16. pāṇḍurōgacikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

அஸ்மாதநந்தரஂ பாண்டுரோகசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாதுமுபக்ரம்யதே| ஸம்பந்தஶ்சாஸ்ய நிதாந ஏவோக்தஃ|

Adhikarana pANDurogacikitsitAdhyAyaH pANDuroge Adau kalyANakA sarpiH pAnam (2-1) · Śloka 1

அதாதஃ பாண்டுரோகசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே|௨| ) பாண்ட்வாமயீ பிபேத்ஸர்பிராதௌ கல்யாணகாஹ்வயம்| பஞ்சகவ்யஂ மஹாதிக்தஂ ஶதஂ வாऽऽரக்வதாதிநா||௧||

ஸ௦-பாண்ட்வாதுரஃ கல்யாணகாக்யஂ (ஹ. உ. அ. ௬|௨௭) , ஸர்பிராதௌ பிபேத்| ஆதாவித்யநேநைதத்கமயதி,-அஸ்மிந் வ்யாதௌ ப்ராதாந்யேந பித்தசிகித்ஸா கார்யா, ததநு வாதகபயோஃ| ததா ச பித்தஸ்யைவைதத்வ்யாதிகர்தத்வே ப்ராதாந்யம்| அத ஏவ ச நிதாநேऽத்யகீஷ்ட (ஹ. நி. அ. ௧௩|௧)- "பித்தபதாநாஃ குபிதாஃ" இத்யாதி| தஸ்மாத் பித்தஸ்யோபஶாந்த்யை ஸர்பிஃபாநஂ யுக்தம்| பஞ்சகவ்யஂ கதஂ-அபஸ்மாரப்ரதிஷேதோக்தம் (ஹ. உ. அ. ௭|௨௦)| மஹாதிக்தஂ-குஷ்டசிகித்ஸிதோக்தம் (ஹ. சி. அ. ௧௯|௮)| ஆரக்வதாதிகணேந (ஹ. ஸூ. அ. ௧௫|௧௭) வா பக்வஂ கதஂ பிபேத்|

Adhikarana pANDuroge dADimAdisiddhaM ghRutam pANDurogesnehite vamanam (2-4) · Śloka 4

தாடிமாத்குடவோ தாந்யாத்குடவார்தஂ பலஂ பலம்| சித்ரகாச்சங்கபேராச்ச பிப்பல்யர்தபலஂ ச தைஃ||௨|| கல்கிதைர்விஂஶதிபலஂ கதஸ்ய ஸலிலாடகே| ஸித்தஂ ஹத்பாண்டுகுல்மார்ஶஃப்லீஹவாதகபார்திநுத்||௩|| தீபநஂ ஶ்வாஸகாஸக்நஂ மூடவாதாநுலோமநம்| துஃகப்ரஸவிநீநாஂ ச பந்த்யாநாஂ ச ப்ரஶஸ்யதே||௪||

ஸ௦-தாடிமஸ்ய குடவம், தாந்யகாத்குடவார்தம், சித்ரகஶுண்ட்யோஃ ப்ரத்யேகஂ பலம், பிப்பல்யா த்வௌ கர்ஷௌ, தைஃ பிஷ்டைர்கதஸ்ய பலாநி விஂஶதிஂ தோயாடகே பசேத்| தச்ச ஸித்தஂ ஹதயாத்யர்திஜித், தீபநாதிகுணயுக்தஂ ச| துஃகப்ரஸவிநீநாஂ ஸ்த்ரீணாஂ வந்த்யாநாஂ-அப்ரஸவிநீநாஂ ச, ஶஸ்யதே|

Adhikarana pANDurogepunaH snigdhe virecanam (5) · Śloka 5

ஸ்நேஹிதஂ வாமயேத்தீக்ஷ்ணைஃ புநஃ ஸ்நிக்தஂ ச ஶோதயேத்| பயஸா மூத்ரயுக்தேந பஹுஶஃ கேவலேந வா||௫||

ஸ௦-ஸ்நேஹிதஂ பாண்டுரோகிணஂ தீக்ஷ்ணைர்வாமயேத்| புநரபி ஸ்நிக்தஂ ச பஹுஶஃ க்ஷீரேண ஶோதயேத்| கேவலேந வா பயஸா ஶோதயேத்|

Adhikarana pANDurogedantIPalAsAdayo virecanayogAH (6-7) · Śloka 7

தந்தீபலரஸே கோஷ்ணே காஶ்மர்யாஞ்ஜலிமாஸுதம்| த்ராக்ஷாஞ்ஜலிஂ வா மதிதஂ தத் பிபேத் பாண்டுரோகஜித்||௬|| மூத்ரேண பிஷ்டாஂ பத்யாஂ வா தத்ஸித்தஂ வா பலத்ரயம்| |௭|

