್| ಯಾ ಚಾಪ್ರಸನ್ನಾ-ಕಲುಷಾಽಪಿ ಪ್ರೀತ್ಯೈ, ಪ್ರಸನ್ನಾಸ್ವಚ್ಛಾ ಸತೀ, ಸ್ವರ್ಗ ಏವ ಸ್ಯಾತ್| ಯಯಾ ಚಾನ್ತಃಸ್ಥಿತಯೇನ್ದ್ರಮಪಿ ದುಃಸ್ಥಿತಂ ಮನ್ಯತೇ| ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯಂ-ಅಭಣನೀಯಂ ಸುಖಂ ಯಸ್ಮಿನ್ನಾಸ್ವಾದೇ ಸ ತಥಾವಿಧ ಆಸ್ವಾದೋ ಯಸ್ಯಾಃ ಸೈವಮ್| ಯಾ ಕೇವಲಮಾತ್ಮನೈವ ವೇದ್ಯಾ| ಇತಿ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ಚಿತ್ರಾಸು-ನಾನಾವಿಧಾಸ್ವವಸ್ಥಾಸು, ಪ್ರಿಯಾಂವಲ್ಲಭಾಂ, ಅನುಕರೋತಿ-ಅನುಹರತಿ| ಪ್ರಿಯಾಪಕ್ಷೇ ನರ್ಮಾಥಃ-ಪ್ರಣಯಕಲಹಾರ್ಥಃ| ಅಪ್ರಸನ್ನಾ-ಕುಪಿತಾ| ಪ್ರಸನ್ನಾ-ತ್ಯಕ್ತಕೋಪಾ| ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯಃ ಸುಖಾಸ್ವಾದಃ-ಸುಖೋಪಲಮ್ಭೋ, ಯಸ್ಯಾ ಇತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಏವಂ "ಯಾಂ ಶೀಲಯಿತ್ವಾ" ಇತ್ಯಾದಿಃ ಸರ್ವೋಽಪಿ ಗ್ರನ್ಥಃ ಪ್ರಿಯಾಯಾಮಪಿ ಯೋಜ್ಯಃ| ತಥಾ, ಯತ್-ಯಸ್ಮಾತ್, ಸುರಾ ಪ್ರಿಯಾ-ಇಷ್ಟಾ, ಅತಿಪ್ರಿಯತಾಂ-ಸುಷ್ಠು ವಲ್ಲಭತ್ವಂ, ಯಾತಿ| ಯತ್ಪ್ರಿಯಸ್ಯ-ಪ್ರಕೃತತ್ವಾತ್ಸುರಾಪ್ರಿಯಸ್ಯ, ವಿಶೇಷೇಣ ಪ್ರಿಯತಾಂ ಯಾತಿ| ಯಾ ಸುರಾ ಪ್ರೀತಿರಿತಿ ಯಾ ವಾಗಿತಿ ಯಾ ಪುಷ್ಟಿರಿತಿ ಯಾ ಚ ದೇವಾದಿಭಿಃ ಸ್ತುತಾ| ಪಾನಪ್ರವೃತ್ತೌ ಸತ್ಯಾಂ ಯೇಷಾಂ ಪಾನಾಧಿಕಾರೋಽಸ್ತಿ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೇಷ್ವನಿಷಿದ್ಧತ್ವಾತ್ ತಾಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಗುಣಾಂ ಸುರಾಂ ವಿಧಿನಾ-ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇನ (ಶ್ಲೋ. ೭೫) , ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana madyasya medonilakaPajaroganAshakatvam (68) · Śloka 68

ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ನ ತೇ ರೋಗಾ ಮೇದೋನಿಲಕಫೋದ್ಭವಾಃ| ವಿಧಿಯುಕ್ತಾದೃತೇ ಮದ್ಯಾದ್ಯೇ ನ ಸಿಧ್ಯನ್ತಿ ದಾರುಣಾಃ||೬೮||

ಸ೦-ತೇ ಮೇದೋನಿಲಕಫೋದ್ಭವಾ ರೋಗಾ ನ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ| ದಾರುಣಾಃ ದುಃಸಹಾಃ| ಯೇ ವಿಧಿಯುಕ್ತಾನ್ಮದ್ಯಾದೃತೇ ನ ಸಿಧ್ಯನ್ತಿ| ವಿಧಿಯುಕ್ತೇನ ಮದ್ಯೇನ ಸರ್ವೇ ಮೇದೋನಿಲಕಫಜಾ ರೋಗಾಃ ಸಿಧ್ಯನ್ತೀತಿ ಭಾವಃ|

Adhikarana madyasyAvashyakatvam (69) · Śloka 69

ಅಸ್ತಿ ದೇಹಸ್ಯ ಸಾಽವಸ್ಥಾ ಯಸ್ಯಾಂ ಪಾನಂ ನಿರ್ವಾಯತೇ| ಅನ್ಯತ್ರ ಮದ್ಯಾನ್ನಿಗದಾದ್ವಿವಿಧೌಷಧಸಂಸ್ಕೃತಾತ್||೬೯||

ಸ೦-ದೇಹಸ್ಯ ಸಾಽವಸ್ಥಾ-ಪ್ರಕ್ಲಿನ್ನದೇಹಮೇಹಾದಿಕಾ (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೮/೫೪) ಅಸ್ತಿ, ಯಸ್ಯಾಂ ಪಾನಂ ನಿವಾರ್ಯತೇ, ಮದ್ಯಾದನ್ಯತ್ರ| ಕಿಮ್ಭೂತಾತ್ ? ನಿಗದಾತ್, ತಥಾ ವಿವಿಧೌಷಧಸಂಸ್ಕೃತಾತ್| ಮದ್ಯಮೇವಂವಿಧಂ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ ಪಾನಂ ನಿಷಿಧ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana madyaMvinA AnUpAdimAMsaM kathaM pariNamet (70) · Śloka 70

ಆನೂಪಂ ಜಾಙ್ಗಲಂ ಮಾಂಸಂ ವಿಧಿನಾಽಪ್ಯುಪಕಲ್ಪಿತಮ್| ಮದ್ಯಂ ಸಹಾಯಮಪ್ರಾಪ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್ ಪರಿಣಮೇತ್ಕಥಮ್||೭೦||

ಸ೦-ಆನೂಪಂ ಜಾಙ್ಗಲಂ ಮಾಂಸಂ ವಿಧಾನೇನಾಪ್ಯುಪಕಲ್ಪಿತಂ ಮದ್ಯಂ ವಿನೋ ಪಯುಕ್ತಂ ಕಥಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಪರಿಣಮತಿ ?

Adhikarana madyaMvinA lashunaprayoge kiyAn guNaH (71) · Śloka 71

ಸುತೀವ್ರಮಾರುತವ್ಯಾಧಿಘಾತಿನೋ ಲಶುನಸ್ಯ ಚ| ಮದ್ಯಮಾಂಸವಿಯುಕ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಗೇ ಸ್ಯಾತ್ಕಿಯಾನ್ ಗುಣಃ||೭೧||

ಪುನರಪಿ ಮದ್ಯಮೇವ ಶ್ಲಾಘಯನ್ನಾಹ- ಸ೦-ಲಶುನಸ್ಯ ಚ ದಾರುಣತರವಾತವ್ಯಾಧಿವಿನಾಶಿನಃ ಮದ್ಯಮಾಂಸರಹಿತಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಗೇ ಕಿಯಾನ್ ಗುಣಃ ಸ್ಯಾತ್ ? ಅಲ್ಪ ಏವೇತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana shastrAdikarmaNi madasyAvasyAvasyakatA (72) · Śloka 72

ನಿಗೂಢಶಲ್ಯಾಹರಣೇ ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಕರ್ಮಣಿ| ಪೀತಮದ್ಯೋ ವಿಷಹತೇ ಸುಖಂ ವೈದ್ಯವಿಕತ್ಥನಾಮ್||೭೨||

