Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka
🔊 Audio coming soon
grahaṇīdōṣacikitsitādanantaraṁ mūtrāghātacikitsitamārabhyatē| sambandhaścāsya samasambandhanatvāt| tathā ca prāgadhyaiṣṭa (hr̥.ni.a.9|1)- "bastibastiśirōmēḍhrakaṭīvr̥ṣaṇapāyavaḥ| ēkasambandhanāḥ prōktā gudāsthivivarāśrayāḥ||" iti|
Adhikarana mUtrAghAtacikitsitAdhyAyaH vAtaje mUtrakRucchre svedaH (2-1) · Śloka 1
tēnēdamāha athātō mūtrāghātacikitsitaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ| (gadyasūtrē|2| ) kr̥cchrē vātaghnatailāktamadhōnābhēḥ samīrajē| susnigdhaiḥ svēdayēdaṅgaṁ piṇḍasēkāvagāhanaiḥ||1||
तेनेदमाह अथातो मूत्राघातचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) कृच्छ्रे वातघ्नतैलाक्तमधोनाभेः समीरजे| सुस्निग्धैः स्वेदयेदङ्गं पिण्डसेकावगाहनैः||१||
🔊 Audio coming soon
sa0-kr̥cchrē-mūtrakr̥cchrē, ādipadalōpaṁ kr̥tvā nirdiṣṭam| yathā-māṁsarasē rasa iti| mūtrakr̥cchrē vātōtthē, aṅgaṁ-śarīraṁ, vātaghnatailēna-balātailādinā, abhyaktamadhō nāmēḥ samantāt svēdaiḥ piṇḍādibhiḥ suṣṭhu snigdhaiḥ-na rūkṣaiḥ, svēdayēt|
Adhikarana vAtaje dashamUlAdisiddhAH snehAH (2-3) · Śloka 3
daśamūlabalairaṇḍayavābhīrupunarnavaiḥ| kulatthakōlapattūravr̥ścīvōpalabhēdakaiḥ||2|| tailasarpirvarāharkṣavasāḥ kvathitakalkitaiḥ| sapañcalavaṇāḥ siddhāḥ pītāḥ śūlaharāḥ param||3||
दशमूलबलैरण्डयवाभीरुपुनर्नवैः| कुलत्थकोलपत्तूरवृश्चीवोपलभेदकैः||२|| तैलसर्पिर्वराहर्क्षवसाः क्वथितकल्कितैः| सपञ्चलवणाः सिद्धाः पीताः शूलहराः परम्||३||
🔊 Audio coming soon
sa0-daśamūlādibhiḥ kvathitakalkitaistailasarpirvarāharkṣavasāḥ siddhāḥ-pakvāḥ, saha pañcalavaṇairvartanta iti sapañcalavaṇāḥ pītāḥ paraṁ-suṣṭhu, śūlaharāḥ|
Adhikarana vAtaje dashamUlAdInAM pAnAnnasvedeShvapyupayogaH (4) · Śloka 4
dravyāṇyētāni pānānnē tathā piṇḍōpanāhanē| saha tailaphalairyuñjyātsāmlāni snēhavanti ca||4||
द्रव्याण्येतानि पानान्ने तथा पिण्डोपनाहने| सह तैलफलैर्युञ्ज्यात्साम्लानि स्नेहवन्ति च||४||
🔊 Audio coming soon
sa0-ētāni-daśamūlādīni, dravyāṇi pānānnē tadvijayāya, tathā piṇḍōpanāhākhyaṁ svēdadvayaṁ tailaphalaiḥ saha yuñjyāt| tailārthāni phalāni nālikērākṣōḍādīni tailaphalāni, yathā-yūpāya dāru, taiḥ saha| kēcittu tailaphalāni tilānāhuḥ| kimbhūtāni? sāmlāni, sahāmlaiḥ-takrāranālādibhiḥ, vartanta iti sāmlāni| tathā, snēhavanti-bahusnēhāni| "bhūmni matup"|
Adhikarana vAtaje madirA (5) · Śloka 5
sauvarcalāḍhyāṁ madirāṁ pibēnmūtrarujāpahām| |5|
सौवर्चलाढ्यां मदिरां पिबेन्मूत्ररुजापहाम्| |५|
🔊 Audio coming soon
sa0-tathā madirāṁ bahusauvarcalāṁ mūtrarujāpahāṁ pibēt|
Adhikarana pittaje mUtrakRucCre sekalepAdi (5) · Śloka 5
| paittē yuñjīta śiśiraṁ sēkalēpāvagāhanam||5||
| पैत्ते युञ्जीत शिशिरं सेकलेपावगाहनम्||५||
🔊 Audio coming soon
sa0-paittē mūtrakr̥cchrē śītalaṁ sēkalēpāvagāhanaṁ yuñjīta|
Adhikarana pittaje mUtrakRucCre shatAvaryAdikvAthaH (6) · Śloka 6
pibēdvarīṁ gōkṣurakaṁ vidārīṁ sakasērukām| tr̥ṇākhyaṁ pañcamūlaṁ ca pākyaṁ samadhuśarkaram||6||
पिबेद्वरीं गोक्षुरकं विदारीं सकसेरुकाम्| तृणाख़्यं पञ्चमूलं च पाक्यं समधुशर्करम्||६||
🔊 Audio coming soon
sa0-tathā śatāvaryādikaṁ pākyaṁ kr̥tvā samadhuśarkaraṁ pibēt|
Adhikarana pittaje mUtrakRucCre vRuShakAdikalkaH (7) · Śloka 7
vr̥ṣakaṁ trapusairvārulaṭvābījāni kuṅkumam| drākṣāmbhōbhiḥ piban sarvān mūtrāghātānapōhati||7||
वृषकं त्रपुसैर्वारुलट्वाबीजानि कुङ्कुमम्| द्राक्षाम्भोभिः पिबन् सर्वान् मूत्राघातानपोहति||७||
🔊 Audio coming soon
sa0-vr̥ṣakādikaṁ kalkīkr̥tya drākṣājalēna piban sarvān mūtrāghātān parākarōti| apōhatīti "upasargādasyatyūhyōrvā vacanam" iti parasmaipadam| vr̥ṣakaḥ-pāṣāṇabhēdakaḥ| laṭvābījaṁ-kusumbhabījam|