ஸ௦-தந்தீபலரஸே கோஷ்ணே காஶ்மர்யாஞ்ஜலிமாஸுதஂ பிபேத், ததேததுபயமபி பாண்டுரோகக்நம்| கோமூத்ரேண பிஷ்டாஂ ஹரிதகீஂ வா பிபேத்| தேந-கோமூத்ரேண, ஸித்தஂ-க்வதிதஂ, பலத்ரயஂ வா பிபேத்|

Adhikarana pANDurogesvarNakShIryAdayaH (7-8) · Śloka 8

| ஸ்வர்ணக்ஷீரீத்ரிவச்ச்யாமாபத்ரதாருமஹௌஷதம்||௭|| கோமூத்ராஞ்ஜலிநா பிஷ்டஂ ஶ்ரதஂ தேநைவ வா பிபேத்| ஸாதிதஂ க்ஷீரமேபிர்வா பிபேத்தோஷாநுலோமநம்||௮||

ஸ௦-ஸ்வர்ணக்ஷீர்யாதிகஂ கோமூத்ராஞ்ஜலிநா பிஷ்டமதவா தேநைவ-கோமூத்ரேண, ஶ்ரதஂ பிபேத்| ஏபிர்வா ஸ்வர்ணக்ஷீர்யாதிபிர்த்ரவ்யைஃ க்ஷீரஂ ஸாதிதஂ தோஷாநுலோமகரஂ பிபேத்|

Adhikarana pANDurogegomUtraBAvitamayorajaH (9) · Śloka 9

மூத்ரே ஸ்திதஂ வா ஸப்தாஹஂ பயஸாऽயோரஜஃ பிபேத்| ஜீர்ணே க்ஷீரேண புஞ்ஜீத ரஸேந மதுரேண வா||௯||

ஸ௦-கோமூத்ரே ஸப்தாஹஂ ஸ்திதஂ லோஹசூர்ணஂ க்ஷீரேண பிபேத்| ஜீர்ணே தஸ்மிந் துக்தேந ஸஹாந்நஂ புஞ்ஜீத| மாஂஸரஸேந வா மதுரேண-ந த்வம்லேந|

Adhikarana pANDuroge shodhite pathyA (10) · Śloka 10

ஶுத்தஶ்சோபயதோ லிஹ்யாத்பத்யாஂ மதுகதத்ருதாம்| |௧௦|

ஸ௦-ஶுத்தஶ்சோபயதஃ-பாயுதோ மூர்ததஶ்ச, ஹரீதகீஂ மத்கதத்ருதாஂ லிஹ்யாத்|

Adhikarana pANDuroge vishAlAdi cUrNam (10-12) · Śloka 12

| விஶாலாகடுகாமுஸ்தாகுஷ்டதாருகலிங்ககாஃ||௧௦|| கர்ஷாஂஶா த்விபிசுர்மூர்வா கர்ஷார்தாஂஶா குணப்ரியா| பீத்வா தச்சூர்ணமம்போபிஃ ஸுகைர்லிஹ்யாத்ததோ மது||௧௧|| பாண்டுரோகஂ ஜ்வரஂ தாஹஂ காஸஂ ஶ்வாஸமரோசகம்| குல்மாநாஹாமவாதாஂஶ்ச ரக்தபித்தஂ ச தஜ்ஜயேத்||௧௨||

ஸ௦-விஶாலாதய, ஷட் கர்ஷமாத்ராஃ, மூர்வா த்விகர்ஷப்ரமாணா, அர்தகர்ஷத்க்நீ அதிவிஷா ததேதச்சூர்ணஂ கோஷ்ணாம்புநா பீத்வா மாக்ஷிகஂ லிஹ்யாத்| ஏதச்ச பாண்டுரோகாதீந் ஹந்தி|

Adhikarana pANDuroge vAsAdikvAthaH (13) · Śloka 13

வாஸாகுடூசீத்ரிபலாகட்வீபூநிம்பநிம்பஹஃ| க்வாதஃ க்ஷௌத்ரயுதோ ஹந்தி பாண்டுபித்தாஸ்ரகாமலாஃ||௧௩||

ஸ௦-வாஸாதிக்வாதோ மதுயுதஃ பாண்ட்வாதீந் ஹந்தி|

Adhikarana pANDuroge vyoShAdi cUrNam (14-15) · Śloka 15

வ்யோஷாக்நிவேல்லத்ரிபலாமுஸ்தைஸ்துல்யமயோரஜஃ| சூர்ணிதஂ தக்ரமத்வாஜ்யகோஷ்ணாம்போபிஃ ப்ரயோஜிதம்||௧௪|| காமலாபாண்டுஹத்ரோககுஷ்டார்ஶோமேஹநாஶநம்| |௧௫|