ಸ೦-ತಥಾ ನಿಗೂಢಸ್ಯ-ಅತ್ಯರ್ಥಂ ಪ್ರಣಷ್ಟಸ್ಯ, ಶಲ್ಯಸ್ಯಾಹರಣೇ ಆಕರ್ಷಣೇ, ತಥಾ ಶಸ್ತ್ರಾದಿಕರ್ಮಣಿ ಪೀತಮದ್ಯೋ ನರಃ ಸುಖಂ-ಅಕ್ಲೇಶೇನ, ವೈದ್ಯವಿಕತ್ಥನಾಂ-ಕದರ್ಥನಾಂ, ಸಹತೇ|

Adhikarana madyasya shreShThatA (73) · Śloka 73

ಅನಲೋತ್ತೇಜನಂ ರುಚ್ಯಂ ಶೋಕಶ್ರಮವಿನೋದಕಮ್| ನ ಚಾತಃ ಪರಮಸ್ತ್ಯನ್ಯದಾರೋಗ್ಯಬಲಪುಷ್ಟಿಕೃತ್||೭೩||

ಸ೦-ತಥಾ, ಅನಲಸ್ಯ-ಅಗ್ನೇಃ ಉತ್ತೇಜನಂ ಶೋಕಾದಿಘ್ನಮ್| ನ ಚ ಕದಾಚಿತ್ ತ(ಅ)ಸ್ಮಾನ್ಮದ್ಯಾತ್ ಪರಂ-ಅನ್ಯತ್, ಶ್ರೇಷ್ಠಮಸ್ತ್ಯಾರೋಗ್ಯಾದಿಕೃತ್|

Adhikarana tasmAdAtmavatA madyaM peyam (74) · Śloka 74

ರಕ್ಷತಾ ಜೀವಿತಂ ತಸ್ಮಾತ್ಪೇಯಮಾತ್ಮಬತಾ ಸದಾ| ಆಶ್ರಿತೋಪಾಶ್ರಿತಹಿತಂ ಪರಮಂ ಧರ್ಮಸಾಧನಮ್||೭೪||

ಸ೦-ಯತ ಏವಂ ಮಹಾಗುಣಂ ಮದ್ಯಮ್, ತಸ್ಮಾಜ್ಜಿವಿತಂ ರಕ್ಷತಾ ನರೇಣ ತಥಾಽಽತ್ಮವತಾ-ಸುಧೀಮತಾ, ಸದಾ ಪೇಯಮ್| ಆಶ್ರಿತಾನಾಮುಪಾಶ್ರಿತಾನಾಂ ಚ ಹಿತಮ್| ಪರಮಂ ಧರ್ಮಸಾಧನಂ-ಧರ್ಮೋಪಾಯಃ| ಅಥಾಸ್ಯ ಪಾನೇ ವಿಧಿನಾಹ-

Adhikarana madyasya pAne vidhiH (75-85) · Śloka 85

ಸ್ರಾತಃ ಪ್ರಣಮ್ಯ ಸುರವಿಪ್ರಗುರೂನ್ ಯಥಾಸ್ವಂ ವೃತ್ತಿಂ ವಿಧಾಯ ಚ ಸಮಸ್ತಪರಿಗ್ರಹಸ್ಯ| ಆಪಾನಭೂಮಿಮಥ ಗನ್ಧಜಲಾಭಿಷೀಕ್ತಾ- ಮಾಹಾರಮಣ್ಡಪಸಮೀಪಗತಾಂ ಶ್ರಯೇತ||೭೫|| ಸ್ವಾಸ್ತ್ರೂತೇಽಥ ಶಯನೇ ಕಮನೀಯೇ ಮಿತ್ರಭೃತ್ಯರಮಣೀಸಮವೇತಃ| ಸ್ವಂ ಯಶಃ ಕಥಕಚಾರಣಸಙ್ಘೈ ರುದ್ಧತಂ ನಿಶಮಯನ್ನತಿಲೋಕಮ್||೭೬|| ವಿಲಾಸಿನೀನಾಂ ಚ ವಿಲಾಸಶೋಭಿ ಗೀತಂ ಸನೃತ್ಯಂ ಕಲತೂರ್ಯಘೋಷೈಃ| ಕಾಞ್ಚೀಕಲಾಪೈಶ್ಚಲಕಿಙ್ಕಿಣೀಕೈಃ ಕ್ರೀಡಾವಿಹಙ್ಗೈಶ್ಚ ಕೃತಾನುನಾದಮ್||೭೭|| ಮಣಿಕನಕಸಮುತ್ಥೈರಾವನೇಯೈರ್ವಿಚಿತ್ರೈಃ ಸಜಲವಿವಿಧಲೇಖಕ್ಷೋ-ಮವಸ್ತ್ರಾವೃತಾಙ್ಗೈಃ| ಅಪಿ ಮುನಿಜನಚಿತ್ತಕ್ಷೋಭಸಮ್ಪಾದಿನೀಭಿ- ಶ್ಚಕಿತಹರಿಣಲೋಲಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಭಿಃ ಪ್ರಿಯಾಭಿಃ||೭೮|| ಸ್ತನನಿತಮ್ಬಕೃತಾದತಿಗೌರವಾ- ದಲಸಮಾಕುಲಮೀಶ್ವರಸಮ್ಭ್ರಮಾತ್| ಇತಿ ಗತಂ ದಧತೀಭಿರಸಂಸ್ಥಿತಂ ತರುಣಚಿತ್ತವಿಲೋಭನಕಾರ್ಮಣಮ್||೭೯|| ಯೌವನಾಸವಮತ್ತಾಭಿರ್ವಿಲಾಸಾಧಿಷ್ಠಿತಾತ್ಮಭಿಃ| ಸಞ್ಚಾರ್ಯಮಾಣಂ ಯುಗಪತ್ತನ್ವಙ್ಗೀಭಿರಿತಸ್ತತಃ||೮೦|| ತಾಲವೃನ್ತನಲಿನೀದಲಾನಿಲೈಃ ಶೀತಲೀಕೃತಮತೀಬ ಶೀತಲೈಃ| ದರ್ಶನೇಽಪಿ ವಿದಧದ್ವಶಾನುಗಂ ಸ್ವಾದಿತಂ ಕಿಮುತ ಚಿತ್ತಜನ್ಮನಃ||೮೧|| ಚೂತರಸೇನ್ದುಮೃಗೈಃ ಕೃತವಾಸಂ ಮಲ್ಲಿಕಯೋಜ್ಜ್ವಲಯಾ ಚ ಸನಾಥಮ್| ಸ್ಫಾಟಿಕಶುಕ್ತಿಗತಂ ಸತರಙ್ಗಂ ಕಾನ್ತಮನಙ್ಗಮಿವೋದ್ವಹದಙ್ಗಮ್||೮೨|| ತಾಲೀಸಾದ್ಯಂ ಚೂರ್ಣಮೇಲಾದಿಕಂ ವಾ ಹೃದ್ಯಂ ಪ್ರಾಶ್ಯ ಪ್ರಾಗ್ವಯಃಸ್ಥಾಪನಂ ವಾ| ತತ್ಪ್ರಾರ್ಥಿಭ್ಯೋ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಸುಮೃಷ್ಟೇ ತೋಯೋನ್ಮಿಶ್ರಂ ದಾಪಯಿತ್ವಾ ತತಶ್ಚ||೮೩|| ಘೃತಿಮಾನ್ ಸ್ಮೃತಿಮಾನ್ನಿತ್ಯಮನೂನಾಧಿಕಮಾಚರನ್| ಉಚಿತೇನೋಪಚಾರೇಣ ಸರ್ವಮೇವೋಪಪಾದಯನ್||೮೪|| ಜಿತವಿಕಸಿತಾಸಿತಸರೋ ಜನಯನಸಙ್ಕ್ರಾನ್ತಿವರ್ಧಿತಶ್ರೀಕಮ್| ಕಾನ್ಟಮುಖಮಿವ ಸೌರಭ- ಹೃತಮಧುಪಗಣಂ ಪಿಬೇನ್ಮದ್ಯಮ್||೮೫||