Adhikarana pittaje mUtrakRucCre ervArubIjakalkaH, drAkShAkalkaH (8) · Śloka 8
ērvārubījayaṣṭyāhvadārvīrvā taṇḍulāmbunā| tōyēna kalkaṁ drākṣāyāḥ pibētparyuṣitēna vā||8||
एर्वारुबीजयष्ट्याह्वदार्वीर्वा तण्डुलाम्बुना| तोयेन कल्कं द्राक्षायाः पिबेत्पर्युषितेन वा||८||
🔊 Audio coming soon
sa0-ērvārubījādikaṁ vā taṇḍulāmbhasā pibēt pūrvaguṇam| paryuṣitēna vā jalēna drākṣākalkaṁ pibēt|
Adhikarana kaPaje mUtrakRucCre vamanasvedAdi (9) · Śloka 9
kaphajē vamanaṁ svēdaṁ tīkṣṇōṣṇakaṭubhōjanam| yavānāṁ vikr̥tīḥ kṣāraṁ kālaśēyaṁ ca śīlayēt||9||
कफजे वमनं स्वेदं तीक्ष्णोष्णकटुभोजनम्| यवानां विकृतीः क्षारं कालशेयं च शीलयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
sa0-kaphajē mūtrakr̥cchrē vamanādīni śīlayēt|
Adhikarana kaPaje mUtrakRucCre sUkShmailAyogaH, sArasAsthyAdiyogaH, kaNTakArIsvarasaH, kara~jjabIjacUrNam, dhavAdikvAthaH, dhavAdisiddhA peyA, pravAlacUrNam, pATalAkShAraH (10-13) · Śloka 13
pibēnmadyēna sūkṣmailāṁ dhātrīphalarasēna vā| *sārasāsthiśvadaṁṣṭrailāvyōṣaṁ vā madhumūtravat||10|| svarasaṁ kaṇṭakāryā vā pāyayēnmākṣikānvitam| śitivārakabījaṁ vā takrēṇa ślakṣṇacūrṇitam||11|| dhavasaptāhvakuṭaguḍūcīcaturaṅgulam| kēmbukailākarañjaṁ ca pākyaṁ samadhu sādhitam||12|| tairvā pēyāṁ pravālaṁ vā cūrṇitaṁ taṇḍulāmbunā| satailaṁ pāṭalākṣāraṁ saptakr̥ttvō'thavā srutam||13||
पिबेन्मद्येन सूक्ष्मैलां धात्रीफलरसेन वा| *सारसास्थिश्वदंष्ट्रैलाव्योषं वा मधुमूत्रवत्||१०|| स्वरसं कण्टकार्या वा पाययेन्माक्षिकान्वितम्| शितिवारकबीजं वा तक्रेण श्लक्ष्णचूर्णितम्||११|| धवसप्ताह्वकुटगुडूचीचतुरङ्गुलम्| केम्बुकैलाकरञ्जं च पाक्यं समधु साधितम्||१२|| तैर्वा पेयां प्रवालं वा चूर्णितं तण्डुलाम्बुना| सतैलं पाटलाक्षारं सप्तकृत्त्वोऽथवा स्रुतम्||१३||
🔊 Audio coming soon
sa0-tathā madyēna sūkṣmailāṁ pibēt| āmalakarasēna vā sūkṣmailāṁ pibēt| [athavā,] sārasāsthyādīni madhuyuktāni gōmūtrēṇa pibēt| athavā, kaṇṭakāryāḥ svarasaṁ samākṣikaṁ pāyayēt| [athavā,] śitivārakasya-karañjasya, bījaṁ ślakṣṇapiṣṭaṁ takrēṇa saha pāyayēt| dhavādibhiḥ kr̥taṁ pākyaṁ-kvāthaṁ, vā samadhu pāyayēt| tairvā-dhavādibhiḥ, sādhitāṁ pēyāṁ pāyayēt| pravālaṁ-vidrumaṁ, rajīkr̥taṁ taṇḍulāmbhasā [vā] pāyayēt| pāṭalāyāḥ kṣāraṁ saptavārān srutaṁ tailēna vā pāyayēt|
Adhikarana kaPaje mUtrakRucCre kShArayuktA madirA, pATalyAdikShArAH (14-15) · Śloka 15
pāṭalīyāvaśūkābhyāṁ pāribhadrāttilādapi| kṣārōdakēna madirāṁ tvagēlōṣakasaṁyutām||14|| pibēdguḍōpadaṁśānvā lihyādētān *pr̥thak pr̥thak| |15|
पाटलीयावशूकाभ्यां पारिभद्रात्तिलादपि| क्षारोदकेन मदिरां त्वगेलोषकसंयुताम्||१४|| पिबेद्गुडोपदंशान्वा लिह्यादेतान् *पृथक् पृथक्| |१५|
🔊 Audio coming soon
sa0-pāṭalīyavakṣārābhyāṁ kṣārōdakēna tathā pāribhadratilakṣārōdakēna madirāṁ tvagēlōṣakasaṁyuktāṁ pibēt| ūṣakaḥ-kallaraḥ| guḍōpadaṁśānvēti| athavā guḍamupadaṁśya ētān-tvagādīn, pr̥thak pr̥thak lihyāt|
Adhikarana tridoShajamUtrakRucCrAdau yathAvastham (15-16) · Śloka 16
| sannipātātmakē sarvaṁ yathāvasthamidaṁ hitam||15|| aśmanyapyacirōtthānē vārabastyādikēṣu ca| |16|
| सन्निपातात्मके सर्वं यथावस्थमिदं हितम्||१५|| अश्मन्यप्यचिरोत्थाने वारबस्त्यादिकेषु च| |१६|
🔊 Audio coming soon
sa0-sannipātātmakē mūtrakr̥cchrē sarvamidaṁ-pūrvōktaṁ pr̥thagdōṣātmakamūtrakr̥cchranirdiṣṭaṁ, yathāvasthaṁ-avasthāmapēkṣya, hitam| na kēvalaṁ sannipātātmakē kr̥cchrē prāṅ nirdiṣṭaṁ pr̥thagdōṣātmakamūtrakr̥cchracikitsakaṁ hitam| yāvadaśmaryāmapyacirōtthānē, acirakālaṁ utthānaṁ-janma, yasya tasmin hitam| caśabdādvātabastyādikēṣu mūtrāghātēṣu hitam| ādiśabdēna vātakuṇḍalikādayō gr̥hyantē|