ஸ௦-வ்யோஷாதிபிஸ்துல்யமயோரஜஶ்சூர்ணிதஂ தக்ராதிபிருபயோஜிதஂ காமலாதிநாஶநம்|

Adhikarana pANDuroge guDAdi guTikA (15-16) · Śloka 16

| குடநாகரமண்டூரதிலாஂஶாந் மாநதஃ ஸமாந்||௧௫|| பிப்பலீத்விகுணாந் தத்யாத்குடிகாஂ பாண்டுரோகிணே| |௧௬|

ஸ௦-குடாதிகாந் ஸமபாகாந் பிப்பலீத்விகுணாநிமாஂ குடிகாஂ பாண்டுரோகிணே தத்யாத்|

Adhikarana pANDuroge maNDUravaTakAH (16-20) · Śloka 20

| தாப்யஂ தார்வ்யாஸ்த்வசஂ சவ்யஂ க்ரந்திகஂ தேவதாரு ச||௧௬|| வ்யோஷாதிநவகஂ சைதச்சூர்ணயேத் த்விகுணஂ ததஃ| மண்டூரஂ சாஞ்ஜநநிபஂ ஸர்வதோऽஷ்டகுணேऽத தத்||௧௭|| பதக்விபக்வே கோமூத்ரே வடகீகரணக்ஷமே| ப்ரக்ஷிப்ய வடகாந் குர்யாத்தாந் காதேத்தக்ரபோஜநஃ||௧௮|| ஏதே மண்டூரவடகாஃ ப்ராணதாஃ பாண்டுரோகிணாஂ| குஷ்டாந்யஜரகஂ ஶோபமூருஸ்தம்பரோசகம்||௧௯|| அர்ஶாஂஸி காமலாஂ மேஹாந் ப்லீஹாநஂ ஶமயந்தி ச| |௨௦|

ஸ௦-தாப்யாதிகஂ வ்யோஷாதிநவகஂ ச-பூர்வோக்தஂ, சூர்ணயேத்| ததஃ-தேப்யோ, த்விகுணஂ மண்டூரமஞ்ஜநஸதஶஂ ஸர்வேப்யோऽஷ்டகுணே மூத்ரே பதக் விபக்வே ச வடகீகரணக்ஷமே-கநே ஸதி, ப்ரக்ஷிப்ய வடகாந் குர்யாத்| தாஂஶ்ச தக்ரப்ரதாநபோஜநஃ ஸந் ப்ராஶ்ர்நீயாத்| ஏதே மண்டூரவடகாஃ பாண்ட்வாமயிநாஂ ப்ராணாதாஸ்ததா குஷ்டாதீந் க்நந்தி|

Adhikarana pANDuroge tApyAdicUrNam (20-23) · Śloka 23

| தாப்யாத்ரிஜதுரௌப்யாயோமலாஃ பஞ்சபலாஃ பதக்||௨௦|| சித்ரகத்ரிபலாவ்யோஷவிடங்கைஃ பாலிகைஃ ஸஹ| ஶர்கராஷ்டபலோந்மிஶ்ராஶ்சூர்ணிதா மதுநா த்ருதாஃ||௨௧|| பாண்டுரோகஂ விஷஂ காஸஂ யக்ஷ்மாணஂ விஷமஂ ஜ்வரம்| குஷ்டாந்யஜரகஂ மேஹஂ ஶோபஂ ஶ்வாஸமரோசகம்||௨௨|| விஶேஷாத்தந்த்யபஸ்மாரஂ காமலாஂ குதஜாநி ச| |௨௩|

ஸ௦-தாப்யாதயஃ பதக் பஞ்சபலாஶ்சித்ரகாதிபிஃ பாலிகைஃ ஸஹ ஶர்கராஷ்டபலயுதாஶ்சூர்ணீகதா மதுநா த்ரவீகதாஃ பாண்டுரோகாதீந் க்நந்தி| விஶேஷேணாபஸ்மாராதீஂஶ்ச|