ಸ೦-ಸ್ರಾತೋ ನರಃ ಸುರಾದೀನ್ ಪ್ರಣಮ್ಯ ಯಥಾಸ್ವಂ-ಯಥಾಯೋಗ್ಯಂ, ಸಮಸ್ತಸ್ಯ ಪರಿಕರಸ್ಯ ವೃತ್ತಿಂ ಕೃತ್ವಾ, ಅಥ ಪಾನಭೂಮಿಂ ಗನ್ಧಜಲೇನ-ಕರ್ಪೂರೋಶೀರಾದಿನಾ ವಾ ಸಿರೇನಾಮ್ಬುನಾ, ಆಭಿಷಿಕ್ತಾಮಾಶ್ರಯೇತ್| ಕೀದೃಶೀಮ್ ? ಆಹಾರಮಣ್ಡಪಸ್ಯ ನಿಕಟಸ್ಥಿತಾಮ್| ಪೀತಮದ್ಯಸ್ಯ ದೂರಂ ವ್ರಜತ ಆಯಾಸಾದಿ ಸ್ಯಾತ್| ವಸನ್ತತಿಲಕಂ ವೃತ್ತಮ್| ಅಥ-ಭೂಮಿಶ್ರಯಣಾದನನ್ತರಂ, ಶಯನೀಯೇ ಸ್ಥಿತೋ ಮದ್ಯಂ ಪಿಬೇದಿತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕಿಮ್ಭೂತೇ ? ಸುಷ್ಠು ಆಸ್ತೃತೇ-ಪ್ರದತ್ತಪ್ರಚ್ಛದಪಟೇ| ತಥಾ, ಕಮನೀಯೇ-ರಮ್ಯೇ| ಮಿತ್ರಾದಿಸಹಿತಃ| ಸ್ವಂ ಯಶ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕಿಂ ಕುರ್ವನ್ ? ಸ್ವಂ-ಆತ್ಮೀಯಂ, ಯಶಃ ಕಥಕಾದಿಸಙ್ಗೈರ್ನಿಶಮಯನ್-ಶ್ರಾವಯನ್| ಕೀದೃಶಮ್ ? ಉದ್ಧತಂ ತಥಾಽತಿಲೋಕಂ-ಅದ್ಭುತರುಪಮ್| ಸ್ವಾಗತಾವೃತ್ತಮ್| ತಥಾ ವಿಲಾಸಿನೀನಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿ ಗೀತಂ ನಿಶಮಯನ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಸಹ ನೃತ್ಯೇನ ಸನೃತ್ಯಮ್| ದ್ವಯಮಪಿ ಬಿಲಸಶೋಭಿ| ವಿಲಾಸಲಕ್ಷಣಂ ಚೋಕ್ತಮ್-"ಸ್ಥಾನಾಸನಯಮನಾನಾಂ ಹರ್ಷಭ್ರೂನೇತ್ರಕರ್ಮಣಾಂ ಚೈವ| ಉತ್ಪದ್ಯತೇ ವಿಶೇಷೋ ಯಃ ಶ್ಲಿಷ್ಟಃ ಸ ತು ವಿಲಾಸಃ ಸ್ಯಾತ್||" ಇತಿ| ತಥಾ ತದ್ಗೀತಂ ಮಧುರತೂರ್ಯಶಬ್ದೈಸ್ತಥಾ ಕಞ್ಚೀಕಲಾಪೈಃ ಸ್ಫುಟಾಸ್ತಥಾ ಸ್ಫುರನ್ತ್ಯಃ ಕಿಙ್ಕಿಣ್ಯಃ-ಸೂಕ್ಷ್ಮಘಣ್ಟಿಕಾಃ, ಯೇಷಾಂ ತೈಸ್ತಥಾವಿಧೈಸ್ತಥಾ ಕ್ರೀಡಾವಿಹಙ್ಗೈಃ-ಸಾರಸಾದಿಭಿಶ್ಚ, ಕೃತಾನುನಾದಮ್| ಉಪಜಾತಿವೃತ್ತಮ್| ಆವನೇಯೈಃ-ಡೋಲುಙ್ಗಕೈಃ, ತನ್ವಙ್ಗೀಭಿರ್ಯುಗಪದಿತಸ್ತತಃ ಸಞ್ಚಾರ್ಯಮಾಣಮ್| ಏವಂ ಹ್ಯುನುಭೂಯಮಾನಂ ರಾಮಣೀಯಕಂ ಧತ್ತೇ| ಕಿಮ್ಭೂತೈರಾವನೇಯೈಃ ? ಮಣಿಕನಕಸಮುತ್ಥೈಃ, ತಥಾ ವಿಚಿತ್ರೈಃ-ನಾನಾವಿಧೈಃ, ತಥಾ ಸಜಲಂ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಲೇಖಂ ಯತ್ ಕ್ಷೌ-ವಸ್ತ್ರಂ ತೇನಾವೃತ್ತಮಙ್ಗಂ ಯೇಷಾಂ ತೈಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಾಭಿಸ್ತನ್ವಙ್ಗೀಭಿಃ ? ಮುನಿಜನಚಿತ್ತಕ್ಷೋಭಸಮ್ಪಾದಿನೀಭಿಃ| ತಥಾ, ಚಕಿತಃ-ತ್ರಸ್ತೋ, ಯೋ ಹರಿಣಸ್ತದ್ವನ್ನೇತ್ರೇಃ ಸಾಧು ಪ್ರೇಕ್ಷನ್ತೇ ಯಾಸ್ತಾಭಿಃ| ಬಾಹುಲಕಾತ್ ಕರ್ತರಿ ಲ್ಯುಟ್| ತಥಾ, ಬಲ್ಲಭಾಭಿಃ| ಮಾಲಿನೀವೃತ್ತಮ್| ತಥಾ, ಗತಮಿತಿ| ಅಸಂಸ್ಥಿತಂ-ಅನವಸ್ಥಿತಸ್ವರೂಪಂ, ದಧತೀಭಿಃ| ಯತಃ ಸ್ತನಾಭ್ಯಾಂ ನಿತಮ್ಬೇನ ಚ ಕೃತಾದಧಿಕಂ ಗೌರವಾದಲಸಮ್| ತಥಾ, ಈಶ್ವರಸ್ಯ-ಪ್ರಭೋಃ, ಯಃ ಸಮ್ಭ್ರಮೋ-ಭಯಂ, ತಸ್ಮಾದಾಕುಲಂ [ಗತಂ-]| ಅತ ಏವ ಚ ತರುಣಚಿತ್ತಾನಾಂ ವಿಲೋಭನೇ ಕಾರ್ಮಣಂವಶೀಕರಣಮ್|" ದ್ರುತವಿಲಮ್ಬಿತಮಾಹ ನಭೌ ಭರೌ|" ತಥಾ, ತನ್ವಙ್ಗೀಭಿರಿತಸ್ತತೋ ಯುಗಪತ್ಸಞ್ಚಾರ್ಯಮಾಣಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾಭಿಃ ? ಯೌವನಾಸವಾಭ್ಯಾಂ ಮತ್ತಾಭಿಃ| ತಥಾ ವಿಲಾಸೇನಾಧಿಷ್ಠಿತ ಆತ್ಮಾ-ಚಿತ್ತಂ, ಯಾಸಾಂ ತಾಭಿಃ| ತಥಾ ಚ ಕೀದೃಶಂ ಮದ್ಯಮ್ ? ತಾಲವೃನ್ತಾದಿಭಿರತಿಶೀತೈಃ ಶೀತಲೀಕೃತಮ್| ದರ್ಶನೇಽಪ್ಯೇವಂರೂಪಂ ಮದ್ಯಂ ಕಾಮಸ್ಯ ವಶಾನುಗಂ ಜನಂ ವಿದಧತ್ ಕನ್ದರ್ಪೋದ್ದೀಪನತ್ವಾತ್| ಕಿಮುತ-ಕಿಂಪುನಃ, ಪೀತಂ ಸತ್ಕಾಮವಶಂ ಜನಂ ಕುರ್ಯಾತ್| "ರಾನ್ನರೌ ಲಗಯುತಾ ರಥೋದ್ಧತಾ|". ತಥಾ, ಚೂತರಸಾದಿಭಿಃ ಕೃತಾಧಿವಾಸಂ-ಸುಗನ್ಧೀಕೃತಮ್| ತಥಾ, ಮಲ್ಲಿಕಯಾ-ಪುಷ್ಪವಿಶೇಷೇಣ, ಉಜ್ಜವಲಯಾ-ವಿಕಸಿತಯಾ, ಸನಾಥಂಯುಕ್ತಮ್| ತಥಾ, ಸ್ಫಟಿಕಸ್ಯ ವಿಕಾರಾ ಸ್ಫಾಟಿಕೀ, ಸ್ಫಾಟಿಕೀ ಚಾಸೌ ಶುಕ್ತಿಶ್ಚ, ತಸ್ಯಾಂ ಗತಂ-ಸ್ಥಿತಮ್| ಸ್ಫಟಿಕಸ್ಯೇಯಂ ಸ್ಫಾಟಿಕೀತಿ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತೌ ಪುಂವದ್ಭಾವೋ ದುರ್ನಿವಾರಃ ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ, ಸತರಙ್ಗಮ್| ಏವಂ ಚ ಕಾನ್ತಂ-ರಮ್ಯಂ, ಅಙ್ಗಮುದ್ವಹನ್| ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷತೇ| ಅನಙ್ಗಂ [ಇವ]-ಪಞ್ಚಶರಮಿವ, ಚಾರುತರತ್ವೇನ ಕಾಮೋತ್ಪಾದಕತ್ವಾತ್| ದೋಧಕವೃತ್ತಮ್| ಪ್ರಾಕ್-ಪೂರ್ವಂ, ತಾಲೀಸಾದ್ಯಂ ಚೂರ್ಣಮೇಲಾದಿಕಂ ವಾ ಹೃದ್ಯಮಥವ ವಯಃ-ಸ್ಥಾಪನಂ-ರಸಾಯನೋಕ್ತಂ, ಪ್ರಾಶ್ಯ-ಭಕ್ಷಯಿತ್ವಾ| ತಥಾ, ಸುಮೃಷ್ಟೇ-ಉಪಲಿಪ್ತೇ ತತ್ಪ್ರಾರ್ಥಿಭ್ಯೋ-ಮದ್ಯಪಾನಾಧಿಕೃತೇಭ್ಯೋ ದೇವದಾನವಕೂಷಮಾಣ್ಡಾದಿಭ್ಯಃ, ತೋಯೋನ್ಮಿಶ್ರಂ ಮದ್ಯಂ ದಾಪಯಿತ್ವಾ ಪಶ್ಚಾಜ್ಜಲಂ ದಾಪಯಿತ್ವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತತಶ್ಚ-ಅನನ್ತರಂ, ಪಿಬೇತ್| ಶಾಲಿನೀವೃತ್ತಮ್| ಕಿಂ ಕುರ್ವನ್ ? ಅನೂನಾಧಿಕಂ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ, ನಿತ್ಯಮಾಚರನ್| ಧೃತಿಮಾನ್ ಸ್ಮೃತಿಮಾಂಶ್ಚ ಸನ್ ಉಚಿತೇನ-ಯೋಗ್ಯೇನ, ಉಪಚಾರೇಣ ಸರ್ವಮೇವೋಪಪಾದಯೇತ್(ಯನ್)| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ಮದ್ಯಮ್ ? ವಿಕಸಿತಂ ಚ ತತ್ ಅಸಿತಂ ಸರೋಜಂ ಚ ವಿಕಸಿತಾಸಿತಸರೋಜಮ್| ಜಿತಂ-ನ್ಯಕ್ಕೃತಂ, ವಿಕಸಿತಾಸಿತಸರೋಜಂ ಯಾಭ್ಯಾಂ ನಯನಾಭ್ಯಾಂ ತೇ ತಥಾವಿಧೇ, ತಯೋಃ ಸಙ್ಕ್ರಾನ್ತಿಃ-ಪ್ರತಿಬಿಮ್ಬತ್ವಂ, ತಯಾ ಸಂವರ್ಧಿತಾ ಶ್ರೀರ್ಯಸ್ಯ ಸರಕಸ್ಯ ತದೇವಮ್| ತಥಾ, ಸೌರಭೇಣ ಹೃತೋ ರಮ್ಯಗತಿತ್ವಾದ್ ಭ್ರಮರಸಾರ್ಥೋ ಯೇನ ತದೇವಮ್| ಸುರಮೇರ್ಭಾವಃ ಸೌರಭಮ್, "ಇಗನ್ತಾಚ್ಚ ಲಘುಪೂರ್ವಾತ್" ಇತ್ಯಣ್| ತಚ್ಚ ಕಾನ್ತಾಮುಖಮಿವ| ಯತೋ ಜಿತವಿಕಸಿತಾಸಿತಸರೋಜನಯನಯೋರ್ಯಾ ಸಙ್ಕ್ರಾನ್ತಿಃ-ಸಞ್ಚಾರಃ ಸಕಟಾಕ್ಷೇಕ್ಷಿತಾದಿನಾ. ತಯಾ ಸಂವರ್ಧಿತಾ ಶ್ರೀಃ-ಶೋಭಾ, ಯಸ್ಯ ತದೇವಮ್| ಸಕಟಾಕ್ಷೇಕ್ಷಿತಂ ಹಿ ಮುಖಂ ನಿತರಾಂ ರಾಜತೇ| ತಥಾ, ಉತ್ತಮಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಮುಖಂ ಸುಗನ್ಧಿ ಭವತೀತಿ ಸೌರಭಹೃತಮಧುಪಗಣಮ್| "ವಿಪುಲಾ ತು ಯಾಽನ್ಯಥಾ ಪಾದಭಾಕ್|"