Adhikarana ashmaryAH sAdhyatvAdi (16-17) · Śloka 17
| aśmarī dāruṇō vyādhirantakapratimō mataḥ||16|| taruṇō bhēṣajaiḥ sādhyaḥ pravr̥ddhaśchēdamarhati| |17|
| अश्मरी दारुणो व्याधिरन्तकप्रतिमो मतः||१६|| तरुणो भेषजैः साध्यः प्रवृद्धश्छेदमर्हति| |१७|
🔊 Audio coming soon
sa0-aśmarī dāruṇō vyādhirantakapratimaḥ-tattulyō mataḥ, śīghraṁ prāṇahāritvāt| sa cāśmarī taruṇaḥ-acirōtpannaḥ, auṣadhaiḥ sādhyaḥ-sādhayituṁ śakyaḥ| pravr̥ddhaḥ punaśchēdanaṁ-pāṭanaṁ, śastrēṇārhati|
Adhikarana ashmaryAH pUrvarUpeShu snehAdikramaH (17) · Śloka 17
| tasya pūrvēṣu rūpēṣu snēhādikrama iṣyatē||17||
| तस्य पूर्वेषु रूपेषु स्नेहादिक्रम इष्यते||१७||
🔊 Audio coming soon
sa0-tasya-āśmaryākhyasya vyādhēḥ, prāgrūpēṣu snēhādikrama iṣyatē| ādiśabdaḥ svēdanavamanādīnāṁ grahāya| atha snēhamāha-
Adhikarana vAtAshmaryA pAShANabhedAdi ghRutam (18-20) · Śloka 20
pāṣāṇabhēdō vasukō vaśirō'śmantakō varī| kapōtavaṅkātibalābhallūkōśīrakacchakam||18|| vr̥kṣādanī śākaphalaṁ vyāghryau guṇṭhastrikaṇṭakaḥ| yavāḥ kulātthāḥ kōlāni varuṇaḥ katakātphalam||19|| ūṣakādipratīvāpamēṣāṁ kvāthē śr̥taṁ ghr̥tam| bhinatti vātasambhūtāṁ tatpītaṁ śīghramaśmarīm||20||
पाषाणभेदो वसुको वशिरोऽश्मन्तको वरी| कपोतवङ्कातिबलाभल्लूकोशीरकच्छकम्||१८|| वृक्षादनी शाकफलं व्याघ्र्यौ गुण्ठस्त्रिकण्टकः| यवाः कुलात्थाः कोलानि वरुणः कतकात्फलम्||१९|| ऊषकादिप्रतीवापमेषां क्वाथे शृतं घृतम्| भिनत्ति वातसम्भूतां तत्पीतं शीघ्रमश्मरीम्||२०||
🔊 Audio coming soon
sa0-pāṣāṇabhēdādīnāṁ kvāthē ghr̥taṁ śr̥tamūṣakādigaṇōktadravyaprativāpaṁ-tatkalkaṁ sat, pītaṁ vātajāmaśmarīṁ bhinatti| vasukaḥ-īśvaramallikā| vaśiraṁ-sāmudralavaṇam| aśmantakō-mālukaparṇaḥ| kapōtavaṅkā-suvarcalā| bhallūkaḥ-śyōnākaḥ|
Adhikarana vAtAshmaryAM eraNDamUlAdikalkaH (21) · Śloka 21
gandharvahastabr̥hatīvyāghrīgōkṣurakēkṣurāt| mūlakalkaṁ pibēddadhnā madhurēṇāśmabhēdanam||21||
गन्धर्वहस्तबृहतीव्याघ्रीगोक्षुरकेक्षुरात्| मूलकल्कं पिबेद्दध्ना मधुरेणाश्मभेदनम्||२१||
🔊 Audio coming soon
sa0-gandharvahastādīnāṁ samāhāradvandvaḥ, anityamāgamaśāsanamiti tu prakr̥tam| ēraṇḍādīnāṁ dravyāṇāṁ yanmūlaṁ tatkalkīkr̥tya madhurēṇa dadhnā pibēdaśmabhēdanam,-prakr̥tatvādvātāśmarībhēdanaṁ gamyatē|
Adhikarana pittAshmaryAM kushAdighRutam (22-24) · Śloka 24
kuśaḥ kāśaḥ śarō guṇṭha itkaṭō mōraṭō'śmabhit| darbhō vidārī vārāhī śālimūlaṁ trikaṇṭakaḥ||22|| bhallūkaḥ pāṭalī pāṭhā pattūraḥ sakuraṇṭakaḥ| punarnavē śirīṣaśca tēṣāṁ kvāthē pacēddhr̥tam||23|| piṣṭēna trapusādīnāṁ bījēnēndīvarēṇa ca| madhukēna śilājēna tatpittāśmaribhēdanam||24||
कुशः काशः शरो गुण्ठ इत्कटो मोरटोऽश्मभित्| दर्भो विदारी वाराही शालिमूलं त्रिकण्टकः||२२|| भल्लूकः पाटली पाठा पत्तूरः सकुरण्टकः| पुनर्नवे शिरीषश्च तेषां क्वाथे पचेद्धृतम्||२३|| पिष्टेन त्रपुसादीनां बीजेनेन्दीवरेण च| मधुकेन शिलाजेन तत्पित्ताश्मरिभेदनम्||२४||
🔊 Audio coming soon
sa0-kuśādīnāṁ kvāthē trapusādīnāṁ-pūrvōktānāṁ (ślō.7) trapusairvārulaṭvānāṁ, bījēna nīlōtpalabījēna madhukēna ca piṣṭēna śilājatunā ca ghr̥taṁ pacēt| tatpittāśmarībhēdanaṁ bhavati| śōdhanādigaṇasaṅgrahōktāstu (hr̥. sū. a. 15|1) trapusādayō'tra na gr̥hyantē, tadantaḥpātināṁ pittavirōdhināṁ sarpirā(sarṣapā)dīnāṁ dravyāṇāṁ tatra pāṭhāt|
Adhikarana kaPAshmaryAM varUNAdighRutam (25-26) · Śloka 26
varuṇādiḥ samīraghnau gaṇāvēlāharēṇukā| guggulurmaricaṁ kuṣṭhaṁ citrakaḥ sasurāhvayaḥ||25|| taiḥ kalkitaiḥ kr̥tāvāpamūṣakādigaṇēna ca| bhinatti kaphajāmāśu sādhitaṁ ghr̥tamaśmarīm||26||
वरुणादिः समीरघ्नौ गणावेलाहरेणुका| गुग्गुलुर्मरिचं कुष्ठं चित्रकः ससुराह्वयः||२५|| तैः कल्कितैः कृतावापमूषकादिगणेन च| भिनत्ति कफजामाशु साधितं घृतमश्मरीम्||२६||