Adhikarana pANDuroge kauTajAdiguDAH (23-29) · Śloka 29

| கௌடஜத்ரிபலாநிம்பபடோலகநநாகரைஃ||௨௩|| பாவிதாநி தஶாஹாநி ரஸைர்த்வித்ரிகுணாநி வா| ஶிலாஜதுபலாந்யஷ்டௌ தாவதீ ஸிதஶர்கரா||௨௪|| த்வக்ऽऽக்ஷீரீபிப்பலீதாத்ரீகர்கடாக்யாஃ பலோந்மிதாஃ| நிதிக்த்யாஃ பலமூலாப்யாஂ பலஂ யுக்த்யா த்ரிஜாதகம்||௨௫|| மதுத்ரிபலஸஂயுக்தாந் குர்யாதக்ஷஸமாந் குடாந்| தாடிமாம்புபயஃ பக்ஷிரஸதோயஸுராஸவாந்||௨௬|| தாந் பக்ஷயித்வாऽநு பிபேந்நிரந்நோ புக்த ஏவ வா| பாண்டுகுஷ்டஜ்வரப்லீஹதமகார்ஶோபகந்தரம்||௨௭|| ஹந்மூத்ரபூதிஶுக்ராக்நிதோஷஶோஷகரோதரம்| காஸாஸக்தரபித்தாஸக்ஶோபகுல்மகலாமயாந்||௨௮|| மேஹவர்த்மப்ரமாந் ஹந்யுஃ ஸர்வதோஷஹராஃ ஶிவாஃ| |௨௯|

ஸ௦-காடஜாதிபிர்த்ரவ்யை ரஸைஃ-ரஸதாஂ கதஃ, க்வாதீகதைரித்யர்தஃ| ஶிலாஜதுபலாந்யஷ்டௌ தஶாஹாநி த்விகுணாநி த்ரிகுணாநி வா பாவிதாநி| அஹஃஶப்தோ வாரோபலக்ஷணார்தஃ| ததயமாத்ரார்தோऽவதிஷ்டதே,-ஶிலாஜதுபலாஷ்டகஂ கேவலஂ ஜலதௌதஂ கௌடஜாதிகஂ தத்துல்யமஷ்டகுணிதே ஜலே க்வதிதஂ ததோऽஷ்டபாகாவஶேஷரஸஂ கஹீத்வா தேந ரஸேந தஶ வாராந் த்விகுணாந் த்ரிகுணாந் வா பாவயேதிதி| தாவதீ-அஷ்டபலப்ரமாணா ஸிதஶர்கரா, த்வக்க்ஷீர்யாதிகஂ பலோந்மிதஂ கண்டகார்யாஃ பலமூலயோஃ பலம்| த்ரிஜாதகஂ யுக்த்யா-யாவதா த்ரிஜாதகேநாதிஸௌகந்த்யஂ ஹீநஸௌகந்த்யஂ வா ந ஸ்யாத், ஏவஂ ந ஹீநமாத்ரமத்ரைதத்தேயமவ்யாபகத்வாத், ந வாऽதிமாத்ரமப்யதிவ்யாபகத்வேநாயோகார்ஹத்வாத்| மதுநஸ்த்ரிபிஃ பலைஃ ஸஂயுக்தாந் கார்ஷிகாந் குடாந் விதத்யாத்| தாந் குடாந் பக்ஷயித்வாऽநு-பஶ்சாத், தாடிமஜலாதீநி யதாயோகஂ பிபேத் நிரந்நஃ கதாஹாரோ வா| தே ச வடகாஃ பாண்ட்வாதீந் ஹந்யுஃ| ஸர்வதோஷஹராஃ ஶிவாஶ்ச ஸ்யுஃ|

Adhikarana pANDuroge drAkShAdilehaH (29-31) · Śloka 31

| த்ராக்ஷாப்ரஸ்தஂ கணாப்ரம்தஂ ஶர்கரார்ததுலாஂ ததா||௨௯|| த்விபலஂ மதுகஂ ஶுண்டீஂ த்வக்ஷீரீஂ ச விசூர்ணிதம்| தாத்ரீபலரஸத்ரோணே தத்க்ஷிப்த்வா லேஹவத்பசேத்||௩௦|| ஶீதாந்மதுப்ரஸ்தயுதாத் லிஹ்யாத்பாணிதலஂ ததஃ| ஹலீமகஂ பாண்டுரோகஂ காமலாஂ ச நியச்சதி||௩௧||

ஸ௦-த்ராக்ஷாயாஃ ஷோடஶபலாநி பிப்பல்யாஶ்ச| ஶர்கராயாஃ பலாநி பஞ்சஶத்| யஷ்ட்யாதிகஂ ரஜீகதஂ த்விபலப்ரமாணம்| தாத்ரீபலரஸஸ்ய த்ரோணே ஸர்வமேதத்க்ஷிப்த்வா லேஹமிவ பசேத்| தஸ்மால்லேஹாச்சீதாத்ஸதோ மதுநஃ ப்ரஸ்தயுதாத் பாணிதலஂ-கர்ஷமாத்ரஂ, லிஹ்யாத்| ஸ ச லேஹோ ஹலீமகாதீந்நியச்சதி-பராகரோதி|