Adhikarana pAnAnantaraM Bojanam BojanAnantaraM punH pAnam nishi madyapAnamalpameva (86) · Śloka 86

ಪೀತ್ವೈವಂ ಚಷಕದ್ವಯಂ ಪರಿಜನಂ ಸನ್ಮಾನ್ಯ ಸರ್ವಂ ತತೋ ಗತ್ವಾಽಽಹಾರಭುವಂ ಪುರಃ ಸುಭಿಷಜೋ ಭುಞ್ಜೀತ ಭೂಯೋಽತ್ರ ಚ| ಮಾಂಸಾಪೂಪಘೃತಾರ್ದ್ರಕಾದಿಹರಿತೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಸಸೌವರ್ಚಲೈ- ರ್ದ್ವಿಸ್ತ್ರಿರ್ವಾ ನಿಶಿ ಚಾಲ್ಪಮೇವ ವನಿತಾಸಂವಲ್ಗನಾರ್ಥಂ ಪಿಬೇತ್||೮೬||

ಸ೦-ಏವಂ-ಅನೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ಚಷಕದ್ವಯಂ ಪೀತ್ವಾ ತತ-ಅನನ್ತರಂ, ಪರಿಜನಂ ಸರ್ವಂ-ವೇಶ್ಯಾದಿಕಮಪಿ, ಸನ್ಮಾನ್ಯ ತಥಾಽಽಹಾರಭುವಂ ಗತ್ವಾ ಸುಭಿಷಜಃ-ಶೋಭನವೈದ್ಯಸ್ಯ, ಪುರಃ-ಅಗ್ರೇ, ಭುಞ್ಜೀತ| ಅತ್ರೇ ಚ-ಆಹಾರಭುವಿ, ಮಾಂಸಾಪೂಪಾದಿಭಿರ್ಯುಕ್ತಂ ದ್ವಿಸ್ತ್ರಿರ್ವಾ ಸರಕಂ ಪಿಬೇತ್| ಮಾಂಸಾಪೂರೇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪೇಠುಃ| ನಿಶಿ ತು ಕಾನ್ತಾಯಾಃ ಸಂವಲ್ಗನಾರ್ಥಂ-ರಞ್ಜನಾರ್ಥಂ, ಅಲ್ಪಮೇವ ಪಿಬೇತ್-ನ ತು ಬಹು| ಶಾರ್ದುಲವಿಕ್ರೀಡಿತಮ್| ಕಾನ್ತಾರಞ್ಜನಪಾನಂ ಶ್ಲಾಘಯನ್ನಾಹ-