🔊 Audio coming soon
sa0-"varuṇasairyaka" (hr̥.sū.a.15|21) ityādirvaruṇādirgaṇaḥ, samīraghnau gaṇau-"vīratarādiḥ (hr̥.sū.a.15|24) . tathā vidāryādiḥ (hr̥.sū.a.15|9) , ētairvaruṇādibhirdravyaiḥ kalkikr̥taistathōṣakādigaṇēna-"ūṣakastutthakaṁ" (hr̥.sū.a.15|23) ityādinā, kr̥tāvāpaṁ-kalkavatkr̥tvā, ghr̥taṁ sādhitamāśu kaphajāmaśmarīṁ hanti|
Adhikarana ashmaryAM kShArakShIrayavAgvAdayaH (27) · Śloka 27
kṣārakṣīrayavāgvādi dravyaiḥ svaiḥ svaiśca kalpayēt| |27|
क्षारक्षीरयवाग्वादि द्रव्यैः स्वैः स्वैश्च कल्पयेत्| |२७|
🔊 Audio coming soon
sa0-kṣārādi ca svaiḥ svaiḥ-tadyōgyairdravaiḥ kalpayēt|
Adhikarana sharkarAyAM picukAdikvAthaH (27-28) · Śloka 28
| picukāṅkōllakataśākēndīvarajaiḥ phalaiḥ||27|| pītamuṣṇāmbu saguḍaṁ śarkarāpātanaṁ param| |28|
| पिचुकाङ्कोल्लकतशाकेन्दीवरजैः फलैः||२७|| पीतमुष्णाम्बु सगुडं शर्करापातनं परम्| |२८|
🔊 Audio coming soon
sa0-picukādibhiruṣṇāmbu saguḍaṁ pītaṁ śarkarāyāḥ paraṁ śātanam| picukaḥ-śitivārakaḥ|
Adhikarana SarkarAyAM krau~jcAsthyAdicUrNam (28-29) · Śloka 29
| krauñcōṣṭrarāsabhāsthīni śvadaṁṣṭrā tālapatrikā||28|| ajamōdā kadambasya mūlaṁ viśvasya cauṣadham| pītāni śarkarāṁ bhindyuḥ surayōṣṇōdakēna vā||29||
| क्रौञ्चोष्ट्ररासभास्थीनि श्वदंष्ट्रा तालपत्रिका||२८|| अजमोदा कदम्बस्य मूलं विश्वस्य चौषधम्| पीतानि शर्करां भिन्द्युः सुरयोष्णोदकेन वा||२९||
🔊 Audio coming soon
sa0-krauñcāsthyādīni pītāni surayōṣṇajalēna vā śarkarāṁ hanyuḥ|
Adhikarana ashmaryAM nRutyakuNDakacUrNam (30) · Śloka 30
nr̥tyakuṇḍakabījānāṁ cūrṇaṁ mākṣikasaṁyutam| avikṣīrēṇa saptāhaṁ pītamaśmaripātanam||30||
नृत्यकुण्डकबीजानां चूर्णं माक्षिकसंयुतम्| अविक्षीरेण सप्ताहं पीतमश्मरिपातनम्||३०||
🔊 Audio coming soon
sa0-tumbarībījānāṁ cūrṇaṁ mākṣikānvitamavikṣīrēṇa saptāhaṁ pītamaśmaripātanam| atrāśmarīśabdasya "ḍhyāpōḥ saṁjñāchandasōḥ" iti hrasvaḥ|
Adhikarana ashmaryAM shigrumUlakvAthaH (31) · Śloka 31
kvāthaśca śigrumūlōtthaḥ kaduṣṇō'śmarīpātanaḥ| |31|
क्वाथश्च शिग्रुमूलोत्थः कदुष्णोऽश्मरीपातनः| |३१|
🔊 Audio coming soon
sa0-sōbhāñjanakamūlakvāthaśca kōṣṇaḥ pītō'śmaripātanaḥ|
Adhikarana ashmaryAM tilAdikShAraH (31-32) · Śloka 32
| tilāpāmārgakadalīpalāśayavasambhavaḥ||31|| kṣāraḥ pēyō'vimūtrēṇa śarkarāsvaśmarīṣu ca| |32|
| तिलापामार्गकदलीपलाशयवसम्भवः||३१|| क्षारः पेयोऽविमूत्रेण शर्करास्वश्मरीषु च| |३२|
🔊 Audio coming soon
sa0-tilādisambhavaḥ kṣārō'vimūtrēṇa śarkarāsvaśmarīṣu ca viṣayē pēyaḥ|
Adhikarana ashmarIvedanAyAM kapotava~gkA cUrNam, kapotava~gkasiddhaM kShIram, harItakyasthisiddhaM kShIram, punarnavAsiddhaM kShIram, mayUrashikhAmUlacUrNam (32-34) · Śloka 34
| kapōtavaṅkāmūlaṁ vā pibēdēkaṁ surādibhiḥ||32|| tatsiddhaṁ vā pibētkṣīraṁ vēdanābhirupadrutaḥ| harītakyasthisiddhaṁ vā sādhitaṁ vā punarnavaiḥ||33|| kṣīrānnabhugbarhiśikhāmūlaṁ vā taṇḍulāmbunā| |34|
| कपोतवङ्कामूलं वा पिबेदेकं सुरादिभिः||३२|| तत्सिद्धं वा पिबेत्क्षीरं वेदनाभिरुपद्रुतः| हरीतक्यस्थिसिद्धं वा साधितं वा पुनर्नवैः||३३|| क्षीरान्नभुग्बर्हिशिख़ामूलं वा तण्डुलाम्बुना| |३४|
🔊 Audio coming soon
sa0- kapōtavaṅkāyā mūlaṁ kēvalaṁ sukhōṣṇajalādibhiḥ pibēt| tayā-kapōtavaṅkayā, siddhaṁ-śr̥taṁ, vā kṣīraṁ vēdanōpadrutaḥ pibēt| harītakyasthibhiḥ siddhaṁ vā kṣīramathavā punarnavapakvaṁ kṣīraṁ pibēt| mayūraśikhāmūlaṁ taṇḍulāmbhasā pibēt| kimbhūtaḥ ? kṣīrānnāśī san|
Adhikarana mUtrAghAteShu kriyAviBAgaH (34) · Śloka 34
| mutrāghātēṣu vibhajēdataḥ śēṣēṣvapi kriyām||34||
| मुत्राघातेषु विभजेदतः शेषेष्वपि क्रियाम्||३४||
🔊 Audio coming soon