Adhikarana pANDuroge pAnaBojane hRusvapa~jjamUlajalam pANDuroge kAmAlAyAM hRusvadrakShAmalakarasaH (32) · Śloka 32

கநீயஃபஞ்சமூலாம்பு ஶஸ்யதே பாநபோஜநே| பாண்டூநாஂ, காமலார்தாநாஂ மத்வீகாமலகாத்ரஸஃ||௩௨||

ஸ௦-பாநே போஜநே ச ஶஸ்யதே ஹ்ரஸ்வபஞ்சமூலஜம்| மத்வீகாரஸ ஆமலகரஸஶ்ச பாண்டுரோகிணாஂ காமலார்தாநாஂ ச ஶஸ்யதே|

Adhikarana pANDuroge sAmAnyamauShadham (33) · Śloka 33

இதி ஸாமாந்யதஃ ப்ரோக்தஂ பாண்டுரோகே பிஷக்ऽऽஜிதம்| விகல்ப்ய யோஜ்யஂ விதுஷா பதக்தோஷபலஂ ப்ரதி||௩௩||

ஸ௦-இதி-ஏவஂ, பாண்டுரோகே ஸாமாந்யேந பிஷகஜிதஂ-ஔஷதஂ, ப்ரோக்தம்| பிஷஜ்தாதுஃ கண்ட்வாதௌ பிஷஜ்யதே ஸ்மக்தஃ பிஷக்ஜிதம்| ததபிஜ்ஞேந வைத்யேந விகல்ப்ய-நிரூப்ய, பதக்தோஷபலஂ லக்ஷணீகத்ய யோஜ்யம்|

Adhikarana pANDuroge vAtaje snehaprAyam pANDuroge pittaje tiktashItam pANDuroge kaPaje kaTurUkShoShNam pANDuroge tridoShaje miSram (34) · Śloka 34

ஸ்நேஹப்ராயஂ பவநஜே திக்தஶீதஂ து பைத்திகே| ஶ்லைஷ்மிகே கடுரூக்ஷோஷ்ணஂ விமிஶ்ரஂ ஸாந்நிபாதிகே||௩௪||

ஸ௦-பவநஜே பாண்டௌ ஸ்நேஹப்ராயஂ-ஸ்நேஹபூயிஷ்டஂ, பேஷஜம்| திக்தஶீதப்ராயஂ து பைத்திகே| ஶ்லைஷ்மிகே து கடுரூக்ஷோஷ்ணபூயிஷ்டம்| ஸந்நிபாதிகே விமிஶ்ரஂ சிகித்ஸிதம்|

Adhikarana pANDuroge mRuttikAje tIkShNaM virecanam pANDuroge mRutti shuddhakoShThe ghRutani (35) · Śloka 35

மதஂ நிர்யாபயேத்காயாத்தீக்ஷ்ணைஃ ஸஂஶோதநைஃ புரஃ| பலாதாநாநி ஸர்பீஂஷி ஶுத்தே கோஷ்டே து யோஜயேத்||௩௫||

ஸ௦-காயாத்-ஶரீராத், மதஂ-ஶல்யபூதஸ்திதாஂ, தீக்ஷ்ணைஃ ஸஂஶோதநைஃ-ஸ்நுஹீக்ஷீராதிபிஃ, நிர்ஹரேத் புரஃ-பூர்வம்| ஶுத்தே து கோஷ்டே பலாதாநாநி கதாநி யோஜயேத்| தாந்யேவாஹ-

Adhikarana pANDuroge mRuttikAje vyoShAdighRutam (36-37) · Śloka 37

வ்யோஷபில்வத்விரஜநீத்ரிபலாத்விபுநர்நவம்| முஸ்தாந்யயோரஜஃ பாடா விடங்கஂ தேவதாரு ச||௩௬|| வஶ்சிகாலீ ச பார்கீ ச ஸக்ஷீரேஸ்தைஃ ஶதஂ கதம்| ஸர்வாந் ப்ரஶமயத்யாஶு விகாராந் மத்திகாகதாந்||௩௭||

ஸ௦-வ்யோஷாதிபிர்கதாச்சதுர்தாஂஶைஹ் ஶதாநி ஸமேந க்ஷீரேண தச்சதுர்குணஜலேந கதஂ ஸர்வாந் விகாராந் மத்திகாகதாந் ஶமயதி|