Adhikarana dayitAyA madyApAne prashaMsA (87-88) · Śloka 88

ರಹಸಿ ದಯಿತಾಮಙ್ಕೇ ಕೃತ್ವಾ ಭುಜಾನ್ತರಪೀಡನಾ- ತ್ಪುಲಕಿತತನುಂ ಜಾತಸ್ವೇದಾಂ ಸಕಮ್ಪಪಯೋಧರಾಮ್| ಯದಿ ಸರಭಸಂ ಶೀಧೋರ್ವಾರಂ ನ ಪಾಯಯತೇ ಕೃತೀ ಕಿಮನುಭವತಿ ಕ್ಲೇಶಪ್ಱ್ಯಂ ತತೋ ಗೃಹತನ್ತ್ರತಾಮ್||೮೭|| ವರತನುವಕ್ರಸಙ್ಗತಿಸುಗನ್ಧಿತರಂ ಸರಕಂ ದ್ರುತಮಿವ ಪದ್ಮರಾಗಮಣಿಮಾಸವರೂಪಧರಮ್| ಭವತಿ ರತಿಶ್ರಮೇಣ ಚ ಮದಃ ಪಿಬತೋಽಲ್ಪಮಪಿ ಕ್ಷಯಮತ ಓಜಸಃ ಪರಿಹರನ್ ಸ ಶಯೀತ ಪರಮ್||೮೮||

ಸ೦-ಕೃತೀ-ಪ್ರವೀಣೋ, ಯದಿ ಪ್ರಿಯಾಂ ಮಧೋಃ ಸರಕಂ ನ ಪಾಯಯತೇ, ತತಃ ಕಿಂ-ಕಸ್ಮಾತ್, ಗೃಹತನ್ತ್ರತಾಂ-ಗೃಹೋಪಕರಣಸಮ್ಪಾದನಕ್ಲೇಶಂ, ಅನುಭವತಿ ? ಕಿಂ ಕೃತ್ವಾ ? ರಹಸ್ಯಙ್ಕೇ-ಉತ್ಸಙ್ಗೇ, ದಯಿತಾಂ ಕೃತ್ವಾ| ಕಿಭೂತಾಮ್ ? ಭುಜಾನ್ತರಪೀಡನಾತ್ ಪುಲಕಿತಶರೀರಾಮ್, ತಥಾ ಜಾತಸ್ವೇದಾಮ್, ತಥಾ ಸವೇಪಥುಕುಚಾಮ್| ರೋಮಾಞ್ಚಸ್ವೇದಕಮ್ಪಾಃ ಸಾತ್ವಿಕಾ ಭಾವಾಃ ಶೃಙ್ಗಾರಸ್ಯಾವಿರ್ಭಾವಿಕಾಃ| ದಯಿತಾಮಿತಿ "ಗತಿಬುದ್ಧಿ" ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಕರ್ಮತ್ವಮ್| ಪಾಯಯತೇ ಇತಿ "ನಿಗರಣಚಲನಾರ್ಥೇಭ್ಯಶ್ಚ" ಇತಿ ಪರಸ್ಮೈಪದೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ "ನ ಪಾದಮ್ಯ" ಇತ್ಯಾದಿನಾ ನಿಷಿದ್ಧೇ ಚ ಸ್ವೇತ್ಯಾದ್ಯಾತ್ಮನೇಪದಮ್| "ಭವತಿ ಹರಿಣೀ ವ್ಸೌ ಮ್ರೌ ಸ್ಲೌ ಗೋರಸೋದಧಿಸಪ್ತಿಭಿಃ|" ಸಂ-ಕಿಮ್ಭೂತಂ ಮದ್ಯಮ್ ? ವರತನುವದನಸಙತ್ಯಾ ಸುರಭಿತರಮ್| ತಥಾ ಪದ್ಮರಾಗಮಣಿಂ-ದ್ರವತ್ವಮಿವ, ಪ್ರಾಪ್ತಮಾಸವರೂಪಧರಮ್| ಯತಶ್ಚ ರತಿಶ್ರಮೇಣಾಲ್ಪಮಪಿ ಮದ್ಯಂ ಪಿಬತೋ ಮದೋ ಭವತಿ, ತತೋ ಮದ್ಯಮೋಜಸಶ್ಚ ಕ್ಷಯಹೇತುಃ| ಆತ ಓಜಃಕ್ಷಯಂ ಪರಿಹರನ್ ಸಃ-ಮದ್ಯಪಾಯೀ, ಪಾನಾನನ್ತರಂ ಶಯೀತ-ಸ್ವಪ್ಯಾತ್| "ನಜಭಜಜಾ ಲಗೌ ಚ ಯದಿ ನರ್ಕುಟಕಂ ತು ತದಾ|"

Adhikarana madyapAnasukhasya surairapi spRuhaNIyatvam (89-90) · Śloka 90

ಇತ್ಥಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಪಿಬನ್ಮದ್ಯಂ ನ ತ್ರಿವರ್ಗಾದ್ವಿಹೀಯತೇ| ಅಸಾರಸಂಸಾರಸುಖಂ ಪರಮಂ ಚಾಧಿಗಚ್ಛತಿ||೮೯|| ಏಶ್ವರ್ಯಸ್ಯೋಪಭೋಗೋಽಯಂ ಸ್ಪೃಹಣೀಯಃ ಸುರೈರಪಿ| |೯೦|

ಸ೦-ಇತ್ಥಂ-ಏವಂಪ್ರಕಾರಯಾ, ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಮದ್ಯಂ ಪಿಬನ್ ಪುರುಷಸ್ತ್ರಿವರ್ಗಾತ್-ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಲಕ್ಷಣಾತ್, ಯಸ್ಮಾನ್ನ ಹೀಯತೇ| ಹೀಯತ ಇತಿ ಕರ್ಮಕರ್ತರಿ ತಙ್| ಅಸಾರಸಂಸಾರಸ್ಯ ಪರಮಂ ಸುಖಂ ಚಾಧಿಗಚ್ಛತಿಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ಅಯಂ-ಮದ್ಯಪಾನಲಕ್ಷಣಃ, ಏಶ್ವ್ರ್ಯಸ್ಯೋಪಭೋಗಃ ಸುರೈರಪಿ ಸ್ಪೃಹಣೀಯಃ|

Adhikarana madyapAnarahitasya nindA,tasmAdvyavasthayA pAnaM hitam (90-92) · Śloka 92

| ಅನ್ಯಥಾ ಹಿ ವಿಪತ್ಸು ಸ್ಯಾತ್ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪೇನ್ಧನಂ ಧನಮ್||೯೦|| ಉಪಭೋಗೇನ ರಹಿತೋ ಭೋಗಾವಾನಿತಿ ನಿನ್ದ್ಯತೇ| ನಿರ್ಮಿತೋಽತಿಕದರ್ಯೋಽಯಂ ವಿಧಿನಾ ನಿಧಿಪಾಲಕಃ||೯೧|| ತಸ್ಮಾಹ್ಯವಸ್ಥಯಾ ಪಾನಂ ಪಾನಸ್ಯ ಸತತಂ ಹಿತಮ್| ಜಿತ್ವಾ ವಿಷಯಲುಬ್ಧಾನಾಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಸ್ವತನ್ತ್ರತಾಮ್||೯೨||