sa0-ataḥ-asmātpūrvōktāñcikitsitāt, yathāyōgaṁ śēṣēṣvapi mūtrāghātēṣu-mūtrātītādiṣvapi, kriyāṁ vibhajēt-nirūpya kuryāt|
Adhikarana mUtrAghAteShu bRuhatyAdigaNasya kvAthAdi (35) · Śloka 35
br̥hatyādigaṇē siddhaṁ dviguṇīkr̥tagōkṣurē| tōyaṁ payō vā sarpirvā sarvamūtravikārajit||35||
बृहत्यादिगणे सिद्धं द्विगुणीकृतगोक्षुरे| तोयं पयो वा सर्पिर्वा सर्वमूत्रविकारजित्||३५||
🔊 Audio coming soon
sa0-br̥hatyādigaṇē dviguṇīkr̥tagōkṣurē jalaṁ pakvaṁ kṣīraṁ vā sarpirvā sarvān mūtravikārān jayati|
Adhikarana mUtrAghAteShu devadArvAdicUrNam (36) · Śloka 36
dēvadāruṁ ghanaṁ mūrvāṁ yaṣṭīmadhu harītakīm| mūtraghātēṣu sarvēṣu surākṣīrajalaiḥ pibēt||36||
देवदारुं घनं मूर्वां यष्टीमधु हरीतकीम्| मूत्रघातेषु सर्वेषु सुराक्षीरजलैः पिबेत्||३६||
🔊 Audio coming soon
sa0-dēvadārvādīn surādīnāmanyatamēna sarvēṣu mūtrāghātēṣu pibēt|
Adhikarana mUtrAghAteShu dhanvayAsasvarasaH, kakuBakvAthaH, triPalAkalkaH, yavAgUH vyAghryAdisiddhA, vIratarAdisiddhA, tAmracUDarasasiddhA, shilAjatu vIratarAdi BAvitam (37-39) · Śloka 39
rasaṁ vā dhanvayāsasya kaṣāyaṁ kukubhasya vā| sukhāmbhasā vā triphalāṁ piṣṭāṁ saindhavasaṁyutām||37|| vyāghrīgōkṣurakakvāthē yavāgūṁ vā saphāṇitām| kvāthē vīratarādērvā tāmracūḍarasē'pi vā||38|| adyādvīratarādyēna bhāvitaṁ vā śilājatu| |39|
रसं वा धन्वयासस्य कषायं कुकुभस्य वा| सुख़ाम्भसा वा त्रिफलां पिष्टां सैन्धवसंयुताम्||३७|| व्याघ्रीगोक्षुरकक्वाथे यवागूं वा सफाणिताम्| क्वाथे वीरतरादेर्वा ताम्रचूडरसेऽपि वा||३८|| अद्याद्वीरतराद्येन भावितं वा शिलाजतु| |३९|
🔊 Audio coming soon
sa0-dhanvayavāsakasya rasaṁ vā kakubhasya kvāthaṁ vā triphalāmuṣṇōdakēna piṣṭāṁ saindhavānvitāṁ vā pibēt| kaṇṭakārikāgōkṣurakvāthasiddhāṁ vā yavāgūṁ saphāṇitāṁ pibēt| vīratarādēḥ kvāthē vā siddhāṁ pēyāṁ pibēt| athavā, tāmracūḍasya-kukkuṭasya, māṁsarasē siddhāṁ pēyāṁ pibēt| śilājatu vīratarādyēna vā gaṇēna bhāvitamadyāt|
Adhikarana ashmarIcyutau rathAdigamanam (39-40) · Śloka 40
| madyaṁ vā nigadaṁ pītvā rathēnāśvēna vā vrajēt||39|| śīghravēgēna saṅkṣōbhāttathā'sya cyavatē'śmarī| |40|
| मद्यं वा निगदं पीत्वा रथेनाश्वेन वा व्रजेत्||३९|| शीघ्रवेगेन सङ्क्षोभात्तथाऽस्य च्यवतेऽश्मरी| |४०|
🔊 Audio coming soon
sa0-athavā, purāṇaṁ madyaṁ pītvā rathēna vā'śvēna vā śīghravēgēna gacchēt| tathā-tēna prakārēṇa, saṅkṣōbhitasyatasynāśmarī cyavatē|
Adhikarana mUtrAghAteShu vIratarAdiH, virecanArthaM tailvakaM sarpiH, bastikarma (40-41) · Śloka 41
| sarvathā cōpayōktavyō vargō vīratarādikaḥ||40|| rēkārthē tailvakaṁ sarpirbastikarma ca śīlayēt| viśēṣāduttarān bastīn|41|
| सर्वथा चोपयोक्तव्यो वर्गो वीरतरादिकः||४०|| रेकार्थे तैल्वकं सर्पिर्बस्तिकर्म च शीलयेत्| विशेषादुत्तरान् बस्तीन्|४१|
🔊 Audio coming soon
sa0-[sarvathā-] sarvēṇa ca prakārēṇa kvāthapēyājalādiṣu, vīratarādikō yōjyaḥ| virēcanārthaṁ tailvakaṁ-"śamyākēna" (hr̥.ci.a.3|152) ityādinā sādhitaṁ sarpirupayōktavyam| tathā, bastikarma-"prāk snēha ēkaḥ" (hr̥.sū.a.19|63) ityādikaṁ śīlayēt| viśēṣēṇōttarabastīnabhyasēt|
Adhikarana mUtrAghAteShu uttarabastirvisheShataH, shukrAshmaryAM pramadAsevanam (41-43) · Śloka 43
| śukrāśmaryāṁ tu śōdhitē||41|| tairmūtramārgē balavān śukrāśayaviśuddhayē| pumān sutr̥ptō vr̥ṣyāṇāṁ māṁsānāṁ kukkuṭasya ca||42|| kāmaṁ sakāmāḥ sēvēta pramadā madadāyinīḥ| |43|
| शुक्राश्मर्यां तु शोधिते||४१|| तैर्मूत्रमार्गे बलवान् शुक्राशयविशुद्धये| पुमान् सुतृप्तो वृष्याणां मांसानां कुक्कुटस्य च||४२|| कामं सकामाः सेवेत प्रमदा मददायिनीः| |४३|
🔊 Audio coming soon