Adhikarana pANDuroge mRuttikAje kesarAdi ghRutam (38) · Śloka 38

தத்வத்கேஸரயஷ்ட்யாஹ்வபிப்பலீக்ஷீரஶாட்வலைஃ| |௩௮|

ஸ௦-கேஸராதிபிஃ பக்வஂ ஸர்பிஸ்தத்வத்-பூர்வகுணம்|

Adhikarana pANDuroge mRuddheShaNaya vellAdiBAvitA mRut (38-39) · Śloka 39

| மத்த்வேஷணாய தல்லோல்யே விதரேத்பாவிதாஂ மதம்||௩௮|| வேல்லாக்நிநிம்பப்ரஸவைஃ பாடயா மூர்வயாऽதவா| |௩௯|

ஸ௦-மத்த்வேஷணார்தே தஸ்யாஂ மதி லௌல்யே-லோலுபத்வே ஸதி, வேல்லாதிபிர்பாவிதாஂ மதஂ தத்யாத்|

Adhikarana pANDuroge mRuddhedoShAnunugamAdBeShajam (39) · Śloka 39

| மத்பேதபிந்நதோஷாநுகமாத்யோஜ்யஂ ச பேஷஜம்||௩௯||

ஸ௦-மதோ பேதோ-விஶேஷஃ கஷ்ணபாண்டுராதிஃ, தேந பிந்நோ-விஶேஷிதோ, யோ தோஷஸ்தஸ்ய வாதாதேர்ஜ்ஞாநாத்| "மத்கஷாயாऽநிலஂ பித்தமூஷரா மதுரா கபம்| தூஷயித்வா" (ஹ. நி. அ. ௧௩|௧௩) ஏவஂ லக்ஷணாத்தோஷாநுகமத்பேஷஜஂ யோஜ்யம்| நைவமேவ மத்பக்ஷணமாத்ரவிஜ்ஞாநேந மந்நிர்ஹரணௌஷதஂ சைதத்தேதுவிபரீதமேவேத்யவேஹி| யதோ மதா ஹேதுபூதயா யஃ பாண்டுரோக உதபூத தஸ்ய மந்நிர்ஹரணஂ விபரீதமேவ|

Adhikarana pANDuroge kAmalAyAM pittaghnam (40) · Śloka 40

காமலாயாஂ து பித்தக்நஂ பாண்டுரோகாவிரோதி யத்| |௪௦|

ஸ௦-காமலாயாஂ பித்தஹரமௌஷதஂ யத் பாண்டுரோகாவிரோதி தத்தேயம்|

Adhikarana pANDuroge pathyAghRutam (40-41) · Śloka 41

| பத்யாஶதரஸே பத்யாவந்தார்தஶதகல்கிதஃ||௪௦|| ப்ரஸ்தஃ ஸித்தோ கதாத்குல்மகாமலாபாண்டுரோகநுத்| |௪௧|

ஸ௦-பத்யாஶதக்வாதே பத்யாவந்தஞ்சாஶத்கல்கீகதோ கதப்ரஸ்தஃ பக்வஃ காமலாதிக்நஃ|

Adhikarana pANDuroge AragvadhayogaH (41-42) · Śloka 42

| ஆரக்வதஂ ரஸேநேக்ஷோர்விதார்யாமலகஸ்ய வா||௪௧|| ஸத்ர்யூஷணஂ பில்வமாத்ரஂ பாயயேத்காமலாபஹம்| |௪௨|

ஸ௦-இக்ஷோ ரஸேந விதார்யா ரஸேநாமலகரஸேந வா ஸஹத்ரிகடுகஂ பலப்ரமாணமாரக்வதஂ காமலாபஹஂ பாயயேத்|

Adhikarana pANDuroge dantIkalkaH pANDuroge dravantIcUrNam (42-43) · Śloka 43

| பிபேந்நிகும்பகல்கஂ வா த்விகுடஂ ஶீதவாரிணா||௪௨|| கும்பஸ்ய சூர்ணஂ ஸக்ஷௌத்ரஂ த்ரைபலேந ரஸேந வா| |௪௩|

ஸ௦-நிகும்பகல்கஂ வா பலத்வயப்ரமாணஂ ஶிஶிரஜலேந பிபேத்| கும்பசூர்ணஂ க்ஷௌத்ரஸஹிதஂ வா த்ரைபலேந க்வாதேந பிபேத்|

Adhikarana pANDuroge triPalAdirasaH (43-44) · Śloka 44

| த்ரிபலாயா குடூச்யா வா தார்வ்யா நிம்பஸ்ய வா ரஸம்||௪௩|| ப்ராதஃ ப்ராதர்மதுயுதஂ காமலார்தாய யோஜயேத்| |௪௪|