ಸ೦-ಅನ್ಯಥಾ-ಏವಮಪಿ ಭೋಗಮಕುರ್ವತೋ, ಹಿ ವಿಪತ್ಸು ಸತೀಷು ಧನಂ-ದ್ರವ್ಯಂ, ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪೇನ್ಧನಂ ಸ್ಯಾತ್| ಸ ಹ್ಯೇವಂ ವಿಪದಿ ಚಿನ್ತಯತಿ,-ಕಿಂ ಮಯಾ ಧನಂ ಪ್ರಾಪ್ಯೋಪಭೋಗೋಽಸ್ಮಿನ್ ಕೃತಃ ? ಉಪಭೋಗಂ ವಿನಾಭೋಗವಾನಿತಿ ಸೋಲ್ಲುಣ್ಠಮುಚ್ಯಮಾನೋ ಗರ್ಹ್ಯತೇ| ನಿನ್ದಿತತ್ವಮೇವಾಸ್ಯ ಪ್ರಕಟಯತಿ-ನಿರ್ಮಿತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಯಮತಿಕದರ್ಯಃ-ಕುಸ್ವಾಮೀ, ವಿಧಿನಾ ನಿಧಿಪಾಲಕೋ ನಿರ್ಮಿತಃ-ಕೃತಃ| ಯತ ಏವಂ ತಸ್ಮಾತ್ ಪಾನಸ್ಯ-ಮದ್ಯಸ್ಯ, ವ್ಯವಸ್ಥಯಾ ನಿಯಮೇನ ಪಾನಂ ಹಿತಮ್| ನನು, ಕಥಂ ನಿಸರ್ಗತೋ ವಿಷಯಲುಬ್ಧೇಷ್ವಿನ್ದ್ರಿಯೇಷು ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಪಾಲಯಿತುಂ ಶಕ್ಯತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಜಿತ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಷಯಾಭಿಲಾಷಿಣಾಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಸ್ವಾತನ್ತ್ರಯಂ ಜಿತ್ವಾ ನಿಯಮೇನ ವ್ಯವಸ್ಥಯಾ ಪಾನಂ ಕರ್ತುಂ ಶಕ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana eSha dhaninAM vidhiH (93) · Śloka 93

ವಿಧಿರ್ವಸುಮತಾಮೇಷ ಭವಿಷ್ಯದ್ವಸವಸ್ತು ಯೇ| ಯಥೋಪಪತ್ತಿ ತೈರ್ಮದ್ಯಂ ಪಾತವ್ಯಂ ಮಾತ್ರಯಾ ಹಿತಮ್||೯೩||

ಸ೦-ವಸುಮತಾಂ-ಧನಿನಾಂ, ಏಷ ವಿಧಿಃ| ಯೇ ತು ಭವಿಷ್ಯದ್ವಸವಸ್ತೇಷಾಂ ಚ ತೈರ್ಯಥೋಪಪತ್ತಿ-ಯಥಾಯುಕ್ತಿ, ಹಿತಂ ಮದ್ಯಂ ಮಾತ್ರಯಾ ಪಾತವ್ಯಮ್|

Adhikarana draridrANAM vidhiH madyapAnasya samayogaH (14) · Śloka 14

ಯಾವದ್ ದೃಷ್ಟೇರ್ನ ಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಿರ್ಯಾವನ್ನ ಕ್ಷೋಭತೇ ಮನಃ| ತಾವದೇವ ವಿರನ್ತವ್ಯಂ ಮದ್ಯಾದಾತ್ಮವತಾ ಸದಾ||೧೪||

ಸ೦-ಯಾವದೇವ ದೃಷ್ಟೇರ್ನ ಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಿರ್ಯಾವದೇವ ಮನೋ ನ ಕ್ಷೋಭಂ ಯಾತಿ, ತಾವದೇವ ಮದ್ಯಾತ್ ಧೀಮತಾ ಸರ್ವದಾ ವಿರನ್ತವ್ಯಂ-ನಿವೃತ್ತಿಃ ಕಾರ್ಯಾ| ಏಷ ಏವ ಸಮಯೋಗಃ| ಏತದತಿಕ್ರಮೋಽತಿಯೋಗಃ| ಯಥೋಕ್ತಾತ್ಸಮಯೋಗಾದ್ಧೀನಸ್ವಲಕ್ಷಣೋ ಹೀನಯೋಗಃ| ದೋಷದೇಶಪ್ರಕೃತ್ಯಾದೀನಪರೀಕ್ಷಯ ಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಃ|

Adhikarana vAtAdhikasya madyapAnaprakAraH (15) · Śloka 15

ಅಭ್ಯಙ್ಗೋದ್ವರ್ತನಸ್ನಾನವಾಸಧೂಪಾನುಲೇಪನೈಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣೈರ್ಭಾವಿತಶ್ಚಾನ್ನೈಃ ಪಾನಂ ವಾತೋತ್ತರಃ ಪಿಬೇತ್||೧೫||

ಸ೦-ವಾತಾಧಿಕೋ ನರೋಽಭ್ಯಙ್ಗೋದ್ವರ್ತನಾದಿಭಿಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣೈರ್ಭಾವಿತೋಽನ್ನೈಶ್ಚ ಮದ್ಯಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana paittikasya madyapAnaprakAraH (16) · Śloka 16

ಶೀತೋಪಚಾರೈರ್ವಿವಿಧೈರ್ಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಲೈಃ| ಪೈತ್ತಿಕೋ ಭವಿತಶ್ಚಾನ್ನೈಃ ಪಿಬನ್ಮದ್ಯಂ ನ ಸೀದತಿ||೧೬||

ಸ೦-ಪೈತ್ತಿಕೋ ವಿವಿಧೈಃ ಶೀತೋಪಚಾರೈಃ-ಚನ್ದನಾನುಲೇಪನಾದಿಭಿಃ, ಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಲೈಶ್ಚಾನ್ನೈಃ ಸಹ ಮದ್ಯಂ ಪಿಬನ್ ನ ಸೀದತಿ|

Adhikarana shlaiShmikasya madyapAnaprakAraH (17) · Śloka 17

ಉಪಚಾರೈರಶಿಶಿರೈರ್ಯವಗೋಧೂಮಭುಕ್ ಪಿಬೇತ್| ಷ್ಲೈಷ್ಮಿಕೋ ಧನ್ವಜೈರ್ಮಾಂಸೈರ್ಮದ್ಯಂ ಮಾರಿಚಿಕೈಃ ಸಹ||೧೭||

ಸ೦-ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೋ ಯವಗೋಧೂಮಭುಕ್ ಸನ್ ಮದ್ಯಮಶಿಶಿರೈರುಪಚಾರೈಸ್ತಥಾ ಮಾಂಸೈರ್ಧನ್ವೋದ್ಭವೈರ್ಮರಿಚಸಂಸ್ಕೃತೈಃ ಸಹ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana vAte hitaM madyam,pitte hitaM madyam,kaPe hitaM madyam (98) · Śloka 98

ತತ್ರ ವಾತೇ ಹಿತಂ ಮದ್ಯಂ ಪ್ರಾಯಃ ಪೈಷ್ಟಿಕಗೌಡಿಕಮ್| ಪಿತ್ತೇ ಸಾಮ್ಭೋಮಧು, ಕಾಫೇ ಮಾರ್ದ್ವೀಕಾರಿಷ್ಟಮಧವಮ್||೯೮||

ಸ೦-ತತ್ರ-ತೇಷು ಮದ್ಯೇಷು ಮಧ್ಯೇ, ವಾತಾಧಿಕೇ ನರೇ ಪ್ರಾಯೋ-ಬಾಹುಲ್ಯೇನ, ಮದ್ಯಂ ಪೈಷ್ಟಿಕಂ ಗೌಡಿಕಂ ಚ ಹಿತಮ್| ಪಿತ್ತೇ ಸಜಲಂ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಚ ಮದ್ಯಂ ಹಿತಮ್| ಕಫೇ ಮಾರ್ದ್ವೀಕಾರಿಷ್ಟಮಾಧವಂ ಹಿತಮ್|

Adhikarana shlaiShmikasya madyapAnakAlaH paittikasya madyapAnakAlaH vAtikasya madyapAnakAlaH samadoShasya madyapAnakAlaH (19-2) · Śloka 2

ಪ್ರಾಕ್ ಪಿಬೇಚ್ಛ್ಲೈಷ್ಮಿಕೋ ಮದ್ಯಂ, ಭುಕ್ತಸ್ಯೋಪರಿ ಪೈತ್ತಿಕಃ| ವಾತಿಕಸ್ತು ಪಿಬೇನ್ಮಧ್ಯೇ, ಸಮದೋಷೋ ಯಥೇಚ್ಛಯಾ||೧೯|| ಇತಿ ಮದಾತ್ಯಯಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್||೨||