sa0-śukrāśmaryāṁ ca taiḥ-uttarabastibhiḥ, mūtramārgē śōdhitē sati pumān vr̥ṣyāṇāṁ dravyāṇāṁ kukkuṭasya māṁsānāṁ ca suhitaḥ san yathēcchaṁ madadāyinīḥ pramadāḥ sēvēta śukrāśayaviśuddhayē| kukkuṭasya vr̥ṣyatvēnaiva siddhē grahaṇē'tiśayēna kukkuṭasyātra pathyatvamiti jñāpanārthaṁ [ punaḥ ] upādānam|
Adhikarana evamupashamABAve rAj~jaH prashrnapUrvakaM shastrAvacAraNam (43-44) · Śloka 44
| siddhairupakramairēbhirna cēcchāntistadā bhiṣak||43|| iti rājānamāpr̥cchya śastraṁ sādhvavacārayēt| |44|
| सिद्धैरुपक्रमैरेभिर्न चेच्छान्तिस्तदा भिषक्||४३|| इति राजानमापृच्छ्य शस्त्रं साध्ववचारयेत्| |४४|
🔊 Audio coming soon
sa0-ēbhiḥ-pūrvōktaiḥ, upakramaiḥ siddhaiḥ-aśmarīharaiḥ, yadi śamō na syāt, tadēti rājānamāpr̥cchyāśmaryāharaṇaṁ śastraṁ sādhvavacārayēt|
Adhikarana prashrnaprakAraH (44-45) · Śloka 45
kimāpr̥cchya ? ityāha | akriyāyāṁ dhruvō mr̥tyuḥ kriyāyāṁ saṁśayō bhavēt||44|| niścitasyāpi vaidyasya bahuśaḥ siddhakarmaṇaḥ| |45|
किमापृच्छ्य ? इत्याह | अक्रियायां ध्रुवो मृत्युः क्रियायां संशयो भवेत्||४४|| निश्चितस्यापि वैद्यस्य बहुशः सिद्धकर्मणः| |४५|
🔊 Audio coming soon
sa0-hē nr̥patē jātavyādhāvakriyāyāṁ-cikitsāṁ vinā, dhruvaḥ-āvaśyaṁ, mr̥tyuḥ syāt| aparaṁ ca kriyāyāṁ-cikitsāyāṁ kriyamāṇāyāṁ, niścitasyāpi-śāstrārthavidō'pi, vaidyasya tathā bahuśaḥ-anēkaśaḥ, siddhakarmaṇō-niṣpannakriyākramasyāpi, saṁśayō bhavēt-kadācijjīvati na vā, ēvaṁprakārēṇa rājānamāpr̥cchaya|
Adhikarana shastrakarmavidhiH (45-55) · Śloka 55
| athāturamupasnigdhaśuddhamīṣacca karśitam||45|| abhyaktasvinnavapuṣamabhuktaṁ kr̥tamaṅgalam| ājānuphalakasthasya narasyāṅgkē vyāpāśritam||46|| pūrvēṇa kāyēnōttānaṁ niṣaṇṇaṁ vastracumbhalē| tatō'syākuñcitē jānukūrparē vāsasā dr̥ḍham||47|| sahāśrayamanuṣyēṇa baddhasyāśvāsitasya ca| nābhēḥ samantādabhyajyādadhastasyāśca vāmataḥ||48|| mr̥ditvā muṣṭinā''krāmēdyāvadaśmaryadhōgatā| tailāktē vardhitanakhē tarjanīmadhyamē tataḥ||49|| adakṣiṇē gudē'ṅgulyau praṇidhāyānusēvani| āsādya balayatnābhyāmaśmarīṁ gudamēḍhrayōḥ||50|| kr̥tvā'ntarē tathā bastiṁ nirvalīkamanāyatam| utpīḍayēdaṅgulibhyāṁ yāvadgranthirivōnnatam||51|| śalyaṁ syātsēvanīṁ muktvā yavamātrēṇa pāṭayēt| aśmamānēna na yathā bhidyatē sā tathā''harēt||52|| samagraṁ sarpavakrēṇa, strīṇāṁ bastistu pārśvagaḥ| garbhāśayāśrayastāsāṁ śastramutsaṅgavattataḥ||53|| nyasēdatō'nyathā hyāsāṁ mūtrasrāvī vraṇō bhavēt| mūtraprasēkakṣaṇanānnarasyāpyapi caikadhā||54|| bastibhēdō'śmarīhētuḥ siddhiṁ yāti na tu dvidhā| |55|
| अथातुरमुपस्निग्धशुद्धमीषच्च कर्शितम्||४५|| अभ्यक्तस्विन्नवपुषमभुक्तं कृतमङ्गलम्| आजानुफलकस्थस्य नरस्याङ्ग्के व्यापाश्रितम्||४६|| पूर्वेण कायेनोत्तानं निषण्णं वस्त्रचुम्भले| ततोऽस्याकुञ्चिते जानुकूर्परे वाससा दृढम्||४७|| सहाश्रयमनुष्येण बद्धस्याश्वासितस्य च| नाभेः समन्तादभ्यज्यादधस्तस्याश्च वामतः||४८|| मृदित्वा मुष्टिनाऽऽक्रामेद्यावदश्मर्यधोगता| तैलाक्ते वर्धितनख़े तर्जनीमध्यमे ततः||४९|| अदक्षिणे गुदेऽङ्गुल्यौ प्रणिधायानुसेवनि| आसाद्य बलयत्नाभ्यामश्मरीं गुदमेढ्रयोः||५०|| कृत्वाऽन्तरे तथा बस्तिं निर्वलीकमनायतम्| उत्पीडयेदङ्गुलिभ्यां यावद्ग्रन्थिरिवोन्नतम्||५१|| शल्यं स्यात्सेवनीं मुक्त्वा यवमात्रेण पाटयेत्| अश्ममानेन न यथा भिद्यते सा तथाऽऽहरेत्||५२|| समग्रं सर्पवक्रेण, स्त्रीणां बस्तिस्तु पार्श्वगः| गर्भाशयाश्रयस्तासां शस्त्रमुत्सङ्गवत्ततः||५३|| न्यसेदतोऽन्यथा ह्यासां मूत्रस्रावी व्रणो भवेत्| मूत्रप्रसेकक्षणनान्नरस्याप्यपि चैकधा||५४|| बस्तिभेदोऽश्मरीहेतुः सिद्धिं याति न तु द्विधा| |५५|
🔊 Audio coming soon