ஸ௦-த்ரிபலாத்யந்யதமரஸஂ மதுயுதஂ ப்ராதஃ காமலிநே யோஜயேத்|

Adhikarana pANDuroge nishAdya~jjanam (44) · Śloka 44

| நிஶாகைரிகதாத்ரீபிஃ காமலாபஹமஞ்ஜநம்||௪௪||

ஸ௦-நிஶாதிபிரஞ்ஜநஂ காமலாஹத்|

Adhikarana pANDuroge tilapiShTaniBemale kaPaharam (45) · Śloka 45

திலபிஷ்டநிபஂ யஸ்து காமலாவாந் ஸஜேந்மலம்| கபருத்தபதஂ தஸ்ய பித்தஂ கபஹரைர்ஜயேத்||௪௫||

ஸ௦-யஃ புநஃ காமலாவாந் மலஂ திலபிஷ்டஸதஶஂ முஞ்சேத் தஸ்ய கபருத்தமார்கஂ தஸ்யாதுரஸ்ய கபக்நைர்த்ரவ்யைஃ பித்தஂ ஜயேத்|

Adhikarana pANDuroge shAkhAshrayakAraNaM li~ggacikitsA ca (46-52) · Śloka 52

ரூக்ஷஶீதகுருஸ்வாதுவ்யாயாமபலநிக்ரஹைஃ| கபஸம்மூர்ச்சிதோ வாயுர்யதா பித்தஂ பஹிஃ க்ஷிபேத்||௪௬|| ஹாரித்ரநேத்ரமூத்ரத்வக்ऽऽஶ்வேதவர்சஸ்ததா நரஃ| பவேத்ஸாடோபவிஷ்டம்போ குருணா ஹதயேந ச||௪௭|| தௌர்பல்யால்பாக்நிபார்ஶ்வார்திஹித்மாஶ்வாஸாருசிஜ்வரைஃ| க்ரமேணால்பேऽநுஷஜ்யேத பித்தே ஶாகாஸமாஶ்ரிதே||௪௮|| ரஸைஸ்தஂ ரூக்ஷகட்வமலிஃ ஶிகிதித்திரிதக்ஷஜைஃ| ஶுஷ்கமூலகஜைர்யூஷைஃ குலத்தோத்தைஶ்ச போஜயேத்||௪௯|| பஶாம்லதீக்ஷ்ணகடுகலவணோஷ்ணஂ ச ஶஸ்யதே| ஸபீஜபூரகரஸஂ லிஹ்யாத்வ்யோஷஂ ததாऽऽஶயம்||௫௦|| ஸ்வஂ பித்தமேதி தேநாஸ்ய ஶகதப்யநுரஜ்யதே| வாயுஶ்ச யாதி ப்ரஶமஂ ஸஹாடோபாத்யுபத்ரவைஃ||௫௧|| நிவத்தோபத்ரவஸ்யாஸ்ய கார்யஃ காமலிகோ விதிஃ| |௫௨|

ஸ௦-ரூக்ஷாதிபிஃ பவநஃ குபிதஃ கபேந மிஶ்ரிதோ யதா பித்தஂ பஹிஃ க்ஷிபேத் ததா ஹாரித்ரநேத்ராதிஃ புருஷோ பவேத் ஆடோபாதிமாஂஶ்ச| ஹதயேந ச குருணா யுக்தஃ| தௌர்பல்யாதிபிஃ க்ரமேண குபிதோ வாயுரல்பே பித்தே ஶாகாஸமாஶ்ரிதேऽநுஷஜ்யேத| அநுஷஜ்யேதேதி கர்மகர்தரி| தஂ-தாதஶஂ நரஂ, ரஸை ரூக்ஷகட்வம்லைர்மயூராதிமாஂஸஜைஸ்ததா ஶுஷ்கமூலகோத்பவைர்யூஷைஸ்ததா குலத்தோத்தைர்போஜயேத்| பஶாம்லாதிகஂ ச போஜநஂ ஶஸ்யதே| ததா பீஜபூரகரஸஸஹிதஂ வ்யோஷஂ லிஹ்யாத்| ஏவஂ கதே ஸத்யஸ்ய பித்தஂ ஸ்வமாஶயமேதி, ஶகச்சாநுரஜ்யதே, வாயுஶ்ச ப்ரஶமஂ யாத்யாடோபாந்த்ரகூஜநாதிபிருபத்ரவைஃ ஸஹ| அஸ்ய-ஆதுரஸ்ய, அபகதோபத்ரவஸ்ய ஸதஃ காமலாவிஹிதோ விதிஃ கார்யஃ|