ಸ೦-ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಃ ಪ್ರಾಗ್ಭಕ್ತಂ ಮದ್ಯಂ ಪಿಬೇತ್| ಪಿಬೇತ್ ಭಕ್ತಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಪಿಬೇತ್| ವಾತೋತ್ತರಃ ಪುನರ್ಮಧ್ಯೇ ಭಕ್ತಸ್ಯ ಪಿಬೇತ್| ಸಮದೋಷೋ ಯಥೇಚ್ಛಯಾ-ಭಕ್ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವಂ ಮಧ್ಯೇಽನ್ತೇ ವಾ, ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana madamUrcCAyeShu sAmAnyacikitsA (100) · Śloka 100

ಅಥ ಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಮದೇಷು ವಾತಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಪ್ರಾಯೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಸು ಚೇಷ್ಯತೇ| ಸರ್ವತ್ರಾಪಿ ವಿಶೇಷೇಣ ಪಿತ್ತಮೇವೋಪಲಕ್ಷಯೇತ್||೧೦೦||

ಸ೦-ಮದೇಷು ಪ್ರಾಯೇಣ ವಾತಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್, ಮೂರ್ಚ್ಛಾಸು-ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯೇಷು ಚೇಷ್ಯತೇ| ಸರ್ವತ್ರೈವ-ಮದೇ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯೇ ಚ, ಪಿತ್ತಮೇವಾಧಿಕಂ ಜಾನೀಯಾತ್| ಅತ ಏವ ತೇಷಾಮುಪಕ್ರಮಃ-

Adhikarana madamUrcCAyeShu sAmAnyacikitsAvistaraH (101-104) · Śloka 104

ಶೀತಾಃ ಪ್ರದೇಹಾ ಮಣಯಃ ಸೇಕಾ ವ್ಯಜನಮಾರುತಾಃ| ಸಿತಾ ದ್ರಾಕ್ಷೇಕ್ಷುಖರ್ಜೂರಕಾಶ್ಮರ್ಯಸ್ವರಸಾಃ ಪಯಃ||೧೦೧|| ಸಿದ್ಧಂ ಮಧುರವರ್ಗೇಣ ರಸಾ ಯೂಷಾಃ ಸದಾಡಿಮಾಃ| ಷಷ್ಟಿಕಾಃ ಶಾಲಯೋ ರಕ್ತಾ ಯವಾಃ ಸರ್ಪಿಶ್ಚ ಜೀವನಮ್||೧೦೨|| ಕಲ್ಯಾಣಕಂ ಮಹಾತಿಕ್ತಂ ಷಟ್ಪಲಂ ಪಯಸಾಽಗ್ನಿಕಃ| ಪಿಪ್ಪಲ್ಯೋ ವಾ ಶಿಲಾಹ್ವಂ ವಾ ರಸಾಯನವಿಧಾನತಃ||೧೦೩|| ತ್ರಿಫಲಾ ವಾ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಾ ಸಋತಕ್ಷೌದ್ರಶರ್ಕರಾ| |೧೦೪|

ಸ೦-ಶೀತಾಃ ಪ್ರದೇಹಾಃ| ಪಯೋ ಮಧುರವರ್ಗೇಣ-ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿನಾ, ಸಿದ್ಧಮ್| ತಥಾ,ರಸಾಃ-ಮಾಂಸರಸಾದಯಃ| ಯೂಷಾಶ್ಚ ದಾಡಿಮಾನ್ವಿತಾಃ| ತಥಾ, ಶಾಲಯೋ-ರಕ್ತಶಾಲಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಷಷ್ಟಿಕಾದಯಶ್ಚ| ತಥಾ, ಘೃತಂ ಕಲ್ಯಾಣಕಾದಿಕಮ್| [ಕಲ್ಯಾಣಕಂ-] ಉನ್ಮಾದಪ್ರತಿಷೇಧೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ.ಉ.ಅ.)| ಮಹಾತಿಕ್ತಂ-ಕುಷ್ಟಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ.ಉ.ಅ.೬/೨೬)| ಮಹಾತಿಕ್ತಂ-ಕುಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ.ಚಿ.ಅ.೧೯/೮)| ಷಟ್ಪಲಂ-ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ.ಚಿ.ಅ.೫/೨೨)| ತಥಾ, ಕ್ಷೀರೇಣ ಚಿತ್ರಕಮ್| ತಥಾ, ಪಿಪ್ಪಲ್ಯೋ ರಸಾಯನವಿಧಾನೇನ| ಅಥವಾ, ಶಿಲಾಜತು ರಸಾಯನವಿಧಾನೇನ| ಅಥವಾ, ತ್ರಿಫಲಾ ಸಘ್ರುತಕ್ಷೌದ್ರಶರ್ಕರಾ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಾ|

Adhikarana prasaktavegeShu visheShaH (104-107) · Śloka 107

| ಪ್ರಸಕ್ತವೇಗೇಷು ಹಿತಂ ಮುಖನಾಸಾವರೋಧನಮ್||೧೦೪|| ಪಿಬೇದ್ವಾ ಮಾನುಷೀಕ್ಷೀರಂ ತೇನ ದದ್ಯಾಚ್ಚ ನಾವನಮ್| ಮೃಣಾಲಬಿಸಕೃಷ್ಣಾ ವಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್ಖೌದ್ರೇಣ ಸಾಭಯಾಃ||೧೦೫|| ದುರಾಲಭಾಂ ವಾ ಮುಸ್ತಂ ವಾ ಶೀತೇನ ಸಲಿಲೇನ ವಾ| ಪಿಬೇನ್ಮರಿಚಕೋಲಾಸ್ಥಿಮಜ್ಜೋಶೀರಾಹಿಕೇಸರಮ್||೧೦೬|| ಧಾತ್ರೀಫಲರಸೇ ಸಿದ್ಧಂ ಪಥ್ಯಾಕ್ವಾಥೇನ ವಾ ಘೃತಮ್| |೧೦೭|

ಸ೦-ಪ್ರಸಕ್ತವೇಗೇಷು ಮದಾದಿಷು ಮುಖಸ್ಯ ನಾಸಾಯಾಶ್ಚ ಪಾಣ್ಯಾದಿನಾಽವರೋಧನಂ ಹಿತಮ್| ಮಾನುಷ್ಯಾ ವಾ ಕ್ಷೀರಂ ಪಿಬೇತ್| ತೇನ ಚ ಮಾನುಷೀಕ್ಷೀರೇಣ, ನಸ್ಯಂ ದದ್ಯಾತ್| ಮೃಣಾಲಾದೀನ್ ಸಹರೀತಕೀನ್ ಮಾಕ್ಷಿಕೇಣ ವಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಅತವಾ ಧನ್ವಯವಾಸಂ ಮುಸ್ತಂ ವಾ ಮಧುನಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಅಥವಾ ಶೀತೇನ ಜಲೇನ ಮರಿಚಾದೀನ್ ಪಿಬೇತ್| ಅಹಿಕೇಸರಂ-ನಾಗಕೇಸರಮ್| ಅಥವಾ, ಆಮಲಕರಸೇ ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಂ ಹರೀತ ಕೀಕ್ಕಾಥೇನ ವಾ ಸಿದ್ಧಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana madamUrcCAyeShu visheShacikitsA (107) · Śloka 107

| ಕುರ್ಯಾತ್ಕ್ರಿಯಾಂ ಯಥೋಕ್ತಾಂ ಚ ಯಥಾದೋಷಬಲೋದಯಮ್||೧೦೭||

ಸ೦-ಯಥೋಕ್ತಾಂ ಚ ಕ್ರಿಯಾಂ ದೋಷಬಲೋದಯಾನುಸಾರೇಣ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana madamUrcCAyeShu shodhanam (108) · Śloka 108

ಪಞ್ಚಕರ್ಮಾಣಿ ಚೇಷ್ಟಾನಿ ಸೇಚನಂ ಶೋಣಿತಸ್ಯ ಚ| |೧೦೮|

ಸ೦-ಪಞ್ಚಕರ್ಮಾಣೀ-ವಮನವಿರೇಕಾಸ್ಥಾಪನಾವ್ವಾಸನನಸ್ಯಾಖ್ಯಾನಿ, ಚೇಷ್ಟಾನಿ ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಶ್ಚ|