sa0-atha-rājapr̥cchanādanantaram, āturamupasnigdhādirūpaṁ kr̥tvā tatō'sya nābhēradhō'bhyajyāt| pūrvamupasnigdhaḥ paścācchuddhastamupasnigdhaśuddham| tathā, abhuktaṁ-akr̥tāhāram| tathā, manāk karśitam| tathā, abhyaktasvinnaśarīraṁ ca| tathā, kr̥tamaṅgalaṁ-vihitasvastyayanam| tathā, narasyānyasyāṅkamāśritam| kimbhūtasya ? ājānuphalakasthasya| phalakaḥ-āsanaviśēṣaḥ, ājānujānupramāṇō yaḥ phalakastasmin sthitasya| tathā, pūrvēṇa kāyēnōttānam| tathā, vastracumbhalē niṣaṇaṇam| cumbhalaḥ-tr̥ṇamayō ghaṭādīnāṁ calanarakṣaṇārthamādhāraviśēṣō yaḥ kriyatē sa ucyatē, tathārūpō vastramayacumbhalō vastracumbhalaḥ,-vastraṁ vēṣṭayitvā kr̥ta āsanaviśēṣaḥ, tasminnupaviṣṭam| [tatō'sya-] tathābhūtasyānantaraṁ, ākuñcitē-īṣatkuṭilīkr̥tē, jānukūrparē sati| jānunī ca karpūrē ca jānukarpūraṁ, tasmin| tathā, āśrayamanuṣyēṇa saha vāsasā sūtrairvā baddhasya-dr̥ḍhaṁ kr̥tvā ēvaṁyantritasya, āśrayaścāsau manuṣyaśca| kasyāśrayaḥ ? prakr̥tatvādāturasya, tamāśrityāturasya sthitatvāt| tathā, āśvāsitasya-nirāmayō bhavasrītyēvaṁprāyābhirvāgbhiḥ śītapavanādibhiśca sāntvitasya| tatō nābhēradhaḥ samantāt-paritaḥ, abhyajyāt| tasyāśca-nābhēḥ, vāmatō-vāmapārśvē, mr̥ditvā muṣṭinā''krāmēt-pīḍayēt, tāvadyāvadaśmaryadhō gatā-adhaḥ pratipannā| tataḥ-anantaraṁ, adakṣiṇē-vāmē, tarjanīmadhyāṅgulyau vardhitanakhē tathā tailābhyaktē kr̥tvā gudē praṇidhāyānusēvani| anantaraṁ balayatnābhyāṁ āsādya-aśmarīṁ prāpya, gudamēḍhrayōrantarē-madhyē kr̥tvā, katham ? kr̥tvā-tatra nītvā, tathā bastiṁ nirvalikaṁ kr̥tvā, tathā tamanāyataṁ-avistīrṇaṁ sannivēśya, anantaramaṅgulibhyāṁ-vāmahastatarjanīmadhyamābhyāṁ, prakr̥tatvādaśmarīmutpīḍayēt| tāvadyāvacchalyaṁ-aśmaryākhyaṁ, granthirivōnnataṁ syāt| anantaraṁ sēvanyā vāmapārśvē sēvanīṁ yavamātrēṇa tya(mu)ktvā-varjayitvā, pāṭayēcchastrēṇa| kiyanmātram ? aśmamānēna,-aśmarīpramāṇēna, na tu tatō'dhikamūnaṁ vā| vraṇaṁ ca kr̥tvā'śmarīṁ samagraṁ-niravaśēṣaṁ yathā bhavatyēvaṁ, sarpaphaṇavadagravakrēṇa yantrēṇāharēt,-tathā cākarṣēdyathā sā hriyamāṇā na bhidyatē| bhinnā hi punarvr̥ddhimiyāt| strīṇāṁ tu bastiḥ pārśvatō bhavan garbhāśayāśrayō yasmāttata utsaṅgavadadhaḥ śastraṁ nyasēt-pātayēt| ataḥ-asmācchastrapātanavidhānāt, anyathā'śmaryāharaṇārthaṁ śastrapātanēna mūtrasrāvī vraṇō bhavēt| na kēvalaṁ strīṇāṁ mūtraprasēkakṣaṇanānmūtrasrāvī vraṇō bhavēt| yāvad dīrghakālānubandhī mūtraprasēkakṣaṇanānnarasyāpi| api ca-anyacca, ēkadhā-ēkatō, bastibhēdō'śmarīhētuḥ-tannimittaḥ, sidhyati kriyābhyāsānnityamativr̥ddhatvācca śalyasyēti, na tu sahasā śastrādyabhighātahētuja ēkatō bhinnō'pi bastiḥ sidhyati| marmavibhāgē'pyavādīt (hr̥. śā. a. 4|10)- "dhanurvakrō bastiḥ sadyō nihanti" iti| aśmarīhēturapi yō bastibhēdō dvidhā-ubhayataḥ, sō'pi ma sidhyati, vraṇasvabhāvāt|
Adhikarana vishalyasya vidhiH (55-56) · Śloka 56
| viśalyamuṣṇapānīyadrōṇyāṁ tamavagāhayēt||55|| tathā na pūryatē'strēṇa bastiḥ, pūrṇē tu pīḍayēt| mēḍhrāntaḥ kṣīrivr̥kṣāmbu|56|
| विशल्यमुष्णपानीयद्रोण्यां तमवगाहयेत्||५५|| तथा न पूर्यतेऽस्त्रेण बस्तिः, पूर्णे तु पीडयेत्| मेढ्रान्तः क्षीरिवृक्षाम्बु|५६|
🔊 Audio coming soon
sa0-viśalyaṁ-nirgatāśmarīkaṁ, uṣṇapānīyadrōṇyāṁ taṁ-āturaṁ, avagāhayēt| tathā-tēnavagāhanēna, bastirasrēṇa na pūryatē| ēvamapi kr̥tē daivadasrēṇa tu pūrṇē bastau kṣīrivr̥kṣāmbu mēḍhrāntaḥ-mēḍhrē, pīḍayēt| kṣīrivr̥kṣakaṣāyēṇōttarabastiṁ dadyādityarthaḥ| nyagrōdhōdumbarāśvatthakapītanaplakṣāḥ-kṣīriṇaḥ|
Adhikarana mUtrasaMshuddhau guDasauhityam, yavAgUH, odanam, mAMsarasAH (56-58) · Śloka 58
| mūtrasaṁśuddhayē tataḥ||56|| kuryāṭguḍasya sauhityaṁ madhvājyāktavraṇaḥ pibēt| dvau kālau saghr̥tāṁ kōṣṇāṁ yavāgūṁ mūtraśōdhanaiḥ||57|| tryahaṁ, daśāhaṁ payasā guḍāḍhyēnālpamōdanam| bhuñjītōrdhvaṁ phalāmlaiśca rasairjāṅgalacāriṇām||58||