Adhikarana kumBakamalAyAM shilAjatu kumBa mAkShikadhAtuH suvarNaM vA (52-53) · Śloka 53

| கோமூத்ரேண பிபேத்கும்பகாமலாயாஂ ஶிலாஜது||௫௨|| மாஸஂ மாக்ஷிகதாதுஂ வா கிட்டஂ வாऽத ஹிரண்யஜம்| |௫௩|

ஸ௦-கும்பகாமலாயாஂ கோமூத்ரேணாலோடிதஂ ஶிலாஜது பிபேத்| தாதுமாக்ஷிகஂ வா கோமூத்ரேண ஆஸஂ யாவத் பிபேத்| ஹிரண்யஜஂ [கிட்டஂ]-ரூப்யோத்தஂ மலஂ வா, கோமூத்ரேண பிபேத்|

Adhikarana halImake guDucIghRutena snehanam halItato trivRutayA viretayA virecatam halIvirikte madhuraM vAtapittandhaM cAdyAt halIdrAkShAleho madhuradhRutAni halIyApanAH kShIrabastayo sAnuvAsanAH halI agnivRuddhaye mArddhIkAriShTayogAH halIaBayAlehAdi sarvaM yathAdoShabalam (53-57) · Śloka 57

| குடூசீஸ்வரஸக்ஷீரஸாதிதேந ஹலீமகீ||௫௩|| மஹிஷீஹவிஷா ஸ்நிக்தஃ பிபேத்தாத்ரீரஸேந து| த்ரிவதாஂ தத்விரிக்தோऽத்யாத்ஸ்வாது பித்தாநிலாபஹம்||௫௪|| த்ராக்ஷாலேஹஂ ச பூர்வோக்தஂ ஸர்பீஂஷி மதுராணி ச| யாபநாந் க்ஷீரபஸ்தீஂஶ்ச ஶீலயேத்ஸாநுவாஸநாந்||௫௫|| மார்த்வீகாரிஷ்டயோகாஂஶ்ச பிபேத்யுக்த்யாऽக்நிவத்தயே| காஸிகஂ சாபயாலேஹஂ பிப்பலீஂ மதுகஂ பலாம்||௫௬|| பயஸா ச ப்ரயுஞ்ஜீத யதா தோஷஂ யதா பலம்| |௫௭|

ஸ௦-ஹலீமகவாந் குடூசீஸ்வரஸக்ஷீரபக்வேந மஹிஷீகதேந ஸ்நிக்தஃ ஸந் த்ரிவதாஂ தாத்ரீரஸேந பிபேத்| குடூசீஸ்வரஸோऽத்ர கதாச்சதுர்குணஃ க்ஷீரஂ கதஸமமிதி பாகக்ரமஃ| தயா-த்ரிவதயா, விரிக்தே ஸதி மதுரஂ வாதபித்தக்நஂ சாத்யாத்| ப்ராகுக்தஂ ச த்ராக்ஷாலேஹஂ (ஶ்லோ. ௨௯) பக்ஷயேத்| மதுரத்ரவ்யஸாதிதாநி கதாநி சாத்யாத்| யாபநாந்-ப்ராணகாரிணஃ (ஹ. க. அ. ௪|௩௭) , க்ஷீரபஸ்தீஂஶ்ச ஶீலயேதநுவாஸநஸஹிதாந்| மார்த்வீகாரிஷ்டயோகாஂஶ்ச யுக்த்யா வஹ்நிவத்தயே பிபேத்| அபயாலேஹஂ ச-ஆகஸ்த்யஂ காஸசிகித்ஸிதோக்தஂ "ப்ரஸ்தோந்மிதே யவக்வாதே விஂஶதிர்விஜயாஃ" இத்யாதி, ஶீலயேத்| க்ஷீரேண ச பிப்பலீஂ மதுயஷ்டிகாஂ பலாஂ ச ப்ரயுஞ்ஜீத யதாதோஷாத்பலாச்ச|

Adhikarana pANDurogeShu shophoktashca kriyAkramaH (16) · Śloka 16

| பாண்டுரோகேஷு குஶலஃ ஶோபோக்தஂ ச க்ரியாக்ரமம்||௫௭|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ சதுர்தே சிகித்ஸிதஸ்தாநே பாண்டுரோகசிகித்ஸிதஂ நாம ஷோடஶோऽத்யாயஃ||௧௬||

ஸ௦-பாண்டுரோகேஷு ஶோபசிகித்ஸிதஂ(தோக்தஂ) ச க்ரியாக்ரமஂ ஸுதீஃ ப்ரயுஞ்ஜீத| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ சதுர்தே சிகித்ஸிதஸ்தாநே பாண்டுரோகசிகித்ஸிதஂ நாம ஷோடஶோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௧௬||