Adhikarana madamUrcCAyeShu satvAvajayaH (108) · Śloka 108

| ಸತ್ತ್ವಸ್ಯಾಲಮ್ಬನಂ ಜ್ಞಾನಮಗೃದ್ಧಿರ್ವಿಷಯೇಷು ಚ||೧೦೮||

ಸ೦-ಸತ್ತ್ವಸ್ಯಾಲಮ್ಬನಂ-ಆಶ್ರಯಣಮ್| ತಥಾ, ಜ್ಞಾನಂ-ಮಹಾಭೂತೇನ್ದ್ರಿಯತನ್ಮಾತ್ರಮನೋಬುಧ್ದ್ಯಹಙ್ಕಾರಪುರುಷಾದೀನಾಮ್| ವಿಷಯೇಷ್ವಗೃದ್ಧಿಃ ಅನಭಿಲಾಷಃ|

Adhikarana madamUrcCAyeShu atipravRuddheShu auShadham (109) · Śloka 109

ಮದೇಷ್ವತಿಪ್ರವೃದ್ಧೇಷು ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯೇಷು ಚ ಯೋಜಯೇತ್| ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಸನ್ನ್ಯಾಸವಿಹಿತಂ|೧೦೯|

ಸ೦-ಮದೇಷು ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯೇಷು ಅತಿಪ್ರವೃದ್ಧೇಷು ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ನಸ್ಯಾದಿ ಸನ್ನ್ಯಾ ಸೋಕ್ತಂ ಯೋಜಯೇತ್|

Adhikarana madamUrcCAyeShu viShajeShu auShadam (109-3) · Śloka 3

| ವಿಷಘ್ನಂ ವಿಷಜೇಷು ಚ||೧೦೯|| ಇತಿ ಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್||೩||

ಸ೦-ತಥಾ ವಿಷಜೇಷು ಮದೇಷು ವಿಷಘ್ನಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಯೋಜಯೇತ್|

Adhikarana saMnyAse auShadham (110-113) · Śloka 113

ಅಥ ಸನ್ನ್ಯಾಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಆಶು ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ಸನ್ನ್ಯಾಸೇ ಸುತೀಕ್ಷ್ಣಂ ನಸ್ಯಮಞ್ಜನಮ್| ಧೂಮಃ ಪ್ರಧಮನಂ ತೋದಃ ಸೂಚೀಭಿಶ್ಚ ನಖಾನ್ತರೇ||೧೧೦|| ಕೇಶಾನಾಂ ಲುಞ್ಚನಂ ದಾಹೋ ದಂಶೋ ದಶನವೃಶ್ಚಿಕೈಃ| ಕಟ್ವಮ್ಲಗಾಲನಂ ವಕ್ರೇ ಕಪಿಕಚ್ಛ್ವವಘರ್ಷಣಮ್||೧೧೧|| ಉತ್ಥಿತೋ ಲಬ್ಧಸಂಜ್ಞಶ್ಚ ಲಶುನಸ್ವರಸಂ ಪಿಬೇತ್| ಖಾದೇತ್ಸವ್ಯೋಷಲವಣಂ ಬೀಜಪೂರಕಕೇಸರಮ್||೧೧೨|| ಲಘ್ವನ್ನಪ್ರತಿ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಮದ್ಯಾತ್ಸ್ರೋತೋವಿಶುದ್ಧಯೇ| |೧೧೩|

ಸ೦-ಸನ್ನ್ಯಾಸೇ ಶೀಘ್ರಂ ಸುಷ್ಠು ನಸ್ಯಮಞ್ಜನಂ ಧೂಮಃ ಪ್ರಧಮನಂ ಚ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್| ಸೂಚೀತೋದಾದಿಕಂ ಚ ನಖಮಧ್ಯೇ| ತಥಾ, ವಕ್ರೇ ಕಟೂನಾಂ ಮರೀಚಾದೀನಾಂ, ಅಮ್ಲಾನಾಂ-ಮಾತುಲುಙ್ಗಾದೀನಾಂ, ಚ ಗಾಲನಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್| ತಥಾ| ಕಪಿಕಚ್ಛ್ವವಘರ್ಷಣಮ್| ಏವಮುಪಕ್ರಾನ್ತಃ ಸಮುತ್ಥಿತೋ ಲಬ್ಧಚೇತನಶ್ಚ ಸನ್ ಲಶುನಸ್ವರಸಂ ಪಿಬೇತ್| ತಥಾ, ಬೀಜಪೂರಕಕೇಸರಂ ಸವ್ಯೋಷಲವಣಂ ಭಕ್ಷಯೇತ್| ಸ್ರೋತೋವಿಶೋಧನಾರ್ಥಂ ಲಘ್ವನ್ನಪ್ರತಿ ಭುಞ್ಜೀತ| ಕೀದೃಶಮ್ ? ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಮ್| ಲಘ್ವನ್ನಪ್ರತೀತಿ ಅಲ್ಪಲಘ್ವನ್ನಮ್| "ಸುಪ್ಪ್ರತಿನಾ ಮಾತ್ರಾರ್ಥೇ" ಇತಿ ಸಮಾಸಃ|

Adhikarana manasaH saMrakShaNam (7) · Śloka 7

ವಿಸ್ಮಾಪನೈಃ ಸಂಸ್ಮರಣೈಃ ಪ್ರಿಯಶ್ರವಣದರ್ಶನೈಃ||೧೧೩|| ಪಟುಭಿರ್ಗೀತವಾದಿತ್ರಶಬ್ದೈರ್ವ್ಯಾಯಾಮಶೀಲನೈಃ| ಸ್ರಂಸನೋಲ್ಲೇಖನೈರ್ಧೂಮೈಃ ಶೋಣಿತಸ್ಯಾವಸೇಚನೈಃ||೧೧೪|| ಉಪಾಚರೇತ್ತಂ ಪ್ರತತಮನುಬನ್ಧಭಯಾತ್ಪುನಃ| ತಸ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಿತವ್ಯಂ ಚ ಮನಃ ಪ್ರಲಯಹೇತುತಃ||೧೧೫|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾ- ಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಈಹಿತಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತ- ಸ್ಥಾನೇ ಮದಾತ್ಯಯಾದಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೭||

ಸ೦-ತಂ-ಮದಾದಿಮನ್ತಂ, ಉಪಾಚರೇತ್| ಕೈಃ ? ಸಂಸ್ಮರಣೈಃ| ವಿಸ್ಮಾಪನೈಃ-ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿಭಿಃ| ವಿಪೂರ್ವಾತ್ ಸ್ಮಿಙೋ ಣಿಚಿ "ನಿತ್ಯಂ ಸ್ಮಯತೇಃ" ಇತ್ಯಾತ್ವೇ ಪುಕಿ ಲ್ಯುಟಿ ಚ ವಿಸ್ಮಾಪನೈರಿತಿ ರೂಪಮ್| ತಥಾ, ಪ್ರಿಯಸ್ಯ ಶ್ರವಣೇನ ದರ್ಶನೇನ ಚ ಗೀತವಾದಿತ್ರಶಬ್ದೈಃ ಪಟುಭಿಃ-ಮನೋಹರೈಃ| ತಥಾ, ವ್ಯಾಯಾಮಶೀಲನೈಃ| ತಥಾ ವಮನವಿರೇಚನಾಭ್ಯಾಂ ಧೂಮೇನ ಶೋಣಿತಸ್ರಾವೇಣ ಚಾನುಬನ್ಧಭಯಾಚ್ಚ ಕಾರಣಾತ್ ತಸ್ಯ-ಆತುರಸ್ಯ, ಪ್ರಲೇಯಹೇತುತೋ ಮನಃ ಸಮ್ಯಗ್ರಕ್ಷಿತವ್ಯಂ-ತತ ಇದಂ ಕಾರ್ಯಮಿತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀ- ಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಮದಾ- ತ್ಯಯಾದಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೭||