| मूत्रसंशुद्धये ततः||५६|| कुर्याट्गुडस्य सौहित्यं मध्वाज्याक्तव्रणः पिबेत्| द्वौ कालौ सघृतां कोष्णां यवागूं मूत्रशोधनैः||५७|| त्र्यहं, दशाहं पयसा गुडाढ्येनाल्पमोदनम्| भुञ्जीतोर्ध्वं फलाम्लैश्च रसैर्जाङ्गलचारिणाम्||५८||
🔊 Audio coming soon
sa0-tataḥ-anantaraṁ, mūtrasya saṁśuddhyarthaṁ guḍasya sauhityaṁ-tr̥ptiṁ, kuryāt| tatō madhvājyāktavraṇō narō dvau kālau [ mūtraśōdhanaiḥ- ] trapusairvārukūṣmāṇḍagōkṣurādibhiḥ kr̥tāṁ, yavāgūṁ saghr̥tāṁ kōṣṇāṁ tryahaṁ pibēt| anantaraṁ daśāhaṁ guḍāḍhyēna-bahuguḍēna, kṣīrēṇālpamōdanamadyāt| urdhvaṁ-daśāhādanantaraṁ, jāṅgalacāriṇāṁ prāṇināṁ rasairmāṁsarasaudanaṁ ca mātrāyā bhuñjīta| phalāmlairiti kōladāḍimādyamlaiḥ, na tu mastukāñjikādyamlairityarthaḥ|
Adhikarana ashmarIvraNe prakShAlanam, lepaH, tailam (59-60) · Śloka 60
kṣīrivr̥kṣakaṣāyēṇa vraṇaṁ prakṣālya lēpayēt| prapauṇḍarīkamañjiṣṭhāyaṣṭyāhvanayanauṣadhaiḥ||59|| vraṇābhyaṅgē pacēttailamēbhirēva niśānvitaiḥ| |60|
क्षीरिवृक्षकषायेण व्रणं प्रक्षाल्य लेपयेत्| प्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठायष्ट्याह्वनयनौषधैः||५९|| व्रणाभ्यङ्गे पचेत्तैलमेभिरेव निशान्वितैः| |६०|
🔊 Audio coming soon
sa0-kṣīrivr̥kṣakaṣāyēṇa vraṇaṁ prakṣālya prapauṇḍarīkādibhirlēpayēt| nayanauṣadhaṁ-pāṭṭikārōdhram| ēbhirēva-prapauṇḍarīkādibhiḥ, haridrānvitairvraṇābhyaṅgaviṣayē tailaṁ pacēt|
Adhikarana ashmarI vraNe svedaH, agacCati mUtre dAhaH, gacCatimUtre bastayaH (60-62) · Śloka 62
| daśāhaṁ svēdayēccainaṁ, svamārgaṁ saptarātrataḥ||60|| mūtrē tvagacchati dahēdaśmarīvraṇamagninā| svamārgapratipattau tu svāduprāyairupācarēt||61|| taṁ bastibhiḥ| |62|
| दशाहं स्वेदयेच्चैनं, स्वमार्गं सप्तरात्रतः||६०|| मूत्रे त्वगच्छति दहेदश्मरीव्रणमग्निना| स्वमार्गप्रतिपत्तौ तु स्वादुप्रायैरुपाचरेत्||६१|| तं बस्तिभिः| |६२|
🔊 Audio coming soon
sa0-ēnaṁ ca vraṇaṁ daśāhaṁ svēdayēt| svēdanādanantaraṁ tu- punaḥ, saptarātrēṇa svamārgaṁ mūtrē'gacchati satyaśmarīvraṇamagninā dahēdvaidya iti| mūtrasya svamārgapratipattau satyāṁ taṁ-āturaṁ, svāduprāyaiḥ-madhurabhūyiṣṭhadravyasādhitaiḥ, bastibhiḥ-uttarabastyādibhēdabhinnaiḥ, upācarēt-upakramēt|
Adhikarana rUDhavraNe~api varShaparyantaM nagAdyArohaNaniShedhaH (62) · Śloka 62
na cārōhēdvarṣaṁ rūḍhavraṇō'pi saḥ| naganāgāśvavr̥kṣastrīrathānnāpsu plavēta ca||62||
न चारोहेद्वर्षं रूढव्रणोऽपि सः| नगनागाश्ववृक्षस्त्रीरथान्नाप्सु प्लवेत च||६२||
🔊 Audio coming soon
sa0-rūḍhavraṇō'pi [saḥ-] aśmaryāturō, varṣaṁ yāvannagādīnnārōhēt| apsu ca na plavēta|
Adhikarana shastrakarmaNi varjyAni marmANi (11) · Śloka 11
mūtraśukravahau bastivr̥ṣaṇau sēvanīṁ gudam| mūtraprasēkaṁ yōniṁ ca śastrēṇāṣṭau vivarjayēt||63|| iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭaviracitāyāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ caturthē cikitsitasthānē mūtrāghātacikitsitaṁ nāmaikādaśō'dhyāyaḥ||11||
मूत्रशुक्रवहौ बस्तिवृषणौ सेवनीं गुदम्| मूत्रप्रसेकं योनिं च शस्त्रेणाष्टौ विवर्जयेत्||६३|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने मूत्राघातचिकित्सितं नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon
sa0-aśmarīvraṇāvasarē tadarthamanyārthamapi mūtravahādīni [ aṣṭau ] marmāṇi śastrēṇa varjayēt| tatra mūtravahasrōtaśchēdānmūtrapūrṇabastērmaraṇaṁ syāt, śukravahasrōtaśchēdānamaraṇaṁ klaivyaṁ vā, bastigudacchēdātsadyō maraṇam, vr̥ṣaṇasrōtaśchēdāt dhvajabhaṅgaḥ, sēvanīyōnicchēdādrujāprādurbhāvaḥ, mūtraprasēkasrōtaśchēdānmūtraprasravaṇamiti| iti śrīmr̥gāṅkadattaputraśrīmadaruṇadattaviracitāyāmaṣṭāṅgahr̥dayaṭīkāyāṁ sarvāṅgasundarākhyāyāṁ caturthē cikitsitasthānē mūtrāghātacikitsitaṁ nāmaikādaśō'dhyāyaḥ samāptaḥ|| 11||